22 yanvar 2017, Bazar
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Mahir Qabiloğlunun 50 illik yükü
Mahir Qabiloğlunun 50 illik yükü
05.12.2016, 09:40

Mahir Qabiloğlu 50 yaşla vidalaşdı. Amma məni Mahir Qabiloğlunun 50 il bu dünyada nəyə görə yaşadığı yox, 50 ilin son 3 ili ərzində ortaya qoyduğu yaradıcılıq daha çox maraqlandırır. 

 

Yazıçının "Atam Qabilin qəribə əhvalatları”, "Ərmən – Şuşanikin sevgisi”, "Cəncəhim”, "Qurd yağı”, "Sandıq”, "Mənim əlli yaşım...” kitablarında toplanan roman, povest, hekayə və publisistik yazılar hesab edirəm ki, son illərdə bədii mühitə ciddi təsirini göstərən əsərlər oldu. Ümumilikdə, Mahir Qabiloğlunun əsərləri ilə tanış olanda üç məqam diqqətdən kənarda qalmır. Əsərin sonunu gormək üçün peşəkar oxucu olma məqamı, əsərdəki bənzətmələrin, müqayisələrin, təsvirlərin sürətli axını və dəyişkənliyi məqamı, ən nəhayətdə obrazların nə qədər miskin, qəddar və real görünməsi məqamı xüsusiylə qeyd olunmalıdır. Etiraf edirəm ki, "Cəncəhim” romanını ilk dəfə oxuyanda əsərdə Dostoyevski ruhunu, Mahir Qabiloğlunun əsərdəki obrazlarının Dostoyevskinin "Cinayət və Cəza” romanındakı Raslinkov az qala qan qohumluğu həddində olduğunu düşündüm. Amma əsərin sonunda bu fikirdən yan keçdim. Çünki Mahir Qabiloğlunun qəhrəmanları qəhrəmanlıq göstərməyə cəhd etməsələr də, Yucindən fərqli olaraq qorxaqlığı adi yaşam tərzi kimi qəbul edirdilər. Həmçinin əsərdəki maneralar Dostoyevski üslubundan kifayət qədər fərqli idi.

 

Daha sonra Mirzə Fətəli Axundov və ironiyalara, obrazların gülünc vəziyyətə salınmalarına görə Cəlil Məmmədquluzadə üslublarının vəhdətini axtardım Mahir Qabiloğlunun yaradıcılığında. Amma sonda çıxartdığım nəticə bu oldu ki, Mahir Qabiloğlunun əsərlərinin həm də gücü ona görədir ki, o artıq öz üslubunu yarada bilib. Bəs bu üslub nədən ibarətdir?

 

– Mahir Qabiloğlu obrazların təsvirində heç də rənglərdən bəhrələnmir. Rənglərin aldadıcı qatışığından imtina edərək boz çaları olduğu kimi ortaya çıxarır. Məsələn, Mustafa adlı qəhrəman gözlənilmədən nazirlikdə ən yüksək vəzifəyə təyin edilir. Əvəzində nazirin katibəsi ilə evlənir. Bir müddətdən sonra Mustafanın öz qızı nazirin katibəsi olur və bir müddətdən sonra nazir Mustafanın qızını da başqa birinə ərə verir. O an Mustafa anlayır ki, nazir katibələri ilə bir müddət yaşayır və sonra onun kimi miskin insanlara ərə verir. Mustafa isə sonunda bunu sadəcə olaraq qəbul etmək məcburiyyətində qalır. Gördüyünüz kimi Mahir Qabiloğlunun öz qəhrəmanına zərrə qədər yazığı gəlmir. Çünki əslində reallıq məhz budur. Mahir Qabiloğlu üslubunun ən ciddi özəlliyi də budur ki, o, cəmiyyəti insanlara öz gördükləri kimi göstərə bilir. Yəni birbaşa təmas.

 

– Mahir Qabiloğlu üslubunda ən diqqəti cəlb edən məqamlardan biri də bənzətmələr və müqayisələrdir. Bədii yaradıcılılqda müqayisələr aparmaq, bənzətmələr etmək kifayət qədər ağır bir haldır və Mahir Qabiloğlu bunu elə bir üslubla edir ki, "müqayisələr qüsurludur”– deyimi gücünü itirir.

– Mahir Qabiloğlu yaradıcılığında uzaqməsafəli proqnozların bədii dildə çatdırılması ilə yanaşı, altqatında bir ideoloji yük də var. Məsələn, "Ərmən – Şuşanikin sevgisi” əsərində bir azərbaycanlı oğlan erməni qızıyla münaqişənin qızışdığı zamanlarda ailə qurur. Övladları olur və erməni qızı təkid edir ki, oğlunun adı Ərmən olsun. Qədim türk adı. Bir müddət keçir və onlar Rusiayaya köçməli olurlar. Rusiyada hava limanında nəzarətçi uşağın sənədlərinə baxıb, uşağa Armen deyə müraciət edir. Kişi bildirir ki, oğlunun adı Ərməndi, Armen deyil. Amma sonra görür ki, ruslar "ə” hərfindən istifadə etmirlər. O zaman barmağını dişləyərək erməni hiyləgərliyi qarşısında aciz qalır. Beləcə gördüyünüz kimi Mahir Qabiloğlu "ə” və "a” hərfləri arasında keçid etməklə nə cür problemi ortaya çıxarır.

 

– Mahir Qabiloğlu üslubunun ən təhlükəli məqamlarından biri də budur ki, o, oxucularının alt şüuru ilə danışmağı bacarır. Çünki bütün obrazlarda qəhrəmanlar zahiri hərəkətləri ilə yox, daha çox alt şüurları ilə diqqət önünə gəlirlər. Bütün qəhrəmanlara alt şüurda aydın olur ki, atdıqları addımlar qüsurludur, amma adi şüur onları bu bataqlığa istiqamətləndirir. Və çox maraqlıdır ki, oxucu da əsəri oxuyanda altşüurla düşünməyə başlayır və obrazlarla özü arasında özündən xəbərsiz müqayisələrə başlayır. Dəfələrlə şahidi olmuşam ki, adi oxucu Mahir Qabiloğlunun hansısa yazısını oxuyanda əsərdəki qəhrəmanları qonşuları, tanıdıqları insanlarla müqayisəyə başlayırlar. Yəni ki, əsərdən ayrılan oxucu hələ əsəri bitirməmişdən öncə o cəmiyyətin içində özünü hiss edir.

 

Beləliklə, bütün bunları cəmləşdirərək deyə bilərik ki, Mahir Qabiloğlu 50 yaşına əliboş gəlmədi və yaratdığı əsərlər günümüzün ən tutarlı əsərləridir. Sadəcə bir məsələ qalır, daha geniş oxucu kütləsinə çıxmağın yolunu tapmaq.


Eldəniz Elgün

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
22.01.2017, 01:06

ABŞ prezidenti Britaniya baş naziri ilə görüşəcək

22.01.2017, 00:44

Qaçqınlar arasında nikahlara qadağa...

22.01.2017, 00:29

Bombalanan qaçqın düşərgəsində ölənlərin sayı 236 nəfərə çatıb

22.01.2017, 00:14

8 il vitse-prezident oldu və evinə qatarla getdi - FOTO

21.01.2017, 23:57

Taliban yaraqlıları 43 nəfəri qətlə yetirib

21.01.2017, 23:42

Murad Dadaşov qəzaya düşüb

21.01.2017, 23:28

“ABŞ-la əməkdaşlıq zəruridir” - Mövlud Çavuşoğlu

21.01.2017, 23:10

Tramp “Obamacare” ilə bağlı vədinə əməl edir

21.01.2017, 22:47

Madriddə erməni təxribatına etiraz edilib

21.01.2017, 22:29

Pan Gi Munun qardaşının rüşvətə görə həbsi tələb edilir

21.01.2017, 22:13

ABŞ Suriya danışıqlarına xüsusi nümayəndə göndərməyəcək

21.01.2017, 21:57

Runi “Mançester Yunayted” tarixinin ən yaxşı bombardiri oldu

21.01.2017, 21:38

Trampın andiçməsinə azərbaycanlı xanım da qatılıb

21.01.2017, 21:24

Lapşin Azərbaycan prezidentindən ÜZR İSTƏYİB

21.01.2017, 21:10

Masallıda ev quşları kütləvi qırılır

21.01.2017, 20:54

Rusiya İŞİD-in mövqelərini bombalayıb

21.01.2017, 20:40

Lavrova Qarabağla bağlı sual verən telejurnalist işdən çıxarılıb

21.01.2017, 20:27

Səudiyyə Ərəbistanında terror aktı törədildi

21.01.2017, 20:16

Gəncədə hamilə qadın ölüb

21.01.2017, 20:02

Həmişəlik yoxa çıxan sərnişin təyyarələri: SİYAHI

21.01.2017, 18:13

“Mən müəllim olsaydım...” - V sinif şagirdinin müəllimlər barədə İRADLARI

21.01.2017, 18:08

Acun İlıcalı bu axşam "Survivor 2017"yə başlayır - HEYƏTLƏR

21.01.2017, 17:31

Həkim intihara cəhd edən qızı zorlamaq istədi

21.01.2017, 16:57

DTX rəisi və müavininə dövlət komissiyalarında yer verildi

21.01.2017, 16:47

Azərbaycanda “Lisenziyalar və icazələr” portalı yaradılır

21.01.2017, 16:40

Azərbaycan diasporu Ukraynada 20 Yanvar şəhidlərini yad etdi

21.01.2017, 16:29

Əməkdar artist: “Bu gün həyatda özümə yer tapa bilmirəm” - MÜSAHİBƏ

21.01.2017, 16:13

Çevik Polis Alayında əməliyyat müşavirəsi: cinayət və inzibati xətalar ARTIB

21.01.2017, 15:52

Prezident qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı sərəncam verdi

21.01.2017, 15:46

“Yeni səsli, yeni imzalı ədəbi qüvvələrin” sorağında

21.01.2017, 15:41

Qafqaz türklərində fikri cərəyanlar - Bu barədə ilk dəfə

21.01.2017, 15:33

“Arvadımla daha çox bir yerdə olmaq istəyirəm”

21.01.2017, 15:27

Bəzi məktəblər 11 illik təhsildən məhrum ediləcək

21.01.2017, 14:33

Falçıya gedən qadın fahişəliyə məcbur edildi

21.01.2017, 14:22

Moldova Ombudsmanı Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasına qoşuldu

ARXİV