18 iyul 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - Yazılar - Ağdamın məscid məhəlləsi
Ağdamın məscid məhəlləsi
12.11.2016, 15:08

Vüqar Tofiqli

Mən “şəhər uşağı” olmasam da,  Ağdama olan hörmətim-izzətim, məhəbbətim sonsuzdur. Bu sevgini, bu istəyi  mən deyərdim ki, elə şəhər özü yaradıb.

Təzadlarla dolu olan şəhərin  fəxr ediləsi məqamları  çox idi. Təəssüf edirəm ki, bu fikri keçmiş zamanda yazmaq məcburiyyətindəyəm. Şəhər şirin təkəbbürlüyü, çevik hərəkəti, yazılmamış qanunlarla idarəedilməsiylə seçilirdi.

Açıq etiraf edilməlidir ki, Ağdam bir cox adamlar ücün çörək yeri də olmuşdu.

Mən Ağdam  şəhərinə qayıdacağımıza yüz faiz əminəm, amma sonda dediklərimin yenidən olacağına  nə isə inana bilmirəm…

Yolum yenə  Ağdama düşəsi olur. Hər dəfə olduğu kimi, bu dəfə planımda yaşlı şəhər sakinləriylə  görüşmək də var. Hər dəfə bu istəyimi reallaşdırmağa çalışsam da, bəzən alınmır. Xoş təsadüfdən budəfəki qısa müddətli səfərimdə iki nəfərlə - həm Nadir Əliyevlə, həm də Mehdi Mehdiyevlə görüşə bildim.

Əlavə edim ki, bu günə kimi çoxsaylı həmyerlilərimlə görüşmüşəm. Mİn dəfələrlə Ağdamı, onun küçələrini qarış -qarış gəzmişəm. Virtual olaraq gəzidyim şəhərə bu gün bəlkə də gözüyumulu gedə də bilərəm.

Bizim orta  nəsli  yaşadan Ağdama olan istəkdirsə, ağsaqqal və yaşlı sakinlərimizi yaşadan  kövrək xatirələridir. İndiyədək görüşdüyüm insanların artıq bir qismi dünyasını dəyişib. Yaxşı ki, indi o şəxslərlə vaxtında görüşə, nələrsə soruşa bilmişəm. Sözün həqiqi mənasında, bu gün dünyasını dəyişən hər bir orta və yaşlı ağdamlı özüylə canlı bir tarix aparır…

Bu yazını bu günlərdə səksən yaşını qeyd etməyə hazırlaşan Nadir Əliyevə həsr etmişəm.

Maraqlı məqam ondadir ki, xarakterimizdəki  müəyyən oxşarlığa görə həmsöhbətimdən  ilk olaraq nə vaxt anadan olduğunu soruşdum.

-Oxatanam, deməsi elə bil ki ürəyimdən xəbər verdi…

Atası Əşrəf Əliyev köhnə kişilərdən olub, təmiz, saf, sədaqətli partiya işçisi olmasıyla daim seçilib.

- Atam Tofiq müəllimin doğma dayısı  Əşrəf kişi və bibisi Firəngiz xanımı barəsində hər zaman xoş sözlərlə danışması ailəyə olan marağımı bir qədər də artırıb.

Söhbətə başlayıram. Gəlişimin məqsədini hiss etdiyindən söhbəti də elə şəhərdən və şəhərə köçməklərindən başlayır.

Öyrənirəm ki, Ağdama 1926-cı ildə köçüblərmiş.

- O vaxt Əşrəf Əliyevi Kəhrizli Rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsindən azad edib öz doğma rayonuna işləməyə göndərmişdilər. Atamı Ağdam rayon Su İdarəsinə rəis təyin etmişdilər. İlk olaraq şəhərdə, sonralar  “KQB”nin yerləşdiyi  binanın iki otağını bizim ailəyə vermişdilər. Düz üç il o mənzildə yaşadıq. Deyim ki, bidiyim qədər mənzil tanınmış muğam ifaçısı İslam Abdullayevə məxsus olmuşdu.


Nadir kişi danışır ki, atası 1929-cu ildə MTS-in siyasi şöbəsinə müdir təyin edirlər.

- Siyasi şöbənin müdiri MTS-də  ikinici vəzifə sayılırdı. Elə o zamanda Axundov küçəsindəki mənzilmizə köçəsi olduq. MTS-in inzibati binası və həyəti bizim Axundov küçəsində yerləşirdi. Behbud Əsədov, Soltan həkimgilin mənziliylə qonşu olub. Burada söhbət 30-cu illərdən gedir. MTS-in inzibati binası qonşumuz Həsənqara gilin evləri idi. 

- Bəs sonadək yaşadığınız binanı kim inşa etmişdi?

- Bildiyim odur ki, binanın üzərində  onun 1927-1929 -cu illərdə inşa edildiyi yazılmışdı. Bir İranlı tacir  tikdiribmiş. Axundov küçəsində bizim binaya oxşar bir neçə bina var idi. “NEP” dövründə (Söhbət SSRİ-nın o illərdə irəli sürdüyü “Yeni iqtisadi siyasətindən” gedir ) tacirə ciddi vergi qoyulduğundan binanı hökumətə təhvil  verib İrana qayıdası olur.

- Bəs şəcəriniz haqqında  bilgi varmı?

- Quzanlıda “Allahverənlilər”adlanan tayfanın nümayəndəsiyik. Atam Əşrəf kişi 1891-ci ildə,  onun atası Həmid kişi isə  1854-cü ildə anadan olub. Həmid kişinin atasının adı  Əli, onun atası adı isə Nəcəfqulu idi. Nəcəfqulunun atasının adı  Allahverən olub. Tayfanın adıda məhz onun adıyla bağlıdır. Bu da 1750- ci illərdən sonrakı illərə təsadüf edir. Quzanlı kəndinin salınması da məhz həmin illərdə olub.

- Yaşadığınız binanı bəlkə bir anlıq gpzünü önündə canlandırasınız?

Həmsöhbətim bu məqamda kövrəlir.

- Ev zirzəmili idi. Əvvəl iki ailə yaşayırdıq. İki otaq- 4 metrin 6 metrə, dəhliz 3.2 metrin - 7 metrə olmaqla, mənzildə mətbəx, zirzəmi var idi.  Hətta zirzəmisində əlavə bir zirzəmi də var idi. Ora “qaranlıq zirzəmi” deyərdik. Qaranlıq zirzəmini əsasən  soyuducu kimi istifadə edirdik. Həmin mənzilin digər bir otaqlı olan hissəsində Süleyman Məmmədov ailəsiylə  yaşayırdı. Sonradan o yeni inşa etdirdiyi mənzilə köçdüyündən onun otaqlarını da bizə verdilər.

Söhbətə daha bir rəng qatmaq üçün Ağdam məscidindən söz salıram. Məscid binası Nadir kişigilin mənzilinə yaxın idi.

 -Müharibəyə qədər məscid fəaliyyətdə olub. Ancaq müharibə dövrü taxıl ambarı kimi istifadə edilib. Müharibədən sonra kı illərdə  şəhərin ağsaqqalları Ağdam Rayon Partiya Komitəsinin o vaxtki birinci katibi Yusif Yusifova müraciət edirlər. Ağsaqqallar sırasında Yunis Vəliyev, Əşrəf Əliyev, Rəcəb Gözəlov və  Surxay Məmmədov var idi. Ağsaqqalların sözünü birinci katib yerə salmır və məscidin  yenidən fəaliyyətinə yaşıl işıq yandırır.

Müharibə illərində yerli sakinlər “Aşura”nı İmarətdə keçirirdilər. Onu da deyim ki, müharibədən sonrakı illərdə  şəhərdə elə bir ailə yox idi ki, müharibədə öləni-itəni olmasın. Məhz bu nisgili aradan qaldırmaq üçün məscidin bərpası böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.

Xoş təsadüfdən Məhəmməd ağa Müştəidzadənin ailəsi Ağdama köçmüşdü. M.Müştəidzadə isə bilikli adam idi. O ərəb və fars dillərini mükəmməl bilirdi. Yadımdadı ki, Akademiyanın əməkdaşları tez - tez onu yoluxur, nə isə ondan öyrənməyə çalışırdılar. Məhəmməd ağa çox nuranı adam idi. Məscidin fəaliyyəti isə Məhəmməd ağa Müştəidzadənin məscidə axund təyinatıyla başlayıb.

Beləliklə, məscid təsərrüfat subyekti kimi fəaliyyətə başlayır. Məscidin öz möhürü və xəzinədarı olur.

Və hətta yığılan nəzir-niyazdan  vergi də verilirmiş.   

Əslən Eyvazxanbəyli kəndindən olan Mir Heydər ağa  axundun köməkçisi, Quzanlıdan olan Mustafa Əliyev isə məscidin əzan verəni idi. 

Eyvazxanbəyli kəndi  Mir Heydər ağanın babasının kəndi olub. Və kənddə onun babasının at ilxısı  olub. Atçılıq zavodunu da yaradanda məhz bu məqam  nəzərə alınmışdı. Yəni ərazinin füsunkar  gözəlliyi və  təbii şəraiti var idi…

Deməliyəm ki, məscid əhli məscidi bir növ dolandırırdı.

Əslən Quzanlı kəndindən olan Mustafa Əliyev isə Ağdama müharibədən əvvəl gəlmişdi və müharibədən əvvəldə məsciddə əzan vermişdi. Məsciddə əzan verərkən onun səsi Göytəpə kəndinədək yayılırdı.

Mustafa kişi Quzanlıda  “Şirinlər” nəslindən idi. Qardaşı Şirin kişi vaxtiylə Mir Cəfər Bağırovla yaxın münasibətdə olmuşdu. Və məhz onun yaratdığı şəraitlə  də İrana köç etmişdi.  Mustafa kişinin  Tofiq adlı oğlu da var idi. Bir nömrəli məktəbdə oxumuşdu. Tofiq Babaş oğlu Mamedin qızı ilə ailə həyatı qurmuşdu…

Nadir Əliyevlə söhbətim xeyli çəkdi.  

Söhbətdə məscid ətrafında olan məhkəmə binasından, habelə  o ətrafda olan ticarət obyektlərindən, hətta Seyid Həşim kişinin dondurma sexindən danışdıq. Həmsöhbətimin fikrincə, seyidin hazırladığı dondurmaya hələ indiyədək heç yerdə rast gəlməyib.

Sonda həmsöhbətim maraqlı bir faktı da xatırlamağı unutmadı. Ona  ətrafda olan Məşədi Hacılıq məhəlləsiylə bağlı sual verdikdən Nadir Əliyev cavabını gecikdirmədi.


- Məşədi Hacı  dövrünün samballı tacirlərindən olub. Əslən Şuşadan idi. İki mərtəbəli geniş otaqlı mənzilərdə sovet dövründə ona yaxın ailə yaşayırdı.  Əlavə edim ki, Məşədi Hacı tanınmış pianoçu  xalq artisti Çingiz Sadıxovun babası olub. Bir fakt dəqiq yadımdadı ki, bir qrup incəsənət xadimi 70-ci illərdə Ağdama konsert verməyə gələndə Çingiz Sadıxov ona  baba yurdunun göstərilməsini xahiş etmişdi.

Nadir Əliyevlə bir daha Ağdamı xatırladıq. Öz küçələrini, “Məscid məhləsi”nı birgə gəzəsi olduq…

Ondan kövrək hisslərlə ayrılıram. Nadir kişi əsli kökü Quzanlı kəndindən olsa da, bugün Ağdam üçün burnunun ücü göynəyir. Hər günə şükür edir və inanır ki, qəsəbəyə çevrilən dogma kəndi şəhər statusu alacaq. Və ən əsas arzusu “qaranlıq zirzəmi”də   gizlətdiyi  balın dadına baxa biləcək.

Balı  isə   ailəlikcə yarım əsr əvvəl kəsmişdilər…


SON XƏBƏR
“Torpaqlarımız işğaldan azad edildikdə ANAMA-nın üzərinə böyük iş düşəcək” – Fuad Ələsgərov
18.07.2018, 20:02

“Torpaqlarımız işğaldan azad edildikdə ANAMA-nın üzərinə böyük iş düşəcək” – Fuad Ələsgərov

Şimali Kipr sahillərində gəmi-bərə batdı-16 ölü, 30 itkin
18.07.2018, 19:58

Şimali Kipr sahillərində gəmi-bərə batdı-16 ölü, 30 itkin

Zakir Həsənov ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsi ilə görüşdü
18.07.2018, 19:48

Zakir Həsənov ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsi ilə görüşdü

Bu il Azərbaycanda 16 dini icma dövlət qeydiyyatına alınıb
18.07.2018, 19:38

Bu il Azərbaycanda 16 dini icma dövlət qeydiyyatına alınıb

“Barselona”nın futbolçusu məscid tikdirəcək
18.07.2018, 19:27

“Barselona”nın futbolçusu məscid tikdirəcək

Vətəndaşlıq Məsələləri Komissiyasının tərkibi dəyişdirilib
18.07.2018, 19:16

Vətəndaşlıq Məsələləri Komissiyasının tərkibi dəyişdirilib

“Avroviziya”ya ilkin razılıq verən ölkələr müəyyənləşdi
18.07.2018, 19:06

“Avroviziya”ya ilkin razılıq verən ölkələr müəyyənləşdi

Trampın istəyi: Daha bir ölkə hərbi xərclərini artırır
18.07.2018, 19:00

Trampın istəyi: Daha bir ölkə hərbi xərclərini artırır

Aleksis Sançes ABŞ-a buraxılmadı
18.07.2018, 18:49

Aleksis Sançes ABŞ-a buraxılmadı

Xəzərdə 58 yaşlı kişi boğulub
18.07.2018, 18:42

Xəzərdə 58 yaşlı kişi boğulub

ANAMA 20 il ərzində 53 min ha ərazini minalardan təmizləyib
18.07.2018, 18:30

ANAMA 20 il ərzində 53 min ha ərazini minalardan təmizləyib

İlham Əliyev: "Azərbaycan öz sənaye potensialını müasirləşdirir, gücləndirir"
18.07.2018, 18:20

İlham Əliyev: "Azərbaycan öz sənaye potensialını müasirləşdirir, gücləndirir"

Məmmədyarov italiyalı həmkarı ilə görüşüb          
18.07.2018, 18:10

Məmmədyarov italiyalı həmkarı ilə görüşüb      

“Asan nömrə”lərin aylıq ödənişi niyə artırıldı? - Azercell AYDINLIQ GƏTİRDİ
18.07.2018, 18:01

“Asan nömrə”lərin aylıq ödənişi niyə artırıldı? - Azercell AYDINLIQ GƏTİRDİ

Saakaşvilinin appelyasiya şikayəti qəbul olunmadı
18.07.2018, 17:55

Saakaşvilinin appelyasiya şikayəti qəbul olunmadı

Bu il Bakıda 40 min piyada cərimələnib
18.07.2018, 17:47

Bu il Bakıda 40 min piyada cərimələnib

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
18.07.2018, 17:34

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Nazpəri Dostəliyeva fəlsəfə doktoru oldu
18.07.2018, 17:30

Nazpəri Dostəliyeva fəlsəfə doktoru oldu

İtaliya prezidentinin Bakı səfəri Azərbaycana nə verə bilər? - ŞƏRH  
18.07.2018, 17:04

İtaliya prezidentinin Bakı səfəri Azərbaycana nə verə bilər? - ŞƏRH  

Bakıda daha bir ərəb turist oteldə öldü - FOTOLAR
18.07.2018, 16:52

Bakıda daha bir ərəb turist oteldə öldü - FOTOLAR

Yol Polisindən sürücülərə XƏBƏRDARLIQ: “Radarlar heç kimə fərq qoymayacaq”
18.07.2018, 16:52

Yol Polisindən sürücülərə XƏBƏRDARLIQ: “Radarlar heç kimə fərq qoymayacaq”

Bölgələrimizdə yerli və xarici turistləri “soyurlar”
18.07.2018, 16:47

Bölgələrimizdə yerli və xarici turistləri “soyurlar”

Azərbaycanda monopoliya əleyhinə yeni tədbirlər görülür - RƏSMİ   
18.07.2018, 16:01

Azərbaycanda monopoliya əleyhinə yeni tədbirlər görülür - RƏSMİ  

Rusiyalı hərbçilər erməni kəndinə tankla hücum etdilər
18.07.2018, 15:53

Rusiyalı hərbçilər erməni kəndinə tankla hücum etdilər

“Diasporun Dostları Klubu” yaradılıb
18.07.2018, 15:52

“Diasporun Dostları Klubu” yaradılıb

Bakıda tuneli bağlayıb əylənən gənclər saxlanıldı - VİDEO
18.07.2018, 15:51

Bakıda tuneli bağlayıb əylənən gənclər saxlanıldı - VİDEO

Qarpız-yemiş niyə ucuzlaşmır? - Araşdırmaçı jurnalist SƏBƏBLƏRİ açıqladı
18.07.2018, 15:39

Qarpız-yemiş niyə ucuzlaşmır? - Araşdırmaçı jurnalist SƏBƏBLƏRİ açıqladı

Nəsimi rayon İcra Hakimiyyəti jurnalistləri mükafatlandırdı - FOTOLAR
18.07.2018, 15:32

Nəsimi rayon İcra Hakimiyyəti jurnalistləri mükafatlandırdı - FOTOLAR

İki nazirlik cərimələrin məbləğini AÇIQLADI
18.07.2018, 15:31

İki nazirlik cərimələrin məbləğini AÇIQLADI

Jurnalist təşkilatları Mətbuat Gününə nə hazırlayıblar? - Sədrlər CAVAB VERDİ   
18.07.2018, 15:25

Jurnalist təşkilatları Mətbuat Gününə nə hazırlayıblar? - Sədrlər CAVAB VERDİ  

Kılıçdaroğluna qarşı araşdırma başlanıldı
18.07.2018, 15:20

Kılıçdaroğluna qarşı araşdırma başlanıldı

Azərbaycanda ən çox tutulan narkotik vasitə bunlardır  
18.07.2018, 15:13

Azərbaycanda ən çox tutulan narkotik vasitə bunlardır  

“Google” 4,3 milyard avro CƏRİMƏLƏNDİ
18.07.2018, 15:06

“Google” 4,3 milyard avro CƏRİMƏLƏNDİ

Azərbaycan və İtaliya prezidentləri Sumqayıtda birgə açılış etdilər
18.07.2018, 15:02

Azərbaycan və İtaliya prezidentləri Sumqayıtda birgə açılış etdilər

Bugünkü imtahanlarda qaydaları pozan abituriyentlərin nəticələri ləğv edildi
18.07.2018, 14:55

Bugünkü imtahanlarda qaydaları pozan abituriyentlərin nəticələri ləğv edildi

ARXİV