28 iyul 2017, Cümə
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - İnsanlar niyə öpüşür? – ELMİ İZAH
İnsanlar niyə öpüşür? – ELMİ İZAH
30.03.2017, 11:50

Bir araşdırma, bir çox mədəniyyətlərdə dodaqdan öpüşməyin olmadığını ortaya qoymuşdu. Heyvanlarda da belə bir davranış yoxdur.

Yaxşı bəs öpüşmək necə ortaya çıxdı?

 

Modern.az BBC-yə istinadla öpüşməklə bağlı maraqlı məqamları təqdim edir.

 

Əslində bir az dərindən düşündüyümüz zaman öpüşmək insana maraqlı və bir az da iyrənc bir şey kimi gələ bilər. Düşünün ki, qarşınızdakı insanla bəzən uzun müddəttə tüpürcək paylaşması edərsiniz. İnsana bir öpüşdən 80 milyn bakteriya keçə bilər. Lakin hər kəs ilk öpüşün detallarını xatırlayar və “Yeni romantik əlaqələrin başlamasında öpüşməyin əhəmiyyətli bir yeri var” deyir.

 

Ən azından bəzi cəmiyyətlərdə ... Qərb cəmiyyətləri romantik öpüşməyin universal bir insan davranışı olduğunu zənn edə bilər. Amma bir araşdırmaya görə, əslində fərqli mədəniyyətlərin bir çoxunda bu cür öpüşmək olmadığı kimi, heyvanlarda da olduqca nadir bir davranışdı. Yaxşı bu maraqlı davranışın arxasında nə yatır? Əgər faydalı bir şeydirsə niyə bütün insanlar və digər heyvanlar öpüşmür? Heyvanların çoxunun öpüşməməsi, bəzilərinin niyə öpüşdüyünü izah edə bilər.

 

Öpüşmək mövzusunda edilən bir araşdırmada, dünyanın müxtəlif bölgələrindən 168 fərqli mədəniyyətin nümayəndələri iştirak edib. Yalnız respondentlərin 46 faizində romantik öpüşməyin olduğunu ortaya çıxıb.

 

Daha əvvəlki təxminlərdə isə bu nisbət yüzdə 90 olaraq verilirdi. Yeni araşdırmada isə valideynlərin öz uşaqlarını öpməsi xaric, yalnızca cütlüklər arasındakı dodaq dodağa öpüşmək üzərində iş aparılıb.

 

Ovçuluq və toplayıcılığa söykənən bir çox qrupda öpüşməyə rast gəlinməyib. Hətta bəziləri bu davranışı iyrənc hesab edilib. Braziliyadakı Mehinaku qəbiləsi öpüşməyin çox iyrənc olduğunu deyib. Atalarımızın həyat formasına ən yaxın yaşayanlar bu ovçu-yığıcı qruplar olduğuna görə, atalarımızın da bir-birini öpmədiyi nəticəsinə gələ bilərik.

 

Araşdırmanın nəticələrini qələmə alan Las Vegas Nevada Universitetindən William Jankowiak, romantik öpüşməyin universal bir insan davranışı olduğu istiqamətindəki inancın yeni tapıntılarla yıxıldığını ifadə edir.

 

Bu tapıntıları dəstəkləyəcək tarixi məlumatlar da var

 

“Oksford” Universitetindən Rafael Vlodarski, bugünkü formada öpüşməyin əslində yaxın zamanlara aid bir icad olduğunu deyir. Öpüşməklə əlaqədar qeydə alınmış məlumatları araşdıraraq bu davranışın zamanla necə dəyişmiş olduğunu araşdıran Vlodarskinin əldə etdiyi ən köhnə tapıntı, 3500 il əvvələ aid Hindi Vedic Sanskrit mətnlərinə dayanır. Bu mətnlərdə öpüşmək, insanların bir-birinin ruhunu içinə çəkməsi olaraq təyin olunur. Misir heroqliflərində isə insanlar dodaqlarını birləşdirmək yerinə bir-birinə yaxın bir şəkildə təsvir edilir.

 

Bu, öpüşməyin təbii bir davranış olduğu, amma bəzi mədəniyyətlərdə bastırıldığı mənasınamı gəlir? Yoxsa müasir insanın icad etdiyi bir davranış formasıdır?

Öpüşmək bütün mədəniyyətlərə xas bir davranış deyil.Bunun cavabını heyvanlara baxaraq verə bilərik.

 

Məməli davranışı

 

İnsanın ən yaxın qohumu olan şimpanzelər və bonobo meymunları da öpüşür. Atlantadakı “Emory” Universitetindən primatoloq Frans de Vaal, şimpanzelər arasında öpüşmək və qucaqlaşma hadisələrinə tez rast gəlindiyini deyir. Şimpanzelər tərəfindən öpüşmək bir növ razılıq mənasını verir. Erkəklər arasında daha məşhur, yəni romantik bir davranış olaraq ortaya çıxmır. Bonobolar isə daha tez və dillərindən istifadə edərək öpüşür. Bu meymunların həyatında seks böyük bir yer tutduğu üçün bu təəccüblü olmamalıdır.

 

İki insan qarşılaşdığı zaman qucaqlaşıb görüşür. Bonobolar isə seksə yönələr. Yəni bir mənada bu onlar üçün qucaqlaşma kimi bir şeydir. Digər yaxınlaşma cəhdlərində də seksual vəziyyətlərdən istifadə edərlər. Yəni onların öpüşməsi də romantik deyil. Bu iki meymun növü istisna təşkil edir. Bildiyimiz qədəri ilə digər heyvanlar öpüşmür.Sadəcə bir-birlərinin burnuna ya da üzünə sürtünə bilirlər, amma dodaqları olanlar belə dodaq dodağa öpüşməz. Çünki buna ehtiyac hiss etməzlər.

 

Çöldonuzlarının erkəkləri iti bir qoxu ifraz etdiyi halda dişilər bunda cazibədarlıq hiss edir. Bu qoxudakı feromon adı verilən kimyəvi maddə dişidə cütləşməni tətikləyər.

 

Dişi tərəfindən bu yaxşı bir şeydir; çünki bu kimyəvi maddəyə ən çox sahib olan erkək çöl donuzunun məhsuldarlıq gücü də yüksəkdir.

 

Dişinin iy alma gücü elə yüksəkdir ki, erkəklə öpüşəcək qədər yaxınlaşmasına ehtiyac yoxdur. Digər məməlilərdə də eyni şey etibarlıdır. Məsələn, dişi dağsiçanı da erkəkdə həyəcan yaradan bir kimyəvi maddə ifraz edər. Bu genetik olaraq fərqli yoldaş tapmaqlarına köməkçi olur və beləcə insest riskini azaldaraq sağlam bala törəmə şansını artırır.

 

Heyvanlar bu qoxuları yaradan kimyəvi maddəni ümumiyyətlə sidik yolu ilə ifraz edər. Beləcə sidiyi iyləyərək uyğun yoldaş axtararlar. Qoxu alma qabiliyyətinə sahib olan yalnız məməlilər deyil.

 

Erkək qaradul hörümçəkləri dişilərin ifraz etdiyi qoxudan ac yoxsa tox olduğunu bilir və özünü yeməsin deyə yalnızca tox olduğu zamanlarda onunla çütləşir. Qısacası, heyvanların yaxşı bir potensial həyat yoldaşına qoxlayaraq tapmaq üçün bir-birinə yaxınlaşmasına ehtiyac qalmır. Digər tərəfdən insanlar, qoxu hiss etmə duyğuları çox inkişaf etmiş olmadığına görə bir-birinə yaxınlaşmaq məcburiyyətindədir. Potensial yoldaşın nə qədər sağlam olduğunu anlamaq üçün qoxu yeganə ipucu olmamaqla birlikdə, araşdırmalar yoldaş seçimində böyük bir rol oynadığını göstərir.

 

Öpüşərkən qoxlamaq

 

1995-ci ildə aparılan araşdırmaya görə, eynilə siçanlar kimi qadınlar da genetik olaraq özlərindən fərqli kişilərin qoxusunu təyin edir. Beləcə fərqli genlərə sahib fərdlər çütləşərək sağlam bala əldə etmə ehtimalını artırmış olurlar. Yoldaşın genləri ilə əlaqədar fikir sahibi olmağın ən yaxşı yolu isə öpüşərkən qoxlamaqdı.

 

Vlodarski 2013 ci ildə öpüşmə seçimlərini detallarıyla araşdırıb. Yüzlərlə adama birini öpdükləri zaman onlar üçün ən əhəmiyyətli şeyin nə olduğunu soruşub. Cavablarda qoxu siyahının başında gəlib. Qadınlar üçün qoxunun əhəmiyyəti də artıb. Kişilərin tərindəki bir maddə də eynilə çöl donuzlarında olduğu kimi qadınlarda cinsi istəyin bir miqdar artmasına səbəb olurdu.

 

Vlodarski, feromonların məməlilərin yoldaş seçməsində əhəmiyyətli bir rol oynadığını və insanın da bənzər xüsusiyyətlər göstərdiyini deyir. "İnsan biologiyası məməlilərdən miras qalıb və insanın keçirdiyi təkamül müddətində bunlara bəzi əlavə xüsusiyyətlər də əlavə edib. Beləcə feromonları təsbit edə bilmək üçün əks cinslərinə uyğun yoldan yaxınlaşmanın ən yaxşı yolu öpüşmək olduğu görünür.

Bəzi mədəniyyətlərdə iyləmə davranışı fiziki olaraq dodaq kontaktına çevrilib. Bunun tam olaraq nə zaman reallaşdığını təyin etmək çətindir. Lakin Vlodarski hər iki davranışın da eyni məqsədə xidmət etdiyini ifadə edir.

 

Qısacası, özünüz üçün ən uyğun həyat yoldaşı tapmaq istəyirsinizsə öpüşmək qisimini buraxıb birbaşa qoxlama qisiminə keçə bilərsiniz. Beləcə öpüşmə yolu ilə sizə keçəcək mikroblardan çəkinmiş olaraq eyni şəkildə uyğun yoldaş tapa bilərsiniz. Amma üzərinizə istiqamət alacaq sorğulayıcı baxışlara da hazırlıqlı olmalısınız.

 

Hazırladı Taryel Abdullayev


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Türkiyə İraqın şimalını bombaladı 
28.07.2017, 10:28

Türkiyə İraqın şimalını bombaladı 

Gülnarə Kərimova həbs olundu - Eks-prezidentin qızına cinayət işi açıldı
28.07.2017, 10:27

Gülnarə Kərimova həbs olundu - Eks-prezidentin qızına cinayət işi açıldı

Sabahdan ali məktəblərə ixtisas seçimi başlayır   
28.07.2017, 10:22

Sabahdan ali məktəblərə ixtisas seçimi başlayır  

DİM abituriyentlərə şikayət üşün ünvan göstərdi
28.07.2017, 10:12

DİM abituriyentlərə şikayət üşün ünvan göstərdi

Azərbaycanda 4 məhkum xəstəlikdən ölüb
28.07.2017, 10:01

Azərbaycanda 4 məhkum xəstəlikdən ölüb

Ermənistan atəşkəs rejimini 144 dəfə pozdu
28.07.2017, 09:58

Ermənistan atəşkəs rejimini 144 dəfə pozdu

AvroLiqada 3-cü mərhələnin ilk oyunları - Bütün NƏTİCƏLƏR  
28.07.2017, 09:46

AvroLiqada 3-cü mərhələnin ilk oyunları - Bütün NƏTİCƏLƏR  

Abbas Abbasov gizli toplantılar keçirir
28.07.2017, 09:40

Abbas Abbasov gizli toplantılar keçirir

Yasamalın “vurulan” başçısını kim əvəz edir...
28.07.2017, 09:37

Yasamalın “vurulan” başçısını kim əvəz edir...

Bakıda məktəbəhazırlıq qruplarına cəlb ediləcək uşaqların sayı artırılacaq
28.07.2017, 09:17

Bakıda məktəbəhazırlıq qruplarına cəlb ediləcək uşaqların sayı artırılacaq

Nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ: Bu gün açıq havada gəzməyin!
28.07.2017, 09:10

Nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ: Bu gün açıq havada gəzməyin!

Bakıda 7 mağaza eyni vaxtda yandı
28.07.2017, 09:00

Bakıda 7 mağaza eyni vaxtda yandı

Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
28.07.2017, 08:56

Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ

İstanbulda güclü partlayış  - VİDEO
28.07.2017, 00:56

İstanbulda güclü partlayış  - VİDEO

Dünyanın ən varlı adamı: Bill Qeytsi Ceff Bezos əvəzlədi
28.07.2017, 00:37

Dünyanın ən varlı adamı: Bill Qeytsi Ceff Bezos əvəzlədi

“Qəbələ” “Panatinaikos”a məğlub oldu - Yenilənib
28.07.2017, 00:21

“Qəbələ” “Panatinaikos”a məğlub oldu - Yenilənib

Bakıda qadın həyat yoldaşını bıçaqlayıb
28.07.2017, 00:13

Bakıda qadın həyat yoldaşını bıçaqlayıb

Türk İSLAMI və Ərəb MÜSƏLMANLIĞI   
27.07.2017, 23:57

Türk İSLAMI və Ərəb MÜSƏLMANLIĞI  

Tovuzlu gənc alkaqoldan komaya düşdü
27.07.2017, 23:43

Tovuzlu gənc alkaqoldan komaya düşdü

Müsəlman Qardaşlar Assosiasiyasının 58 tərəfdarına ömürlük həbs
27.07.2017, 23:29

Müsəlman Qardaşlar Assosiasiyasının 58 tərəfdarına ömürlük həbs

Azərbaycan nefti bahalaşdı
27.07.2017, 23:04

Azərbaycan nefti bahalaşdı

Toyuq dönərindən qida zəhərlənməsi riski - VİDEO
27.07.2017, 22:51

Toyuq dönərindən qida zəhərlənməsi riski - VİDEO

Kimsə xoşuna gəlirsə, onu ürəyində gizlətmə, söylə - ŞƏRQ MÜDRİKLƏRİNİN SAĞLAMLIQ DÜSTURU
27.07.2017, 22:44

Kimsə xoşuna gəlirsə, onu ürəyində gizlətmə, söylə - ŞƏRQ MÜDRİKLƏRİNİN SAĞLAMLIQ DÜSTURU

Vladimir Putinin də içdiyi çay - 17 MÖCÜZƏVİ FAYDA
27.07.2017, 22:41

Vladimir Putinin də içdiyi çay - 17 MÖCÜZƏVİ FAYDA

Venesuelada küçə etirazlarına qadağa qoyuldu
27.07.2017, 22:30

Venesuelada küçə etirazlarına qadağa qoyuldu

Azərbaycan Pakistandan 10  təlim-məşq təyyarəsi alıb
27.07.2017, 22:14

Azərbaycan Pakistandan 10  təlim-məşq təyyarəsi alıb

İŞİD Suriyadan qaçır
27.07.2017, 21:59

İŞİD Suriyadan qaçır

Abxaziyada təyyarə qəzası: 3 ölü
27.07.2017, 21:41

Abxaziyada təyyarə qəzası: 3 ölü

Bakıda Çinin Silahlı Qüvvələri günü qeyd edildi
27.07.2017, 21:26

Bakıda Çinin Silahlı Qüvvələri günü qeyd edildi

33 bələdiyyə sədri barədə məhkəmələrə müraciət edilib
27.07.2017, 21:12

33 bələdiyyə sədri barədə məhkəmələrə müraciət edilib

Nabranda istirahət mərkəzində kütləvi dava
27.07.2017, 20:57

Nabranda istirahət mərkəzində kütləvi dava

Həbsdən azad edilənlərin sayı isə 28 faiz artıb
27.07.2017, 20:44

Həbsdən azad edilənlərin sayı isə 28 faiz artıb

Kəskin hava şəraiti İstanbulda həyatı iflic etdi - VİDEO
27.07.2017, 20:30

Kəskin hava şəraiti İstanbulda həyatı iflic etdi - VİDEO

Naxçıvanda eneolit mədəniyyətinə aid abidələr aşkarlandı
27.07.2017, 20:16

Naxçıvanda eneolit mədəniyyətinə aid abidələr aşkarlandı

İran ilk kosmik daşıyıcı raketi sınaqdan keçirdi
27.07.2017, 20:02

İran ilk kosmik daşıyıcı raketi sınaqdan keçirdi

ARXİV
SORĞU
Builki qəbul imtahanları necə keçdi?
- İmtahanların iki dəfə keçirilməsi müsbət haldır(19.0%)
- İmtahanlar bir dəfə keçirilməliydi(3.17%)
- İmtahanların pullu keçirilməsi mənfi haldır(52.3%)
- İmtahan testləri çətinləşdirilmişdi(7.93%)
- İmtahanlar asan keçdi(1.58%)
- Təşkilatçılıq yüksək səviyyədəydi(3.17%)
- Təşkilatçılıq aşağı səviyyədəydi(12.6%)