23 mart 2017, Cümə axşamı
Ana Səhifə - YazılarREPORTAJ - Film siyasi mesaj tribunası kimi...
Film siyasi mesaj tribunası kimi...
17.11.2016, 13:47

Vəfa Allahverdiyeva

 

Əski ictimai-siyasi formasiyadan miras qalan elə şeylər var ki, onu beynimizdən, zövqümüzdən, həyatımızdan  silib-atmırıq: konkret kino-filmləri.

Orda ideologiya saxtadır. Quruluş haqsız qan, istismar  üzərindən bərqərar olub.

Yaxud, milli qəhrəmanları xarakterizə edən ifadələr, səhnələr...

Yeni təfəkkür sahiblərinə görə bizim o cür qəhrəmanlarımız da olmayıb.

Lakin sovet  riyakarlığı ilə (fərqi yoxdur, o da öz ideologiyasını ideal sayırdı-müəl.)  elə  sənət əsərləri meydana gəlib, elə aktyor nəsli ortaya çıxıb ki, çağdaş mədəni qısırlıqda içi yanlış dolu o tarixi filmlər bizim yeganə təsəllimiz, bu günün prizmasında yalnız çəkiliş keyfiyyətinə,  aktyor şəxsiyyətinə, məharətinə  görə bəyəndiyimiz kino məhsulu kimi qalır.

İndi mifalogiyanın, fantaziyanın, saxta patriotizmin izindən kənara çıxmaq daha rahatkən, üzərinə gedilməli vacib, zamanın qatlarında qeyb olub, sonra tapılmış gerçək tarixi mövzular varkən, bəsit məişət mövzuları dövlətin pulunu əjdaha kimi udur, ortaya isə öz professionallığı ilə təfəkkürdə daim qalıcı, uğurlu aktyor nəsli yetişdirən heç bir ssenari və yüksək sənətkarlıq məhsulu çıxmır...      

...Türkiyənin keçmiş mədəniyyət naziri Namiq Kamal Zeybəkin türk kino sənayesinin inkişafı haqqındakı yekə fikirləri, zaman-zaman bu filmləri izləyib profesionallıq nöqteyi-nəzərdən təhlil etdikcə, öz gerçəkliyini ciddi şəkildə təsdiqləyir.

O deyirdi ki, türk kinosundakı dinamika, mövzu rəngarəngliyi, keyfiyyətli çəkiliş, yəni, texnoloji nailiyyət  Amerika kino adamlarını əməlli narahat etməyə başlayıb. Çünki bu sarıdan Türkiyə onları uduzmağa məhkum qoyur və dünya türk filmlərinin tamaşaçısına çevrilməklə, Amerikanın bu sahədəki bazarını öldürür.

Burada 90-cı illərdən sonrakı kino inkişafının Amerikada buraxdığı təsirləri hamının görə bilməsi mümkünsüz, amma  Avroasiyanın, ərəb coğragiyasının,  Uzaq Şərqin türk filmlərinə düşkünlüyü, Türkiyənin filmlər üzərindən anlatdığı bəşəri və milli məsələlərin, aktual ailə-məişət mövzularının, tarixi problemlərin  nəhəng sərhədləri adlayıb böyük  məkanları necə öz təsiri altına aldığını hər kəs eşidib-bilir.

Yunanıstanda dövlət səviyyəsində buna görə başlanan açıq narahatçılıq heç də köhnə məsələ deyildir.  

Bu, türk kino sənayesinin uğurlarına, parlaqlığına  dair faktoloji isbatdır.

Lakin türk kinosunda son illərdə xüsusi qabaran, avropalıları, türk millətinin bədxahlarını məyus edən  bir məqam millətin öz tarixini, keçmişini, çağdaş və əski düşmənlərini,  bugünkü strateji siyasətini səhnə dili ilə dünyaya açması, ona bu müstəvidən ciddi mesajlar verməsindən ibarətdir.

Hazırda orta çağ dövründən tutmuş hərbi savaşlarla dolu 19-cu əsr və son siyasi təbəddülatları sinxron anladan ayrı-ayrı filmlərlə dövlət ekspansiv hisslərlə alışıb-yanan dünyanın qarşısına çıxır.

Tarixi filmlər Türkiyənin adından dünya ilə savaşır, meydan oxuyur, terror təşkilatları ilə ətrafını sarmış qüvvələrə  həddini bildirir.

İdeya müəllifi prezident Ərdoğan, bu filmlərə nəzarət edən də prezident Ərdoğan.

Burada dövlət anlayşı ilə prezident anlayışını bir qədər fərqləndirmək lazımdır, çünki dövlət vəsaitləri ilə çəkilən bütün filmlər ölkənin birinci şəxsinin əlahiddə marağı dairəsində və nəzərləri altında həyat qazanmır. Həm də hər dövlət sifarişli film prezidentin mötəbər tribunalardan anlatdığı dövlət  siyasəti ilə  paralel çıxış edə bilmir.

Hazırda  yayımda olan və bu həftə ilin ən yaxşı filmi kimi “Altun Kələbək” ödülü alan “Diriliş Ərtuğrul” dizisi çəkiliş meydançacına prezidenti gətirə bilən və siyasi elitanın diqqətlə izlədiyi bir filmdir ki, keçmişin parlaq, şərəfli tablosunda dövlətin hazırkı daxili və xarici siyasətinin hədəflərini  elan edir.

Daxili siyasət aspektində:  millət özünün etnos kimliyini dərk etməli, öz keçmişindən ruhlanıb gələcəyinə doğru yürüməlidir.

Xarici siyasət aspektində: kənar qüvvələr  Türkiyəni hədəfə alarkən onun əskilərdəki mübarizə ruhunu, Bizans torpaqlarına bir ovuc oba kimi yerləşib, buraya necə sahibləndiyi və türk imperatorluğunun böyük miqyası əhatə etməsi tarixi prosesini hafizəsində təkrar canlandıra bilsin.       

Bu film geo-siyasi savaşların, Türkiyə üzərindən imperial maraqlar güdən, parçalama niyyətlərini dövriyyəyə buraxan beynəlxalq ideoloji siyasi mətbəxlərin planlarına qarşı qoyulan  milli dosyenin vacib tərkib hissəsidir və yabançı şeytani gözlərə sarsıdıcı cavabdır. 

Dövlət yeni dünya savaşında özünü qorumaq, özünü təqdim etmək baxımından açıq deyə bilmədiyini filmlərdəki sujet xətti, oyunçuların xarakteri və dili ilə çatdırır. Daha doğrusu, son zamanlar dünyaya meydan oxumaq  cəsarətinin davamı milli kimliyi daha cazib, daha coşğulu hiss etdirmək üslubunu özündə daşıyan dizilərlə sürət götürür.

Türkün gəldiyi, yayıldığı  torpaqlar, onların xarakteri, ilkin və sonrakı  məişəti, ailə dəyərləri, rituallara sarılmasını, dövlətçilik ənənəsini  məruzələr, çıxışlar, şifahi anlatmalarda tələffüz edən dodaqlar türk toplumunun əzəmətini anlada bilmir.

Biz Osmanlı və Anadolu türkünün tərifini Azərbaycanda  Əbülfəz Elçibəydən dinləmişik. Lakin görürük ki, türkü hiss etmək, sözün əsl mənasında tanımaq  üçün filmlərdən yaxşı həyəcanverici, qürur yaradan piar modeli,  vasitə yoxmuş.

Bu, həmin filmdir ki,  türkdilli ölkələrin  dövlət başçılarının qarşılanma törənini  Ərdoğan həmin filmin şövqlü, mübariz ruhlu musiqisi altında həyata keçirdir və prezident İlham Əliyev də məhz bu dizi üçün xüsusi seçilmiş musiqinin sədaları altında Bəyaz Köşkdə dəfələrlə qarşılanıb.

Məsələ musiqiyə olan heyrət deyil, filmin sujet xəttindəki kredo nədirsə, türkdilli  dövlətlərin başçılarının qarşılanmasındakı cazib məqamda da kredo odur-biz türk millətinin soyunu və boyunu təşkil edən nəhəng bir gücük!..    

...Türk mədəniyyət və incəsənətinə uğurlu aktyor, rejissor nəslini də, məhz belə filmlər verəcək.

Vaxtilə Rasim Balayev, Həsən Turabov, Həsən Məmmədov, Hamlet Xanızadəni də Azərbaycan kino sahəsində parlaq ulduza çevirən belə filmlər idi. Baxmayaraq ki, orda ideologiya saxta idi və “xalqlar həbsxanası” yaratmışdı.

Dövlət bu ideologiyanı elə bəsləmiş, elə bəzəmişdi ki, altındakı çirkabı heç kəs görmürdü və harda var idisə, oranı güclü göstərə bilirdi.  

Azərbaycanda indi nə yaxşı rejissor, nə də aktyor nəsli var. Bəsit ssenari ilə bu yaradıcı tandemi  kəşf etmək qeyri-mümkündür. Dürüst  tariximizi əks etdirən gözəl  ssenarilərlə isə kino sənayesini də tənəzzüldən xilas etmək olar, aktyor və rejissor nəslində varisliyi qorumaq da; çünki tarix ehtişam, tarix qürur və şərəf deməkdir.    

Axı biz də Allaha məxsus cahan torpaqlarının qazanılması mübarizəsində sözünü demiş Türk  millətinin bir parçasıyıq! Dünyaya çox cazib piar vasitəsi olan filmlərin kəskin siyasət dili ilə anladacağımız çox seylər var: 19 əsrdən də, 20-ci əsrdən də, çağdaş eradan da. Təki ortada iddialı istək və prinsipial qərar olsun...  

 


Müəllifin digər yazıları
SON XƏBƏR
23.03.2017, 01:20

"Mövlud binanın başına iki dəfə çıxıb" - Sevinc Fədai

23.03.2017, 00:41

Baş nazir terrorla bağlı antiböhran komitəsini toplayır  

23.03.2017, 00:13

Babayan silah  qaçaqmalçılığında ittiham olundu

23.03.2017, 00:09

İran nefti bu həftə Belarusa çatdırılacaq

22.03.2017, 23:52

London terrorunu törədənin adı AÇIQLANDI        

22.03.2017, 23:32

Almaniya öz vətəndaşlarını deportasiya edir

22.03.2017, 23:26

İran “Hizbullah”ın Yəmən qanadını yaradır

22.03.2017, 23:16

İŞİD-in 180 lideri məhv edilib

22.03.2017, 22:59

Londondakı terrorda ölənlərin sayı 4-ə çatıb – Yenilənib

22.03.2017, 22:46

Bakıda idman zalına basqın olub - VİDEO

22.03.2017, 22:29

Bərdədəki qəzada ölənlərin adı açıqlandı, Yenilənib

22.03.2017, 22:21

Böyük Britaniya tarixinin ən qanlı TERROR AKTLARI

22.03.2017, 22:17

Hər gün bu səbəbdən 800 uşaq ölür

22.03.2017, 21:59

Rusiya Ukraynaya pul köçürmələrini dayandırıb

22.03.2017, 21:43

Salyanda 5 otaqlı ev yanıb

22.03.2017, 20:58

Qəzada bir ailənin iki üzvü öldü

22.03.2017, 20:43

İtaliyada sərnişin qatarı qəzaya uğrayıb

22.03.2017, 20:16

Neft 50 dollaradək ucuzlaşdı

22.03.2017, 17:56

Almaniya Türkiyəyə silah satmayacaq

22.03.2017, 17:52

İslam Həmrəyliyi Oyunlarında bilet satışına start verilib

22.03.2017, 17:30

Xəzərdə meyiti tapılan neftçinin kimliyi müəyyənləşdi

22.03.2017, 17:14

Qarabağ separatçılarının keçmiş komandiri Yerevanda həbs olundu

22.03.2017, 16:59

Bakıda 3 otaqlı ev yandı

22.03.2017, 16:51

Azərbaycanda orta aylıq əmək haqqı açıqlandı

22.03.2017, 16:43

Fuad Muradov Avropa parlamentində vacib görüşlər keçirib - FOTOLAR

22.03.2017, 15:54

"Barselona"nın sabiq prezidenti vəfat edib

22.03.2017, 15:46

Elçibəyin Krım azərbaycanlılarına ünvanladığı məktub üzə çıxdı - FOTO  

22.03.2017, 15:26

Hay ver mənə, cənab general!

22.03.2017, 15:24

Maliyyə Nazirliyinin şöbə müdiri vəfat edib

22.03.2017, 15:01

Moldova azərbaycanlıları Novruz şənliyi keçirdi - FOTOLAR

22.03.2017, 14:42

2017-ci ilin ən populyar turizm marşrutlarının adı AÇIQLANDI

22.03.2017, 14:26

Qənirə Paşayeva Tovuzun cəbhə kəndlərində sakinlərə görüşüb

22.03.2017, 13:53

Bu il 233 tələbə seçdiyi universitetə köçürülüb

22.03.2017, 13:35

Yol polisi taksi sürücülərinə XƏBƏRDALIQ etdi

22.03.2017, 13:17

Beynəlxalq axtarışda olan şəxs Gürcüstanla sərhəddə yaxalandı

ARXİV