21 aprel 2018, Şənbə
Ana Səhifə - - Kürün suyu çirkləndikcə, balıqları dadsızlaşır (araşdırma)
Kürün suyu çirkləndikcə, balıqları dadsızlaşır (araşdırma)
06.07.2010, 17:27

Azərbaycanda Kür möhtacdırlar, Ermənistanda isə içməli suyun 96%-i yeraltı mənbələrdən gəlir

Mənbəyini Türkiyənin Qızılgədik dağından götürən Kür çayı Gürcüstandan keçərək Azərbaycanda Xəzər dənizinə tökülür.
Azərbaycan əhalisinin böyük əksəriyyətinin suyunu içmək üçün istifadə etdiyi Kür çayının tımizliyi əsaaən üç Cənubi Qafqaz ölkəsindən asılıdır.  Sovet İmperiyasının dağılmasından sonra Kür və Araz kimi transsərhəd çayların qorunması Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanın məsuliyyəti altında qaldı.  

Cənubi Qafqaz ölkələrinin, xüsusilə də Azərbaycanıın ekoloqları regionun əsas su mənbəyi olan Kür çayının çirklənməsi ilə bağlı uzun illərdir ki, həyəcan təbili çalırlar. Sənaye və məişət tullantılarının Kürə yol tapması əsasən içilmədə, suvarmada və balıqçılıqda istifadə edilən çayın suyu əhalinin sağlamlığına potensial təhlükədir.

Vəziyyət Sovet İttifaqı zamanındakından yaxşıdır?

Gürcüstan Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (GƏMMTSN) mətbuat xidmətinin rəhbəri Elza Japoşvilinin sözlərinə görə, Kür çayına nəzarətin zəif olmasının səbəbi əsasən maliyyə problemləriylə bağlıdır: “Sovet İttifaqının dağılmasından sonra ölkənin maliyyə çətinlikləri səbəbindən təmizləmə qurğuları, xüsusilə şəhərin çirkab sularını təmizləyən qurğular tədricən zəifləməyə başladı və nəticədə Kür çayı nitrogen qarışıqlar, ağır maddələrlə çirklənmə təhlükəsiylə üz-üzə qaldı. Səth su ehtiyatının çirklənməsinin digər səbəbi isə çay sahilində qanunsuz zibilliklərin genişlənməsidir”.

Ermənistanın su ehtiyatları üzrə eksperti və milli koordinatoru Vahaqn Tonoyan bizimlə söhbətində bildirib ki, hazırda vəziyyət Sovet İttifaqı zamanındakından qat-qat yaxşıdır: “Düzdür,  Sovet İmperiyasının dağılmasından sonra Cənubi Qafqaz ölkələrində qənaətbəxş olmayan kapital səbəbindən nəzarət və monitorinq zəiflədi. Lakin Sovet dövrü ilə müqayisədə Cənubi Qafqaz ölkələrində sənayenin zəifləməsi ilə çirklənmə əhəmiyyətli dərəcədə azaldı, buna görə də Ermənistan ərazisindən keçən transsərhəd çayları Sovet dövrü ilə müqayisədə daha təmizdir”.

“Qanuni olaraq Kürə heç bir tullantı axıdılmır”

Azərbaycanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) Ətraf Mühit üzrə Milli Monitorinq Departamentinin direktor müavini Mətanət Avazova isə bu iddialarla razılaşmır. O bildirib ki, həm Gürcüstan, həm də Ermənistan ərazilərindən (bunlar əsasən Debet, Xram, Alazan, Lori, Ağstafaçay, Araz) məişət və sənaye tullantı suları heç bir kimyəvi və bioloji təmizlənmə aparmadan, qismən mexaniki çökdürmədən sonra birbaşa su obyektlərinə axıdırlar. Bununla yanaşı, buraya suvarılan torpaqlarda istifadə edilən gübrələrin su ehtiyatlarına diffuziyon  təsirləri də əlavə olunur.

Gürcüstandan olan ekspert Zurab Jinçaradze Gürcüstan tərəfinin qanuni olaraq Kür çayına heç bir tullantı axıtmadığını bildirib: “Nə sənaye, nə də məişət suları leqal olaraq Gürcüstanın səth sularına axıdılmır. Qeyri-qanuni axıtmalar Azərbaycan da daxil olmaqla, bütün ərazilərdə baş verir. Gürcüstanda buna qarşı Ekoloji Nəzarət İdarəsi tərəfindən böyük miqdarda cərimə təyin olunub. Bütün çirkab suları təmizlənmə qurğularına axıdılmalı və sonra bioloji və fiziki maddələrdən təmizlənməlidir”.

Bakılılar Kürdən asılıdır...

Azərbaycan ETSN-in təmsilçisi M.Avazovanın sözlərinə görə, bizim ərazidə Kür çayına  təsirlər əsasən orta və aşağı axınlarda baş verir: “Mingəçevir, Salyan və Şirvan şəhələrinin  əsasən məişət və qismən də sənaye tullantı suları mexaniki çökdürülmədən sonra su obyektinə axıdılır. Azərbaycanda əkin sahələrində istifadədən sonra geri qayıdan  sular kollektor drenaj sistemi vasitəsi ilə birbaşa Xəzər dənizinə axıdılır”.

Azərbaycan ETSN-nin iyun ayının ikinci ongünlüyündə apardığı monitorinqin nəticələrinə görə, Kür çayında Gürcüstan və Ermənistan ərazilərindən təmizlənmədən birbaşa axıdılan məişət tullantıları və sənaye müəssisələrinin çirkab sularının təsiri nəticəsində biogen maddələrin miqdarı normadan dəfələrlə artıq olub. Suyun tərkibindəki spesifik çirkləndiricilərdən fenol və mis birləşmələri yol verilən qatılıq həddini (YVQH) keçib. "Şıxlı-2" məntəqəsində suyun əsas çirkləndiricilərindən olan fenol 4, mis birləşmələri 3, Ağstafaçay məntəqəsində fenol 2, mis birləşmələri 3, Ağstafaçay su anbarında isə fenol 2, mis birləşmələri 3 dəfə YVQH-nı keçib.

Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycan əhalisinin 70%-dən çoxu Kür suyunu içmək və məişət ehtiyacları üçün istifadə edir. Bakıda isə milyonlarla adam Kür suyundan asılıdır. Gürcüstanda isə Kürün suyu yalnız sənaye və suvarma işlərində istifadə olunur.

Bəs Ermənistanda?

Ermənistanlı mütəxəssis Tonoyan deyir ki, Ermənistanın içməli suyunun 96%-i yeraltı su mənbələrindən gəlir. Kür çayının qolları isə (Debet, Ağstafa və Kürün kiçik qolları) əsasən suvarılma, həmçinin su elektrik stansiyası, texniki, balıqçılıq, rekreasiya və digər məqsədlər üçün istifadə olunur”.

Gürcüstan ƏMMTSN-nin mətbuat xidmətinin rəhbəri Elza Japoşvilinin sözlərinə görə, çirkli suların monitorinqi səth sularında çirkab suları təmizləyən müəssisələr tərfindən yerinə yetirilir: “Həmçinin Ətraf Mühiti Mühafizə İdarəsinin monitorinq müəssisələrindən keçən suların keyfiyyəti Ətraf Mühitin Mühafizəsi və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin nəzarəti altındadır”.

Gürcüstan və Ermənistan Helsinki Konvensiyasına niyə qoşulmur?

Onu da qeyd edək ki, Cənubi Qafqaz ölkələri arasında transsərhəd çayların və beynəlxalq göllərin istifadəsi və mühafizəsi ilə bağlı Konvensiyaya (Helsinki Konvensiyası) yalnız Azərbaycan imza atıb. M.Avazova qeyd edib ki, hövzənin yuxarı axınında yerləşən hər iki ölkə başa düşür ki, Konvensiyaya qoşulduqdan sonra həmin sənədin şərtlərindən irəli gələn öhdəliklərə əməl etməlidirlər: “Bu isə külli miqdarda maliyyə vəsaiti deməkdir. Bunu bildiklərindən Konvensiyaya qoşulmaqdan yayınırlar. Amma qeyd edim ki, Gürcüstan bu Konvensiyaya qoşulmaq ərəfəsindədir”.

Elza Japoşvili də Gürcüstanın sözügüdən Konvensiyaya qoşulmağa hazırlaşdığını deyib: “Gürcüstan müşahidəçi ölkədir və UNECE (Avropa üzrə Birləşmiş Millətlər İqtisadi Komissiyası) Katibliyinin əməkdaşları ilə bu istiqamətdə işləyir”.

Konvensiyanın öhdəlikləri ermənilərə tam aydınlaşdırılmayıb

Ermənistan eksperti V.Tonoyanın fikrincə isə, bu Konvensiyanın öhdəlikləri tam olaraq aydınlaşdırılmayıb: “Həm Gürcüstan, həm də Ermənistan hazırda Helsinki Konvensiyanın şərtlərindəki anlaşılmazlıqla əlaqədar bu sənədə üzv deyillər. Konvensiyanın təsdiqindən və “çirkləndirmə haqqı” prinsipləri üzərində iş aparıldıqdan sonra Gürcüstan və Ermənistanın məsuliyyətinin təfərrüatı aydın deyil. Sənədə qol çəkmək Gürcüstan və Ermənistanı sosial-iqtisadi çətinliklə üz-üzə qoyur. Faktiki olaraq, Gürcüstan və Ermənistan tərəfindən heç bir çirkab suyu axıdılmadığı üçün konvensiyanın ratifikasiyası ölkələr üzərinə əlavə maliyyə xərcləri qoya bilər”.

Çıxış yolu üç ölkənin birgə işləməsidir

Son üç il müddətində Cənubi Qafqaz ölkələri Kür və onun qollarının mühafizəsi üçün ümumi qərara gəlməyə çalışıblar.

“Avropa Birliyinin himayədarlığı altında “Transsərhəd çayların idarəedilməsində Kür çayı üçün II Mərhələ -Ermənistan, Gürcüstan, Azərbaycan” layihə həyata keçirilir. 2009-cu ilin əvvəllərindən bəri üç dövlət Cənubi Qafqazda transsərhəd çayların mühafizəsi ilə bağlı səth sularının keyfiyyətinə nəzarət proqramına qoşulublar” - deyə Tonoyan qeyd edib.

Azərbaycandan M.Avazovanın sözlərinə görə isə bu istiqamətdə Gürcüstanla dövlət səviyyəsində bir çox müqavilələr və qarşılıqlı əməkdaşlıq çərçivəsində işlər aparılır, lakin bunu Ermənistana aid etmək olmaz: “Ermənistanla isə yalnız bir çox beynəlxalq layihələr çərçivəsində bəzi birgə işlər görülür”.

“Hazırda Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanın iştirakı ilə davam etməkdə olan və artıq yerinə yetirilmiş bəzi işlər var. Bu layihələrin məqsədi transsərhəd çayların idarə edilməsində birgə fəaliyyət göstərməkdir” - Japoşvili əlavə edib.

“Balıqların dadı azalıb”

Azərbaycan ETSN-in nümayəndəsi M.Avazovanın sözlərinə görə, çirklənmə nəticəsində Kürün balıq ehtiyatı azalmaqda davam edir: “Antropogen təsirlər artdıqca həssas balıq növləri yaşam mühitlərini itirərək yox olurlar”.

Gürcüstan paytaxtının sakini veteran balıqçı Dato Tutberidze də deyir ki, son zamanlar balıqlar sanki yoxa çıxıb: “Son günlərdə balıq tutmaq çox çətinləşib. Bəzən bir balıq tutmaq üçün saatlarla gözləməli oluram. Həm də mənə elə gəlir ki, Kür çayından tutduğum balıqlar əvvəlkinə nisbətən daha dadsızdır”.

 

 


Ülviyyə Quliyeva

Tiflis, Gürcüstan    


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Sabahın havası - külək, yağış
21.04.2018, 13:44

Sabahın havası - külək, yağış

“Prezidentin qərarı ictimaiyyəti sözün müsbət mənasında təəccübləndirdi”
21.04.2018, 13:41

“Prezidentin qərarı ictimaiyyəti sözün müsbət mənasında təəccübləndirdi”

“Novruz Məmmədov heç bir qruplaşmada olmayıb” – Komitə sədrindən AÇIQLAMA
21.04.2018, 13:36

“Novruz Məmmədov heç bir qruplaşmada olmayıb” – Komitə sədrindən AÇIQLAMA

Bakıda yol qəzası - 2 nəfər öldü
21.04.2018, 12:54

Bakıda yol qəzası - 2 nəfər öldü

Novruz Məmmədov bu dəfə baş nazir kimi mühüm mesajlar VERDİ
21.04.2018, 12:41

Novruz Məmmədov bu dəfə baş nazir kimi mühüm mesajlar VERDİ

Faktiki hava – Azərbaycanda 12 sm qar yağdı
21.04.2018, 12:35

Faktiki hava – Azərbaycanda 12 sm qar yağdı

Siyavuş Novruzov yeni baş naziri TƏRİFLƏDİ
21.04.2018, 12:32

Siyavuş Novruzov yeni baş naziri TƏRİFLƏDİ

Milli Məclis Novruz Məmmədovun baş nazir olmasına “HƏ” dedi
21.04.2018, 12:24

Milli Məclis Novruz Məmmədovun baş nazir olmasına “HƏ” dedi

Oqtay Əsədov ölkənin yeni baş naziri haqda məlumat verdi
21.04.2018, 12:22

Oqtay Əsədov ölkənin yeni baş naziri haqda məlumat verdi

Evə silahlı basqın oldu, ev sahibi bıçaqlandı
21.04.2018, 12:18

Evə silahlı basqın oldu, ev sahibi bıçaqlandı

Bakıda spirtli içkiləri oğurlayan TUTULDU
21.04.2018, 12:16

Bakıda spirtli içkiləri oğurlayan TUTULDU

Novruz Məmmədov Milli Məclisə gəldi
21.04.2018, 12:04

Novruz Məmmədov Milli Məclisə gəldi

ABŞ nüvə silahlarını Aralıq dənizinə göndərdi
21.04.2018, 11:43

ABŞ nüvə silahlarını Aralıq dənizinə göndərdi

Yerevanda yenə müxalifətin mitinqi başladı
21.04.2018, 11:33

Yerevanda yenə müxalifətin mitinqi başladı

Baş nazirliyə namizəd açıqlandı – Novruz Məmmədov – EKSKLÜZİV
21.04.2018, 11:08

Baş nazirliyə namizəd açıqlandı – Novruz Məmmədov – EKSKLÜZİV

Ələmdar Cabbarlının imza günü keçirildi
21.04.2018, 10:42

Ələmdar Cabbarlının imza günü keçirildi

Bakıda xəstəxananın zirzəmisi yandı
21.04.2018, 10:38

Bakıda xəstəxananın zirzəmisi yandı

Pekin aeroportu 97 reysi təxirə saldı 
21.04.2018, 10:21

Pekin aeroportu 97 reysi təxirə saldı 

Çaylarda sululuq SƏVİYYƏSİ 
21.04.2018, 10:18

Çaylarda sululuq SƏVİYYƏSİ 

Prezident Artur Rasizadə ilə görüşdü, gördüyü işlərə görə təşəkkür etdi
21.04.2018, 09:52

Prezident Artur Rasizadə ilə görüşdü, gördüyü işlərə görə təşəkkür etdi

Cəbhədə şiddətli atışma oldu 
21.04.2018, 09:44

Cəbhədə şiddətli atışma oldu 

Deputatlar NATO PA-nın 97-ci “Rouz-Rout” seminarında çıxış edəcək 
21.04.2018, 09:37

Deputatlar NATO PA-nın 97-ci “Rouz-Rout” seminarında çıxış edəcək 

"Skripal işi" üzrə əsas şübhəlilər müəyyən edildi
21.04.2018, 09:14

"Skripal işi" üzrə əsas şübhəlilər müəyyən edildi

Parlament bu gün TOPLANIR - Baş nazirin kimliyi açıqlanacaq 
21.04.2018, 09:03

Parlament bu gün TOPLANIR - Baş nazirin kimliyi açıqlanacaq 

Tramp Şimali Koreyanın qərarını ALQIŞLADI 
21.04.2018, 08:59

Tramp Şimali Koreyanın qərarını ALQIŞLADI 

Çinli turistlər prioritet istiqamət kimi Naftalanı seçir - Maraqlı fakt 
21.04.2018, 01:11

Çinli turistlər prioritet istiqamət kimi Naftalanı seçir - Maraqlı fakt 

Qırğızıstanın yeni  Baş naziri məlum oldu
21.04.2018, 00:20

Qırğızıstanın yeni  Baş naziri məlum oldu

ABŞ məktəbində daha bir atəş açılıb
21.04.2018, 00:17

ABŞ məktəbində daha bir atəş açılıb

Ermənilərin Kölndəki “soyqırımı" memorialı söküləcək
21.04.2018, 00:14

Ermənilərin Kölndəki “soyqırımı" memorialı söküləcək

Birinci sinfə qəbul üzrə 55 minədək sorğu yerləşdirilib
21.04.2018, 00:13

Birinci sinfə qəbul üzrə 55 minədək sorğu yerləşdirilib

Ürəyi cavanlaşdırmağın yolu tapıldı
21.04.2018, 00:09

Ürəyi cavanlaşdırmağın yolu tapıldı

Gürcüstan-Azərbaycan sərhədində polis əməkdaşı güllələnib
21.04.2018, 00:08

Gürcüstan-Azərbaycan sərhədində polis əməkdaşı güllələnib

İrəvanda etirazçılar hava limanına gedən yolu bağlayıblar
20.04.2018, 23:55

İrəvanda etirazçılar hava limanına gedən yolu bağlayıblar

Şenol Günəşin başını yaran şəxs: “Qapıçı bizi təhqir etdi, gərginlik yarandı”
20.04.2018, 23:46

Şenol Günəşin başını yaran şəxs: “Qapıçı bizi təhqir etdi, gərginlik yarandı”

Leyla Əliyeva sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlarla görüşdü— FOTOLAR
20.04.2018, 23:37

Leyla Əliyeva sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlarla görüşdü— FOTOLAR

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(11.1%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(6.66%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(0%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(73.3%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(2.22%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(6.66%)