20 fevral 2019, Çərşənbə
Ana Səhifə - Yazılar - Qısır mübarizədən keçmək...
Qısır mübarizədən keçmək...
05.08.2016, 12:04

Vəfa Allahverdiyeva

 

Azərbaycanın pərakəndə, sosial-ictimai etirazların lokomativi olmaq potensialından uzaqlaşmış siyasi qüvvələri Konstitusiya islahatları barədə tənqidi fikir söyləyən bir ovuc kəsimdir və sentyabra doğru bu yöndə etiraz motivli nələrsə etmək istəyirlər.

Amma hakimiyyətlə ziddiyyət başda oturanların davasından aşağıların davasına qədər uzanmayınca, ortadakı çaba  qısır mübarizə olur; indiki fakt ondan ibarətdir ki, onların belə məsələlər qarşısında ənənəvi olaraq sonuc verməsə də, ən azından  sipər kimi görünən sosial bazası tarixi keçmişlərdə qalır.  

İslahatlarla əlaqəli anti-tezislərini anlaya bilən müstəqil insan toplusu da etirazın hərəkətverici qüvvəsi olmağa hazırlaşmır. Ümumiyyətlə, çoxdandır, ölkəyə aid siyasi məsələləri toplum deyil, siyasətin üst qatı həll edir.  Çünki cəmiyyət siyasi potensialı axtalanmış, hakimiyyət-müxalifət məsələlərini bir kənara atıb, öz ailə-məişət qayğılarının arxasınca gedən toplumdur, artıq.  

Beləliklə,  siyasi dəyişikliklərin xətalı olub-olmadığını düşunən və bunun qarşısında dayanmaq  istəyənlər müxalif cəbhənin başındakı bir ovuc müəyyən statuslu siyasilərdir. Konstitusiya islahatları onların ictimai diqqətə gəlmələrinə səbəb verir və uzunmüddətli sükutun bu mövzu üzərindən pozulması, kütlə ilə əlaqələrin bərpası şansını dəyərləndirmələri anlaşılandır.   

Obyektivlik naminə isə, bir ölkənin xarici maliyyə mənbələrinə bağlı olmayan, lakin gücə sahib, sözündə, mövqeyində ağır çəki daşıyan müxalifətinin mövcudluğu onun siyasi inkişafı naminə mütləq lazımdır; Kaş ki, sözügedən islahatları obyektiv, doğru-dürüst, cəmiyyəti inandıran formada izahlayan nüfuzlu cinah mövcud olaydı; Azərbaycan bu sarıdan heç də bəxti gətirmiş məmləkət deyil.  

Tənqidi tərəflərinin olub-olmamasına baxmayaraq, Konstitusiya islahatları ilə əlaqəli Referendum Aktının yolu açıqdır.

Səbəb təkcə etirazçı tərəfin tükənmiş imkanları ilə bağlı deyil.

Başqa vaxt olsaydı, Referendum Aktı əleyhinə mövqelərin tərəfinə keçmək  olardı. Çünki parlamentar sistem dünyada demokratik inkişafın başlıca şərti kimi müdafiə olunur, üzərinə nəzarət mexanizmləri gətirmək onun mahiyyətini hardasa, dəyişir.

Hakimiyyət budaqlarına verilən müstəqillik demokratik idarəçiliyin tələbidir, bunun məhdudlaşdırılması bir əlin hökmünə tabeçilik kimi qəbuledilməzdir.

Lakin biz  Şərq coğrafiyasında demokratiyası parlaq Türkiyənin siyasi sistemi ilə əlaqəli dəyişiklikləri, buradakı  son ciddi prosesləri, MİT başda gəlməklə, əksər dövlət qurumlarının prezidentə birbaşa tabeçiliyi kimi məsələlər, onları doğuran səbəbləri diqqətlə izləyərək,  eyni vaxtda Azərbaycanda atılan addımları anlamaq məcburiyyətindəyik.

Əslində ölkədə Konstitusiya islahatlarına ictimai dözümlülük və sakit reaksiyalar bir az da  Türkiyənin mövcud durumundan, atdığı addımlardan  yaranır. Türkiyənin bütün vücuduna sarılan paralel sistemə memarlıq demokratik prinsiplərin lideri ABŞ-ın adı ilə bağlıdır. Modern Türkiyənin timsalında aydın olunur ki, özgənin başqalarına görə faydasız demokratiya örnəyi ilə düz yolda görünməkdənsə, özünün anladığın, dövləti, ölkəni monolit saxlayan demokratiyanın məhdud, qeyri-məhdud forması ilə əyri yolda görünmək daha optimaldır. Geo-siyasi savaşın öldürücü qəlpələrini alan  Türkiyəni məcbur edirlər ki, demokratiyaya dönüklük olan addımları ön plana keçirsin.  Türkiyənin demokratiyanın ziddinə göstərdiyi son nümunə isə eyni coğrafiya üçün istər-istəməz etalon səciyyə daşıyır.

Yalnız geosiyasi savaşlardan, xarici mətbəxlərin istila xarakterli proyelərindən  uzaq olmaqla, daxili demokratiyanı qucaqlamaq, ölkəni sırf bu rels üzərində irəli aparmaq faydalı sonuc vəd edə bilər. Dünyanın kədərli və bədbin siması  müsəlman ölkələrinin içərisində baş verən, bitməyən xaosla formalaşır. Və bu xaos zəhərli idxal “məhsul”udur. Demokratik təfəkkürü zəif, təcrübəsi yetərsiz, kövrək addımlara sahib ölkələr üçün nəzərdə tutulur, sonda onları köləyə çevirib, dünyadakı imicinə də zərbə vurmaq məqsədi daşıyır.

Azərbaycan Türkiyənin durumundan, qucaqladığı demokratiya ağacında əmələ gələn  zəhərli meyvələrdən sığortalı deyil. O, bu məkanın yeganə ölkəsidir ki, rəngli inqilabları öz mətbəxindəcə zərərsizləşdirib.

Prezidentin parlamenti buraxmaq səlahiyyəti acı təcrübələrin diqtə etdiyi islahat bəndidir. Xarici qüvvələr ekstremal situasiyalarda birinci qanunverici orqanı ələ alır. Mütəllibov, AXC-Müsavat dönəmində parlamentdə Rusiyanın adamlarının qərarlarda, müzakirələrdə tormozlayıcı rolu hamıya aydındır. Üstəlik, məmur övladları vəhabi çıxırsa, məmurların özlərinin nurçu, islamçı, iranpərəst, Rusiyanın beşinci kalonu kimi təhlükəli bölgü altında dövlətə nə vəd etdiyinə siyasi tapmaca qurmaq lazım deyil; vədolunan bəllidir. Parlamentdəki adamlar satqın çıxanda, prezidentə verilən səlahiyyətlər bu problemi ağrısız yoluna qoya biləcək.         

Prezidentlik müddətinin 7 ilə qaldırılması beş ildən bir ölkədə hərəkətə keçən beynəlxalq güclərin iştahasını iki il də əlavə gecikdirir və ölkəni siyasi anarxiya  cəhdlərindən bir qədər uzağa atır.

Bu islahat da sonuncu və ən yaxşısı deyil. Bəlkə Azərbaycan Britaniya və onun tip ölkələrin   modelinə uyğun bir modeldə son dayanacağını qurmalıdır. Siyasi sistemin mahiyyətinə tam aydınlıq və birdəfəlik ictimai qəbul üçün. Onda ölkəni idarə edən parlamentar sistem, müstəqil hakimiyyət qolları özü ilə bütün demokratik normaları da siyasi həyata daşımış olacaq.


Müəllifin digər yazıları
SON XƏBƏR
Manat sabah hansı məzənnədə olacaq?   
20.02.2019, 17:12

Manat sabah hansı məzənnədə olacaq?  

Azərbaycanda “Creative Business Cup”ın layihə qəbuluna başlanılır
20.02.2019, 17:07

Azərbaycanda “Creative Business Cup”ın layihə qəbuluna başlanılır

Göyçay Xəstəxanasında ölən qadınla bağlı iclas - həkim işdən çıxarıldı
20.02.2019, 17:03

Göyçay Xəstəxanasında ölən qadınla bağlı iclas - həkim işdən çıxarıldı

Rezidenturaya sənəd qəbulu davam edir
20.02.2019, 16:58

Rezidenturaya sənəd qəbulu davam edir

Elşad İskəndərovun Türkiyəyə girişinə qadağa qoyulub? - XİN-dən RƏSMİ AÇIQLAMA
20.02.2019, 16:55

Elşad İskəndərovun Türkiyəyə girişinə qadağa qoyulub? - XİN-dən RƏSMİ AÇIQLAMA

“Qaçqınkom” Zabratda evi yanan köçkünlərə ev verəcək
20.02.2019, 16:45

“Qaçqınkom” Zabratda evi yanan köçkünlərə ev verəcək

Ağaclar necə budanmalıdır? 
20.02.2019, 16:35

Ağaclar necə budanmalıdır? 

Ermənistan sakini özünü yandırmaq istədi
20.02.2019, 16:31

Ermənistan sakini özünü yandırmaq istədi

Məlahət İbrahimqızı: “Parlamentin binasına yaxınlaşmaq belə əlçatmaz idi”
20.02.2019, 16:26

Məlahət İbrahimqızı: “Parlamentin binasına yaxınlaşmaq belə əlçatmaz idi”

Aqrar jurnalistika ilə bağlı layihə başlandı
20.02.2019, 16:19

Aqrar jurnalistika ilə bağlı layihə başlandı

Artur Rasizadə DANIŞDI: “Nəticələrimlə oynayıram”
20.02.2019, 16:15

Artur Rasizadə DANIŞDI: “Nəticələrimlə oynayıram

Universitetdə karyera sərgisi təşkil olunub - FOTO
20.02.2019, 16:00

Universitetdə karyera sərgisi təşkil olunub - FOTO

UNEC tələbələrinin məqaləsi SCOPUS-da
20.02.2019, 15:54

UNEC tələbələrinin məqaləsi SCOPUS-da

“Nar” 45-dən çox bölgəni 4G şəbəkəsi ilə təmin edib
20.02.2019, 15:46

“Nar” 45-dən çox bölgəni 4G şəbəkəsi ilə təmin edib

Vəfat etmiş şəxsə niyə protokol yazıldı? - AÇIQLAMA   
20.02.2019, 15:40

Vəfat etmiş şəxsə niyə protokol yazıldı? - AÇIQLAMA  

Xocalı soyqırımının qurbanları bir çox ölkələrdə yad ediləcək
20.02.2019, 15:39

Xocalı soyqırımının qurbanları bir çox ölkələrdə yad ediləcək

Ermənilərin Gürcüstanda yeni “dəsti-xətti”
20.02.2019, 15:35

Ermənilərin Gürcüstanda yeni “dəsti-xətti”

Ermənistan Cavaxetiya separatçılarının liderini axtarışa verdi
20.02.2019, 15:33

Ermənistan Cavaxetiya separatçılarının liderini axtarışa verdi

ABŞ-a yarışa bu şagirdlər gedəcək​​​​​​​
20.02.2019, 15:32

ABŞ-a yarışa bu şagirdlər gedəcək​​​​​​​

Zamanın ilk ölçüsü, Ay təqvimi və aybaşı
20.02.2019, 15:12

Zamanın ilk ölçüsü, Ay təqvimi və aybaşı

Hərbi attaşelər Azərbaycan silahları ilə tanış oldular
20.02.2019, 15:10

Hərbi attaşelər Azərbaycan silahları ilə tanış oldular

“Tədricən məqsədimizə çatmışıq” - İlham Əliyev
20.02.2019, 14:39

“Tədricən məqsədimizə çatmışıq” - İlham Əliyev

Türkiyədə bir neçə terror aktının qarşısı alındı
20.02.2019, 14:28

Türkiyədə bir neçə terror aktının qarşısı alındı

ADU tələbələri Cocuq Mərcanlıda təcrübədə
20.02.2019, 14:23

ADU tələbələri Cocuq Mərcanlıda təcrübədə

Prezident: “Bu, Azərbaycanın inkişafı baxımından da dönüş nöqtəsi oldu”
20.02.2019, 14:22

Prezident: “Bu, Azərbaycanın inkişafı baxımından da dönüş nöqtəsi oldu”

5 dövlət orqanında 88 yer vakantdır
20.02.2019, 14:20

5 dövlət orqanında 88 yer vakantdır

İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına 2 milyon ayrıldı
20.02.2019, 14:12

İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına 2 milyon ayrıldı

İlham Əliyev amerikalı müşavirlə görüşdü - YENİLƏNİB
20.02.2019, 14:01

İlham Əliyev amerikalı müşavirlə görüşdü - YENİLƏNİB

Şəki və Oğuz sakinlərindən ov tüfəngləri götürülüb
20.02.2019, 13:57

Şəki və Oğuz sakinlərindən ov tüfəngləri götürülüb

Bakı-İstanbul reysi ilə uçan təyyarə Ankaraya məcburi eniş etdi
20.02.2019, 13:51

Bakı-İstanbul reysi ilə uçan təyyarə Ankaraya məcburi eniş etdi

Ombudsmanın parlamentə hesabat günü açıqlandı   
20.02.2019, 13:32

Ombudsmanın parlamentə hesabat günü açıqlandı  

İlham Əliyev Avropa İnvestisiya Bankının vitse-prezidenti ilə görüşüb
20.02.2019, 13:10

İlham Əliyev Avropa İnvestisiya Bankının vitse-prezidenti ilə görüşüb

Bakıda nənə və nəvəsi dəm qazından boğulub öldü
20.02.2019, 13:04

Bakıda nənə və nəvəsi dəm qazından boğulub öldü

Milli Kəşfiyyat Xidmətinin direktoru istefaya göndərilə bilər
20.02.2019, 13:04

Milli Kəşfiyyat Xidmətinin direktoru istefaya göndərilə bilər

Sabahın hava PROQNOZU - Külək güclənəcək  
20.02.2019, 12:44

Sabahın hava PROQNOZU - Külək güclənəcək  

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi: Bizdə belə katiblik olmayıb   
20.02.2019, 12:41

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi: Bizdə belə katiblik olmayıb  

İqtisadçı problemli kreditlərin həlli üçün TƏKLİFLƏR verdi   
20.02.2019, 12:37

İqtisadçı problemli kreditlərin həlli üçün TƏKLİFLƏR verdi  

Prezident nazirlərin toplantısında - YENİLƏNİB
20.02.2019, 12:28

Prezident nazirlərin toplantısında - YENİLƏNİB

Qızını erməniyə ərə vermiş Ağadadaş Kərimov azərbaycanlılarla çeçenlərin görüşündən belə qovuldu - VİDEO
20.02.2019, 12:21

Qızını erməniyə ərə vermiş Ağadadaş Kərimov azərbaycanlılarla çeçenlərin görüşündən belə qovuldu - VİDEO

Hərbi Hava Qüvvələri təlimlərə başladı - FOTOLAR
20.02.2019, 12:08

Hərbi Hava Qüvvələri təlimlərə başladı - FOTOLAR

Prezident Avropa Komissiyasının komissarı ilə görüşdü
20.02.2019, 11:58

Prezident Avropa Komissiyasının komissarı ilə görüşdü

Bakıya 300 yeni avtobus nə vaxt gətiriləcək?
20.02.2019, 11:53

Bakıya 300 yeni avtobus nə vaxt gətiriləcək?

Yəhudi diasporu Xocalı qurbanlarını yad edəcək
20.02.2019, 11:46

Yəhudi diasporu Xocalı qurbanlarını yad edəcək

Lerikdə heyvanlar peyvəndləndi
20.02.2019, 11:45

Lerikdə heyvanlar peyvəndləndi

“Xocalı üçün paylaş” Beynəlxalq Sosial Media Kampaniyası başlayır
20.02.2019, 11:40

“Xocalı üçün paylaş” Beynəlxalq Sosial Media Kampaniyası başlayır

IADC-nin prezidenti Bakı Ali Neft Məktəbində
20.02.2019, 11:20

IADC-nin prezidenti Bakı Ali Neft Məktəbində

Agentlik bu ərazilərə də KAMERA quraşdıracaq
20.02.2019, 11:16

Agentlik bu ərazilərə də KAMERA quraşdıracaq

DİM gürcü dilini bilən işçi axtarır   
20.02.2019, 11:16

DİM gürcü dilini bilən işçi axtarır  

Həmsədrlər Yerevana getdilər
20.02.2019, 11:16

Həmsədrlər Yerevana getdilər

Bu yollarda buzlaşma var - SİYAHI
20.02.2019, 11:15

Bu yollarda buzlaşma var - SİYAHI

ARXİV