17 oktyabr 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - Yazılar - Səməd Vurğun
Səməd Vurğun
13.11.2016, 22:00

Qabil

 

 

Rübailərimin birində yazmışam:

 

Başı qarlı uca dağdır Səməd Vurğun,

Həm bayraqdar, həm bayraqdır Səməd Vurğun,

Xalq şairi böyük addır, bu adsız da

Bu yer, bu yurd, torpaqdır Səməd Vurğun.

 

Biz – müharibə illərində ədəbiyyata gələnlər, ağlımız kəsəndən, dilimiz söz tutandan dörd şairi tanımışıq – Səməd Vurğunu, Süleyman Rüstəmi, Rəsul Rzanı, Məmməd Rahimi... Əlimizə kitab götürəndən, müəllim qabağına çıxandan, illər boyu zaman–zaman bu dörd şair bizim sevimli şairlərimiz, ustadlarımız olub. Biz onlara fərq qoymamışıq. Ustadları bir-birilə müqayisə etməzlər, yer bölgüsündə, qiymətləndirmədə fərq qoymazlar.

Məsələn baxıb görürəm ki, Məmməd Rahimi az qala unudublar. “Leninqrad göylərində” poemasının, “İkiqat cinayət”, “Vur, ölən faşistdir, insan deyildir!”, “Şatır”, “Terekin sularında”, “Alapalazoğlu” kimi gözəl şeirlərin müəllifini unutmaq olarmı?

İndi sual verə bilərsiniz ki, o dövrdə bu ustadların bir–birinə münasibəti necə idi, indiki dövrdə olduğu kimi, ədəbi əxlaqdan kənar söz–söhbət olurdumu? İndiki kimi qəzet və jurnal səhifələrində bəzi–bəzi cavanların hədyanlarına, söyüşlərinə rast gəlirdikmi? Deyim ki, həmin dövrdə bütün tanınmış sənətkarlar bir–birilə can deyib can eşidirdilər, bu, ağ yalan olar. Niyə gizlədim, Səmədi sevməyənlər az deyildi, onu qısqanırdılar da, amma bir–birinin uğurlarına sevinirdilər, kimsə kimsənin ünvanına nalayiq söz, kəlmə işlətmirdi. Hər hansı bir yaradıcılıq müşavirəsində kəskin ədəbi mübahisələr olurdu, amma müşavirə, yığıncaq qurtaran kimi o mübahisə edənlər gedirdilər yeyib-içməyə. Biz, yəni o zamanın ədəbi gəncliyi qətiyyən ədəb-ərkandan kənar çıxmazdıq, əgər Rəsul Rza ya Süleyman Rüstəmlə gündə on dəfə qarşılaşsaydıq da, yenə salam verərdik, baş əyərdik. Biz onların ədəbiyyatda yerini, mövqeyini dürüst anlayırdıq. İndi isə kim kimə istəyir sataşır, ələ salır, ağsaqqala hörmət azalıb. Mənim yadıma gəlir ki, Süleyman Rüstəmə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adı təqdim ediləndə mərhum Prezidentimiz Heydər Əliyev qarşısına qoyulmuş hazır yazıya baxdı, sonra onu bir kənara qoyub dedi ki, buna ehtiyac yoxdur, mən Süleyman Rüstəmin şeiriylə dil açmışam, başladı “Çapayev” şeirini əzbər deməyə.

Bax, adlarını çəkdiyim o dörd sənətkar müqəddəs adamlar idi, onlar ədəbiyyat üçün doğulmuşdular, bayaq dedim ki, bu sənətkarlar arasında yaradıcılıq qısqanclığını hiss edirdik. Bunu, ümumiyyətlə, çox normal və təbii qarşılamaq lazımdır. Əgər sənətkarlıq varsa, qısqanclıq da olmalıydı. Bir də ki, böyük sənətkarı qısqanarlar. Səməd Vurğun o dövrdə çox şöhrətli idi. Moskvada, SSRİ Yazıçılar İttifaqında dramaturgiya ilə bağlı keçirilən bir müşavirəni xatırlayıram. Mən o zaman Moskvada, oxuyurdum, kursant idim, müşavirədə iştirak etməyə də Səməd Vurğun dəvət etmişdi. Rəyasət heyətində Fadeyev, Fedin, Şoloxov, K.Simonov, Arbuzov əyləşmişdilər. Birdən onlardan kimsə dedi “sədr kim olsun?,” Fadeyev dedi ki, burada heç bir suala ehtiyac yoxdur, Səməd Vurğun buradadır. Səməd Vurğun rəyasət heyətinə keçdi.

Səməd Vurğunu tarixlərdə yaşadacaq əsərlərinin sayı çoxdur. Hansını deyim, “Vaqif” pyesinimi, bir-birindən seçilməyən lirik ya fəlsəfi şeirlərimi, ya “Komsomol”, “Aygün”, “Muğan” poemalarınımı? Amma mənim fikrimcə, Səməd Vurğunu tarixlərdə “Azərbaycan” şeiri daha çox yaşadacaq, çünki bu şeir yazıldığı gündən hər bir azərbaycanlının dilinin əzbəridir, onun duzuna və çörəyinə qarışıb, neçə nəsil gəlib keçir, amma “Azərbaycan” şeiri həmişə bizim mənəvi himnimizdir. Elə bir nümunə göstərin ki, bu şeiri əvəz edə bilsin.

Səməd Vurğunu ilk dəfə görəndə mənim on dörd yaşım vardı. Əynində qəhvəyi rəngdə pencək, əlində o rəngdə bir qovluq. O, görüşdə Səməd Vurğunun “Nizami” şeirini oxuduğu yadımdadır. Sonra illər keçdi, zaman keçdi, mən ilk şeirlərimi çap etdirdim, gənc bir şair kimi adım çəkilməyə başladı və Səməd Vurğunu tez-tez görməyə başladım.

Yadımdadır: “Gəncliyin səsi” adlı bir almanax hazırlanırdı. Bu almanaxda 40-cı illərin gənc şair və naşirlərinin yazıları təqdim olunmalıydı. Belə almanaxları hazırlayandan sonra gətirib Səməd Vurğuna təqdim edirdilər. O da oxuyub tanış olur və çapına icazə verirdi. Bu almanax hazır olanda bizi yığdılar Səməd Vurğunun otağına. Mənim də orda üç şeirim vardı. Səməd Vurğun bircə-bircə hər bir gəncin yazıları haqqında öz fikrini bildirdi. Növbəm çatanda üzünü mənə tutub dedi: “Köpək oğlu, bu şeirləri sənmi yazmısan?”. Söz mənə toxundu: “Səməd müəllim, ağzınızı təmiz saxlayın” dedim. Yanımda oturanlar ətəyimi dartdılar, “Utanmırsan Səməd Vurğuna cavab qaytarırsan” dedilər. Görüş başa çatdı, Səməd Vurğun məni dayandırdı, “Sən qal” dedi. Elə bildim ona cavab qaytardığım üçün məni döyməyə və ya ağır bir söz deməyə hazırlaşır.

Dedi: “Ayə, aton durormu?”, “xeyr” dedim. “Köpək oğlu, bağışla”. Gördüm gözləri yaşarır. Hiss elədim indi dediyi “Köpək oğlu” o köpək oğlundan deyil.

Daha bir xatirə: 1955–ci il idi. Moskvada idim. Rəhmətlik Qulu Xəlilovdan teleqram aldım ki, məni qarşıla, operasiyaya gəlirəm. Pulum yox, üstəlik qar-çovğun, birtəhər üz tutdum “Qazan” vağzalına. Həmin teleqramda nömrəsi göstərilən vaqonun gələcəyi yerdə dayandım. Gördüm ki, Səməd Vurğun çox pis, pəjmürdə halda, xəstə vəziyyətdə vaqondan düşdü. Məni görüb sevindi: “Ayə, sən, bakılı balası, hardan bilirdin mən gələcəyəm?”. Mən ona demədim ki, sizi yox, Qulu Xəlilovu qarşılamağa gəlmişəm. Dedim “Səməd müəllim, Moskvada yaşayan bütün azərbaycanlılar bilir ki, siz gəlirsiniz”.

 Yenə bir xatirə: Moskvadaydıq. Bir gün Yusif Səmədoğlu dedi ki, mənim ad günümdür, gəlin bunu “Moskva” mehmanxanasında qeyd edək. Mən idim, Əliağa Kürçaylı idi, başqalarını xatırlaya bilmirəm, oturduq yeyib-içməyə. Məclisin şirin yerində Səməd Vurğun gəldi, hamımız ayağa durduq. Səməd müəllim üzünü Yusifə tutub dedi: “Ayə, pulun varmı bunları yığmısan bura?” Yusif dedi: “Var”. “Ayə, qorxma, mən burdayam”. Oturdu bizimlə. Söhbət ana dilindən, onun saflığından düşəndə mən Bəxtiyar Vahabzadənin “Ana dili” şeirini oxudum.

Ümumiyyətlə, Səməd Vurğun istedadlı gəncləri çox sevirdi, onıarın qayğısına qalırdı, yeri gəldikdə, bu gənclərin yaradıcılığı barədə mərbuatda öz ürək sözlərini də deyirdi. Məsələn, Əliağa Kürçaylının bir şair kimi yetişməsində Səməd Vurğunun böyük rolu olub. Əliağa Kürçaylı Salyanda adi bir mühasib idi. Gənc yazıçıların birinci respublika müşavirəsində iştirak etdi, şeir oxudu. O səhnə indi də xatirimdədir.

Əliağa əvvəlcə “İlk bahar çiçəyi” adlı şeirini oxudu, Səməd Vurğunun xoşuna gəldiyindən bir şeir də oxumağı xahiş edir. Əliağa daha bir şeir oxudu. Bu şeiri oxuyub qurtaran kimi Səməd Vurğun ondan soruşdu:

– A bala harda oxuyursan?

– Oxumuram.

– Harda işləyirsən?

– Dəmir yolunda.

– Nə işində?

– Hesabdar.

Salondakılar gülüşür, Əliağa tez əlavə edir:

– Hesabdar idim, indi fəhlə işləyirəm.

– Gəl, səni düzəldim Universitetə.

– Götürməzlər.

– Niyə?

– Kamal attestatım yoxdur. Mən doqquzuncu sinfi bitirmişəm.

– Sən gəl, mən deyərəm götürərlər.

Səməd Vurğunun yaxından köməyi ilə Əliağa Bakıya köçür, burada fəhlə–gənclər məktəbinin son sinfini bitirir, sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin  filologiya fakültəsinə daxil olur. Mən Səməd Vurğunun ədəbi gəncliyə qayğısı ilə bağlı belə misalların sayını istənilən qədər artıra bilərəm.

1946–cı il idi. APİ–nin ikinci kursunda oxuyurdum. İyirmi yaşım vardı. Mətbuatda bir neçə şeirim çıxdığına görə tələbə yoldaşlarım, bəzi müəllimlərim mənə “şair” deyirdilər. Günlərin bir günü tənəffüsdə Əhməd Qəribov adlı bir aspirant məni səslədi: “Bura gəl, sənə Səməd Vurğunun heç yerdə çap olunmamış bir şeirini oxuyacam”. Sakir bir yerə çəkildik. Əhməd Səməd Vurğunun əruz vəznində yazılmış “Olsun” rədifli həzin bir şeirini əzbər dedi. Ondan xahiş elədim, şeiri bir də aram-aram oxudu, kağıza köçürdüm. Elə həmin günün axşamı o şeirin məni sehrləyən qüvvəsi altında eyni rədifli şeirimi yazdım. Xeyli sonra – əllinci illərdə bir dəfə fürsət tapıb “Olsun” rədifli bənzətmə şeirimi Səməd Vurğuna oxudum. O, diqqətlə fikirli, qulaq asıb dedi:

– Ayə. Bakılı balası, sən məndən qəmgin yazmısan, təxəllüsünü də qoymusan “Nikbin” Sənin nəyin nikbin oldu?

 

Əgər səndən dönər isəm nəsibim ahu–zar olsun,

Baharım qar tökən qış tək açılmaz bir diyar olsun.

Cavan canım susuz bir qönçətək solsun da, xar olsun,

Libasım ağ kəfən, yurdum-yuvam sakit məzar olsun!

Xəzan gəldi, saralmış güllər üstə qan qus, ey bülbül!

Çay ey şimşək, qop, ey tufan, öt ey bayquş, sus ey bülbül!

Fərağın zindanında məntək oldun məhbus, ey bülbül,

Gün olsun ki, üzün gülsün, çəmənlər laləzar olsun!

Mənimsə fəsli-gülzarım yetişməz, bülbülüm, bir də,

Açılmaz qalbi-naşadım, üzüm gülməz bu yerlərdə

Riza qılmam ki, əğyarım da düşsün mən düşən dərdə

Nə qopsun sinəsindən ah, nə cismində şərar olsun.

... Sağ ol, ey bivəfa dünya, sağ ol, bimehr dildarım,

Yan, ey könlüm ki, son dəfə işıqlansın şəbitarım.

Yaz, ey Qabil, könüllər dağlayan bu məhzun əşarım

Mənim naşad ruhumdan uğursuz yadigar olsun.

 

Vurğun Sabirdən sonra Azərbaycan şeirinin səmasında parlayan, parladıqca da işığı artan yeni bir ulduz oldu. Sabir şeirimizin həm məzmun, həm də formasının kamilləşməsində, poeziyanın xalqla bağlılığında necə böyük bir iş gördüsə, Səməd Vurğun da o vəzifəni sovet dövründə həyata keçirdi. Onun yaradıcılığı ilə şəxsiyyəti arasında heç bir uçurum, təzad yox idi. İnsan kimi də böyük idi, şair kimi də!

 


SON XƏBƏR
Kuşner, Dost və Xədicə Azərbaycanın “qara siyahı”sına salınacaq
17.10.2018, 17:34

Kuşner, Dost və Xədicə Azərbaycanın “qara siyahı”sına salınacaq

Eldar Quliyev beynəlxalq tədbirdə çıxış etdi
17.10.2018, 17:27

Eldar Quliyev beynəlxalq tədbirdə çıxış etdi

Jurnalistlər mükafatlandırıldı – Qaliblərdən biri Modern.az-dır
17.10.2018, 17:27

Jurnalistlər mükafatlandırıldı – Qaliblərdən biri Modern.az-dır

Ermənilər Kəlbəcərdə qəsəbə salır - Azərbaycan bunu beynəlxalq hüquq pozuntusu adlandırdı  
17.10.2018, 17:26

Ermənilər Kəlbəcərdə qəsəbə salır - Azərbaycan bunu beynəlxalq hüquq pozuntusu adlandırdı  

Binəqədidə Müstəqillik günü qeyd olundu
17.10.2018, 17:19

Binəqədidə Müstəqillik günü qeyd olundu

Rəsmi Bakıdan Rusiyaya ETİRAZ
17.10.2018, 17:16

Rəsmi Bakıdan Rusiyaya ETİRAZ

Manat və dolların sabahkı məzənnəsi
17.10.2018, 17:11

Manat və dolların sabahkı məzənnəsi

Jurnalistin ölümündə şübhəli bilinən ərəb konsul qovuldu     
17.10.2018, 17:07

Jurnalistin ölümündə şübhəli bilinən ərəb konsul qovuldu  

Bakının mərkəzində yolun çökmə səbəbi AÇIQLANDI - Ziyanı tikinti şirkəti ödəyəcək
17.10.2018, 17:02

Bakının mərkəzində yolun çökmə səbəbi AÇIQLANDI - Ziyanı tikinti şirkəti ödəyəcək

Xaricə gedən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 14 faiz artdı
17.10.2018, 16:40

Xaricə gedən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 14 faiz artdı

18 oktyabr qeyri-iş günü olsun! - Müstəqillik günü ilə bağlı TƏKLİF VERİLDİ   
17.10.2018, 16:30

18 oktyabr qeyri-iş günü olsun! - Müstəqillik günü ilə bağlı TƏKLİF VERİLDİ  

Tələbə kütləvi qırğın TÖRƏTDİ: 18 ölü, 50 yaralı
17.10.2018, 16:25

Tələbə kütləvi qırğın TÖRƏTDİ: 18 ölü, 50 yaralı

Bakının mərkəzində yol çökdü - FOTOLAR
17.10.2018, 16:11

Bakının mərkəzində yol çökdü - FOTOLAR

Maşın təmiri sexləri müştəriləri aldadır, vergidən yayınır - PROBLEM  
17.10.2018, 16:06

Maşın təmiri sexləri müştəriləri aldadır, vergidən yayınır - PROBLEM  

Vahid büdcə təsnifatdakı dəyişiklik gələn ildən tətbiq olunacaq  
17.10.2018, 16:00

Vahid büdcə təsnifatdakı dəyişiklik gələn ildən tətbiq olunacaq  

UNEC sorğunun qalibi oldu
17.10.2018, 15:58

UNEC sorğunun qalibi oldu

Bu il 45 minə yaxın şəxs işlə təmin olunub
17.10.2018, 15:42

Bu il 45 minə yaxın şəxs işlə təmin olunub

Əbülfəs Qarayev şikayətləri dinlədi
17.10.2018, 15:37

Əbülfəs Qarayev şikayətləri dinlədi

Milli qəhrəmanla bağlı “Yüksəlişin sirri” filmi təqdim olundu
17.10.2018, 15:28

Milli qəhrəmanla bağlı “Yüksəlişin sirri” filmi təqdim olundu

Buzovnada evə basqın - 82 yaşlı qadını döyüb qarət etdilər
17.10.2018, 14:56

Buzovnada evə basqın - 82 yaşlı qadını döyüb qarət etdilər

Saakaşvili iş adamının qətlini sifariş verməkdə İTTİHAM OLUNDU
17.10.2018, 14:44

Saakaşvili iş adamının qətlini sifariş verməkdə İTTİHAM OLUNDU

Üç ildə Azərbaycanda 5 min uzunqulaq yoxa çıxıb  
17.10.2018, 14:29

Üç ildə Azərbaycanda 5 min uzunqulaq yoxa çıxıb  

Krımda partlayış: 10 nəfər öldü
17.10.2018, 14:28

Krımda partlayış: 10 nəfər öldü

Həsənquliyevin Qarabağla bağlı qanun layihəsində nələr var...
17.10.2018, 14:09

Həsənquliyevin Qarabağla bağlı qanun layihəsində nələr var...

Ermənistan polisi Azərbaycanla sərhəddə xidmətdən boyun qaçırır
17.10.2018, 13:54

Ermənistan polisi Azərbaycanla sərhəddə xidmətdən boyun qaçırır

Azərbaycan raketləri döyüş vəziyyətinə gətirildi - VİDEO
17.10.2018, 13:45

Azərbaycan raketləri döyüş vəziyyətinə gətirildi - VİDEO

Jurnalisti əvvəl döyüblər, sonra dərmanla yatırdıb mişarla doğrayıblar - TƏFƏRRÜAT
17.10.2018, 13:42

Jurnalisti əvvəl döyüblər, sonra dərmanla yatırdıb mişarla doğrayıblar - TƏFƏRRÜAT

Rektor beynəlxalq elmi jurnalın redaksiya heyətinin üzvü seçildi
17.10.2018, 13:40

Rektor beynəlxalq elmi jurnalın redaksiya heyətinin üzvü seçildi

27900 şüşə saxta aksizli içki aşkarlandı
17.10.2018, 13:33

27900 şüşə saxta aksizli içki aşkarlandı

Yeni il ərəfəsində əfv olmayacaq
17.10.2018, 13:21

Yeni il ərəfəsində əfv olmayacaq

DİN yeni şəxsiyyət vəsiqələri ilə bağlı tədbir görməyə çağırdı  
17.10.2018, 13:02

DİN yeni şəxsiyyət vəsiqələri ilə bağlı tədbir görməyə çağırdı  

Əczaçını hədələyib 2000 manat oğurlayan saxlanıldı
17.10.2018, 12:55

Əczaçını hədələyib 2000 manat oğurlayan saxlanıldı

Əli Əhmədov nümayəndə heyətini Çinə apardı   
17.10.2018, 12:49

Əli Əhmədov nümayəndə heyətini Çinə apardı  

Sabah hava necə olacaq? - PROQNOZ   
17.10.2018, 12:39

Sabah hava necə olacaq? - PROQNOZ  

Elmin İnkişafı Fondu “Aqrar tədqiqatlar” müsabiqəsi elan etdi
17.10.2018, 12:35

Elmin İnkişafı Fondu “Aqrar tədqiqatlar” müsabiqəsi elan etdi

Nazirlik:  Bayıldakı sürüşmədə bir ev dağılıb
17.10.2018, 12:27

Nazirlik:  Bayıldakı sürüşmədə bir ev dağılıb

Əli Hüseynli: “8 mindən çox məhkum humanistləşdirmə sərəncamının təsir dairəsinə düşüb” - ÖZƏL   
17.10.2018, 12:24

Əli Hüseynli: “8 mindən çox məhkum humanistləşdirmə sərəncamının təsir dairəsinə düşüb” - ÖZƏL  

Pompeo itən jurnalistlə bağlı Türkiyəyə gəldi
17.10.2018, 12:09

Pompeo itən jurnalistlə bağlı Türkiyəyə gəldi

“Nar” abunəçilərinə pulsuz danışıq dəqiqələr hədiyyə etdi
17.10.2018, 11:59

“Nar” abunəçilərinə pulsuz danışıq dəqiqələr hədiyyə etdi

Bu gün yağış, külək davam edəcək
17.10.2018, 11:57

Bu gün yağış, külək davam edəcək

Lənkəranda soyğunçuluq edən saxlanıldı
17.10.2018, 11:55

Lənkəranda soyğunçuluq edən saxlanıldı

Çingiz Qənizadə: “Erməniləri sevən Leyla Yunus kimilər narahatdır”   
17.10.2018, 11:53

Çingiz Qənizadə: “Erməniləri sevən Leyla Yunus kimilər narahatdır”  

Bakıda ağır qəza: avtobus sürücüsü və vəzifəli şəxs həbs edildi - FOTOLAR
17.10.2018, 11:52

Bakıda ağır qəza: avtobus sürücüsü və vəzifəli şəxs həbs edildi - FOTOLAR

Paşinyan baş nazir postuna namizəd olmayacaq
17.10.2018, 11:50

Paşinyan baş nazir postuna namizəd olmayacaq

Arıçı Səbuhi Nəbiyev: “Nəslimiz arı saxlamağa 150 il əvvəl başlayıb”
17.10.2018, 11:44

Arıçı Səbuhi Nəbiyev: “Nəslimiz arı saxlamağa 150 il əvvəl başlayıb”

ABŞ-ın keçmiş səfiri Gündüz Tahirlinin mağazasından şəkil paylaşdı - FOTO
17.10.2018, 11:36

ABŞ-ın keçmiş səfiri Gündüz Tahirlinin mağazasından şəkil paylaşdı - FOTO

Bibiheybətdə də torpaq sürüşdü, divar uçdu - FOTOLAR
17.10.2018, 11:30

Bibiheybətdə də torpaq sürüşdü, divar uçdu - FOTOLAR

Faktiki hava şəraiti açıqlandı
17.10.2018, 11:29

Faktiki hava şəraiti açıqlandı

Rəşad Vahabzadə: “Ekoloji kənd təsərrüfatının qayəsi keyfiyyətli məhsullar istehsal etməkdir”
17.10.2018, 11:27

Rəşad Vahabzadə: “Ekoloji kənd təsərrüfatının qayəsi keyfiyyətli məhsullar istehsal etməkdir”

Paşinyan getdi ki, yenidən qayıtsın - Erməni baş nazirin TAKTİKASI   
17.10.2018, 11:19

Paşinyan getdi ki, yenidən qayıtsın - Erməni baş nazirin TAKTİKASI  

ARXİV