26 aprel 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - Çənbərəkəndli Qədirbala
Çənbərəkəndli Qədirbala
14.12.2016, 10:03

Onu biz yalnız bir səs yazısı ilə tanıyırıq. Dövlət Səs Yazıları arxivinin kataloqunda 1068 nömrə ilə qeyd edilmiş  bir üzlü qara rəngli valın yüz ildən artıq tarixi olduğu göstərilir. Riqanın “Qrammofon” firması tərəfindən yazılmış bu  valın tarixi Azərbaycana gəlmiş və arxivin qonağı olmuş İngiltərənin Kral kitabxanasının fonoarxiv eksperti Uilyam Prentik tərəfindən tədqiq edilmiş və onun 1904-cü ilə aid olduğu bildirolmişdi. Səs yazıları üzrə mütəxəssis olan tədqiqatçı İngiltərədə saxlanılan xüsusi hazırlanmış musiqi kataloquna əsasən, bu qənaətə gəldiyini bildirmişdi.

 XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində bir sıra ölkələrin səhmdar cəmiyyətləri tərəfindən qrammofon vallar fabriki təşkil olunmuş və bununla da səs yazma sənayesi inkişaf etməyə başlamışdır. Həmin illərdə “Qrammofon”, “Sport-Rekord”, “Premyer-Rekord”, “Pate”, “Ekstrafon”, “Nogin zavodu” fəaliyyət göstərmişdir. 1906-1910-ci  illərdən  başlayaraq,  Riqada

“Qrammofon” ingilis səhmdar cəmiyyəti tərəfindən məşhur Azərbaycan xanəndələrinin – Cabbar Qaryağdıoğlu, Keçəçioğlu Məhəmməd, Məşədi Məmməd Fərzəliyev, İslam Abdullayev, Əbdülbaği Zülalov, Məcid Behbudov, Seyid Mirbabayev, Ələsgər Abdullayev və başqalarının səsi yazılmış qrammofon valları buraxılmışdır.

     
Azərbaycanın musiqi tarixində dövrünün elə ustad sənətkarları olub ki, onlarım  ifaları əvəzinə, yalnız adları məlumdur. Onlar haqqında biz xatirələrdən, ayrı-ayrı insanların söhbətlərindən, bəzən də qohumlarından müəyyən məlumatlar ala bilirik.

   
 Biz tara yeni nəfəs verən, özünküləşdirən, onu istədiyi səmtə yönəldən, üzərində dəyişikliklər edərək dizinin üstündən götürüb bir övlad kimi “bağrına basan” məşhur tarzən Sadıqcanın çalğısının, ifası ilə dinləyicilərini heyrətə gətirən Bülbülcanın ecazkar səsinin həsrətində olmuşuq. Bu ustad sənətkarların ifalarının köçürülməməsinə hələ də təəssüflənirik.  Həmin sənətkarlar el şənliklərində, xalqın toylarında, məclislərində yaxından iştirak edər, onların ifalarına yüksək qiymət verən şəxslər tərəfindən mükafatlandırılırdı.

     
 Bunlardan fərqli olaraq sağlığında geniş auditoriyalardan qaçan, xanların, bəylərin əmrlərini qəbul etməyən, yalnız kiçik, sadə bir məclisdə oturub ifası ilə ətrafındakıları heyrətə gətirən çənbərəkəndli, qalayçı oğlu “Qədirbala” təxəllüslü Əbdülqədir Ağacabbar oğlu Cabbarovdur. Əbdülqədir Cabbarovun necə bir sənətkar olduğu ondan bizə yadigar qalan yalnız bir valı olub.

     
Azərbaycanın xalq artisti, respublikamızın musiqi ta­rixində YUNESKO kolleksiyasında Azərbaycan xalq musiqisini yeganə təmsil edən Bəhram Mansurovun atası Məşədi Süleymanın Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət arxivində saxlanılan xatirələrindən oxuyuruq: “Badi-Kubədə Qədirbala (Əbdülqədir Cabbarov) yaxşı oxuyan olub. Özü də çənbərəkəndli (indiki Şəhidlər xiyabanı olan ərazi – A.K.) idi. Qalayçı idi. Çox güclü və çox yaxşı oxumağı vardı”.

Qədirbala gözəl səslə yanaşı həmçinin yaxşı daş yonardı. Onun yonduğu daşları kənardan bilinərdi. O dövrdəki evlərin əksəriyyəti bu gözəl sənətkarın əl işi olmuşdur.

 Xanəndənin  nəticələri ilə söhbətdən aydın olur ki, onun səsinin yazıya alınması öncədən dostları tərəfindən hazırlanmış maraqlı bir “ssenari” idi. Onu yaxından tanıyan qohumlar, dostlar, yoldaşlar göstərir ki, Qədirbalanı  toylara, məclislərə aparıb oxutdurmaq müşkül məsələ idi. O, bir az təkəbbürlü idi. Dediyinin üzərində durardı. Onu oxutdurmaq üçün hər hansı bir yüksək rütbəli şəxslərin belə sözünə baxmazdı. Olduğu məclisdə oxumağına əmr edilərsə oranı hər an tərk etməyə hazır idi. Sonra həmin şəxsin “acığına” gedib başqa bir “məclisdə” saatlarla oxuyardı. Odur ki, həmin “ssenari”yə əsasən Əbdülqədirin şəxsiyyətinə və sənətinə yüksək qiymət verən dostlar onu gəzmək adı ilə Riqaya aparırlar.  

 Arxivlərdə saxlanılan xatirələrdən aydın olur ki, dostları Qədirbalanı həvəsləndirməkdən ötrü özləri bir-iki ağız deyirlər. Sonra isə heç nədən xəbəri olmayan xanəndəyə oxumağı təklif edirlər.

 
Xanəndə ətrafdakıların onu diqqətlə dinlədiklərini görüb cani-dillə “Heyratı” muğamını oxuyur. Bununla da xanəndənin Riqanın “Qrammofon –Rekord” firması tərəfindən səsi yazılmış bir üzlü qara val illərlə bu və başqa məkanlarda özünə yer tapsa da, son ünvanı Respublika  Dövlət Səs yazılar arxivi olur.

     
Əbdülqədir Cabbarov tərəfindən ifa olunan və Dövlət Səs yazmalar arxivində mühafizə olunan val C.Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinskiyə aid olan səs yazılarından əvvəl olunduğu güman edilir.    

      
Bu fikirlə razılaşmalı olsaq, o zaman Riqanın “Qrammofon” firması tərəfindən yazılmış Azərbaycan muğam ifaçılarının ən qədim valı “Qədirbala” təxəllüsü ilə tanınmış Əbdülqədir Kərbəlayi Cabbar oğlu Cabbarova məxsusdur.

     
Görkəmli muğam ifaçısı Əbdülqədir Cabbarov  30 iyun, 1906-cı ildə, 35 yaşında qətlə yetirilib.

       
“Zaqafqaziya Şiə Ruhani İdarəsinin şəhadətnaməsindən məlum olur ki, Bakı şəhər sakini Əbdülqədir Kərbəlayi Cabbar oğlu 30 iyun 1906-cı ildə vəfat etmişdir; beləki Ruhani idarısi-imzası və dövlət möhürü ilə faktı təsdiqləmişdir. Fevral/mart 5 1907-ci il, Tiflis №483. Rüsumu ödənilmişdir. Zaqafqaziya İdarəsi sədri –– Şeyxül-İslam A.Axundzadə, idarə üzvləri: Sultan Hüseynbəyov, Poladzadə katib; sənədi katib köməkçisi tərcümə etmişdir. Katib köməkçisi: V.Getman”.

      
Əbdülqədirin iki oğlu olub. Əbdülqədirin ölümü haqqında şəhadətnamədə oxuyuruq.   Əbdülqədirin birinci arvadı Fatma xanımdan olan oğlunun adı Ağacabbar 1891-ci ildə və ikinci arvaddan olan oğlu isə Ağaqədir isə 1906-cı ildə atasının ölümündən sonra anadan olub. Muğam ustadın adını əbədiləşdirmək üçün ona atasının adını verirlər.

    
Böyük oğlu Ağacabbar Cabbarov şəhərin hörmətli kişilərindən sayılan Balaqardaşın qızı Asiya (1903-1981) xanımla ailə həyatı qurub.  Bu qadından Fatma (1920-1981 Azərbaycan radiosunun ilk diktorlarından olmuş, respublikanın xalq artisti), Şəfiqə (1925-1968) adlı qızları, Ramiz adında oğlu dünyaya gəlib. Ramiz müharibədən qayıtdıqdan sonra xəstələnmiş və 1955-ci ildə dünyasını dəyişmişdi.

   
Təəssüf ki, Əbdülqədir Cabbarovun ikinci oğlu Ağaqədir haqqında hələki heç bir məlumat əldə edə bilməmişik.

Aslan Kənan,
araşdırmaçı

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Formula 1-üçün ən çox bu ölkələrdən bilet alınıb
26.04.2018, 17:15

Formula 1-üçün ən çox bu ölkələrdən bilet alınıb

Leyla Şıxlinskayanın itinin yeməyinə ayda 500 manat xərclənib
26.04.2018, 17:05

Leyla Şıxlinskayanın itinin yeməyinə ayda 500 manat xərclənib

Lavrov Nalbandyanı Moskvada qəbul etdi
26.04.2018, 17:04

Lavrov Nalbandyanı Moskvada qəbul etdi

Sabah Bakıda Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisi başlayır
26.04.2018, 17:00

Sabah Bakıda Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisi başlayır

Dünyada heyvanlar üçün ucaldılan qeyri-adi ABİDƏLƏR
26.04.2018, 16:51

Dünyada heyvanlar üçün ucaldılan qeyri-adi ABİDƏLƏR

Britaniya Azərbaycana ən çox investisiya qoyan ölkədir
26.04.2018, 16:49

Britaniya Azərbaycana ən çox investisiya qoyan ölkədir

Kreml Ermənistandakı vəziyyət haqda AÇIQLAMA verdi
26.04.2018, 16:45

Kreml Ermənistandakı vəziyyət haqda AÇIQLAMA verdi

Nazirliyin sosial sığınacaqlarında 167 nəfərə xidmət göstərilib
26.04.2018, 16:43

Nazirliyin sosial sığınacaqlarında 167 nəfərə xidmət göstərilib

Gəncədə Mir Cəlal Paşayevin 110 illiyi qeyd olunub
26.04.2018, 16:40

Gəncədə Mir Cəlal Paşayevin 110 illiyi qeyd olunub

Azərbaycan mehmanxanalarında ən çox gecələyən əcnəbilər - SİYAHI
26.04.2018, 16:17

Azərbaycan mehmanxanalarında ən çox gecələyən əcnəbilər - SİYAHI

Zorlama xəbərlərindən həzz alanlar…
26.04.2018, 16:07

Zorlama xəbərlərindən həzz alanlar…

Səməd Seyidov AŞPA-da sərt DANIŞDI 
26.04.2018, 15:48

Səməd Seyidov AŞPA-da sərt DANIŞDI 

Azərbaycanlı deputat AŞPA-da ETİRAZ ETDİ: “Bizə qarşı biabırçı kampaniya təşkil ediblər”
26.04.2018, 15:46

Azərbaycanlı deputat AŞPA-da ETİRAZ ETDİ: “Bizə qarşı biabırçı kampaniya təşkil ediblər

Qorxmaz Hüseynov içməli su və kanalizasiya sistemi ilə bağlı göstərişlər verdi   
26.04.2018, 15:44

Qorxmaz Hüseynov içməli su və kanalizasiya sistemi ilə bağlı göstərişlər verdi  

Aprelin 29-da növbəti sınaq imtahanı keçiriləcək
26.04.2018, 15:38

Aprelin 29-da növbəti sınaq imtahanı keçiriləcək

Deputat AŞPA-da etiraz etdi: “Ermənilər şəhər və kəndlərimizin adını məqsədli şəkildə dəyişdirirlər”
26.04.2018, 15:33

Deputat AŞPA-da etiraz etdi: “Ermənilər şəhər və kəndlərimizin adını məqsədli şəkildə dəyişdirirlər

İlahiyyatçı Naxçıvanda Nuh peyğəmbərə heykəl qoyulmasına haqq qazandırdı
26.04.2018, 15:30

İlahiyyatçı Naxçıvanda Nuh peyğəmbərə heykəl qoyulmasına haqq qazandırdı

Karen Karapetyan baş nazirliyinə namizəd oldu
26.04.2018, 15:27

Karen Karapetyan baş nazirliyinə namizəd oldu

Füzulidə yas mərasimlərinə çəkilən xərc 10 dəfə azalıb
26.04.2018, 15:20

Füzulidə yas mərasimlərinə çəkilən xərc 10 dəfə azalıb

Cümhuriyyəti devirənlərin aqibəti
26.04.2018, 15:10

Cümhuriyyəti devirənlərin aqibəti

Binəqədidə Zərifə Əliyeva ilə bağlı “Məlumat saatı” keçirildi   
26.04.2018, 15:02

Binəqədidə Zərifə Əliyeva ilə bağlı “Məlumat saatı” keçirildi  

İlham Əliyev Britaniyada mühüm görüşlər keçirdi
26.04.2018, 15:00

İlham Əliyev Britaniyada mühüm görüşlər keçirdi

Qəbiristanlıqlar bələdiyyələrə veriləcək   
26.04.2018, 14:52

Qəbiristanlıqlar bələdiyyələrə veriləcək  

Lütfi Zadənin qəbirüstü abidəsini hazırlayan heykəltəraş:  “Tamamilə fərqli olacaq”
26.04.2018, 14:47

Lütfi Zadənin qəbirüstü abidəsini hazırlayan heykəltəraş:  “Tamamilə fərqli olacaq”

Şahbaz Quliyev girovluqdan ailəsinə video göndərdi
26.04.2018, 14:36

Şahbaz Quliyev girovluqdan ailəsinə video göndərdi

Ermənistanda daha 3 nazir və 2 qubernator istefa verdi
26.04.2018, 14:35

Ermənistanda daha 3 nazir və 2 qubernator istefa verdi

İlham Əliyev Böyük Britaniyaya gedib
26.04.2018, 14:31

İlham Əliyev Böyük Britaniyaya gedib

Qanunsuz ağac kəsən 4 min manat ziyan vurdu 
26.04.2018, 14:09

Qanunsuz ağac kəsən 4 min manat ziyan vurdu 

Bakıda qəza oldu, tıxac yarandı - FOTO
26.04.2018, 13:56

Bakıda qəza oldu, tıxac yarandı - FOTO

Kaliforniyada azərbaycanlılar Beynəlxalq Mədəniyyət Mərkəzinin açılışına toplanacaq
26.04.2018, 13:42

Kaliforniyada azərbaycanlılar Beynəlxalq Mədəniyyət Mərkəzinin açılışına toplanacaq

Kreditlə arvad almaq?
26.04.2018, 13:37

Kreditlə arvad almaq?

Ermənistanın siyasi rəhbərliyi Rusiya ilə məsləhətləşmələr aparır
26.04.2018, 13:28

Ermənistanın siyasi rəhbərliyi Rusiya ilə məsləhətləşmələr aparır

Deputat sosial işin tədrisinə aid konfransda iştirak edib.
26.04.2018, 13:26

Deputat sosial işin tədrisinə aid konfransda iştirak edib.

Baş nazir müavinlərinin vəzifə bölgüsü - Kim hansı sahəni kurasiya edəcək...
26.04.2018, 13:17

Baş nazir müavinlərinin vəzifə bölgüsü - Kim hansı sahəni kurasiya edəcək...

Merkel İlham Əliyevi təbrik etdi 
26.04.2018, 13:16

Merkel İlham Əliyevi təbrik etdi 

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(5.20%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(4.16%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(2.08%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(70.8%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(5.20%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(12.5%)