18 noyabr 2017, Şənbə
Ana Səhifə - Yazılar - İnsan faktoru
İnsan faktoru
02.12.2016, 10:34

Mansur Piriyev


Həyatımızın bütün sahələrinə istiqamət verən bir çox fəaliyyət növləri var ki, burada gözləntiləri boşa çıxaracaq və ya xəyalları kercəkləşdirəcək çox zaman diqqətdən kənarda qalan bir amil var - İnsan faktoru.

Bəli, insan faktoru çox vacib amildir.  Hələ günümüzdə…

Yaşdığımız bazar iqtisadiyyatı şəraitində insna, insan faktoruna  ənənəvi mahiyyətindən fərqli olan yanaşma tərzi formalaşmaqdadır. İndi insanları qiymətləndirərkən əsasən onun bilik, bacarıqları, xarici görünüşü, informativlik qabiliyyəti, xarici dil, kompüter bilikləri hətta fiziki imkanları daha çox diqqətə alınır. Təbii ki, sadalanan göstəricilər insanın imkanlarını genişləndirir və məhsuldarlığının artırması üçün şərait yaradır.

Ancaq söhbət insan mahiyyətindən gedəndə sadalanan amillərin təsir qüvvəsi  nisbətən azalır və arxa plana keçir, daha doğrusu keçməlidir…

Sual oluna bilər  nə üçün ?

Son  yüz ildə cəmiyyətin bütün sahələrində baş verən inkişafın əsas səbəbi  insan şürunda, bəlkə də intibah dövrü ilə müqayisədə  daha sürətli baş vermiş şüur sıçrayışı ilə bağlıdır. Bu inkişaf  qısa zamanda bəşəriyyət tarixində  misili görünməmiş dəyişikliklərə gətirib çıxardı. Əsrlərin, minilliklərin təcrübəsini silərək,  ictimai mühitdə, idarəetmədə yeni münasibətlər meydana çıxdı. Bu o qədər sürətli baş verdi ki, insanlar bəzən bunun fərqində belə olmadılar.

Elmi-texniki inkişafın həyatın bütün sahələrində tətbiqi yaşam tərzimizi, məişətimizi, düşüncə və hadisələrə yanaşma tərzimizi  kökündən dəyişdirdi.

Bəs bu dəyişiklik cəmiyyət həyatında insan faktoruna necə təsir etdi?

Hal-hazırda insan faktoru şüur və hisslərlə hansı mütənasibdədir, yaxud şürumuzun inkişafı hislərimizin idarə olunmasında bizə üstünlüklər qazandırdımı ?

Bu konteksdə tarixə nəzər salsaq, insan faktorunun, şəxsiyyət amilinin tarixi hadisələrdə həmişə həlledici rol  oynadığını və bu zaman  insan faktorunun şüurdan daha çox hisslərlə bağlı olduğunu görərik.

Gözlənilənin əksinə hərəkət etmək, hamıya qarşı çıxmaq, iradənin diqtəsi ilə hərəkət etmək, məntiqsiz olanı seçmək, bilinməyən bir asılılıq və ya məcbur olduğunu düşünərək hərəkət etmək, qərar vermək əslində hisslərimizin bizi idarə etməsindən başqa bir şey deyil.

İnsanın əsl mahiyyəti də məhz bu kimi stuatsiyalarda üzə çıxır və həlledici rol oynayır.

Elə günümüzdə də, gözləninlənin əksinə hərəkət edib, hər kəsi təəccübləndirmiş, ictiamiyyətin hər zaman hörmətlə yanaşdığı nə qədər ziyalı-yazıçı, alim və siyasətçilər var.

Hətta bir az da irəli gedib söyləmək olar ki, məhz tarixi şəxsiyyətlərin olduğu əsrlər daha çlox tarix kitablarına yazılmış və bu gün tarix dərsliklərində daha çox həmin dövr  yer alır. Məsələn Azərbaycan tarixində dahi Nizami Gəncəvi ilə bağlı  XII, Şah İsmayıl Xətai ilə bağlı XVI əsrin xüsusi yer tutur.  Yaxud dünya tarixində hər dönəmi tədqiq olunan intibah dövrü məhs şəxsiyyətlərlə bağlı olmuşdur.

Həm də ona görə ki, cəmiyyət həyatını dəyişən tarixi hadisələr konkret şəxsiyyətlərlə bağlıdır və bu qərarlar çox zaman şəxsi iradə və hisslərə söykənib.

Deməli, insan  faktoru tarixin bütün dövrlərində daha çox hisslər, şəxsi iradə ilə bağlı olmuş və hər zaman həlledici rol oynamışdır.

Şüur nə qədər inkişaf etsə də, hisslər insanın özünü və cəmiyyəti idarə etməsində ilk günkü mahiyyətini qoruyub saxlamaqdadır. İnsanın şüurunun əsas mahiyyəti  isə onun genetik tərkibi ilə bağlıdır.

 

İnsan faktoruna günümüz reallığından baxaq:

Əvəlki dövürlərdən fərqli olaraq, indi baş verən qəzalar, ölüm halları daha çox  təbii fəlakətlərlə yox, insan faktoru ilə bağlıdır.

İndi internetdə, sosial şəbəkələrdə bir video və ya fikir paylaşmaqla ictimi rəyi dəyişmək mümkündür. Və nəzərə alsaq ki, dəyişən dünyamızda ictimai rəy cəmiyyətin alt şüurudur və cəmiyyəti gizli şəkildə idarə edir, deməli insan faktorunun indiki şəraitdə öyrənilməsinin nə qədər vacib olduğu aydın olur.

Ona görə də, bütün sahələr üzrə insan faktorunun öyrənilməsi və idarəetmə sistemlərinin  bu amilə uyğunlaşdırılması vacibdir.

Nəzəri biliklərdən uzaqlaşmaq üçün, gündəlik həyatımızda, məişətdə hamımızı maraqlandıran  insan faktorunun meydana çıxardığı bir çox problemlərə diqqət yetirək:

Avtomobil idarə edən şəxs telefonla danışır, qəza törədir və nəticədə bir insanın həytına son qoyur.

Ərzaq istehsal edən müəssisə kefiyyətsiz məhsul istehsal edir və insanlar xəstələnir.

Meyvə -tərəvəz əkən kəndli  məhsulu artırmaq üçün zərərli kübrədən istifadə edir, nəticədə tanımadığı onlarla insanı zəhərləyir və ya öldürür. v.s.

Bu missallar  insanların təbii və dəyişməyən  xüsusiyyətlərinin nələrdən ibarət  olduğu göstərməklə yanaşı insan faktorunun  araşdırılmasının aktuallığını göstərir.  

Hazırda, dünyanın bir sıra ölkələrində bu istiqamətdə müəyyyən nəzəri və praktiki işlər həyata keçirilməkdədir.

Məsələn  telefon ekranlarını istehsal edən şirkət insanın təbii olaraq  göz hərəkəti trayektoriyasını nəzərə alıb məhsulun kefiyyətini və alıcılıq qabiliyyətini artırır.

İnsan faktorunun öyrənilməsi və praktik tətbiq olunması günümüzdə daha çox problemlərin yaşandığı ictimai iayişə, ictimai nəqliyyat və müxtəlif xidmət sahələrində irəlləyişə gətirib çıxarar. Ictimai münasibətlərin idarə olunmasına və ya tənzimlənməsinə şərit yaradar.

İnsan faktorunun öyrənilməsində qabaqcıl ölkələrin təcrübəsinə diqət yetirsək,  bu sahədə mənfi tendesiyaların  mövcud olduğunu da görərik.

Bəzən iri şirkətlər daha çox gəlir əldə etmək və müştəriləri daimi asılı vəziyytdə saxlamaq üçün müəyyən istiqamət üzrə insan faktorunun öyrənilməsi üçün tədqiqatlar aparır və kefiyyətdən asılı olmayan asılılıq yarada bilirlər.

Məsələn, insanların getdikcə daha çox alüdə  olduğu, hətta asılı vəziyyətə düşdüyü   kompüter texnologiyaları sahəsində ən müasir əyləncə proqramları hazırlanarkən insan faktoru  öyrənilir. Bu proqramlarda insanların təbii təlabat və maraqları, zövqləri, psixoloji keyfiyyətləri öyrənilərək, onların idarə olunması, asılılığı hədəflənir. Bu sahədəki  “inkişaf” isə getdikcə insanı gerçək, real həyatdan uzaqlaşdırmağa gətirib çıxarır. Xüsusən uşaqların, yeniyetmə və gənclərin bu proqramlar tərəfindən asılı hala  salındığının şahidi oluruq. Bu cür asılılıq isə zamanla insanlarda hisslərin, emossiyaların ölməsinə, ətraf mühütlə əlaqənin kəsilməsinə və özünə qapanmaya gətirib çıxarır.  Əlbəttə cəmiyyətlə bağlarını qoparmış, özünə qapanmış birisi artıq insan faktorunu yarada bilməz.

Paradoks ordadır ki, insanı real həyatdan uzaqlaşdıran onu aldadan elə onun inkişaf etmiş şürüdur. Hisslərdən, emossiyaladan arınmış praqmatik şüuru…

 

 


SON XƏBƏR
Leyli və Məcnunun qəbri İçəri şəhər ərazisindədir?- Maraqlı iddia
18.11.2017, 01:02

Leyli və Məcnunun qəbri İçəri şəhər ərazisindədir?- Maraqlı iddia

Türkiyədə NATO-ya qarşı cinayət işi açıldı
18.11.2017, 00:45

Türkiyədə NATO-ya qarşı cinayət işi açıldı

İngiltərədə helikopter qəzasında 4 nəfər öldü - Yenilənib
18.11.2017, 00:31

İngiltərədə helikopter qəzasında 4 nəfər öldü - Yenilənib

Yük maşını minik avtomobilin üzərinə aşdı: 3 yaralı - Yenilənib
18.11.2017, 00:13

Yük maşını minik avtomobilin üzərinə aşdı: 3 yaralı - Yenilənib

Yaponların kütləvi ölüm səbəbi
18.11.2017, 00:00

Yaponların kütləvi ölüm səbəbi

Azərbaycan nefti bir qədər də ucuzlaşdı
17.11.2017, 23:24

Azərbaycan nefti bir qədər də ucuzlaşdı

Turistlər üçün təhlükəsiz ölkələr
17.11.2017, 23:10

Turistlər üçün təhlükəsiz ölkələr

Nobel mükafatını xəstəxanada alan bakılı alim – Stalinin əfv etdiyi Landau...
17.11.2017, 22:57

Nobel mükafatını xəstəxanada alan bakılı alim – Stalinin əfv etdiyi Landau...

Gəncədə ər keçmiş xanımını döyərək xəstəxanalıq etdi   
17.11.2017, 22:34

Gəncədə ər keçmiş xanımını döyərək xəstəxanalıq etdi  

Yeni yol sürücülər üçün təhlükə yaradır - Video
17.11.2017, 22:21

Yeni yol sürücülər üçün təhlükə yaradır - Video

Bakıda torpaq altında qalan fəhlə XİLAS EDİLDİ - YENİLƏNİB
17.11.2017, 22:05

Bakıda torpaq altında qalan fəhlə XİLAS EDİLDİ - YENİLƏNİB

"40 keyfiyyətli oyun, 60 keyfiyyətsiz matçdan daha yaxşıdır" - Qurban Qurbanov
17.11.2017, 21:54

"40 keyfiyyətli oyun, 60 keyfiyyətsiz matçdan daha yaxşıdır" - Qurban Qurbanov

“Qarabağ” ölkə çempionatında növbəti qələbəsini qazandı
17.11.2017, 21:24

“Qarabağ” ölkə çempionatında növbəti qələbəsini qazandı

Belçikada Azərbaycanla enerji sahəsində əməkdaşlıq müzakirə edildi
17.11.2017, 21:15

Belçikada Azərbaycanla enerji sahəsində əməkdaşlıq müzakirə edildi

Türkiyədə  22 universitet əməkdaşı saxlanıldı
17.11.2017, 20:43

Türkiyədə  22 universitet əməkdaşı saxlanıldı

Ukraynada Afaq Məsudun “Azadlıq” romanının təqdimatı oldu - Fotolar
17.11.2017, 20:29

Ukraynada Afaq Məsudun “Azadlıq” romanının təqdimatı oldu - Fotolar

“Premium” və “Super” markalı benzin bahalaşdı - RƏSMİ İZAH
17.11.2017, 20:02

“Premium” və “Super” markalı benzin bahalaşdı - RƏSMİ İZAH

Dünyada ilk dəfə insandan insana baş köçürülüb
17.11.2017, 19:51

Dünyada ilk dəfə insandan insana baş köçürülüb

Bu gecə paytaxtın bu hissəsində işıq olmayacaq
17.11.2017, 18:58

Bu gecə paytaxtın bu hissəsində işıq olmayacaq

Bakcell biznes qurmaq istəyən gənclərə maliyyə ayırıb
17.11.2017, 18:44

Bakcell biznes qurmaq istəyən gənclərə maliyyə ayırıb

İlham Əliyev latviyalı həmkarını təbrik etdi
17.11.2017, 18:33

İlham Əliyev latviyalı həmkarını təbrik etdi

Gəncədə 14 yaşlı qıza qarşı nalayiq hərəkətlər edən şəxs saxlanılıb
17.11.2017, 18:26

Gəncədə 14 yaşlı qıza qarşı nalayiq hərəkətlər edən şəxs saxlanılıb

"Bakı Prosesi"nin 10-cu ildönümü qeyd ediləcək
17.11.2017, 18:08

"Bakı Prosesi"nin 10-cu ildönümü qeyd ediləcək

ADU-da “Rusiyada siyasi antropologiya” mövzusunda mühazirə oxunub
17.11.2017, 17:46

ADU-da “Rusiyada siyasi antropologiya” mövzusunda mühazirə oxunub

Ağdam, Bərdə və Tərtərdə yenidən zəlzələ oldu   
17.11.2017, 17:45

Ağdam, Bərdə və Tərtərdə yenidən zəlzələ oldu  

“Bakcell” 3 gəncin biznes ideyalarını reallaşdırmaq üçün pul ayırdı
17.11.2017, 17:36

“Bakcell” 3 gəncin biznes ideyalarını reallaşdırmaq üçün pul ayırdı

Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ
17.11.2017, 17:24

Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ

Fəal vikipediyaçıdan “Milli Dirçəliş Günü”nə töhfə   
17.11.2017, 17:24

Fəal vikipediyaçıdan “Milli Dirçəliş Günü”nə töhfə  

NATO Türkiyədən üzr istədi
17.11.2017, 17:21

NATO Türkiyədən üzr istədi

Jurnalist Zabil Müqabiloğlunun anım günüdür - FOTO   
17.11.2017, 17:10

Jurnalist Zabil Müqabiloğlunun anım günüdür - FOTO  

3 ölkənin səfiri ADU-da olub
17.11.2017, 17:03

3 ölkənin səfiri ADU-da olub

Dövlət Komitəsi teleaparıcı Zaur Kamalın 15 yaşlı qıza elçi getməsini araşdırdı - QALMAQAL   
17.11.2017, 17:01

Dövlət Komitəsi teleaparıcı Zaur Kamalın 15 yaşlı qıza elçi getməsini araşdırdı - QALMAQAL  

525-i hədəfləyən «525»
17.11.2017, 16:52

525-i hədəfləyən «525»

Sumqayıtda qadını qətlə yetirən şəxs saxlanıldı
17.11.2017, 16:51

Sumqayıtda qadını qətlə yetirən şəxs saxlanıldı

Deputat İstanbula gedir
17.11.2017, 16:42

Deputat İstanbula gedir

ARXİV