18 dekabr 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - Yazılar - Yuxarıda və aşağıda oturanlar
Yuxarıda və aşağıda oturanlar
28.06.2016, 11:46

Vəfa Allahverdiyeva

 

Bu sərlövhəyə səbəbkar, hörmətli idman uzmanı  Ağacan Əbiyevin spiker Oqtay Əsədovu  tez-tez əsəbiləşdirən millət vəkili Zahid Oruc haqqında hansı tədbir görəcəyi onun rəhbərlik etdiyi İntizam Komissiyasının qarşı  həftələrdəki iclasında bəlli olacaq.

Zatən ortada ciddi reaksiya verilməli, iclaslıq, cəzalıq bir şey də  yoxdur.

Bir millət vəkilinin hər məsələyə münasibət bildirməsində, çox danışmasında qəbahət  axtarmaq absurddur. Deputat müəllim və jurnalist kimi öz sahəsinə münasib, təbii olaraq ən çox danışan kateqoriyadır.

Bəlkə əksinə, yaxşı haldır ki, parlament kreslosunda qanunvericilik naşılığı səbəbindən mürgü döyən, ancaq düymə basmağa yarayan bəzi həmkarlarının da yerinə nitq söyləyib, Milli Məclisin imicinə onların sükunətindən gələn qüsurları ört-basdır edir.

İkincisi, spikeri qəzəbləndirən deputat bir az müxalifətçilik, müstəqil iradə ortaya qoyub; müzakirədəki məsələnin ziddinə gedərək əleyhinə səs də verib. Yəni, bu qədər sadə və açıq.

İntizam Komissiyası rəhbərinin yorumu isə sadə deyil.

Bu yorum özünün alt qatında müstəqil düşüncənin tapdanması, demokratiyaya qarşı çıxmaq, hətta  təbəqələşmə, sosial-ictimai fərqlənmə kimi mənalar yükünü daşıya bilir.  

O yerdə ki, ütülü çıxışlar, lal-dinməz vəziyyət tələb olunur, bu deməkdir ki, o yerdə demokratk mühit məhv edilir.    

“O, yuxarıda, biz aşağıda”.

Parlament sədrini öz məntiqi ilə sözün hərfi, həm də bütün mənalarında yuxarıda, millət vəkillərini aşağıda göstərən İntizam Komissiyası rəhbərinin mövqeyi ailə-məişət, pozitiv dəyərlər  müstəvisində böyüyə hörmət, yaxşı ritualların örnək verilməsi kimi doğru  səciyyələnə bilər.

Söhbətin predmeti siyasi-ictimai müstəviyə aid olanda isə böyüklə kiçik arasındakı mübahisə, dartışma hörmətsizlik niyyəti deyil, azad polemika, demokratiyanın təkan verdiyi sərbəstliyin sonucudur. Parlament leksik ifadə olaraq danışmaq, sərbəst fikir ifadə etmək etimalogiyası daşıyır; dünya parlamentarizminin fundametində dayanan əsas leytmotiv də dartışmaq, cəsarətli söz demək, problemləri fikir müxtəlifliyində çözə bilməkdən ibarətdir.

Yəni, parlamentin huyu belədir: onu ipə, sapa yatırmaq mümkün deyil.

İntizam Komissiyasının düşüncə fərqi, çox danışmaq xüsusiyyəti  üstündə millət vəkilinə bu şəkildə tövsiyyə verməsi demokratik sistemin inkişafı baxımından qüsurludur.         

                                                          

                                             ...    

 

“Aşağıda və yuxarıda oturanlar” bölgüsü, ümumiyyətlə, bunun xatırladılması cəmiyyət üçün zərərli və yanlışdır. Yuxarı mövqedə dayananlara məhz buna görə hörmət prinsipi aşağıya öz vəziyyətinə görə münasibət anlayışı formalaşdırır.

“Yuxarıdan aşağı baxmaq” ifadəsi də belə yaranıb. Baxmayaraq ki, real olaraq, hər yerdə aşağıda və yuxarıda oturanlar var: həm ictimai-siyasi status etibarılə, həm sosial durum sarıdan.

Aşağıda olmaq insanın söz haqqını, tənqid haqqını əlindən almır.  

Müəllim məktəb direktoru ilə açıq müzakirəyə, həkim baş həkimlə səhiyyədəki qüsurları çözməyə hazır ola bilmirsə, axsaqlığa, çatışmazlıqlara çarə mümkün deyil.

Heç bir yazılı və yazılmayan qanun xəstənin baş həkimin, valideynin direktorun, fəhlənin müdirin qarşısına çıxıb gileyini, haqlı iradını bildirməsinə yasaqlar qoya bilməz. 

Yoxsa,  sağ ayağın yerinə sol ayağı kəsənlər belə cinayətlərdə bir az da əl-qol açar, şagirdinə təcavüz edən müəllimlər əlinin altındakı məktəbli qızlara köləsi kimi vərdişlənər, direktor öz işçisinə şəxsi əşyası kimi baxmaqda davam edər.           

Status fərqliliyini, təbəqələşməni qabartmaq qorxu hissi yaradaraq, insanın içindəki cəsarəti öldürür, idarəçilərə də, məhz cəsarətin yerinə keçən mənəvi rüşvət-yaltaqlıq, saxta tərif, ağrıları ağrısız göstərmək, qaraya ağ,  ağa qara demək  sərfəli olur.

Yuxarıda olmaq insanları itaətkar təbiətə çağırmaq, onlardan istədiyi kimi faydalanmaq, onların malını, pulunu yemək, onları sözlə də əzmək  haqqını vermir. 

Aşağılar tənqidçi ovqatdan çəkinməyəndə, yuxarıların intonasiyası zəfləyir, iki tərəf arasında məsafə daralır.

Dövlətin məmurların vətəndaşın ayağına getmək  üçün tərtib etdiyi aylıq görüş qrafiki, hardasa, yaranmış uzaqlaşmanı, fərqi aradan götürmək, yuxarıları aşağıların xidmətçisi etməyə alışdırmaq  siyasətinə xidmət edir.

Əgər onlar həmin görüşləri formal əlaqələrə çevirməsə və arxa qapılardan qaçmasalar, aşağıların dəyərli olması düşüncələrdə yaxşı rişələr ata bilər.

Əgər vətəndaş öz aşağı statusuna baxıb, dinməz durmağa üstünlük versəydi, məmurlar onların haqqını bir az da tapdalayardı.

Bu kəlmələr prezidentin özünü xalqın xidmətçisi kimi təqdim etməsindən qaynaqlanmasaydı, ikinci, üçüncü dərəcəli məmur qatının hücumlarından yaxa qurtarmaq çətin olardı.

Aşağının əlindən yuxarıya hörmətdən başqa bir şey gəlmədiyi müqabilində yuxarı öz məqamına arxalanıb, onu niyəsə, əsasən incidir.

Əks reallıq varsa, şəhid ailələrinin, torpağı əlindən alınan gücsüz vətəndaşların, başqa problemlər bəlasına düşənlərin müxtəlif yerli strukturlardan  şikayət dolu harayı mətbuat səhifələrinə, prezident poçtuna dönə-dönə gedib çıxmazdı.

Aşağı yer ona görə həmişə pis olur ki, yuxarı ona hökm edir. Yuxarıdakı səlahiyyətlər və oradakı psixoloji ab-hava  elə cazibə yaradır ki, insan aşağını heç vaxt sevmir, daim ustə dırmanmaq xəyalları ardına düşür. Üst mövqeni əldən vermək istəməyən yuxarıların xudbinliyi aşağılara qarşı rəftarda ədalətsizliyə imza atdırır.  

Əslində bu sterotipi biz yaratmışıq.  

Halbuki “yuxarı həm də aşağıların yeri, aşağı həm də yuxarıların yeridir”, “onların hər ikisi qiymətlidir” kimi bir düşüncə təşviq cəsarətdə olsaydı, demokratiya elə asan yollarla pərvəriş tapar, insan haqları elə ədalətlə tənzimlənərdi ki, məhkəmə zalları bomboş,  tənqid tamamilə predmetsiz qalardı.  

Onlar yuxarıda, biz aşağıda anlayışı, ümumiyyətlə insanı aciz və zavallı göstərir.     

İnsan istər kübar çevrə olsun, istər məzlum, statusu və yaxşı-pis taleyi  sabit qalmır. Aşağıdakı bir gün üstə qalxa bilir. Təpədəki bir gün yerə enə bilir. Cəmiyyətin əldə etdiyi ən böyük qazanc, insanlığın bütün idbarlıqlardan xilası yuxarılarla aşağıların münasibətlərindəki qarşılıqlı hörmət və ehtiramdır. Onda elə aşağı yerin dəyəri  də yuxarı yer kimi olur. Ağrılı təsnifata  gərək də qalmır...

 


Müəllifin digər yazıları
SON XƏBƏR
Azərbaycanlıları xərçəng edən əsas səbəb – VİDEO
18.12.2018, 23:25

Azərbaycanlıları xərçəng edən əsas səbəb – VİDEO

Bakıda qız 20 gün əvvəl itkin düşüb
18.12.2018, 23:09

Bakıda qız 20 gün əvvəl itkin düşüb

VMF saatlarının təqdimatı oldu - FOTOLAR
18.12.2018, 22:53

VMF saatlarının təqdimatı oldu - FOTOLAR

Günəş sisteminin ən uzaq obyekti kəşf edilib
18.12.2018, 22:37

Günəş sisteminin ən uzaq obyekti kəşf edilib

Azərbaycana Hindistandan turist cəlb olunur
18.12.2018, 22:18

Azərbaycana Hindistandan turist cəlb olunur

Qarabağ atları London Beynəlxalq Atçılıq Şousunda
18.12.2018, 22:07

Qarabağ atları London Beynəlxalq Atçılıq Şousunda

Bakıda avtomobil “Bravo”ya girdi
18.12.2018, 21:53

Bakıda avtomobil “Bravo”ya girdi

Azərbaycandan aparılan arı pətəklərini Rusiyaya buraxmadılar
18.12.2018, 21:41

Azərbaycandan aparılan arı pətəklərini Rusiyaya buraxmadılar

İsrail-Fələstin münaqişəsinin həllinə dair yeni plan
18.12.2018, 21:30

İsrail-Fələstin münaqişəsinin həllinə dair yeni plan

Vərəmlə mübarizəyə dair konfrans keçirilib
18.12.2018, 21:29

Vərəmlə mübarizəyə dair konfrans keçirilib

Prezident maaşının bir hissəsini büdcəyə qaytardı
18.12.2018, 21:17

Prezident maaşının bir hissəsini büdcəyə qaytardı

Yaxşı ki, Serjik 5 rayonun qaytarılmasından imtina edib
18.12.2018, 21:04

Yaxşı ki, Serjik 5 rayonun qaytarılmasından imtina edib

Mediada  Azərbaycan dilinin təmizliyinin qorunması  müzakirə edildi
18.12.2018, 20:58

Mediada  Azərbaycan dilinin təmizliyinin qorunması  müzakirə edildi

İsrail parlamentində ermənilərin saxta diplomları ilə bağlı həyəcan
18.12.2018, 20:44

İsrail parlamentində ermənilərin saxta diplomları ilə bağlı həyəcan

“Mercedes” yük maşınına çırpıldı
18.12.2018, 20:28

“Mercedes” yük maşınına çırpıldı

ABŞ yeni hərbi qurum yaradır
18.12.2018, 20:17

ABŞ yeni hərbi qurum yaradır

Azərbaycanın mobil operatoru öz smartfonunu buraxır
18.12.2018, 20:04

Azərbaycanın mobil operatoru öz smartfonunu buraxır

Sumqayıtda əmək yarmarkası keçirilib - FOTO
18.12.2018, 19:59

Sumqayıtda əmək yarmarkası keçirilib - FOTO

Köməksiz qalan azyaşlı xilas edildi
18.12.2018, 19:57

Köməksiz qalan azyaşlı xilas edildi

Əhalinin banklarda 8 milyarddan çox əmanəti var
18.12.2018, 19:46

Əhalinin banklarda 8 milyarddan çox əmanəti var

Polad Bülbüloğlu yenidən sədr seçildi
18.12.2018, 19:41

Polad Bülbüloğlu yenidən sədr seçildi

“Azerspace-2” telekommunikasiya peyki sınaq orbitinə çatıb
18.12.2018, 19:32

“Azerspace-2” telekommunikasiya peyki sınaq orbitinə çatıb

Bakıda masaj salonu fahişəxana çıxdı - Sahibi həbs olundu
18.12.2018, 19:24

Bakıda masaj salonu fahişəxana çıxdı - Sahibi həbs olundu

Azərbaycanla Gürcüstan arasında enerji sahəsində memorandum imzalandı
18.12.2018, 19:19

Azərbaycanla Gürcüstan arasında enerji sahəsində memorandum imzalandı

Tanınmış klarnet ifaçısı vəfat etdi - FOTO
18.12.2018, 19:12

Tanınmış klarnet ifaçısı vəfat etdi - FOTO

Müdafiə Nazirliyinin rəhbər heyətinin toplanışı keçirilib - FOTO
18.12.2018, 19:01

Müdafiə Nazirliyinin rəhbər heyətinin toplanışı keçirilib - FOTO

Azərbaycan xarici ölkələrlə yorulmadan işləyəcək - Hikmət Hacıyev
18.12.2018, 18:53

Azərbaycan xarici ölkələrlə yorulmadan işləyəcək - Hikmət Hacıyev

Elmar Məmmədyarov səfirləri bir araya topladı - FOTOLAR
18.12.2018, 18:40

Elmar Məmmədyarov səfirləri bir araya topladı - FOTOLAR

Yüksək Səviyyəli Hərbi Dialoq İclası keçirilir - FOTOLAR
18.12.2018, 18:30

Yüksək Səviyyəli Hərbi Dialoq İclası keçirilir - FOTOLAR

Konstitusiya Məhkəməsi Ali Məhkəmənin daha bir qərarını ləğv ETDİ
18.12.2018, 18:26

Konstitusiya Məhkəməsi Ali Məhkəmənin daha bir qərarını ləğv ETDİ

Azərbaycandan Türkiyə universitetlərinə attestatla qəbul dayandırılır - RƏSMİ SƏNƏD
18.12.2018, 18:20

Azərbaycandan Türkiyə universitetlərinə attestatla qəbul dayandırılır - RƏSMİ SƏNƏD

Abel Məhərrəmovun səfir oğlu mükafatlandırıldı - FOTOLAR
18.12.2018, 18:08

Abel Məhərrəmovun səfir oğlu mükafatlandırıldı - FOTOLAR

Qənirə Paşayeva Türkiyədə özəl ödülə layiq görülüb
18.12.2018, 18:04

Qənirə Paşayeva Türkiyədə özəl ödülə layiq görülüb

Rövşən Rzayev köçkünləri qəbul etdi
18.12.2018, 17:53

Rövşən Rzayev köçkünləri qəbul etdi

Deputatdan sosial şəbəkələrlə bağlı ÇAĞIRIŞ: “…dərhal ölçü götürülməlidir!”   
18.12.2018, 17:45

Deputatdan sosial şəbəkələrlə bağlı ÇAĞIRIŞ: “…dərhal ölçü götürülməlidir!”  

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ
18.12.2018, 17:16

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Prezident icra başçısı ilə bağlı sərəncam imzaladı   
18.12.2018, 17:05

Prezident icra başçısı ilə bağlı sərəncam imzaladı  

2018-ci ilin ən yadda qalan HADİSƏLƏRİ
18.12.2018, 16:53

2018-ci ilin ən yadda qalan HADİSƏLƏRİ

Gənclər Evində Avropa Həmrəylik Korpusunun açılış tədbiri oldu
18.12.2018, 16:39

Gənclər Evində Avropa Həmrəylik Korpusunun açılış tədbiri oldu

Azərbaycanın qətnaməsi BMT-də qəbul edildi 
18.12.2018, 16:38

Azərbaycanın qətnaməsi BMT-də qəbul edildi 

Masallıda “Mercedes” yandı
18.12.2018, 16:36

Masallıda “Mercedes” yandı

ABŞ diplomatı ADU-nun “Səfir saatı”nda tələbələrlə görüşdü
18.12.2018, 16:21

ABŞ diplomatı ADU-nun “Səfir saatı”nda tələbələrlə görüşdü

Tahir Salahovun əsərləri dünya inciləri sırasında yer alır
18.12.2018, 16:08

Tahir Salahovun əsərləri dünya inciləri sırasında yer alır

Bu il sahibkarlara 145 milyon manat güzəştli kredit verilib 
18.12.2018, 16:06

Bu il sahibkarlara 145 milyon manat güzəştli kredit verilib 

XXI əsrin qadını ilk kitabını Azərbaycana həsr edib   
18.12.2018, 16:04

XXI əsrin qadını ilk kitabını Azərbaycana həsr edib  

Prezident: “5 milyondan çox vətəndaş hər il pulsuz tibbi müayinədən keçir”
18.12.2018, 15:55

Prezident:5 milyondan çox vətəndaş hər il pulsuz tibbi müayinədən keçir

Daha 263 şəhidin vərəsəsinə birdəfəlik ödəniş verildi
18.12.2018, 15:43

Daha 263 şəhidin vərəsəsinə birdəfəlik ödəniş verildi

Bakıda avtomobillə vurulan piyada digər avtomobilin altında qaldı
18.12.2018, 15:37

Bakıda avtomobillə vurulan piyada digər avtomobilin altında qaldı

Rusiya-Azərbaycan gənclər forumu öz işinə başlayıb 
18.12.2018, 15:21

Rusiya-Azərbaycan gənclər forumu öz işinə başlayıb 

AQTA media nümayəndələri üçün təlimə start verib
18.12.2018, 15:20

AQTA media nümayəndələri üçün təlimə start verib

ARXİV