14 noyabr 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Yaşamaq istəyən adam
Yaşamaq istəyən adam
17.09.2014, 10:31

filologiya üzrə elmlər doktoru,
professor

Azərbaycan ədəbiyyatında elə bədii əsərlər var ki, onların təkcə adları oxucuya çox şey deyir. Oxucunu düşünüb - daşınmağa məcbur edir. Belə bədii əsərlərin adları yazıçının istedadı və bədii tapıntısı kimi qiymətləndirilməlidir. Məsələn, “Qılınc və qələm”, “Şikayətnamə”, “Aldanmış kəvakib”, “İnsan”, “Yeraltı çaylar dənizə axır” və s. Bu kimi saysız - hesabsız əsərlərin adları hələ məzmununu oxumamışdan əvvəl, təkcə ad kimi oxucunu özünə cəlb edir. “Yaşamaq istəyirəm” əsəri də bu qəbildən olanların sırasındadır. Əməkdar elm xadimi, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor, görkəmli tənqidçi Qulu Xəlilovun “Yaşamaq istəyirəm” əsərinin adı məni neçə - neçə il bundan qabaq özünə çəkdi. Adı məcbur etdi ki, əsəri oxuyum. Və əsəri oxudum. Özü də indi yox, çox - çox illər qabaq. Nə isə... Burada məqsədim “Yaşamaq istəyirəm” əsərindən danışmaq deyil. Məqsədim bu əsərin müəllifi Qulu Xəlilovdan bəhs etməkdir. Qulu Xəlilov vaxtilə – ömrünün sonlarına yaxın televiziya müsahibələrinin birində deyirdi: “Allah mənə bir yaratmaq, yaşatmaq arzusu verə... Həyat eşqi olmasa, insan özünü, qamətini çətin düzəldər. Heç yaralı ağac da özünü düzəldə bilməz”. Bu fikri söyləyən Qulu Xəlilov uzun müddət xəstə olmuşdur. O, 30-40 yaşlarından başlayaraq ömrünün sonuna qədər xəstəlikdən əziyyət çəkmişdir. Qulu Xəlilovun üzərində doqquz dəfə cərrahiyyə əməliyyatı aparılmışdır. Nə isə... Bunlar da öz yerində...

Hər bir ədəbiyyatşünas, ziyalı, o cümlədən Qulu Xəlilovun tələbələri çox yaxşı bilir ki, o, çox güclü tənqidçi idi. Özü də qərəzdən çox - çox uzaq və cəsarətli tənqidçi idi. Tənqid deyəndə yadıma bir hadisə düşür. 1992-ci ilin dekabr ayı idi. O vaxtkı APİ-nin (indiki ADPU-nun) kiçik zalında filologiya ixtisası üzrə elmlər namizədi alimlik dərəcəsi verən müdafiə şurasının iclası keçirilirdi. Qulu Xəlilov da müdafiə şurasının üzvü idi. Növbəti müdafiə şurasında mənim də müdafiəm olacaqdı. Ona görə də müdafiə şurasının iclasında arxada oturub özüm üçün təcrübə toplayırdım. Həmin müdafiə şurasında müdafiə edən dissertantın mövzusu ədəbiyyatdan idi. Opponentlərdən biri də (birinci opponent) Qulu Xəlilov idi. O, yuxarıda - səfarətdə əyləşmişdi. Qulu Xəlilov birinci opponent kimi rəyini söylədi. Sonra söz ikinci opponentə verildi. İkinci opponent (Əflatun Saraclı) öz rəyində  tez - tez türk kəlmələrini işlədirdi. Birdən Qulu Xəlilov yerindən opponentə etiraz etdi. Azərbaycan dilində kəlmələr olduğu halda, yerli - yersiz türk sözlərini işlətməsini qəbahət saydı. Əsəbləşdi və ayağa durub kiçik zalı tərk etdi. İkinci opponent rəyini söylədikdən sonra Qulu Xəlilov kiçik zala qayıtdı. Onun bu hərəkəti zaldakıların hamısının ürəyincə oldu. Çünki ikinci opponentin rəyindəki yersiz və süni görünən türk kəlmələri hamını qıcıqlandırmışdı.

Qulu Xəlilovun cəsarəti, məhz yerində və məqamında olan  cəsarəti onu hamıya sevdirirdi. Və onun cəsarətli, səmimi, qərəzsiz tənqidi hamının xoşuna gəlirdi. Heç kəs onun tənqidindən incimirdi. Bu gün ədəbi tənqid arzuolunan səviyyədə deyil. Doğrudan da ədəbiyyat barədə tost deyənlər çoxalıbdır. Əksər vaxtlar ədəbiyyat barədə tost deyilir. İndi ədəbi tənqidin qədri bilinmir. Ona görə ki, ədəbi tənqidə qiymət verənlər, ədəbi tənqidin dəyərini bilənlər azalıbdır. Qulu Xəlilov ədəbi tənqidə qiymət verən və ədəbi tənqidin dəyərini bilən bir ziyalı idi. O deyirdi: “Mən zəif əsər haqqında güzəştə getməyi millətə xəyanət hesab edirəm”. O, tənqidin qədrini bilənlər barədə deyirdi: “Tənqidin qədrini S.Vurğun, M.Hüseyn kimi adamlar bilibdir”.

Yadımdadır Qulu Xəlilovun yeznəsi (bacısının yoldaşı) Şirin Quliyev dəfələrlə mənə söhbət edərdi ki, bəzi şair və yazıçılar barədə xahiş edərdim ki, onların əsərləri barədə müsbət yazsın. O isə “Nə xahişin olsa, de, edərəm, ancaq bu xahişi etmə” söylərmiş. Qulu Xəlilov o qədər qərəzsiz adam olmuşdur ki, yaxşıya yaxşı, pisə pis deməkdən çəkinməmişdir. Hər hansı bir adamın yaxşı işini yaxşı, pis işini pis kimi üzünə deməkdən qorxmamışdır. Məsələn, o, M.Hüseyni tənqidin qədrini bilən bir tənqidçi kimi dəyərləndirməklə yanaşı, ona ürəyinin dediklərini söyləməkdən də yan keçməmişdir. Belə ki, günlərin birində Qulu Xəlilov Yazıçılar Birliyindən icazə almadan rayona getməli olur. Mehdi Hüseyn onu bu əməlinə görə - icazəsiz getdiyinə görə işdən çıxarır. Qulu müəllim rayona gedəndə bilir ki, onun oğlu olub. Qulu Xəlilovun iki qızı varmış, oğlu yox imiş. O, oğlunun olmasına sevinir. Və Mehdi Hüseynə zəng vurub deyir:

- Siz məni işdən çıxartdınız. Mənim isə oğlum oldu.

Mehdi Heseyn ona deyir:

- Gəl ona Tahir adını qoy. Tahir mənim qəhrəmanımdır. O, “Neft daşları” əsərindəki qəhrəmanını nəzərdə tutur.

Qulu Xəlilov ona cavab verir:

- Mən öz qəhrəmanımın adını – Azər adını qoyacağam.

Qulu Xəlilov oğlunun adını Azər qoyur.


Qulu Xəlilovun həyat eşqi güclü olmuşdur. O, uşaqlarına da, nəvələrinə də böyük dəyər vermişdir. Ömrünün sonuna yaxın televiziya müsahibələrinin birində deyirdi: “... Mən xəstəyəm. Stola yazmaq üçün yaxınlaşmağa qorxuram. Mən uşaqlarımla, nəvələrimlə başımı qatıram. Allah heç kəsi övladsız, uşaqsız, atasız, anasız etməsin”. Düzü, onun bu dediklərinin səmimi olduğunun şahidi olmuşam. Ancaq şahidi olduğum vaxt o qədər də əhəmiyyət verməmişəm. İndi fikirləşəndə görürəm ki, doğrudan da, o, bütün uşaqlara səmimi olmuşdur. Ona görə də bir hadisəni xatırlamaq istəyirəm. 1992-ci ilin dekabr ayında APİ-də (indiki ADPU-da) olan müdafiə şurasında dissertasiyamı  müdafiə etdikdən sonra evimizdə (evimiz həyət evi idi) qonaqlıq təşkil etmişdik. Müdafiədən sonra qonaqlığa Qulu Xəlilov da gəlmişdi. Həyət evində qohum - qardaş manqalda qonaqlar üçün kabab çəkirdi və qardaşım uşaqları da həyətdə oynayırdılar. Bir də gördüm ki, Qulu müəllim müdafiə şurasının üzvlərindən və qonaqlardan ayrılaraq qardaşım uşaqlarını başına yığıb söhbət edir. Onlara müxtəlif suallar verir, onları danışdırır, onlara doğma münasibət göstərir. Hiss edirdim ki, uşaqların hazırcavablığı, diribaşlığı onun xoşuna gəlir. Bunun haradan qaynaqlandığını onun müsahibələrindəki bu fikirləri dinlədikdən sonra daha yaxşı anladım: “... Allah bizim övladlarımızı qığıldamaq səadətindən uzaq etməsin. Çörək səadətindən uzaq etməsin”. Nə isə...

Qayıdıram yenə də həyətimizdəki qonaqlığa. Qulu müəllim tez - tez əlini manqalın içindəki ocağa uzadır və əllərini qızdırırdı. Sonra ocaqda qızmış əllərini sifətinə və üstünə çəkirdi. Bunu hava soyuq olduğu üçün edirdi. Bütün qonaqlar içəridə yeyib - içirdi. O isə həyətdə atamla, qardaşımla, qohumlarımla mehribancasına və səmimi şəkildə söhbət edirdi. Bəlkə buna o vaxt o qədər də əhəmiyyət vermirdim. İndi isə görürəm ki, Qulu Xəlilov nə qədər təbii və sadə adam imiş. O birinci dəfə olduğu ailədə özünü nə qədər doğma aparırmış. Səbəbini indi axtaranda görürəm ki, o, torpağa, xalqa, millətə bağlı olduğundan belə edirmiş. Eyni zamanda zəhmətə və zəhmətkeş insanlara, təmiz və təbii ailələrə, dünyanın bütün ağrı - acısını görmüşlərə bağlı olduğundan belə edirmiş. Mən indi başa düşürəm ki, o, Allahın imtahana çəkdiyi, bu imtahandan üzüağ çıxardığı və qoruyub saxladığı insanların, ailələrin hər birinə hörmətlə yanaşırmış. Bu da yenə Qulu Xəlilovun mərhəmətli, ədalətli və cəsarətli olmasından irəli gəlirmiş.

O, torpaq qədər müqəddəs, daş, qaya qədər möhkəm, od kimi isti, su qədər təmiz adam idi. Xarakterinin qeyri - adiliyi də elə bununla (müqəddəslik, möhkəmlik, kişilik, istilik, təmizlik) bağlı idi. Belələri torpağı, daşı, qayanı, təbiəti, odu, suyu insan kimi qəbul edir və başa düşür. O, doğrudan da, torpaqdan, daşdan, qayadan, təbiətdən, oddan, sudan güc alan adam idi. Onun uyuduğu qəbir də bunu təsdiq edir. Oğlu Azər Xəlilovun dediklərindən aydın olur ki, Qulu Xəlilov öz vəsiyyəti ilə Şağanda bir qayanın yanında dəfn olunmuşdur. Qayanın hər tərəfi qumluq olsa da, qaya elə qayadır. Qulu Xəlilovun məzarı qayaya söykənməklə taleyini Vətən torpağındakı qayaların taleyinə bağladı. O, Məmməd Arazın şeirində söylənən fikri təsdiq etdi:

Bir qayaya söykənmişəm,
Deyirəm kaş,
Bax beləcə daşa dönəm,
Yavaş - yavaş.

O yenə də Məmməd Arazın şeirindəki fikri təsdiq etdi:

Onda Vətən sanar məni
Bir balaca Vətən daşı,
Vətən daşı olmayandan
Olmaz ölkə Vətəndaşı!

Qulu Xəlilov “Yaşamaq istəyirəm” əsərini yazmışdı. Və onun həyat eşqi güclü idi, yaşamaq istəyi hədsiz idi. Qulu Xəlilov yaşamaq, yaratmaq istəyirdi. Ancaq həyatın çətinlikləri, ağrıları ədalətsizlik və haqsızlıq onu cana gətirmişdi. Televiziya müsahibələrinin birində dediyi kimi: “Dünyanın ən böyük adamlarını həyat cana gətirdikdə yaşamaq istəmir. Amma mənim özüm də bəzən özümü ölü kimi hesab edirəm”. O, ruhən, təbiətən çox diri və mübariz adam idi. Ona görə də yaşamaq istəyirdi. Və “Yaşamaq istəyirəm” əsərini də yazdı. Harada mərd, cəsarətli, ədalətli, obyektiv mövqe varsa, orada Qulu Xəlilovun ruhu var. Orada Qulu Xəlilov yaşayır.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku
Heyran xanım
28.11.2014, 07:30

Gözəl. Səmimi.

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
2019-cu ilin büdcə layihəsi 1-ci oxunuşdan keçdi   
14.11.2018, 13:13

2019-cu ilin büdcə layihəsi 1-ci oxunuşdan keçdi  

Amaliya Pənahova ilə bağlı müraciət hazırlanır   
14.11.2018, 13:09

Amaliya Pənahova ilə bağlı müraciət hazırlanır  

Sabah yağış yağacaq, şaxta olacaq - PROQNOZ
14.11.2018, 13:05

Sabah yağış yağacaq, şaxta olacaq - PROQNOZ

İzmirdə TÜRKPA-nın 8-ci plenar iclası keçiriləcək
14.11.2018, 13:03

İzmirdə TÜRKPA-nın 8-ci plenar iclası keçiriləcək

Komitə sədri dotasiyaları azaltmağı təklif etdi
14.11.2018, 12:51

Komitə sədri dotasiyaları azaltmağı təklif etdi

Həsənağa Turabovun xatirə gecəsi keçiriləcək 
14.11.2018, 12:48

Həsənağa Turabovun xatirə gecəsi keçiriləcək 

Nazir plastik qabların yığışdırılmasından danışdı: “Çox önəmlidir”
14.11.2018, 12:46

Nazir plastik qabların yığışdırılmasından danışdı: “Çox önəmlidir”

Elmar Vəliyevin oğlu bir vəzifəsini də itirdi
14.11.2018, 12:45

Elmar Vəliyevin oğlu bir vəzifəsini də itirdi

Tramp Meylə telefonda dalaşdı - SƏBƏB
14.11.2018, 12:30

Tramp Meylə telefonda dalaşdı - SƏBƏB

Deputat: “Bu, səhiyyənin inkişafına real təsir edəcək”
14.11.2018, 12:29

Deputat: “Bu, səhiyyənin inkişafına real təsir edəcək”

ATƏT cəbhədə monitorinq keçirdi 
14.11.2018, 12:25

ATƏT cəbhədə monitorinq keçirdi 

Ötən ay 765 əcnəbi ölkədən çıxarılıb
14.11.2018, 12:15

Ötən ay 765 əcnəbi ölkədən çıxarılıb

Azərbaycana gətirilən külli miqdarda zinət əşyaları tutuldu   
14.11.2018, 12:13

Azərbaycana gətirilən külli miqdarda zinət əşyaları tutuldu  

Bakıda evdən 10 min manatlıq qızıl oğurlandı
14.11.2018, 12:05

Bakıda evdən 10 min manatlıq qızıl oğurlandı

Bakıda avtobusdan yıxılan 78 yaşlı qadın dünyasını dəyişdi
14.11.2018, 11:58

Bakıda avtobusdan yıxılan 78 yaşlı qadın dünyasını dəyişdi

İlham Əliyev Belarusun Azərbaycandakı səfirini qəbul edib - FOTO
14.11.2018, 11:52

İlham Əliyev Belarusun Azərbaycandakı səfirini qəbul edib - FOTO

Sumqayıtdakı“Karvan” ticarət mərkəzi yenə YANDI   
14.11.2018, 11:50

Sumqayıtdakı“Karvan” ticarət mərkəzi yenə YANDI  

Samuxda elektrik yarımstansiyasında partlayış - yaralılar var 
14.11.2018, 11:45

Samuxda elektrik yarımstansiyasında partlayış - yaralılar var 

Ali məktəblərə kollec təhsili vermək hüququ verilib
14.11.2018, 11:44

Ali məktəblərə kollec təhsili vermək hüququ verilib

İstilik vaxtından əvvəl verilib – RƏSMİ
14.11.2018, 11:38

İstilik vaxtından əvvəl verilib – RƏSMİ

Gözəl Bayramlının cəzası azaldıldı
14.11.2018, 11:36

Gözəl Bayramlının cəzası azaldıldı

Məmmədyarov-Mnatsakanyan görüşü olacaq – Rəsmi Bakıdan AÇIQLAMA
14.11.2018, 11:20

Məmmədyarov-Mnatsakanyan görüşü olacaq – Rəsmi Bakıdan AÇIQLAMA

Hökumət neftin qiymətinə görə risk edir... - Ekspert ŞƏRHİ   
14.11.2018, 11:17

Hökumət neftin qiymətinə görə risk edir... - Ekspert ŞƏRHİ  

Uşaqları döyən bağça müdirinə cinayət işi açıldı
14.11.2018, 11:10

Uşaqları döyən bağça müdirinə cinayət işi açıldı

Polis evində narkotik gizlədən şəxsi saxladı
14.11.2018, 10:54

Polis evində narkotik gizlədən şəxsi saxladı

Nazir: “Əlillik meyarları dəyişəcək - I, II, III qrup əlillik anlayışı sovetlərdən qalıb” - EKSKLÜZİV
14.11.2018, 10:48

Nazir: “Əlillik meyarları dəyişəcək - I, II, III qrup əlillik anlayışı sovetlərdən qalıb” - EKSKLÜZİV

“Təbiəti dəyişmə, özünü dəyiş!” devizi altında ətraf mühit sərgisi keçirilir
14.11.2018, 10:36

“Təbiəti dəyişmə, özünü dəyiş!” devizi altında ətraf mühit sərgisi keçirilir

BANM-ın tələbələrinin layihəsi Yaponiyanın marağına səbəb olub
14.11.2018, 10:32

BANM-ın tələbələrinin layihəsi Yaponiyanın marağına səbəb olub

Nazirlik 529 işçi axtarır
14.11.2018, 10:25

Nazirlik 529 işçi axtarır

Mədət Quliyev Gəncə hadisələrindən DANIŞDI: 60 nəfər həbs olunub, 5 nəfər silahlı məhv edilib   
14.11.2018, 10:24

Mədət Quliyev Gəncə hadisələrindən DANIŞDI: 60 nəfər həbs olunub, 5 nəfər silahlı məhv edilib  

Bu tarixdən jalüzlü maşınların sürücülərini CƏRİMƏLƏYƏCƏKLƏR  
14.11.2018, 10:17

Bu tarixdən jalüzlü maşınların sürücülərini CƏRİMƏLƏYƏCƏKLƏR  

Məmur olmaq istəyənlər yenə sınağa çəkiləcək
14.11.2018, 10:12

Məmur olmaq istəyənlər yenə sınağa çəkiləcək

UEFA “Vorskla” və “Qarabağ”a qarşı intizam işi açdı
14.11.2018, 10:09

UEFA “Vorskla” və “Qarabağ”a qarşı intizam işi açdı

Göyçayda evində narkotik gizlədən saxlanıldı
14.11.2018, 10:04

Göyçayda evində narkotik gizlədən saxlanıldı

Teleradio Şurası televerilişlərin və aparıcıların “QARA SİYAHI”sını hazırladı - ÖZƏL
14.11.2018, 09:49

Teleradio Şurası televerilişlərin və aparıcıların “QARA SİYAHI”sını hazırladı - ÖZƏL

Şəkidə çörək sexi yanıb
14.11.2018, 09:33

Şəkidə çörək sexi yanıb

Daşkəsəndə dəhşətli YANĞIN - 4-ü uşaq olmaqla 5 nəfər öldü - TƏFƏRRÜAT - YENİLƏNİB
14.11.2018, 09:30

Daşkəsəndə dəhşətli YANĞIN - 4-ü uşaq olmaqla 5 nəfər öldü - TƏFƏRRÜAT - YENİLƏNİB

Atəşkəsin pozulması intensivliyi artıb
14.11.2018, 09:26

Atəşkəsin pozulması intensivliyi artıb

Tanınmış jurnalistlər Ayaz Mütəllibovu QKÇP ilə bağlı SUÇLADILAR    
14.11.2018, 09:22

Tanınmış jurnalistlər Ayaz Mütəllibovu QKÇP ilə bağlı SUÇLADILAR  

Azərbaycanda yeni məktəbəqədər təhsil müəssisələri yaradılacaq
14.11.2018, 09:18

Azərbaycanda yeni məktəbəqədər təhsil müəssisələri yaradılacaq

Türkiyə 19 terrorçunu məhv etdi
14.11.2018, 08:47

Türkiyə 19 terrorçunu məhv etdi

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” - MÜSAHİBƏ   
14.11.2018, 08:31

“Çox təəssüf ki, mən hələ indi İsa Muğannanın qızı olduğumu dərk edirəm” - MÜSAHİBƏ  

Kaliforniyadakı meşə yanğınlarında ölənlər 48 nəfərə çatdı
14.11.2018, 08:13

Kaliforniyadakı meşə yanğınlarında ölənlər 48 nəfərə çatdı

Bu gün Bakının bəzi rayonlarında qaz olmayacaq
14.11.2018, 08:09

Bu gün Bakının bəzi rayonlarında qaz olmayacaq

Manatın MƏZƏNNƏSİ dəyişmədi
14.11.2018, 07:57

Manatın MƏZƏNNƏSİ dəyişmədi

Türkiyədə bələdiyyə sədri vuruldu   
14.11.2018, 00:47

Türkiyədə bələdiyyə sədri vuruldu  

Avropada vahid ordu yaradılır
14.11.2018, 00:33

Avropada vahid ordu yaradılır

Solari "Real"ın baş məşqçisi oldu
14.11.2018, 00:15

Solari "Real"ın baş məşqçisi oldu

Orta məktəblərə təhsil robotları paylanılır - VİDEO
14.11.2018, 00:01

Orta məktəblərə təhsil robotları paylanılır - VİDEO

Bakıda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin  35-ci ildönümü qeyd edildi
13.11.2018, 23:46

Bakıda Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin  35-ci ildönümü qeyd edildi

ARXİV