25 mart 2019, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Qafqaz səngərləri...
Qafqaz səngərləri...
06.09.2013, 15:49

Babam deyərmiş: “Oğul, osmanlılar olmasaydı...”



...İri gövdəli palıd  ağaclarının arasından süzülən  günəş şüaları səhərin sərin mehinin oxşayaraq oynatdığı yaşıl  yarpaqların üzərində rəqs edərək işıldayır, budaqdan-budağa atlanan quşların cəh-cəhi, yerdəki otların üzərində uçuşan arıların, böcəklərin vızıltısı heç bir bəstəkarın yaza bilməyəcəyi bir azadlıq simfoniyası yaradırdı... Hərdən  iki balaca əl  gah ağacların üzərindəki, gah da yerdəki  quru budaqları qırır, bir az aralı daşıyaraq  toplayırdı.   Bəzən qırılmış budaqların iti ucları yerə bataraq torpağın üzərində şırım açır, sanki yol çəkirdi. Bu, odun toplayan 12-13 yaşlı yeniyetmənin xoşuna gəlir,   budaqları  daha bərkdən yerə basırdı ki, torpaqda  daha dərin şırım  açılsın. Belə  “yol çəkilişlərindən” birində uşağın gözünə bir neçə dəmir parçası sataşdı...   Cəld onları əlinə götürüb maraqla o tərəf-bu tərəfə çevirdi. Bu, paslanıb yeyilmiş güllə gilizləri idi. Yeri qazdıqca  onlardan yenə çıxırdı... Axşam həmin gilizləri atasına göstərən uşaq onların hansı dövrdən qala biləcəyi ilə maraqlandı...

Həmişə 1918-1920–ci illərdən, yaşlıların təbirincə desək, erməni-müsəlman davasından  danışanda  o  “beşaçılan” gilizləri, onların tapıldığı yer və atamın o barədə söhbəti  yadıma düşür. Həmin 10-12 yaşlı uşaq mən, o gilizlərin tapıldığı məkan isə  kəndimizin yaxınlığında “Cırranın yalı” adlanan ən hündür yerlərdən biri idi.  Bu, Kiçik Qafqazın uca zirvələrindən  olan Kirsin 5-6 kilometrliyində, hazırda erməni işğalındakı Laçının Ağanus kəndində idi...

O zaman bizə hələ müsəlman, türk olduğumuzu anladan yox idi. Ancaq atamın söhbətlərindən çox şeyləri öyrəndim. Məlum oldu ki, həmin gilizlər XX əsrin əvvəlində  babalarımızın bizə yardıma gəlmiş osmanlı türkləri ilə  çiyin-çiyinə ermənilərlə  apardığı savaşlardan qalıb. Bir az böyüyəndən sonra həmin yerlərə  daha diqqətlə baxmışdım. Eni təxminən 1-1,5 metr olan bu “zolaqlar” başqa tərəflərə nisbətən  xeyli çökək idi və sanki bir xətlə dağ beli boyu on metrlərlə uzanırdı.  Çökəklərin nisbətən hündür qarşı tərəflərində isə  iri daş parçalarının çıxıntıları görünürdü. Gilizlər daha çox bu çökəklərin arxa tərəfindən tapılırdı. Artıq bu qənaətə gəlmişdim ki, bura əsrin əvvəlində erməni quldurlarına qarşı vuruşmuş  müsəlman  döyüşçülərinin səngəri olub...

 Atam da öz babasından eşitdiklərini danışardı. Ulu babam Əbdüləli bəy 120 ilə yaxın ömür sürmüşdü. Savad almasa da, sinədəftər olan bu müdrik kişidən  şirin söhbətləri, bayatıları ilə yanaşı, bir neçə əşya da xatirə qalmışdı. Uşaq ikən ən çox diqqətimi cəlb edən babamın quzu dərisindən olan buxara papağı,  böyük nağarası və  bir də iri  polad xəncəri idi... Həmin xəncərlə o,  məşhur el qəhrəmanı Sultan bəyin dəstələrindəki döyüşlərdə neçə erməni başı kəsmişdi. Əbdüləli bəy 1914-cü ildə könüllü olaraq  I Cahan Savaşına yollanmış azsaylı Azərbaycan türklərindən biri idi. “Dikiy(vəhşi) diviziya” adlanan məşhur müsəlman hərbi hissəsinin tərkibindəki süvari alayında Polşanın Krakov quberniyasına qədər döyüşlərdə iştirak etmişdi. 1917-ci ildə yaralandıqdan sonra Vətənə qayıtmış və sonradan bizə yardıma gəlmiş osmanlı ordusu ilə əlbir hərəkət edən Sultan bəyin dəstələrində Andronikin  erməni quldur birləşmələrinə qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdi...   16-17 yaşlarımdan bəri atamın babam haqqında danışdıqlarından daha çox bu yadımdadır: “Oğul,  babam deyərdi ki, 1918-də osmanlılarla Sultan bəy olmasaydı, buralar çoxdan ermənilərin idi...” Ömrünün son günlərinə qədər Əbdüləli babam tez-tez hündür papağını başına qoyar, polad xəncərini kəmərinə taxar və nağarasını vurub bütün kəndi başına yığan uca səsi, xoş avazıyla   oxuyarmış: “Ənvər paşa(yaxud Nuru Paşa-S.L.), səni görüm min yaşa!..” 

 O zamanlar sovet dövlətinin “qardaşlıq” təbliğatı ermənilərin düşmənçiliyini bizlərə unutdurmuşdu və biz Sultan bəyin, Ənvər paşanın kim olduğunu da bilmirdik.  Qonşu Qaladərəsi və Kirov kəndlərindəki “kirvə”  ermənilər isə Andronikin, Njdenin kim olduğunu bilir və torpaqlarımızın növbəti işğalı üçün  gizli maddi və ideoloji hazırlıq görürmüşlər... Amma o zamandan kimliklərini tam dərk etməsəm də, qeyri-iradi  Ənvər paşa, Nuru paşa və. Sultan bəy adlarına qarşı bir məhəbbət yaranmışdı qəlbimdə...

Bayaq haqqında bəhs etdiyim səngərlərə və gilizlərə böyüdükcə kəndimizin ətrafındakı dağların həm zirvələrində, həm də ətəklərində rast gəlirdim. Təəssüf ki, biz o səngərlərə toparlanıb torpaqlarımızı gərəyincə qoruya bilmədik... O torpaqları, o Qafqaz dağlarını ki,  vaxtilə babalarımız osmanlı türk  əsgərləri ilə birgə öz  canları bahasına azad edib, qoruyub bizlərə əmanət qoymuşdular.   Ermənilərlə sovet “qardaşlığı” bizlərə əsl qardaşlarımızı unutdurmuşdu...

Yalnız 1988-1994-cü illərdə torpaqlarımıza qarşı növbəti erməni təcavüzü dövründə bir çox həqiqətləri anlaya bildik. Öyrəndik ki, XX əsrin əvvəlində  cəmi 23 ay yaşamış, Şərqdə ilk müstəqil demokratik cümhuriyyət olan Xalq Cümhuriyyətimiz olub. Və həmin dövləti Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski və s. başda olmaqla babalarımızın hansı əziyyətlər, mərhumiyyətlər hesabına və kimlərin köməyi ilə qurduqlarını da anladıq. Onda  Əbdüləli babamın nədən tez-tez “osmanlılar gəlməsəydi...” dediyini də başa düşdüm. Onu da öyrəndim ki, bayaqdan bəhs etdiyimiz səngərlər yalnız  doğulduğum Kiçik Qafqaz dağlarında deyil, Güney Azərbaycandan, Naxçıvandan, Zəngəzurdan, Qarabağdan üzü bəri, Batumdan Borçalıdan Dərbəndədək bütün Qafqaz elləri boyu qazılmış və müsəlman, türk xalqlarını təcavüzdən, zülmdən qoruyan bir sipərə çevrilmişdi. Həmin səngərləri qazan oğullar öz yenilməz ruhları, canları ilə haqsızlığın, şərin önündə bir  basılmaz səngərə dönmüşdülər... Yeri gəlmişkən, həmin səngər yerlərində qazıntılar aparıb o savaşlara aid əşyaların qalıqlarını toplayaraq ayrıca bir Qafqaz İslam Ordusu muzeyi yaratmaq da qarşımızda duran vəzifələrdən biridir...  

 Qafqaz İslam Ordusu barədə çox araşdırmalar aparılıb, çox kitablar nəşr edilib. Odur ki, faktlara və xronologiyaya çox yer vermədən bu qardaş ordusunun Azərbaycanın və bütövlükdə Qafqazdakı türk, müsəlman xalqlarının taleyindəki rolu barədə öz düşüncələrimi bölüşmək istərdim.  

Hər tərəfdən  kafir həmlələri ilə üz-üzə qalmış 500 illik tarixə malik möhtəşəm osmanlı dövlətinin özünün taleyi üçün çox kritik bir məqamda yaradılmış bu ölçücə çox da böyük olmayan, amma ruhca nəhəng hərbi qurum əsl  islam sevgisinin, türk qardaşlığının, yardımsevərliyinin bariz nümunəsi olmuşdu...

1918-ci ilin fevralından bəri hərbiyə naziri Ənvər paşanın təşəbbüsləri ilə bünövrəsi qoyulmuş Qafqaz İslam Ordusunun əsas vəzifəsi  yalnız Azərbaycanda deyil, bütün Qafqaz boyu  türk, müsəlman xalqlarına qarşı erməni-rus qətliamını durdurmaq və bölgəni yalnız Rusiya deyil, həm də ingilis, alman imperiyalarının caynağından qurtarmaq idi. Birinci Dünya savaşının qızğın çağında – Osmanlının “Antanta” dövlətləri ilə mübarizədə bir çox mövqeləri əldən verdiyi bir məqamda bu cür addım atmaq böyük risk və cəsarət tələb edirdi. Ancaq Qafqazlardakı müsəlmanların namus-qeyrətini özününkü bilən Osmanlı sultanlığı və hərbi komandanlığı bu riskə getdi.   Və əsasən osmanlı, sonra isə Azərbaycan və Dağıstan müsəlmanlarından təşkil edilmiş cəmi 20 minə yaxın döyüşçüsü olan Qafqaz İslam Ordusu qısa müddətdə dünya hərb tarixində nadir rast gəlinən çevik əməliyyatlar keçirərək bir neçə ay ərzində Naxçıvandan, Urmu gölündən Bakıyadək,  Borçalıdan Dərbəndədək bir sıra Azərbaycan, müsəlman torpaqlarını erməni-rus və ingilis birləşmələrinin caynağından azad edə bildi.

Nuru paşa başda olmaqla osmanlı əsgərlərinin  25 may 1918-ci ildə Gəncəyə daxil olması zamanı   şəhər sakinləri tərəfindən  sevinclə qarşılanması  tariximizin unudulmaz ilhamverici səhnələrindəndir. Məhz bundan sonra  başda M.Rəsulzadə, F.Xoyski olmaqla Tiflisdə  qərar tutmuş aydınlarımız Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini elan etmək cəsarətini qazandılar. Və 1918-ci il martından bəri yalnız Bakıda, Şamaxıda, Qubada, Qarabağda və s. 50 minə yaxın müsəlmanın amansız vəhşiliklərlə qətli  ilə nəticələnmiş  erməni-bolşevik soyqırımından böyük sarsıntı içərisində olan Azərbaycan xalqı bu iki şad xəbərdən sonra ayağa qalxıb düşmənə müqavimət göstərmək üçün özündə güc tapa bildi. Bundan sonra Nuru paşa, Xəlil paşa və Əliağa Şıxlinskinin başçılığı ilə Qafqaz İslam Ordusunun Gəncə, Göyçay, Qaraməryəm, Kürdəmir, Ağdaş, Ağsu, Şamaxı və nəhayət, Bakının azad edilməsi üçün apardığı zəfər döyüşlərini əlimizdə olan detallarına qədər çözələdikcə damarlarında türk, müsəlman qanı axan hər kəsin qəlbi həyəcanla döyünür, Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının sarsılmazlığına, bu qardaşlığın tezliklə erməni əlində olan torpaqlarımızın azad edilməsi üçün yeni zəfərlərə imza atacağına inam yaranır...

Beləliklə, Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci ilin mayından noyabrınadək apardığı zəfər yürüşü   Osmanlı dövlətinin  süqut dövrünü yaşamasına baxmayaraq Mustafa Kamal Paşanın bir ildən sonra təməlini qoyacağı və nəticədə yeni Türkiyə Cümhuriyyətini yaradacağı Azadlıq hərəkatına  1915-ci ildə minlərlə Azərbaycan türkünün də şəhid olduğu Çanaqqala savaşından sonra ruh yüksəkliyi verə biləcək ən böyük amillərdən biri kimi tarixdə qaldı. Eyni zamanda Azərbaycanın müstəqil ordusunun təməlinin qoyulmasına səbəb olan bu amil gənc müstəqil dövləti və xalqı Qarabağda, Zəngəzurda erməni işğalçılarına qarşı səfərbər olmaq üçün də ruhlandırdı. 15 sentyabr 1918-ci ildə Bakının erməni-bolşevik birləşmələrindən azad edilməsi, yalnız Bakının deyil, əslində o dövr üçün bütövlükdə Azərbaycanın Qurtuluş Günü kimi tarixə həkk olundu. Çünki Bakı olmayacağı təqdirdə  Xalq Cümhuriyyəti Gəncədə də duruş gətirə bilməz,   Şaumyanın başçılıq etdiyi kifayət qədər silah-sursata malik erməni-rus-ingilis birləşmələri qarşısında süquta uğrayardı. Bundan əlavə, Şimali Qafqazda, Dağıstanda aparılan əməliyyatlar da öz tarixi bəhrəsini verdi. Zənnimcə, Qafqaz İslam Ordusunun bu bölgəyə gəlməyəcəyi halda, bu gün Dağıstan, çeçen, inquş, kabardin, çərkəz  və s. xalqları bugünkü Rusiya daxilində milli muxtariyyətə belə, nail ola bilməyəcəkdilər...  Bu islam-türk mücahidlərinin ordusu Azərbaycanın ürəyini - Bakını xilas etməklə bütövlükdə Qafqazı xristianlaşmaqdan, kosmopolitləşməkdən xilas etdi. Və bu gün biz  güllü-çiçəkli dənizkənarı bulvarda azad şəkildə gəzib Bakını ləzzətlə seyr edərkən aldığımız hər nəfəsdə 95 il öncə Qafqazın uca zirvələrindən üzü bəri Bayıl, Biləcəri, Əhmədli və s. yamaclarındakı səngərlərdə canını  qurban vermiş, qanını axıtmış Qafqaz İslam Ordusu döyüşçülərini böyük bir sevgi ilə anmalı və bunu övladlarımıza, nəvələrimizə də anlatmalıyıq. Necə ki, babalarımız bizlərə anladardı:”Oğul, osmanlılar olmasaydı...”

Sultan Laçın

Yazı Azərbaycan Mətbuat Şurası və Azərbaycanlıların və digər Türkdilli  Xalqların Əməkdaşlıq Mərkəzinin “Qafqaz İslam Ordusu-95” mövzusunda keçirdiyi müsabiqəyə təqdim olunur.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bağdadi ilə bağlı yeni iddia
25.03.2019, 00:37

Bağdadi ilə bağlı yeni iddia

“Bizim ayıblarımızı diktatura rejimi örtürmüş” - Brilliant Dadaşova, VİDEO
25.03.2019, 00:28

“Bizim ayıblarımızı diktatura rejimi örtürmüş” - Brilliant Dadaşova, VİDEO

Azərbaycanın rəqibləri xal qazandı
25.03.2019, 00:01

Azərbaycanın rəqibləri xal qazandı

“Qırmızı Körpü”də külli miqdarda siqaret və kürü tutuldu
24.03.2019, 23:40

“Qırmızı Körpü”də külli miqdarda siqaret və kürü tutuldu

Fəhlə Oğuzda işlədiyi tikintidə öldü
24.03.2019, 23:23

Fəhlə Oğuzda işlədiyi tikintidə öldü

Rusiya Qazaxıstana şans vermədi
24.03.2019, 23:01

Rusiya Qazaxıstana şans vermədi

NATO baş katibi  Gürcüstanda
24.03.2019, 22:44

NATO baş katibi  Gürcüstanda

Goranboyda azyaşlının üstünə qaynar su töküldü
24.03.2019, 22:20

Goranboyda azyaşlının üstünə qaynar su töküldü

“Taliban”ın hücumu nəticəsində 10 hərbçi öldü
24.03.2019, 22:03

“Taliban”ın hücumu nəticəsində 10 hərbçi öldü

“Azərbaycan köçkünlərin Qarabağa qayıdışına dair sülhün imzalanacağına ümid edir” – İcma sədri
24.03.2019, 21:37

“Azərbaycan köçkünlərin Qarabağa qayıdışına dair sülhün imzalanacağına ümid edir” – İcma sədri

Rumıniya İsraildəki səfirliyini Qüdsə köçürür
24.03.2019, 21:15

Rumıniya İsraildəki səfirliyini Qüdsə köçürür

“Neftçi”nin çempion olacağı barədə mənə heç nə deyilməyib” – Qurban Qurbanov
24.03.2019, 21:01

“Neftçi”nin çempion olacağı barədə mənə heç nə deyilməyib” – Qurban Qurbanov

Hakim partiya İstanbulda izdihamlı mitinq keçirdi
24.03.2019, 20:46

Hakim partiya İstanbulda izdihamlı mitinq keçirdi

Finlandiyada Novruz bayramı qeyd edildi - FOTO
24.03.2019, 20:34

Finlandiyada Novruz bayramı qeyd edildi - FOTO

Bakıda dənizdə batan şəxs xilas edildi
24.03.2019, 20:19

Bakıda dənizdə batan şəxs xilas edildi

Eldar Sabiroğlu təcili Türkiyəyə aparıldı
24.03.2019, 20:02

Eldar Sabiroğlu təcili Türkiyəyə aparıldı

Gözlər yoldan yığılarmı... - XII YAZI   
24.03.2019, 19:47

Gözlər yoldan yığılarmı... - XII YAZI  

Millimizin baş məşqçisi: “Bizi bu sensasiyadan cəmi 10 dəqiqə ayırdı”   
24.03.2019, 19:31

Millimizin baş məşqçisi:Bizi bu sensasiyadan cəmi 10 dəqiqə ayırdı”  

Keçmiş məhkumlar Əli İnsanovun başına toplaşdılar - FOTO  
24.03.2019, 19:19

Keçmiş məhkumlar Əli İnsanovun başına toplaşdılar - FOTO  

Deputatlar QHT sədri ola, qrant ala bilməz? - Hüquqşünas AYDINLIQ GƏTİRDİ   
24.03.2019, 19:03

Deputatlar QHT sədri ola, qrant ala bilməz? - Hüquqşünas AYDINLIQ GƏTİRDİ  

Mixail Saakaşvilinin partiyasına yeni sədr seçildi   
24.03.2019, 18:54

Mixail Saakaşvilinin partiyasına yeni sədr seçildi  

Mir Şahinin 1 yaşlı “Real”ı
24.03.2019, 17:27

Mir Şahinin 1 yaşlı “Real”ı

Finlandiya XİN rəhbərinə hücum etmək istəyiblər
24.03.2019, 17:25

Finlandiya XİN rəhbərinə hücum etmək istəyiblər

Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı icra başçısı vəzifəsinə namizəddir
24.03.2019, 17:09

Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlı icra başçısı vəzifəsinə namizəddir

Azərbaycan və BP Aral dənizində geoloji kəşfiyyat işlərinə başlaya bilərlər
24.03.2019, 17:02

Azərbaycan və BP Aral dənizində geoloji kəşfiyyat işlərinə başlaya bilərlər

Bakıdan gedən qatarı bəy-gəlin qarşıladı - Fotolar
24.03.2019, 16:06

Bakıdan gedən qatarı bəy-gəlin qarşıladı - Fotolar

Əli İnsanov: “Cənab prezident! Qarşınızda xəcalət çəkirəm” - MÜRACİƏT
24.03.2019, 15:44

Əli İnsanov: “Cənab prezident! Qarşınızda xəcalət çəkirəm” - MÜRACİƏT

Ermənistanda analar oğullarını Qarabağa göndərmək istəmirlər - ETİRAZ
24.03.2019, 15:38

Ermənistanda analar oğullarını Qarabağa göndərmək istəmirlər - ETİRAZ

Postsovet məkanından olan 3 veteran terrorçunu ölüm haqladı
24.03.2019, 15:35

Postsovet məkanından olan 3 veteran terrorçunu ölüm haqladı

Məşhur meyxanaçı Aydın Xırdalanlı dəfn edildi
24.03.2019, 15:22

Məşhur meyxanaçı Aydın Xırdalanlı dəfn edildi

Almaniyalı alim: “Erməni konyakını əslində Tovuzda yaşayan almanlar yaradıb”
24.03.2019, 14:47

Almaniyalı alim: Erməni konyakını əslində Tovuzda yaşayan almanlar yaradıb

Nazarbayev yenidən prezident ola bilər
24.03.2019, 14:36

Nazarbayev yenidən prezident ola bilər

Qəzaya uğrayan gəmidən 338 nəfər təxliyə edilib
24.03.2019, 14:30

Qəzaya uğrayan gəmidən 338 nəfər təxliyə edilib

"Ola bilsin, Allah Trampı İsraili xilas etmək üçün göndərib..."
24.03.2019, 14:19

"Ola bilsin, Allah Trampı İsraili xilas etmək üçün göndərib..."

Türkiyədə hərbçilər qəzaya uğrayıb, ölən və yaralananlar var
24.03.2019, 13:47

Türkiyədə hərbçilər qəzaya uğrayıb, ölən və yaralananlar var

Hava yenə PİSLƏŞƏCƏK – Bakıda yağış, bölgələrə qar yağacaq
24.03.2019, 13:20

Hava yenə PİSLƏŞƏCƏK – Bakıda yağış, bölgələrə qar yağacaq

Çin Pakistana 2,1 milyard dollar kredit verir
24.03.2019, 13:12

Çin Pakistana 2,1 milyard dollar kredit verir

Zakir Həsənov ABŞ-a gedir
24.03.2019, 13:03

Zakir Həsənov ABŞ-a gedir

Füzulidə qatarla minik avtomobili toqquşub, ölən var 
24.03.2019, 12:10

Füzulidə qatarla minik avtomobili toqquşub, ölən var 

Təbii fəlakətdə ölənlərin sayı 732-yə çatdı
24.03.2019, 11:43

Təbii fəlakətdə ölənlərin sayı 732-yə çatdı

Prezident İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik edib
24.03.2019, 11:29

Prezident İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik edib

Azərbaycan bu ölkə ilə viza müqaviləsi imzaladı
24.03.2019, 11:04

Azərbaycan bu ölkə ilə viza müqaviləsi imzaladı

ABŞ-da atışma: 1 ölü, 3 yaralı
24.03.2019, 10:49

ABŞ-da atışma: 1 ölü, 3 yaralı

Qəbələdə yaşayış evində partlayış: 4 nəfər xəsarət alıb
24.03.2019, 10:35

Qəbələdə yaşayış evində partlayış: 4 nəfər xəsarət alıb

Atəşkəs 23 dəfə pozulub
24.03.2019, 10:14

Atəşkəs 23 dəfə pozulub

Bu gün Avro-2020-nin 10 oyunu keçiriləcək - TƏQVİM   
24.03.2019, 10:05

Bu gün Avro-2020-nin 10 oyunu keçiriləcək - TƏQVİM  

İndoneziyada 6 bal gücündə zəlzələ
24.03.2019, 09:55

İndoneziyada 6 bal gücündə zəlzələ

Bəndin dağılması zamanı ölənlərin sayı 212-yə çatıb
24.03.2019, 09:50

Bəndin dağılması zamanı ölənlərin sayı 212-yə çatıb

Bu yol Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsinə aparır
24.03.2019, 09:42

Bu yol Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsinə aparır

Avro 2020 yolunda növbəti matçlar - NƏTİCƏLƏR
24.03.2019, 09:29

Avro 2020 yolunda növbəti matçlar - NƏTİCƏLƏR

ARXİV