18 avqust 2017, Cümə
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - Çənbərəkəndli Qədirbala
Çənbərəkəndli Qədirbala
14.12.2016, 10:03

Onu biz yalnız bir səs yazısı ilə tanıyırıq. Dövlət Səs Yazıları arxivinin kataloqunda 1068 nömrə ilə qeyd edilmiş  bir üzlü qara rəngli valın yüz ildən artıq tarixi olduğu göstərilir. Riqanın “Qrammofon” firması tərəfindən yazılmış bu  valın tarixi Azərbaycana gəlmiş və arxivin qonağı olmuş İngiltərənin Kral kitabxanasının fonoarxiv eksperti Uilyam Prentik tərəfindən tədqiq edilmiş və onun 1904-cü ilə aid olduğu bildirolmişdi. Səs yazıları üzrə mütəxəssis olan tədqiqatçı İngiltərədə saxlanılan xüsusi hazırlanmış musiqi kataloquna əsasən, bu qənaətə gəldiyini bildirmişdi.

 XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində bir sıra ölkələrin səhmdar cəmiyyətləri tərəfindən qrammofon vallar fabriki təşkil olunmuş və bununla da səs yazma sənayesi inkişaf etməyə başlamışdır. Həmin illərdə “Qrammofon”, “Sport-Rekord”, “Premyer-Rekord”, “Pate”, “Ekstrafon”, “Nogin zavodu” fəaliyyət göstərmişdir. 1906-1910-ci  illərdən  başlayaraq,  Riqada

“Qrammofon” ingilis səhmdar cəmiyyəti tərəfindən məşhur Azərbaycan xanəndələrinin – Cabbar Qaryağdıoğlu, Keçəçioğlu Məhəmməd, Məşədi Məmməd Fərzəliyev, İslam Abdullayev, Əbdülbaği Zülalov, Məcid Behbudov, Seyid Mirbabayev, Ələsgər Abdullayev və başqalarının səsi yazılmış qrammofon valları buraxılmışdır.

     
Azərbaycanın musiqi tarixində dövrünün elə ustad sənətkarları olub ki, onlarım  ifaları əvəzinə, yalnız adları məlumdur. Onlar haqqında biz xatirələrdən, ayrı-ayrı insanların söhbətlərindən, bəzən də qohumlarından müəyyən məlumatlar ala bilirik.

   
 Biz tara yeni nəfəs verən, özünküləşdirən, onu istədiyi səmtə yönəldən, üzərində dəyişikliklər edərək dizinin üstündən götürüb bir övlad kimi “bağrına basan” məşhur tarzən Sadıqcanın çalğısının, ifası ilə dinləyicilərini heyrətə gətirən Bülbülcanın ecazkar səsinin həsrətində olmuşuq. Bu ustad sənətkarların ifalarının köçürülməməsinə hələ də təəssüflənirik.  Həmin sənətkarlar el şənliklərində, xalqın toylarında, məclislərində yaxından iştirak edər, onların ifalarına yüksək qiymət verən şəxslər tərəfindən mükafatlandırılırdı.

     
 Bunlardan fərqli olaraq sağlığında geniş auditoriyalardan qaçan, xanların, bəylərin əmrlərini qəbul etməyən, yalnız kiçik, sadə bir məclisdə oturub ifası ilə ətrafındakıları heyrətə gətirən çənbərəkəndli, qalayçı oğlu “Qədirbala” təxəllüslü Əbdülqədir Ağacabbar oğlu Cabbarovdur. Əbdülqədir Cabbarovun necə bir sənətkar olduğu ondan bizə yadigar qalan yalnız bir valı olub.

     
Azərbaycanın xalq artisti, respublikamızın musiqi ta­rixində YUNESKO kolleksiyasında Azərbaycan xalq musiqisini yeganə təmsil edən Bəhram Mansurovun atası Məşədi Süleymanın Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət arxivində saxlanılan xatirələrindən oxuyuruq: “Badi-Kubədə Qədirbala (Əbdülqədir Cabbarov) yaxşı oxuyan olub. Özü də çənbərəkəndli (indiki Şəhidlər xiyabanı olan ərazi – A.K.) idi. Qalayçı idi. Çox güclü və çox yaxşı oxumağı vardı”.

Qədirbala gözəl səslə yanaşı həmçinin yaxşı daş yonardı. Onun yonduğu daşları kənardan bilinərdi. O dövrdəki evlərin əksəriyyəti bu gözəl sənətkarın əl işi olmuşdur.

 Xanəndənin  nəticələri ilə söhbətdən aydın olur ki, onun səsinin yazıya alınması öncədən dostları tərəfindən hazırlanmış maraqlı bir “ssenari” idi. Onu yaxından tanıyan qohumlar, dostlar, yoldaşlar göstərir ki, Qədirbalanı  toylara, məclislərə aparıb oxutdurmaq müşkül məsələ idi. O, bir az təkəbbürlü idi. Dediyinin üzərində durardı. Onu oxutdurmaq üçün hər hansı bir yüksək rütbəli şəxslərin belə sözünə baxmazdı. Olduğu məclisdə oxumağına əmr edilərsə oranı hər an tərk etməyə hazır idi. Sonra həmin şəxsin “acığına” gedib başqa bir “məclisdə” saatlarla oxuyardı. Odur ki, həmin “ssenari”yə əsasən Əbdülqədirin şəxsiyyətinə və sənətinə yüksək qiymət verən dostlar onu gəzmək adı ilə Riqaya aparırlar.  

 Arxivlərdə saxlanılan xatirələrdən aydın olur ki, dostları Qədirbalanı həvəsləndirməkdən ötrü özləri bir-iki ağız deyirlər. Sonra isə heç nədən xəbəri olmayan xanəndəyə oxumağı təklif edirlər.

 
Xanəndə ətrafdakıların onu diqqətlə dinlədiklərini görüb cani-dillə “Heyratı” muğamını oxuyur. Bununla da xanəndənin Riqanın “Qrammofon –Rekord” firması tərəfindən səsi yazılmış bir üzlü qara val illərlə bu və başqa məkanlarda özünə yer tapsa da, son ünvanı Respublika  Dövlət Səs yazılar arxivi olur.

     
Əbdülqədir Cabbarov tərəfindən ifa olunan və Dövlət Səs yazmalar arxivində mühafizə olunan val C.Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinskiyə aid olan səs yazılarından əvvəl olunduğu güman edilir.    

      
Bu fikirlə razılaşmalı olsaq, o zaman Riqanın “Qrammofon” firması tərəfindən yazılmış Azərbaycan muğam ifaçılarının ən qədim valı “Qədirbala” təxəllüsü ilə tanınmış Əbdülqədir Kərbəlayi Cabbar oğlu Cabbarova məxsusdur.

     
Görkəmli muğam ifaçısı Əbdülqədir Cabbarov  30 iyun, 1906-cı ildə, 35 yaşında qətlə yetirilib.

       
“Zaqafqaziya Şiə Ruhani İdarəsinin şəhadətnaməsindən məlum olur ki, Bakı şəhər sakini Əbdülqədir Kərbəlayi Cabbar oğlu 30 iyun 1906-cı ildə vəfat etmişdir; beləki Ruhani idarısi-imzası və dövlət möhürü ilə faktı təsdiqləmişdir. Fevral/mart 5 1907-ci il, Tiflis №483. Rüsumu ödənilmişdir. Zaqafqaziya İdarəsi sədri –– Şeyxül-İslam A.Axundzadə, idarə üzvləri: Sultan Hüseynbəyov, Poladzadə katib; sənədi katib köməkçisi tərcümə etmişdir. Katib köməkçisi: V.Getman”.

      
Əbdülqədirin iki oğlu olub. Əbdülqədirin ölümü haqqında şəhadətnamədə oxuyuruq.   Əbdülqədirin birinci arvadı Fatma xanımdan olan oğlunun adı Ağacabbar 1891-ci ildə və ikinci arvaddan olan oğlu isə Ağaqədir isə 1906-cı ildə atasının ölümündən sonra anadan olub. Muğam ustadın adını əbədiləşdirmək üçün ona atasının adını verirlər.

    
Böyük oğlu Ağacabbar Cabbarov şəhərin hörmətli kişilərindən sayılan Balaqardaşın qızı Asiya (1903-1981) xanımla ailə həyatı qurub.  Bu qadından Fatma (1920-1981 Azərbaycan radiosunun ilk diktorlarından olmuş, respublikanın xalq artisti), Şəfiqə (1925-1968) adlı qızları, Ramiz adında oğlu dünyaya gəlib. Ramiz müharibədən qayıtdıqdan sonra xəstələnmiş və 1955-ci ildə dünyasını dəyişmişdi.

   
Təəssüf ki, Əbdülqədir Cabbarovun ikinci oğlu Ağaqədir haqqında hələki heç bir məlumat əldə edə bilməmişik.

Aslan Kənan,
araşdırmaçı

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bakı Tikiş Evinin rəsmisi: “Niyə o məhsulların ölkəyə gətirilməsinə şərait yaradırlar?” – MÜSAHİBƏ
18.08.2017, 10:44

Bakı Tikiş Evinin rəsmisi: “Niyə o məhsulların ölkəyə gətirilməsinə şərait yaradırlar?” – MÜSAHİBƏ

Payızda bəzi dərmanlar bahalaşacaq
18.08.2017, 10:33

Payızda bəzi dərmanlar bahalaşacaq

Sumqayıtda sahibsiz itlər küçələrdən yığışdırılır
18.08.2017, 10:32

Sumqayıtda sahibsiz itlər küçələrdən yığışdırılır

Türkiyədə Atatürkə münasibət dəyişib - SƏBƏBLƏR
18.08.2017, 10:28

Türkiyədə Atatürkə münasibət dəyişib - SƏBƏBLƏR

Türkiyədə ağır qəza - 7 ölü, 20-dən çox yaralı
18.08.2017, 10:12

Türkiyədə ağır qəza - 7 ölü, 20-dən çox yaralı

Neftçalada 56 yaşlı kişi intihar etdi
18.08.2017, 10:05

Neftçalada 56 yaşlı kişi intihar etdi

“Terror hadisəsindən hiddətlənirik” – İlham Əliyevdən İspaniya kralına başsağlığı
18.08.2017, 09:56

“Terror hadisəsindən hiddətlənirik” – İlham Əliyevdən İspaniya kralına başsağlığı

Dənizdə batan 2 gəncin meyiti tapıldı
18.08.2017, 09:44

Dənizdə batan 2 gəncin meyiti tapıldı

Ermənistan atəşkəsi 112 dəfə pozdu
18.08.2017, 09:42

Ermənistan atəşkəsi 112 dəfə pozdu

Sumqayıt məktəblilərinin unudulmuş qəhrəmanlığı - FOTOLAR
18.08.2017, 09:22

Sumqayıt məktəblilərinin unudulmuş qəhrəmanlığı - FOTOLAR

Metrodan istifadə edənlər bir müddət də istidən “bişməli” olacaq 
18.08.2017, 09:09

Metrodan istifadə edənlər bir müddət də istidən “bişməli” olacaq 

Şəhidin əkiz övladlarının vəziyyəti necədir?
18.08.2017, 09:04

Şəhidin əkiz övladlarının vəziyyəti necədir?

Qaxda 28 yaşlı oğlan özünü asdı
18.08.2017, 09:01

Qaxda 28 yaşlı oğlan özünü asdı

Barselona terroru - yeni DETALLAR
18.08.2017, 08:54

Barselona terroru - yeni DETALLAR

Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
18.08.2017, 08:53

Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Barselonada xəsarət alanlar arasında azərbaycanlıların olub-olmaması araşdırılır
18.08.2017, 00:58

Barselonada xəsarət alanlar arasında azərbaycanlıların olub-olmaması araşdırılır

İspaniyada üç günlük matəm elan edildi
18.08.2017, 00:46

İspaniyada üç günlük matəm elan edildi

Avtomobillə vurulan 12 yaşlı uşaq öldü
18.08.2017, 00:33

Avtomobillə vurulan 12 yaşlı uşaq öldü

Bakıda bu mağazada kitablar cəmi 20 qəpiyə satılır - VİDEO
18.08.2017, 00:17

Bakıda bu mağazada kitablar cəmi 20 qəpiyə satılır - VİDEO

Terrora görə məsuliyyəti  İŞİD üzərinə götürdü
18.08.2017, 00:00

Terrora görə məsuliyyəti  İŞİD üzərinə götürdü

Yusif Səmədoğlunun  bir film naminə çəkdiyi olmazın əziyyətləri-  Anım günü
17.08.2017, 23:37

Yusif Səmədoğlunun  bir film naminə çəkdiyi olmazın əziyyətləri-  Anım günü

Azərbaycan klublarının Avropa Liqasından qazancı açıqlanıb
17.08.2017, 23:14

Azərbaycan klublarının Avropa Liqasından qazancı açıqlanıb

Barselonada terror törədənlərdən biri öldürülüb - YENİLƏNİB, VİDEO
17.08.2017, 22:57

Barselonada terror törədənlərdən biri öldürülüb - YENİLƏNİB, VİDEO

Həmsədrlər prezidentlərin növbəti görüşünə hazırlıq görür
17.08.2017, 22:42

Həmsədrlər prezidentlərin növbəti görüşünə hazırlıq görür

Ağ rəngli qidalardan çox istifadə edin – VANQADAN SAĞLAMLIQ TÖVSİYƏLƏRİ
17.08.2017, 22:28

Ağ rəngli qidalardan çox istifadə edin – VANQADAN SAĞLAMLIQ TÖVSİYƏLƏRİ

Göygöldə həyat yoldaşı və qayınanasını qətlə yetirən şəxs tutuldu, Yenilənib
17.08.2017, 21:59

Göygöldə həyat yoldaşı və qayınanasını qətlə yetirən şəxs tutuldu, Yenilənib

Xaş süfrəsindən sonra Heydər Əliyevin qarşısında “bəhanələr” axtaran TƏKRARSIZ MÜSLÜM MAQOMAYEV
17.08.2017, 21:32

Xaş süfrəsindən sonra Heydər Əliyevin qarşısında “bəhanələr” axtaran TƏKRARSIZ MÜSLÜM MAQOMAYEV

"İt uşağın başından çeynəməyə başladı" - Hadisə şahidi, Video
17.08.2017, 21:16

"İt uşağın başından çeynəməyə başladı" - Hadisə şahidi, Video

Barselonada terror: 13 nəfər öldü, FOTOLAR, YENİLƏNİB
17.08.2017, 21:07

Barselonada terror: 13 nəfər öldü, FOTOLAR, YENİLƏNİB

Bakı-Tbilisi-Ceyhan üzrə əsaslı xərclər 2,6 dəfə azalıb
17.08.2017, 20:56

Bakı-Tbilisi-Ceyhan üzrə əsaslı xərclər 2,6 dəfə azalıb

Azərbaycan Rusiya ilə məsləhətləşmələr aparıb
17.08.2017, 20:29

Azərbaycan Rusiya ilə məsləhətləşmələr aparıb

Dağıstanda partlayış: 2 ölü
17.08.2017, 20:15

Dağıstanda partlayış: 2 ölü

Azərbaycanla ABŞ arasında hərbi tibb sahəsində əməkdaşlıq
17.08.2017, 19:41

Azərbaycanla ABŞ arasında hərbi tibb sahəsində əməkdaşlıq

UEFA “Qarabağ”ın futbolçusu ilə bağlı qərarını açıqlayıb
17.08.2017, 18:56

UEFA “Qarabağ”ın futbolçusu ilə bağlı qərarını açıqlayıb

“John Deere” şirkəti Azərbaycanla əməkdaşlıq edəcək
17.08.2017, 18:45

“John Deere” şirkəti Azərbaycanla əməkdaşlıq edəcək

ARXİV
SORĞU
Benzini hansı yanacaqdoldurma məntəqəsindən alırsınız?
Azpetrol-dan(51.1%)
SOCAR-dan(6.81%)
Lukoil-dan(15.9%)
Bunların heç birindən - başqasından(26.1%)