28 iyul 2017, Cümə
Ana Səhifə - Yazılar - İnsan faktoru
İnsan faktoru
02.12.2016, 10:34

Mansur Piriyev


Həyatımızın bütün sahələrinə istiqamət verən bir çox fəaliyyət növləri var ki, burada gözləntiləri boşa çıxaracaq və ya xəyalları kercəkləşdirəcək çox zaman diqqətdən kənarda qalan bir amil var - İnsan faktoru.

Bəli, insan faktoru çox vacib amildir.  Hələ günümüzdə…

Yaşdığımız bazar iqtisadiyyatı şəraitində insna, insan faktoruna  ənənəvi mahiyyətindən fərqli olan yanaşma tərzi formalaşmaqdadır. İndi insanları qiymətləndirərkən əsasən onun bilik, bacarıqları, xarici görünüşü, informativlik qabiliyyəti, xarici dil, kompüter bilikləri hətta fiziki imkanları daha çox diqqətə alınır. Təbii ki, sadalanan göstəricilər insanın imkanlarını genişləndirir və məhsuldarlığının artırması üçün şərait yaradır.

Ancaq söhbət insan mahiyyətindən gedəndə sadalanan amillərin təsir qüvvəsi  nisbətən azalır və arxa plana keçir, daha doğrusu keçməlidir…

Sual oluna bilər  nə üçün ?

Son  yüz ildə cəmiyyətin bütün sahələrində baş verən inkişafın əsas səbəbi  insan şürunda, bəlkə də intibah dövrü ilə müqayisədə  daha sürətli baş vermiş şüur sıçrayışı ilə bağlıdır. Bu inkişaf  qısa zamanda bəşəriyyət tarixində  misili görünməmiş dəyişikliklərə gətirib çıxardı. Əsrlərin, minilliklərin təcrübəsini silərək,  ictimai mühitdə, idarəetmədə yeni münasibətlər meydana çıxdı. Bu o qədər sürətli baş verdi ki, insanlar bəzən bunun fərqində belə olmadılar.

Elmi-texniki inkişafın həyatın bütün sahələrində tətbiqi yaşam tərzimizi, məişətimizi, düşüncə və hadisələrə yanaşma tərzimizi  kökündən dəyişdirdi.

Bəs bu dəyişiklik cəmiyyət həyatında insan faktoruna necə təsir etdi?

Hal-hazırda insan faktoru şüur və hisslərlə hansı mütənasibdədir, yaxud şürumuzun inkişafı hislərimizin idarə olunmasında bizə üstünlüklər qazandırdımı ?

Bu konteksdə tarixə nəzər salsaq, insan faktorunun, şəxsiyyət amilinin tarixi hadisələrdə həmişə həlledici rol  oynadığını və bu zaman  insan faktorunun şüurdan daha çox hisslərlə bağlı olduğunu görərik.

Gözlənilənin əksinə hərəkət etmək, hamıya qarşı çıxmaq, iradənin diqtəsi ilə hərəkət etmək, məntiqsiz olanı seçmək, bilinməyən bir asılılıq və ya məcbur olduğunu düşünərək hərəkət etmək, qərar vermək əslində hisslərimizin bizi idarə etməsindən başqa bir şey deyil.

İnsanın əsl mahiyyəti də məhz bu kimi stuatsiyalarda üzə çıxır və həlledici rol oynayır.

Elə günümüzdə də, gözləninlənin əksinə hərəkət edib, hər kəsi təəccübləndirmiş, ictiamiyyətin hər zaman hörmətlə yanaşdığı nə qədər ziyalı-yazıçı, alim və siyasətçilər var.

Hətta bir az da irəli gedib söyləmək olar ki, məhz tarixi şəxsiyyətlərin olduğu əsrlər daha çlox tarix kitablarına yazılmış və bu gün tarix dərsliklərində daha çox həmin dövr  yer alır. Məsələn Azərbaycan tarixində dahi Nizami Gəncəvi ilə bağlı  XII, Şah İsmayıl Xətai ilə bağlı XVI əsrin xüsusi yer tutur.  Yaxud dünya tarixində hər dönəmi tədqiq olunan intibah dövrü məhs şəxsiyyətlərlə bağlı olmuşdur.

Həm də ona görə ki, cəmiyyət həyatını dəyişən tarixi hadisələr konkret şəxsiyyətlərlə bağlıdır və bu qərarlar çox zaman şəxsi iradə və hisslərə söykənib.

Deməli, insan  faktoru tarixin bütün dövrlərində daha çox hisslər, şəxsi iradə ilə bağlı olmuş və hər zaman həlledici rol oynamışdır.

Şüur nə qədər inkişaf etsə də, hisslər insanın özünü və cəmiyyəti idarə etməsində ilk günkü mahiyyətini qoruyub saxlamaqdadır. İnsanın şüurunun əsas mahiyyəti  isə onun genetik tərkibi ilə bağlıdır.

 

İnsan faktoruna günümüz reallığından baxaq:

Əvəlki dövürlərdən fərqli olaraq, indi baş verən qəzalar, ölüm halları daha çox  təbii fəlakətlərlə yox, insan faktoru ilə bağlıdır.

İndi internetdə, sosial şəbəkələrdə bir video və ya fikir paylaşmaqla ictimi rəyi dəyişmək mümkündür. Və nəzərə alsaq ki, dəyişən dünyamızda ictimai rəy cəmiyyətin alt şüurudur və cəmiyyəti gizli şəkildə idarə edir, deməli insan faktorunun indiki şəraitdə öyrənilməsinin nə qədər vacib olduğu aydın olur.

Ona görə də, bütün sahələr üzrə insan faktorunun öyrənilməsi və idarəetmə sistemlərinin  bu amilə uyğunlaşdırılması vacibdir.

Nəzəri biliklərdən uzaqlaşmaq üçün, gündəlik həyatımızda, məişətdə hamımızı maraqlandıran  insan faktorunun meydana çıxardığı bir çox problemlərə diqqət yetirək:

Avtomobil idarə edən şəxs telefonla danışır, qəza törədir və nəticədə bir insanın həytına son qoyur.

Ərzaq istehsal edən müəssisə kefiyyətsiz məhsul istehsal edir və insanlar xəstələnir.

Meyvə -tərəvəz əkən kəndli  məhsulu artırmaq üçün zərərli kübrədən istifadə edir, nəticədə tanımadığı onlarla insanı zəhərləyir və ya öldürür. v.s.

Bu missallar  insanların təbii və dəyişməyən  xüsusiyyətlərinin nələrdən ibarət  olduğu göstərməklə yanaşı insan faktorunun  araşdırılmasının aktuallığını göstərir.  

Hazırda, dünyanın bir sıra ölkələrində bu istiqamətdə müəyyyən nəzəri və praktiki işlər həyata keçirilməkdədir.

Məsələn  telefon ekranlarını istehsal edən şirkət insanın təbii olaraq  göz hərəkəti trayektoriyasını nəzərə alıb məhsulun kefiyyətini və alıcılıq qabiliyyətini artırır.

İnsan faktorunun öyrənilməsi və praktik tətbiq olunması günümüzdə daha çox problemlərin yaşandığı ictimai iayişə, ictimai nəqliyyat və müxtəlif xidmət sahələrində irəlləyişə gətirib çıxarar. Ictimai münasibətlərin idarə olunmasına və ya tənzimlənməsinə şərit yaradar.

İnsan faktorunun öyrənilməsində qabaqcıl ölkələrin təcrübəsinə diqət yetirsək,  bu sahədə mənfi tendesiyaların  mövcud olduğunu da görərik.

Bəzən iri şirkətlər daha çox gəlir əldə etmək və müştəriləri daimi asılı vəziyytdə saxlamaq üçün müəyyən istiqamət üzrə insan faktorunun öyrənilməsi üçün tədqiqatlar aparır və kefiyyətdən asılı olmayan asılılıq yarada bilirlər.

Məsələn, insanların getdikcə daha çox alüdə  olduğu, hətta asılı vəziyyətə düşdüyü   kompüter texnologiyaları sahəsində ən müasir əyləncə proqramları hazırlanarkən insan faktoru  öyrənilir. Bu proqramlarda insanların təbii təlabat və maraqları, zövqləri, psixoloji keyfiyyətləri öyrənilərək, onların idarə olunması, asılılığı hədəflənir. Bu sahədəki  “inkişaf” isə getdikcə insanı gerçək, real həyatdan uzaqlaşdırmağa gətirib çıxarır. Xüsusən uşaqların, yeniyetmə və gənclərin bu proqramlar tərəfindən asılı hala  salındığının şahidi oluruq. Bu cür asılılıq isə zamanla insanlarda hisslərin, emossiyaların ölməsinə, ətraf mühütlə əlaqənin kəsilməsinə və özünə qapanmaya gətirib çıxarır.  Əlbəttə cəmiyyətlə bağlarını qoparmış, özünə qapanmış birisi artıq insan faktorunu yarada bilməz.

Paradoks ordadır ki, insanı real həyatdan uzaqlaşdıran onu aldadan elə onun inkişaf etmiş şürüdur. Hisslərdən, emossiyaladan arınmış praqmatik şüuru…

 

 


SON XƏBƏR
Türkiyə İraqın şimalını bombaladı 
28.07.2017, 10:28

Türkiyə İraqın şimalını bombaladı 

Gülnarə Kərimova həbs olundu - Eks-prezidentin qızına cinayət işi açıldı
28.07.2017, 10:27

Gülnarə Kərimova həbs olundu - Eks-prezidentin qızına cinayət işi açıldı

Sabahdan ali məktəblərə ixtisas seçimi başlayır   
28.07.2017, 10:22

Sabahdan ali məktəblərə ixtisas seçimi başlayır  

DİM abituriyentlərə şikayət üşün ünvan göstərdi
28.07.2017, 10:12

DİM abituriyentlərə şikayət üşün ünvan göstərdi

Azərbaycanda 4 məhkum xəstəlikdən ölüb
28.07.2017, 10:01

Azərbaycanda 4 məhkum xəstəlikdən ölüb

Ermənistan atəşkəs rejimini 144 dəfə pozdu
28.07.2017, 09:58

Ermənistan atəşkəs rejimini 144 dəfə pozdu

AvroLiqada 3-cü mərhələnin ilk oyunları - Bütün NƏTİCƏLƏR  
28.07.2017, 09:46

AvroLiqada 3-cü mərhələnin ilk oyunları - Bütün NƏTİCƏLƏR  

Abbas Abbasov gizli toplantılar keçirir
28.07.2017, 09:40

Abbas Abbasov gizli toplantılar keçirir

Yasamalın “vurulan” başçısını kim əvəz edir...
28.07.2017, 09:37

Yasamalın “vurulan” başçısını kim əvəz edir...

Bakıda məktəbəhazırlıq qruplarına cəlb ediləcək uşaqların sayı artırılacaq
28.07.2017, 09:17

Bakıda məktəbəhazırlıq qruplarına cəlb ediləcək uşaqların sayı artırılacaq

Nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ: Bu gün açıq havada gəzməyin!
28.07.2017, 09:10

Nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ: Bu gün açıq havada gəzməyin!

Bakıda 7 mağaza eyni vaxtda yandı
28.07.2017, 09:00

Bakıda 7 mağaza eyni vaxtda yandı

Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
28.07.2017, 08:56

Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ

İstanbulda güclü partlayış  - VİDEO
28.07.2017, 00:56

İstanbulda güclü partlayış  - VİDEO

Dünyanın ən varlı adamı: Bill Qeytsi Ceff Bezos əvəzlədi
28.07.2017, 00:37

Dünyanın ən varlı adamı: Bill Qeytsi Ceff Bezos əvəzlədi

“Qəbələ” “Panatinaikos”a məğlub oldu - Yenilənib
28.07.2017, 00:21

“Qəbələ” “Panatinaikos”a məğlub oldu - Yenilənib

Bakıda qadın həyat yoldaşını bıçaqlayıb
28.07.2017, 00:13

Bakıda qadın həyat yoldaşını bıçaqlayıb

Türk İSLAMI və Ərəb MÜSƏLMANLIĞI   
27.07.2017, 23:57

Türk İSLAMI və Ərəb MÜSƏLMANLIĞI  

Tovuzlu gənc alkaqoldan komaya düşdü
27.07.2017, 23:43

Tovuzlu gənc alkaqoldan komaya düşdü

Müsəlman Qardaşlar Assosiasiyasının 58 tərəfdarına ömürlük həbs
27.07.2017, 23:29

Müsəlman Qardaşlar Assosiasiyasının 58 tərəfdarına ömürlük həbs

Azərbaycan nefti bahalaşdı
27.07.2017, 23:04

Azərbaycan nefti bahalaşdı

Toyuq dönərindən qida zəhərlənməsi riski - VİDEO
27.07.2017, 22:51

Toyuq dönərindən qida zəhərlənməsi riski - VİDEO

Kimsə xoşuna gəlirsə, onu ürəyində gizlətmə, söylə - ŞƏRQ MÜDRİKLƏRİNİN SAĞLAMLIQ DÜSTURU
27.07.2017, 22:44

Kimsə xoşuna gəlirsə, onu ürəyində gizlətmə, söylə - ŞƏRQ MÜDRİKLƏRİNİN SAĞLAMLIQ DÜSTURU

Vladimir Putinin də içdiyi çay - 17 MÖCÜZƏVİ FAYDA
27.07.2017, 22:41

Vladimir Putinin də içdiyi çay - 17 MÖCÜZƏVİ FAYDA

Venesuelada küçə etirazlarına qadağa qoyuldu
27.07.2017, 22:30

Venesuelada küçə etirazlarına qadağa qoyuldu

Azərbaycan Pakistandan 10  təlim-məşq təyyarəsi alıb
27.07.2017, 22:14

Azərbaycan Pakistandan 10  təlim-məşq təyyarəsi alıb

İŞİD Suriyadan qaçır
27.07.2017, 21:59

İŞİD Suriyadan qaçır

Abxaziyada təyyarə qəzası: 3 ölü
27.07.2017, 21:41

Abxaziyada təyyarə qəzası: 3 ölü

Bakıda Çinin Silahlı Qüvvələri günü qeyd edildi
27.07.2017, 21:26

Bakıda Çinin Silahlı Qüvvələri günü qeyd edildi

33 bələdiyyə sədri barədə məhkəmələrə müraciət edilib
27.07.2017, 21:12

33 bələdiyyə sədri barədə məhkəmələrə müraciət edilib

Nabranda istirahət mərkəzində kütləvi dava
27.07.2017, 20:57

Nabranda istirahət mərkəzində kütləvi dava

Həbsdən azad edilənlərin sayı isə 28 faiz artıb
27.07.2017, 20:44

Həbsdən azad edilənlərin sayı isə 28 faiz artıb

Kəskin hava şəraiti İstanbulda həyatı iflic etdi - VİDEO
27.07.2017, 20:30

Kəskin hava şəraiti İstanbulda həyatı iflic etdi - VİDEO

Naxçıvanda eneolit mədəniyyətinə aid abidələr aşkarlandı
27.07.2017, 20:16

Naxçıvanda eneolit mədəniyyətinə aid abidələr aşkarlandı

İran ilk kosmik daşıyıcı raketi sınaqdan keçirdi
27.07.2017, 20:02

İran ilk kosmik daşıyıcı raketi sınaqdan keçirdi

ARXİV
SORĞU
Builki qəbul imtahanları necə keçdi?
- İmtahanların iki dəfə keçirilməsi müsbət haldır(19.0%)
- İmtahanlar bir dəfə keçirilməliydi(3.17%)
- İmtahanların pullu keçirilməsi mənfi haldır(52.3%)
- İmtahan testləri çətinləşdirilmişdi(7.93%)
- İmtahanlar asan keçdi(1.58%)
- Təşkilatçılıq yüksək səviyyədəydi(3.17%)
- Təşkilatçılıq aşağı səviyyədəydi(12.6%)