16 yanvar 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - Yazılar - İnsan faktoru
İnsan faktoru
02.12.2016, 10:34

Mansur Piriyev


Həyatımızın bütün sahələrinə istiqamət verən bir çox fəaliyyət növləri var ki, burada gözləntiləri boşa çıxaracaq və ya xəyalları kercəkləşdirəcək çox zaman diqqətdən kənarda qalan bir amil var - İnsan faktoru.

Bəli, insan faktoru çox vacib amildir.  Hələ günümüzdə…

Yaşdığımız bazar iqtisadiyyatı şəraitində insna, insan faktoruna  ənənəvi mahiyyətindən fərqli olan yanaşma tərzi formalaşmaqdadır. İndi insanları qiymətləndirərkən əsasən onun bilik, bacarıqları, xarici görünüşü, informativlik qabiliyyəti, xarici dil, kompüter bilikləri hətta fiziki imkanları daha çox diqqətə alınır. Təbii ki, sadalanan göstəricilər insanın imkanlarını genişləndirir və məhsuldarlığının artırması üçün şərait yaradır.

Ancaq söhbət insan mahiyyətindən gedəndə sadalanan amillərin təsir qüvvəsi  nisbətən azalır və arxa plana keçir, daha doğrusu keçməlidir…

Sual oluna bilər  nə üçün ?

Son  yüz ildə cəmiyyətin bütün sahələrində baş verən inkişafın əsas səbəbi  insan şürunda, bəlkə də intibah dövrü ilə müqayisədə  daha sürətli baş vermiş şüur sıçrayışı ilə bağlıdır. Bu inkişaf  qısa zamanda bəşəriyyət tarixində  misili görünməmiş dəyişikliklərə gətirib çıxardı. Əsrlərin, minilliklərin təcrübəsini silərək,  ictimai mühitdə, idarəetmədə yeni münasibətlər meydana çıxdı. Bu o qədər sürətli baş verdi ki, insanlar bəzən bunun fərqində belə olmadılar.

Elmi-texniki inkişafın həyatın bütün sahələrində tətbiqi yaşam tərzimizi, məişətimizi, düşüncə və hadisələrə yanaşma tərzimizi  kökündən dəyişdirdi.

Bəs bu dəyişiklik cəmiyyət həyatında insan faktoruna necə təsir etdi?

Hal-hazırda insan faktoru şüur və hisslərlə hansı mütənasibdədir, yaxud şürumuzun inkişafı hislərimizin idarə olunmasında bizə üstünlüklər qazandırdımı ?

Bu konteksdə tarixə nəzər salsaq, insan faktorunun, şəxsiyyət amilinin tarixi hadisələrdə həmişə həlledici rol  oynadığını və bu zaman  insan faktorunun şüurdan daha çox hisslərlə bağlı olduğunu görərik.

Gözlənilənin əksinə hərəkət etmək, hamıya qarşı çıxmaq, iradənin diqtəsi ilə hərəkət etmək, məntiqsiz olanı seçmək, bilinməyən bir asılılıq və ya məcbur olduğunu düşünərək hərəkət etmək, qərar vermək əslində hisslərimizin bizi idarə etməsindən başqa bir şey deyil.

İnsanın əsl mahiyyəti də məhz bu kimi stuatsiyalarda üzə çıxır və həlledici rol oynayır.

Elə günümüzdə də, gözləninlənin əksinə hərəkət edib, hər kəsi təəccübləndirmiş, ictiamiyyətin hər zaman hörmətlə yanaşdığı nə qədər ziyalı-yazıçı, alim və siyasətçilər var.

Hətta bir az da irəli gedib söyləmək olar ki, məhz tarixi şəxsiyyətlərin olduğu əsrlər daha çlox tarix kitablarına yazılmış və bu gün tarix dərsliklərində daha çox həmin dövr  yer alır. Məsələn Azərbaycan tarixində dahi Nizami Gəncəvi ilə bağlı  XII, Şah İsmayıl Xətai ilə bağlı XVI əsrin xüsusi yer tutur.  Yaxud dünya tarixində hər dönəmi tədqiq olunan intibah dövrü məhs şəxsiyyətlərlə bağlı olmuşdur.

Həm də ona görə ki, cəmiyyət həyatını dəyişən tarixi hadisələr konkret şəxsiyyətlərlə bağlıdır və bu qərarlar çox zaman şəxsi iradə və hisslərə söykənib.

Deməli, insan  faktoru tarixin bütün dövrlərində daha çox hisslər, şəxsi iradə ilə bağlı olmuş və hər zaman həlledici rol oynamışdır.

Şüur nə qədər inkişaf etsə də, hisslər insanın özünü və cəmiyyəti idarə etməsində ilk günkü mahiyyətini qoruyub saxlamaqdadır. İnsanın şüurunun əsas mahiyyəti  isə onun genetik tərkibi ilə bağlıdır.

 

İnsan faktoruna günümüz reallığından baxaq:

Əvəlki dövürlərdən fərqli olaraq, indi baş verən qəzalar, ölüm halları daha çox  təbii fəlakətlərlə yox, insan faktoru ilə bağlıdır.

İndi internetdə, sosial şəbəkələrdə bir video və ya fikir paylaşmaqla ictimi rəyi dəyişmək mümkündür. Və nəzərə alsaq ki, dəyişən dünyamızda ictimai rəy cəmiyyətin alt şüurudur və cəmiyyəti gizli şəkildə idarə edir, deməli insan faktorunun indiki şəraitdə öyrənilməsinin nə qədər vacib olduğu aydın olur.

Ona görə də, bütün sahələr üzrə insan faktorunun öyrənilməsi və idarəetmə sistemlərinin  bu amilə uyğunlaşdırılması vacibdir.

Nəzəri biliklərdən uzaqlaşmaq üçün, gündəlik həyatımızda, məişətdə hamımızı maraqlandıran  insan faktorunun meydana çıxardığı bir çox problemlərə diqqət yetirək:

Avtomobil idarə edən şəxs telefonla danışır, qəza törədir və nəticədə bir insanın həytına son qoyur.

Ərzaq istehsal edən müəssisə kefiyyətsiz məhsul istehsal edir və insanlar xəstələnir.

Meyvə -tərəvəz əkən kəndli  məhsulu artırmaq üçün zərərli kübrədən istifadə edir, nəticədə tanımadığı onlarla insanı zəhərləyir və ya öldürür. v.s.

Bu missallar  insanların təbii və dəyişməyən  xüsusiyyətlərinin nələrdən ibarət  olduğu göstərməklə yanaşı insan faktorunun  araşdırılmasının aktuallığını göstərir.  

Hazırda, dünyanın bir sıra ölkələrində bu istiqamətdə müəyyyən nəzəri və praktiki işlər həyata keçirilməkdədir.

Məsələn  telefon ekranlarını istehsal edən şirkət insanın təbii olaraq  göz hərəkəti trayektoriyasını nəzərə alıb məhsulun kefiyyətini və alıcılıq qabiliyyətini artırır.

İnsan faktorunun öyrənilməsi və praktik tətbiq olunması günümüzdə daha çox problemlərin yaşandığı ictimai iayişə, ictimai nəqliyyat və müxtəlif xidmət sahələrində irəlləyişə gətirib çıxarar. Ictimai münasibətlərin idarə olunmasına və ya tənzimlənməsinə şərit yaradar.

İnsan faktorunun öyrənilməsində qabaqcıl ölkələrin təcrübəsinə diqət yetirsək,  bu sahədə mənfi tendesiyaların  mövcud olduğunu da görərik.

Bəzən iri şirkətlər daha çox gəlir əldə etmək və müştəriləri daimi asılı vəziyytdə saxlamaq üçün müəyyən istiqamət üzrə insan faktorunun öyrənilməsi üçün tədqiqatlar aparır və kefiyyətdən asılı olmayan asılılıq yarada bilirlər.

Məsələn, insanların getdikcə daha çox alüdə  olduğu, hətta asılı vəziyyətə düşdüyü   kompüter texnologiyaları sahəsində ən müasir əyləncə proqramları hazırlanarkən insan faktoru  öyrənilir. Bu proqramlarda insanların təbii təlabat və maraqları, zövqləri, psixoloji keyfiyyətləri öyrənilərək, onların idarə olunması, asılılığı hədəflənir. Bu sahədəki  “inkişaf” isə getdikcə insanı gerçək, real həyatdan uzaqlaşdırmağa gətirib çıxarır. Xüsusən uşaqların, yeniyetmə və gənclərin bu proqramlar tərəfindən asılı hala  salındığının şahidi oluruq. Bu cür asılılıq isə zamanla insanlarda hisslərin, emossiyaların ölməsinə, ətraf mühütlə əlaqənin kəsilməsinə və özünə qapanmaya gətirib çıxarır.  Əlbəttə cəmiyyətlə bağlarını qoparmış, özünə qapanmış birisi artıq insan faktorunu yarada bilməz.

Paradoks ordadır ki, insanı real həyatdan uzaqlaşdıran onu aldadan elə onun inkişaf etmiş şürüdur. Hisslərdən, emossiyaladan arınmış praqmatik şüuru…

 

 


SON XƏBƏR
Saakaşvili yenə ifadə verdi
16.01.2018, 15:18

Saakaşvili yenə ifadə verdi

İtkin alpinistləri tapmaq üçün Türkiyədə mütəxəssislər gəldi
16.01.2018, 15:17

İtkin alpinistləri tapmaq üçün Türkiyədə mütəxəssislər gəldi

“Cümhuriyyət ili”ndə Amnistiya aktının təşəbbüskarı KİM OLACAQ...   
16.01.2018, 15:05

“Cümhuriyyət ili”ndə Amnistiya aktının təşəbbüskarı KİM OLACAQ...  

“Orfoqrafiya sözlüyü hər bir azərbaycanlının evində olmalıdır”
16.01.2018, 15:02

“Orfoqrafiya sözlüyü hər bir azərbaycanlının evində olmalıdır”

DİM 10-cu siniflər üçün imtahan keçirdi
16.01.2018, 15:00

DİM 10-cu siniflər üçün imtahan keçirdi

İlham Əliyev türkiyəli deputatları qəbul etdi
16.01.2018, 14:55

İlham Əliyev türkiyəli deputatları qəbul etdi

Qulu Məhərrəmli Dilçilik İnstitutunun qərarına qarşı ÇIXDI
16.01.2018, 14:23

Qulu Məhərrəmli Dilçilik İnstitutunun qərarına qarşı ÇIXDI

Xalq artisti Çingiz Sadıxovla vida mərasimi keçirilib - FOTOLAR
16.01.2018, 14:12

Xalq artisti Çingiz Sadıxovla vida mərasimi keçirilib - FOTOLAR

Əsəd ordusu İdlibə hücuma keçdi - Moskva Ankara ilə razılaşmanı pozdu
16.01.2018, 14:11

Əsəd ordusu İdlibə hücuma keçdi - Moskva Ankara ilə razılaşmanı pozdu

Manatın hərracda qiyməti müəyyənləşdi
16.01.2018, 14:00

Manatın hərracda qiyməti müəyyənləşdi

Vaqif Yusifli: “İndi nəşr olunan kitabların böyük qismi zəifdir” - MÜSAHİBƏ
16.01.2018, 13:51

Vaqif Yusifli: “İndi nəşr olunan kitabların böyük qismi zəifdir” - MÜSAHİBƏ

Məşhurlarla görüşdən XATİRƏLƏR: “Saakaşvili yumor hissi ilə mənə dedi ki...”   
16.01.2018, 13:39

Məşhurlarla görüşdən XATİRƏLƏR:Saakaşvili yumor hissi ilə mənə dedi ki...”  

İşsizlikdən sığorta fondunun gəlirləri haqda rəsmi AÇIQLAMA
16.01.2018, 13:28

İşsizlikdən sığorta fondunun gəlirləri haqda rəsmi AÇIQLAMA

Aqil Abbasdan sərt MESAJ: “Bu millətin başında az dəlləklik edin!”
16.01.2018, 13:14

Aqil Abbasdan sərt MESAJ: “Bu millətin başında az dəlləklik edin!”

Monitorinq insidentsiz başa çatdı
16.01.2018, 13:11

Monitorinq insidentsiz başa çatdı

“Binə” və “Sədərək”də əsassız ödənişlər ləğv olunsun, icarə haqqı azaldılsın” - Nazirliyə TƏKLİF
16.01.2018, 13:05

“Binə” və “Sədərək”də əsassız ödənişlər ləğv olunsun, icarə haqqı azaldılsın” - Nazirliyə TƏKLİF

Azərbaycana daş kömür gətirilməməsinin SƏBƏBLƏRİ
16.01.2018, 13:01

Azərbaycana daş kömür gətirilməməsinin SƏBƏBLƏRİ

Qarabağda daha bir erməni əsgər öldü
16.01.2018, 12:54

Qarabağda daha bir erməni əsgər öldü

Sabahın hava PROQNOZU - Meteohəssas insanlara XƏBƏRDARLIQ
16.01.2018, 12:38

Sabahın hava PROQNOZU - Meteohəssas insanlara XƏBƏRDARLIQ

Müəllimlərdən rüşvət istəyən direktor işdən çıxarıldı
16.01.2018, 12:30

Müəllimlərdən rüşvət istəyən direktor işdən çıxarıldı

Polis olmaq istəyənlərin NƏZƏRİNƏ
16.01.2018, 12:30

Polis olmaq istəyənlərin NƏZƏRİNƏ

Bərdədə yanıb ölən azyaşlı qızın anası da vəfat etdi
16.01.2018, 12:25

Bərdədə yanıb ölən azyaşlı qızın anası da vəfat etdi

Son 15 gündə 100 kq narkotik müsadirə olunub
16.01.2018, 12:19

Son 15 gündə 100 kq narkotik müsadirə olunub

Ramiz Mehdiyevin yeni kitabı Mərkəzi Elmi Kitabxanaya daxil olub
16.01.2018, 12:04

Ramiz Mehdiyevin yeni kitabı Mərkəzi Elmi Kitabxanaya daxil olub

Elmar Məmmədyarov Nalbandyanla görüşəcək - Görüşün yeri və vaxtı məlum oldu
16.01.2018, 11:59

Elmar Məmmədyarov Nalbandyanla görüşəcək - Görüşün yeri və vaxtı məlum oldu

Azərbaycanın sığorta bazarının göstəriciləri açıqlandı  
16.01.2018, 11:50

Azərbaycanın sığorta bazarının göstəriciləri açıqlandı  

Teleqüllənin yaxınlığında çatlar böyüdü - eni 1, dərinliyi 7 metrə çatdı
16.01.2018, 11:50

Teleqüllənin yaxınlığında çatlar böyüdü - eni 1, dərinliyi 7 metrə çatdı

Rohinca müsəlmanları ilə bağlı önəmli qərar verildi
16.01.2018, 11:47

Rohinca müsəlmanları ilə bağlı önəmli qərar verildi

Naxçıvanın müdafiəsində iştirak edən Əli bəy Əzimbəyov kim olub?   
16.01.2018, 11:44

Naxçıvanın müdafiəsində iştirak edən Əli bəy Əzimbəyov kim olub?  

“Kəramət kimilər Şəhidlər Xiyabanına buraxılmasın!” - Qarabağ Azadlıq Təşkilatından BƏYANAT
16.01.2018, 11:24

“Kəramət kimilər Şəhidlər Xiyabanına buraxılmasın!” - Qarabağ Azadlıq Təşkilatından BƏYANAT

SOCAR-dan Mübariz Mənsimovun gəmilərinin müsadirəsi xəbərinə REAKSİYA 
16.01.2018, 11:19

SOCAR-dan Mübariz Mənsimovun gəmilərinin müsadirəsi xəbərinə REAKSİYA 

Ramzan Kadırov Azərbaycanda tapılan 104 yaşlı qadına ev verdi
16.01.2018, 11:16

Ramzan Kadırov Azərbaycanda tapılan 104 yaşlı qadına ev verdi

Nazirlikdə kommunal xidmətlərlə bağlı toplantı keçirildi
16.01.2018, 11:11

Nazirlikdə kommunal xidmətlərlə bağlı toplantı keçirildi

Putin və Tramp niyə Bakını seçdi – Rusiyalı keçmiş nazir müavinindən AÇIQLAMA
16.01.2018, 11:02

Putin və Tramp niyə Bakını seçdi – Rusiyalı keçmiş nazir müavinindən AÇIQLAMA

Siyavuş Novruzov İsa Qəmbərin səhhəti ilə bağlı Pənah Hüseynə nə deyib?...   
16.01.2018, 10:59

Siyavuş Novruzov İsa Qəmbərin səhhəti ilə bağlı Pənah Hüseynə nə deyib?...  

ARXİV
SORĞU
Aylıq məvacibinizi ən çox nəyə xərcləyirsiniz?
- Ərzağa(54.5%)
- Geyimə(3.89%)
- Müalicəyə(6.06%)
- Kommunal xidmət haqlarına(12.1%)
- Təhsilə(2.16%)
- İstirahətə(1.29%)
- Kitaba(0.86%)
- Rüşvətə(4.76%)
- Əyləncəyə(0.43%)
- Digər şeylərə(13.8%)