18 noyabr 2018, Bazar
Ana Səhifə - ÖLKƏ - Nizamini, Füzulini, Seyid Əzimi əzbər bilən alim kimi çəkməçi... - MÜSAHİBƏ
Nizamini, Füzulini, Seyid Əzimi əzbər bilən alim kimi çəkməçi... - MÜSAHİBƏ
17.04.2012, 10:05

Məşhur çəkməçi Əli kişi: “Dünyanın böyüklüyündən sənə nə, ayaqqabın ki, dardır...”

“Bu sənətdə özümü akademik hesab edirəm...”

Redaktorumuz saytımızın yeni rubrikası üçün yazı hazırlamağı mənə həvalə edəndə, ilk müsahibimin kim olacağını xeyli götür-qoy etdim. “Sadə peşəkarlar” rubrikasının ilk yazısını elə bir adamla başlamalıydım ki, uğurlu, oxunaqlı alınsın... Amma seçimi elə redaktorun özü etdi – “Bakıda ən məşhur bir çəkməçi var, Əli dayı, ondan başlayaq!”... 

Nömrəsini çətinliklə tapdım... Telefonda danışarkən onun aqressiv, soyuqqanlı bir adam olduğunu zənn etmişdim, amma görüşəndə düşüncələrim tamamilə alt-üst oldu... Doğrusu, əvvəlcədən bilirdim ki, Əli kişi olduqca savadlı və çox dünyagörüşlü bir insandır, baxmayaraq ki, əksəriyyət çəkməçidə nə savad deyə düşünür...

Mən isə sanki bir çəkməçi ilə deyil, bir elm xadimi ilə müsahibəyə gedirmiş kimi ehtiyatımı əvvəlcədən tutmuşdum...

Budur, Əli kişinin kitablarla və müxtəlif səpgili şəkillərlə dolu kiçik ayaqqabı emalatxanasına daxil oluruq... Bəribaşdan şərt kəsib söhbətə belə başladı: “Yazı xatirinə yazı yazmayın, günümüzün mətbu orqanları və televiziyalar yalnz və yalnız veriliş hazırlamaq xətrinə veriliş hazırlayırlar.. Bu da bizi tamaşaçı kimi bezdirir...”. 

  

Mən də yazını hazırlayarkən səmimi olacağıma söz verirəm. Əli dayı maraqlı söhbətini Cəlil Məməmmədquluzadədən bir misal çəkməklə davam elətdirir - “Öz nöqsanını görən, dərk edən xalq böyük xalqdır.


Biz isə öz nöqsanımızı görə bilmirik. Nöqsanımız odur ki, əlimizdə olanları qoruyub saxlamırıq. Bu gün kişi sənətləri ölür. Bəlkə milli geyimlər, çarıq tikmək lazım oldu. Harda tikəcəklər?  Mən də bir 5 ilə getdim bu dünyadan, kimi tapacaqlar? İzimiz itib gedəcək. Axı bu xalqımızın mənəvi sərvətidir. 


“Müsəlmanam sevməyirəm millətimi.
Kəsiləsi başımdır, kəsiblər sünnətimi.
Demə bu kafirdir, müsəlmandır,
Kimin elmi var o insandır”

Söhbət əsnasında Seyid Əzim Şirvanidən bu misraları bədahətən deyən Əli dayı hər addımbaşı qarşımıza çıxan çəkməçi ustalardan deyil. Əli dayı o cür çəkməçidir ki, Nizami Gəncəvinin yaradıcılığını 60% bilir.
“Uşaq vaxtı mənim də arzum var idi oxuyam.



Bakıda ali məktəbə daxil olam. Amma sizin qədər şanslı deyildim. Bu mənə nəsib olmadı. Özüm öz savadımı artırmağa başladım. Hələ Şəkidə ikinci sinifdə oxuyarkən dayım mənə Nizaminin “Xəmsə”sini oxumağı məsləhət görmüşdü. Mən də öyrənirdim. Nizaminin 5 poemasını əzbərdən bilirəm”.

Nizami Gəcəvidən ”Qarışqanın qanadında sən Tanrı qüdrətini görə bilərsən” deyə misal çəkən Əli dayının sözlərinə görə, oxumasa da, çox da təəssüf  hissi keçirmir.

 “Oxumasam da sirrini yaxşı bildiyim bir sənəti seçmişəm. Daha doğrusu bu peşəyə məni dayım yönəldib.


O zamanlar, yəni 37-ci ildə atam repressiya qurbanı olub. Dayım da gördü imkan yoxdu oxumağa, məni 1949-cu ildə sənət artelinə qoydu. 15 yaşım var idi onda. 1952-ci ildə isə doğulduğum Şəkidən Bakıya köçdük. Əvvəlcə burda bir sexdə işlədim. 1959-cu ildə isə Xalq artisti Əlibaba Abdullayev məni Dövlət Filarmoniyasına işə götürdü. Bu günə kimi də orda işləyirəm”.

Hazırda Dövlət Filarmoniyasının rəqqaslarının ayaq geyimlərini çəkməçi Əli kişi tikir. Deyir ki, 150 peşəkar rəqqas varsa, onların ayaqqabısının tikilməsi, təmiri onun öhdəliyindədir. Yaz-yay mövsümü işinin çox olduğunu bildirir.
“Amma deyim ki, hal-hazırda ayrı-ayrı fiziki şəxslərə heç nə tikmirəm. Çünki keyfiyyətli material yoxdur. Əvəllər Moskvadan gətirilirdi xromlar. İndi isə İrandan gətirirlər badoşları, onlar da tez sınır, iylənir. Amma Rusiyadan gələnlər geyindikcə bərkiyirdi”.

25 il tanınmış rəssam Tahir Salahova, Aşıq Şəmşirə, Rəşid Behbudova ayaqqabı tikən Əli dayı indiki nəsilə yazığı gəldiyini deyir.
“Çünki indi xarici şirkətlər gətirir ayaqqabıları. Onların da 90%-i kefiyyətsizdir.10 ildən sonra sizin ayaqlarınız göbələk xəstəliyinə tutulacaq keyfiyyətsiz ayaqabı geyməkdən. Ona görə ki, dəri əsl deyil, əvəzedicidir. Yarı yun, yarı sintetika olur materialları. Bəxtiyar Vahabzadə demişkən:
 
- Bu gün bu dəb, sabah o dəb,
    Bu dəb gedir, o dəb gəlir.
    Paltarımız köhnəlməmiş dəb köhnəlir,
    Məgər yenilikmidir özünü bəyənməyib,
    özgəni doğma tutmaq
    Geyib özgə çəkməsini, yerişini unutmaq?!

Hal-hazırda material qıtlığından əziyyət çəirəm. Şəkiyə sifariş göndərmişəm ki, mənə bir çarıx gönü gətirsinlər. Bir dənə də dabbaqxana qalmayıb” deyə çəkməçi Əli söhbətə davam edir:

- Mənim emalatxanamda  11 növ ayaq geyimi var. Azərbaycanda onun

6-sı qadın geyimidir, 5-i isə kişi. Elə qəliblər var ki, siz onu yalnız bu emalatxanada tapa bilərsiniz. Doğrudur saydığım səbəblərə görə istifadə edə bilmirəm, amma alət kimi saxlayıram. Emalatxanada həmçinin katoloqlarım da var ki, onlara əsasən hansı tarixi geyimin hansı ayaqqabıya uyğun olduğunu deyirəm. Çünki rəqqas və rəqqasə ayaqqabıları gərək ayaqda durna kimi dik dursun. Daha sağa-sola əyilməsin”.

Əli dayı ilə söhbət edə-edə emalatxanaya da göz gəzdirdim. Necə ki, Əli dayı başqa çəkməçilərə bənzəmirdi, onun emalatxanası da həmçinin... Bura çəkməçi emalatxanasından çox muzeyə və ya kitbaxanya oxşayırdı.





Otağın bir küncündə səliqə ilə yığılmış qəliblər və üzərində qədimiliyi ilə seçilən ayaqqabılar var idisə, digər küncündəki rəflərdə bəlkə də 100-dən, 1000-dən çox kita düzülmüşdü. Hələ emalatxanadakı büstləri demirəm. Ən böyük büst isə Əli dayının iş görərkən oturduğu yerdən yuxarıda qoyulmuş Nizami Gəncəvinin büstü idi. Sanki otaqda hər şey harmoniya təşkil edirdi.  Otağın sağında qəliblər, solunda kitablar baş hissədə büstlər, Əli dayı və onun cürbəcür iş alətləri... Diqqətimi ən çox çəkənsə emalatxananın solunda divara asılmış şəhidlərimizin  adı da yazılmış şəkilləri idi...


Deyə bilərəm ki, həm vətənpərvər, həm də ziyalı olan bu çəkməçi 1991-ci ildə ”Əməkdar mədəniyyət işçisi” adını almayıb, onu bu xüsusiyyətlərinə görə özü qazanıb.
Əli kişi həmçinin “Kitab Cəmiyyəti”nin üzvüdür. Nadir tapılan 40-a yaxın kitabları, o cümlədən  – Krılovun sağ olanda nəşr olunan kitabı, Nəsiminin demək olarki çətinliklə tapılan divanını həmin cəmiyyətə bağışlayıb. Deyir ki, bu yaxınlarda Tolstoyun kitabını onun üçün gətiriblər. Kitaba, yazara olan məhəbbətindən Əli kişi kitabı öpüb gözünün üstünə qoymaqdan özünü saxlaya bilməyib. Evində isə 2000-ə yaxın kitab saxlayır çəkməçi Əli dayı...

Bəlkə də bu səbəbdən onun haqqında 20 şair şeir yazıb, 52 qəzet məqalə dərc edib. O şairlər  arsında Əli dayının yaxın əqidə dostu Bəxtiyar Vahabzadə də var:




Nəcabət saçılır söz-söhbətindən,
Eşqi–xeyirxahlıq,
Qəsdi–məhəbbət.
Çəkməçi Əlinin tanrısı Vətən,
Dostu sənətkarlar, mehrabı sənət.

Qeyrət seli axır damarlarından,
Soyuqqanlıları o, düşmən sanır.
Çəkməçi köşkünün divarlarından,
Nizami boylanır, Sabir boylanır.

Əli dayı deyir ki, Bəxtiyar Vahabzadə ölümünə üç gün qalmış özü gətirib müəllifi olduğu kitabı ona bağışlayıb. Onun haqqında yazan müəlliflər içərisində Osman Mirzəyev, Hacıbaba Hüseynov da var. Yaxın günlərdə ona kitab bağışlayanlardan biri də Vaqif Səmədoğlu olub.

Amma  Əli kişi haqqında yazılanlar təkcə Azərbaycanın hüdudları ilə məhdudlaşmır. Rima Kazakovanın  “Master Ali”, onun türk variant olan və Ankarada çapdan çıxan “Qonduraçı Ali” şeirini də yaddan çıxartmaq olmaz.

Əli dayı deyir ki, tarixi şəxsiyyətlərdən Əmir Teymuru çox sevir. Çünki o bir yeri işğal edəndə  sənətkarları öldürmürmüş, onları da özü ilə Səmərqəndə aparırmış. Və ya Nizaminin bu misrası onun üçün əvəzolunmazdır – “Ölkəni tərk etsə sənət-sənətkar, heyhat, bundan böyük fəlakətmi var?!”.


Ancaq Əli dayı hal- hazırda sənətinə olan qiymətdən heç də razı deyil.
“Bu gün varam, sabah yox. İzimiz itib gedir. Kim gəlib bizim milli geyimləri tikəcək”.

”Bəs övladlarınızdan kimsə bu sənəti davam elətdirirmi” sualıma isə cavabı belə oldu:

”Yox, heç biri bu yolla getmək istəmədi. Deyirlər ki, ağırdır. Kleyin iyini illərlə ciyərlərə çəkmək hər adamın işi deyil. Bəlkə də bu səbəbdən heç şagirdlərim də yoxdur. Amma çox nigaranam.


Lakin yenə də bu sənətdə özümü akademik hesab edirəm. Çünki mən kamil sənət öyrənmişəm”.


Artıq müsahibəmiz bitmişdi, sağollaşıb Əli dayının yanından ayrılırıq. Ancaq fikirlərim çox qarışıq idi. Düşünürdüm ki, görəsən Əli dayının dediyi qədər yazımda səmimi ola biləcəyəmmi, onun ürəkdən sanki bu dəqiqə ağlıyacaqmış kimi dediyi “kim gəlib bizim milli geyimləri tikəcək. Biz əgər Anaya “mama”, dəhlizə “kolidor” desək, kim bizim dili qoruycaq, kim?” ifadələrini oxucuya Əli dayı kimi mənalı çatdıra biləcəyəmmi, onun fəxrlə bizə göstərdiyi emalatxananın əslində kitabxana, onunsa bir arxivarius olduğunu yazımda göstərə biləcəyəmmi? Şəki ləhcəsiylə dilinin şirinliyini, üzündəki nigarançılığı bir rəsm kimi çəkib oxuculara göstərə biləcəyəmmi? Onun bir nahar vaxtını aldım, buna dəyən yazı hazırlaya biləcəyəmmi?

Hazırlaya bildimsə əgər, nə gözəl…

Müxbir     ŞAHANƏ Rəhimli
Fotomüxbir  ELÇİN Ağayev


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bakıdakı Beynəlxalq Qısa Filmlər Festivalının qalibləri məlum oldu
18.11.2018, 18:44

Bakıdakı Beynəlxalq Qısa Filmlər Festivalının qalibləri məlum oldu

Çində vertolyot qəzaya uğrayıb, xəsarət alanlar var
18.11.2018, 17:48

Çində vertolyot qəzaya uğrayıb, xəsarət alanlar var

Türkiyə ordusu 68 terrorçunu zərərsizləşdirdi
18.11.2018, 17:08

Türkiyə ordusu 68 terrorçunu zərərsizləşdirdi

Yunanıstanda baş verən toqquşmalarda onlarla insan saxlanılıb
18.11.2018, 16:40

Yunanıstanda baş verən toqquşmalarda onlarla insan saxlanılıb

Əli Həsənov: “Aksiyaçılar polis işçilərinə müqavimət göstəriblər”
18.11.2018, 16:00

Əli Həsənov: “Aksiyaçılar polis işçilərinə müqavimət göstəriblər

Fransada keçirilən etiraz aksiyasında 409 nəfər yaralanıb
18.11.2018, 15:33

Fransada keçirilən etiraz aksiyasında 409 nəfər yaralanıb

Bakıda Dünya Kubokunun mükafatlandırma mərasimi keçirilib 
18.11.2018, 14:56

Bakıda Dünya Kubokunun mükafatlandırma mərasimi keçirilib 

Yevlaxda mikroavtobus qəzaya uğrayıb, xəsarət alanlar var
18.11.2018, 14:34

Yevlaxda mikroavtobus qəzaya uğrayıb, xəsarət alanlar var

Əli Kərimlinin həbs olunduğu mitinqlə bağlı RƏSMİ MƏLUMAT 
18.11.2018, 14:01

Əli Kərimlinin həbs olunduğu mitinqlə bağlı RƏSMİ MƏLUMAT 

Sabaha olan hava PROQNOZU
18.11.2018, 13:30

Sabaha olan hava PROQNOZU

Bu ərazilərdə elektrik enerjisi 4 gün  fasilələrlə veriləcək
18.11.2018, 13:26

Bu ərazilərdə elektrik enerjisi 4 gün  fasilələrlə veriləcək

Kaliforniyada yanğınlar zamanı 76 nəfər ölüb,  1276 nəfər itkin düşüb
18.11.2018, 13:09

Kaliforniyada yanğınlar zamanı 76 nəfər ölüb,  1276 nəfər itkin düşüb

Tatlısəsi azərbaycanlı həkim sağaltdı
18.11.2018, 12:43

Tatlısəsi azərbaycanlı həkim sağaltdı

39 yaşlı kişi borca görə bıçaqlandı - BALAKƏNDƏ
18.11.2018, 12:38

39 yaşlı kişi borca görə bıçaqlandı - BALAKƏNDƏ

Gəncədə 17 yaşlı qız itkin düşdü
18.11.2018, 12:09

Gəncədə 17 yaşlı qız itkin düşdü

Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyətinin Vaşinqton görüşləri davam edir - FOTOLAR
18.11.2018, 11:58

Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyətinin Vaşinqton görüşləri davam edir - FOTOLAR

160 saylı avtobus qatarla toqquşmaqdan son anda qurtuldu- RƏSMİ - VİDEO
18.11.2018, 11:38

160 saylı avtobus qatarla toqquşmaqdan son anda qurtuldu- RƏSMİ - VİDEO

Nazirlik 120 minə yaxın ağac payladı - FOTOLAR
18.11.2018, 11:24

Nazirlik 120 minə yaxın ağac payladı - FOTOLAR

Balakəndə qəza: xəsarət alanlar var
18.11.2018, 11:16

Balakəndə qəza: xəsarət alanlar var

Azərbaycanlı miqrant Almaniyada azərbaycanlıları bıçaqladı
18.11.2018, 10:44

Azərbaycanlı miqrant Almaniyada azərbaycanlıları bıçaqladı

Xırdalanda evdə yanğın
18.11.2018, 10:24

Xırdalanda evdə yanğın

Azərbaycana qayıdan sabiq nazir yenidən xəstəxanaya yatırıldı - ÖZƏL
18.11.2018, 10:22

Azərbaycana qayıdan sabiq nazir yenidən xəstəxanaya yatırıldı - ÖZƏL

Millətlər Liqasında 6-cı tur başlayır - TƏQVİM   
18.11.2018, 10:01

Millətlər Liqasında 6-cı tur başlayır - TƏQVİM  

Millətlər Liqasında daha 7 oyun və 5-ci tur yekunlaşdı - NƏTİCƏLƏR   
18.11.2018, 09:59

Millətlər Liqasında daha 7 oyun və 5-ci tur yekunlaşdı - NƏTİCƏLƏR  

“Ölkəmizi  tanıyaq” aksiyasının yolasalma  mərasimi oldu   
18.11.2018, 09:50

“Ölkəmizi  tanıyaq” aksiyasının yolasalma  mərasimi oldu  

Ermənistan cəbhədə təxribatlara davam edir
18.11.2018, 09:36

Ermənistan cəbhədə təxribatlara davam edir

ABŞ noyabrın 20-də Camal Qaşıqçının qatilinin adını açıqlayacaq
18.11.2018, 09:32

ABŞ noyabrın 20-də Camal Qaşıqçının qatilinin adını açıqlayacaq

İdman zamanı köməksiz vəziyyətdə qalan şəxs xilas edildi
18.11.2018, 09:15

İdman zamanı köməksiz vəziyyətdə qalan şəxs xilas edildi

Çaylarda suyun səviyyəsi 16 sm-ə qədər artdı
18.11.2018, 08:57

Çaylarda suyun səviyyəsi 16 sm-ə qədər artdı

Cəmil Həsənli sərbəst buraxıldı
18.11.2018, 00:49

Cəmil Həsənli sərbəst buraxıldı

“Azərbaycanın səfərdə Kosovonu məğlub etməsi  çətin olacaq” – Rəqib baş məşqçi
18.11.2018, 00:38

“Azərbaycanın səfərdə Kosovonu məğlub etməsi  çətin olacaq” – Rəqib baş məşqçi

İŞİD-in son istehkamı da ələ keçirildi
18.11.2018, 00:23

İŞİD-in son istehkamı da ələ keçirildi

“Kosovo ilə oyunda məğlubiyyət haqqında düşünmürəm” - Qurban Qurbanov
18.11.2018, 00:10

“Kosovo ilə oyunda məğlubiyyət haqqında düşünmürəm” - Qurban Qurbanov

Fransadakı etirazlarda 220 nəfər xəsarət aldı
17.11.2018, 23:56

Fransadakı etirazlarda 220 nəfər xəsarət aldı

Çıxarışsız mənzillərin vergi problemi - VİDEO
17.11.2018, 23:31

Çıxarışsız mənzillərin vergi problemi - VİDEO

FİFA Türkiyə klubunu cəzalandırdı
17.11.2018, 23:09

FİFA Türkiyə klubunu cəzalandırdı

Azərbaycan Farer Adalarını məğlub etdi - VİDEO
17.11.2018, 22:51

Azərbaycan Farer Adalarını məğlub etdi - VİDEO

Talanan vəsait Bakıya qaytarılmalıdır - VİDEO
17.11.2018, 22:43

Talanan vəsait Bakıya qaytarılmalıdır - VİDEO

Kamran Ağayev zədələndi
17.11.2018, 22:23

Kamran Ağayev zədələndi

"İcazəsiz aksiya keçirməkdə məqsəd təxribat törətmək və ara qarışdırmaqdır"- Siyavuş Novruzov
17.11.2018, 22:13

"İcazəsiz aksiya keçirməkdə məqsəd təxribat törətmək və ara qarışdırmaqdır"- Siyavuş Novruzov

Azərbaycandan ABŞ-a qəti etiraz - RƏSMİ
17.11.2018, 22:00

Azərbaycandan ABŞ-a qəti etiraz - RƏSMİ

Pəis qızına cərimə yazan polisi mükafatlandırdı
17.11.2018, 21:43

Pəis qızına cərimə yazan polisi mükafatlandırdı

Piyada yol qəzasının qurbanı oldu
17.11.2018, 21:10

Piyada yol qəzasının qurbanı oldu

Azərbaycanda idmanın inkişafına böyük diqqət ayırılır
17.11.2018, 20:56

Azərbaycanda idmanın inkişafına böyük diqqət ayırılır

Direktor olmaq istəyənlər üçün İMTAHAN başlayır
17.11.2018, 20:42

Direktor olmaq istəyənlər üçün İMTAHAN başlayır

Üç gündə respublika üzrə 120 minədək ağac tingi paylanılıb - FOTOLAR
17.11.2018, 20:25

Üç gündə respublika üzrə 120 minədək ağac tingi paylanılıb - FOTOLAR

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanılıb
17.11.2018, 20:17

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanılıb

Azərbaycan - Farer adaları oyununun heyətləri açıqlandı
17.11.2018, 20:09

Azərbaycan - Farer adaları oyununun heyətləri açıqlandı

Çeçenistanda qadın kamikadze özünü partlatdı
17.11.2018, 20:02

Çeçenistanda qadın kamikadze özünü partlatdı

Tramp Fətullah Gülənin Türkiyəyə ekstradisiyasından DANIŞDI   
17.11.2018, 19:54

Tramp Fətullah Gülənin Türkiyəyə ekstradisiyasından DANIŞDI  

ARXİV