21 fevral 2017, Çərşənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Mahir Qabiloğlunun 50 illik yükü
Mahir Qabiloğlunun 50 illik yükü
05.12.2016, 09:40

Mahir Qabiloğlu 50 yaşla vidalaşdı. Amma məni Mahir Qabiloğlunun 50 il bu dünyada nəyə görə yaşadığı yox, 50 ilin son 3 ili ərzində ortaya qoyduğu yaradıcılıq daha çox maraqlandırır. 

 

Yazıçının "Atam Qabilin qəribə əhvalatları”, "Ərmən – Şuşanikin sevgisi”, "Cəncəhim”, "Qurd yağı”, "Sandıq”, "Mənim əlli yaşım...” kitablarında toplanan roman, povest, hekayə və publisistik yazılar hesab edirəm ki, son illərdə bədii mühitə ciddi təsirini göstərən əsərlər oldu. Ümumilikdə, Mahir Qabiloğlunun əsərləri ilə tanış olanda üç məqam diqqətdən kənarda qalmır. Əsərin sonunu gormək üçün peşəkar oxucu olma məqamı, əsərdəki bənzətmələrin, müqayisələrin, təsvirlərin sürətli axını və dəyişkənliyi məqamı, ən nəhayətdə obrazların nə qədər miskin, qəddar və real görünməsi məqamı xüsusiylə qeyd olunmalıdır. Etiraf edirəm ki, "Cəncəhim” romanını ilk dəfə oxuyanda əsərdə Dostoyevski ruhunu, Mahir Qabiloğlunun əsərdəki obrazlarının Dostoyevskinin "Cinayət və Cəza” romanındakı Raslinkov az qala qan qohumluğu həddində olduğunu düşündüm. Amma əsərin sonunda bu fikirdən yan keçdim. Çünki Mahir Qabiloğlunun qəhrəmanları qəhrəmanlıq göstərməyə cəhd etməsələr də, Yucindən fərqli olaraq qorxaqlığı adi yaşam tərzi kimi qəbul edirdilər. Həmçinin əsərdəki maneralar Dostoyevski üslubundan kifayət qədər fərqli idi.

 

Daha sonra Mirzə Fətəli Axundov və ironiyalara, obrazların gülünc vəziyyətə salınmalarına görə Cəlil Məmmədquluzadə üslublarının vəhdətini axtardım Mahir Qabiloğlunun yaradıcılığında. Amma sonda çıxartdığım nəticə bu oldu ki, Mahir Qabiloğlunun əsərlərinin həm də gücü ona görədir ki, o artıq öz üslubunu yarada bilib. Bəs bu üslub nədən ibarətdir?

 

– Mahir Qabiloğlu obrazların təsvirində heç də rənglərdən bəhrələnmir. Rənglərin aldadıcı qatışığından imtina edərək boz çaları olduğu kimi ortaya çıxarır. Məsələn, Mustafa adlı qəhrəman gözlənilmədən nazirlikdə ən yüksək vəzifəyə təyin edilir. Əvəzində nazirin katibəsi ilə evlənir. Bir müddətdən sonra Mustafanın öz qızı nazirin katibəsi olur və bir müddətdən sonra nazir Mustafanın qızını da başqa birinə ərə verir. O an Mustafa anlayır ki, nazir katibələri ilə bir müddət yaşayır və sonra onun kimi miskin insanlara ərə verir. Mustafa isə sonunda bunu sadəcə olaraq qəbul etmək məcburiyyətində qalır. Gördüyünüz kimi Mahir Qabiloğlunun öz qəhrəmanına zərrə qədər yazığı gəlmir. Çünki əslində reallıq məhz budur. Mahir Qabiloğlu üslubunun ən ciddi özəlliyi də budur ki, o, cəmiyyəti insanlara öz gördükləri kimi göstərə bilir. Yəni birbaşa təmas.

 

– Mahir Qabiloğlu üslubunda ən diqqəti cəlb edən məqamlardan biri də bənzətmələr və müqayisələrdir. Bədii yaradıcılılqda müqayisələr aparmaq, bənzətmələr etmək kifayət qədər ağır bir haldır və Mahir Qabiloğlu bunu elə bir üslubla edir ki, "müqayisələr qüsurludur”– deyimi gücünü itirir.

– Mahir Qabiloğlu yaradıcılığında uzaqməsafəli proqnozların bədii dildə çatdırılması ilə yanaşı, altqatında bir ideoloji yük də var. Məsələn, "Ərmən – Şuşanikin sevgisi” əsərində bir azərbaycanlı oğlan erməni qızıyla münaqişənin qızışdığı zamanlarda ailə qurur. Övladları olur və erməni qızı təkid edir ki, oğlunun adı Ərmən olsun. Qədim türk adı. Bir müddət keçir və onlar Rusiayaya köçməli olurlar. Rusiyada hava limanında nəzarətçi uşağın sənədlərinə baxıb, uşağa Armen deyə müraciət edir. Kişi bildirir ki, oğlunun adı Ərməndi, Armen deyil. Amma sonra görür ki, ruslar "ə” hərfindən istifadə etmirlər. O zaman barmağını dişləyərək erməni hiyləgərliyi qarşısında aciz qalır. Beləcə gördüyünüz kimi Mahir Qabiloğlu "ə” və "a” hərfləri arasında keçid etməklə nə cür problemi ortaya çıxarır.

 

– Mahir Qabiloğlu üslubunun ən təhlükəli məqamlarından biri də budur ki, o, oxucularının alt şüuru ilə danışmağı bacarır. Çünki bütün obrazlarda qəhrəmanlar zahiri hərəkətləri ilə yox, daha çox alt şüurları ilə diqqət önünə gəlirlər. Bütün qəhrəmanlara alt şüurda aydın olur ki, atdıqları addımlar qüsurludur, amma adi şüur onları bu bataqlığa istiqamətləndirir. Və çox maraqlıdır ki, oxucu da əsəri oxuyanda altşüurla düşünməyə başlayır və obrazlarla özü arasında özündən xəbərsiz müqayisələrə başlayır. Dəfələrlə şahidi olmuşam ki, adi oxucu Mahir Qabiloğlunun hansısa yazısını oxuyanda əsərdəki qəhrəmanları qonşuları, tanıdıqları insanlarla müqayisəyə başlayırlar. Yəni ki, əsərdən ayrılan oxucu hələ əsəri bitirməmişdən öncə o cəmiyyətin içində özünü hiss edir.

 

Beləliklə, bütün bunları cəmləşdirərək deyə bilərik ki, Mahir Qabiloğlu 50 yaşına əliboş gəlmədi və yaratdığı əsərlər günümüzün ən tutarlı əsərləridir. Sadəcə bir məsələ qalır, daha geniş oxucu kütləsinə çıxmağın yolunu tapmaq.


Eldəniz Elgün

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
21.02.2017, 11:09

Qarabağ hansı yollarla azad edilə bilər? - Jurnalistlər: “Əgər Rusiyada vəziyyət dəyişsə...”

21.02.2017, 11:05

Bağlanan bankların əmanətçilərinə ödənilən kompensasiya

21.02.2017, 11:04

Putin 2018-ci ildə sonuncu dəfə prezidentliyə namizəd olacaq

21.02.2017, 11:01

Nəqliyyat Mübadilə Mərkəzi yaradıldı-VİDEO

21.02.2017, 10:57

Deputat: “Azərbaycanda bəzi məhsuldarlıq dünya standartlarına çatmır”

21.02.2017, 10:32

ABŞ konqresmeni Xocalı soyqırımına dair bəyanat verib

21.02.2017, 10:04

Ucqar kəndin gənc müəllimi: “Şagirdim sevgi statusumu oxuduğunu deyəndə utandım” - LAYİHƏ

21.02.2017, 10:01

ATƏT PA-nın qış sessiyasının gündəliyi AÇIQLANDI: Azərbaycan nümayəndə heyəti nə planlaşdırıb?

21.02.2017, 09:43

“Erməni soyqırımçıları bilsinlər ki, Xocalı soyqırımının təqibçisi olacağıq!”  

21.02.2017, 09:42

Prezident “Azəravtoyol”un işçilərini mükafatlandırdı – SİYAHI

21.02.2017, 09:36

Ermənilər snayper və pulemyotlarla mövqelərimizi atəşə tutdu

21.02.2017, 09:29

Türkiyə səfiri İran XİN-ə çağırıldı: “Səbrimiz daşa bilər” – QALMAQAL

21.02.2017, 09:17

Dollar bu gün neçəyə satılır? - MƏZƏNNƏ

21.02.2017, 00:54

Azərbaycanlı Rusiya Millətlərarası Münasibətlər Şurasının eksperti oldu

21.02.2017, 00:43

Gənc dənizçi gəmidə baş verən yanğında ölüb

21.02.2017, 00:30

Xırdalanda yanğın: 17 nəfər təxliyə olunub

21.02.2017, 00:12

Bu gün su çərşənbəsidir

20.02.2017, 23:57

“Münaqişə daimi təhlükə və qeyri-sabitlik mənbəyidir”

20.02.2017, 23:43

Masallı-Yardımlı yolunda torpaq sürüşməsi

20.02.2017, 23:28

Hindistanlı gənc dəfnə aparılarkən dirildi

20.02.2017, 23:15

İqdırdakı qəzada ölənlərdən biri tələbə olub

20.02.2017, 22:58

Gömrükdə aksiz markasız 4400 ədəd siqaret aşkarlandı

20.02.2017, 22:47

Rəsmilər İqdırda qəzaya düşən vətəndaşlarımıza baş çəkdi

20.02.2017, 22:28

Gülənlə  əlaqədə ittiham olunan daha 227 hakim işdən azad edilib

20.02.2017, 22:16

Kişilər niyə keçəlləşir? – Alimlərdən yeni CAVAB

20.02.2017, 22:14

Bakıda xəstənin qollarını çarpayıya bağlayıblar - Video

20.02.2017, 21:59

“Qaradağlıda soyqırımı törədənlər Ermənistanda vəzifədədirlər”

20.02.2017, 21:43

İqdırdakı qəzada ölən 3-cü azərbaycanlının adı açıqlandı - Yenilənib

20.02.2017, 21:35

Rusiyanın BMT-dəki nümayəndəsi öldü

20.02.2017, 21:26

Qadın sərhəddi keçmək üçün çemodana girdi

20.02.2017, 21:13

Bir ildə erkən nikahla bağlı 17 fakt

20.02.2017, 21:08

Putinə Trampın psixoloji porteti haqda dosye təqdim olunub

20.02.2017, 21:03

Amerika Fətullah Güləni təhvil verə bilər

20.02.2017, 20:51

Xəzərdə üzən təmizləyici stansiya yaradılır

20.02.2017, 20:37

İran İraqı birgə mübarizəyə çağırır

ARXİV
SORĞU
“Hansı din xadiminə, dini ekspert və ya ilahiyyatçıya inanırsınız?”
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə(0.95%)
Hacı Sabir Həsənli(0.95%)
Hacı Fuad Nurullayev(0.23%)
Vasim Məmmədəliyev(1.42%)
Rafiq Əliyev(1.42%)
Hacı İlqar İbrahimoğlu(19.5%)
Hacı Şahin Həsənli(68.0%)
Elşad Miri(7.38%)