25 aprel 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - REPORTAJ - Primakov: “Bakıdakı çıxışıma Quran oxumaqla başladım... Rəhim Qazıyev mənə mane oldu”
Primakov: “Bakıdakı çıxışıma Quran oxumaqla başladım... Rəhim Qazıyev mənə mane oldu”
02.02.2017, 16:08

Keçmiş SSRİ və Rusiya siyasətinin patriarxı, SSRİ Ali Sovetinin sədri vəzifəsindən tutmuş müstəqil Rusiyanın baş naziri, xarici işlər naziri və Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri postlarında çalışmış  mərhum Yevgeni Primakovun “Yolayrıcılarında görüş” xatirə kitabı çap olunub.


Modern.az saytı xəbər verir ki, kitabda Primakov keçdiyi həyat yolundan bəhs edərək, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, 20 Yanvar faciəsi və s. haqda hadisələrin də şahidi kimi müşahidələrini bölüşüb.

Modern.az Yevgeni Primakovun Bakı ilə bağlı xatirələrinin bir hissəsini ixtisarla təqdim edir:

“SSRİ Rəyasət Heyətinin iclasında mən Dağlıq Qarabağın  statusunun artırılaraq muxtar respublikaya çevirilməsini təklif etdim. O zamanlar həmin bölgənin statusu Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti idi.

Hələ SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin iclasına qədər, 1989-cu ilin yazında Moskvada Qarabağ hərəkatının 2 real lideri ilə görüşmüşdüm. Kommunist Partiyasının rəhbərlərindən biri ilə görüşə Robert Koçaryan və Maksim Mirzoyan gəlmişdi. Sonradan onlar mənim və həyat yoldaşımın sıx dostluq etdiyi Nami Mikoyan vasitəsilə təkbətək görüş istəklərini çatdırdılar. Mənim şəxsi mənzilimdə görüşdük. Dərhal soruşdum: açıq danışığa hazırsınızmı? Razılıq verdilər. Açıq və hərtərəfli danışıqlar zamanı təklif etdim ki, ən yaxşı həll varinatı Azərbaycan sərhədləri daxilində Qarabağa xüsusi statusun verilməsi olacaq. Əlavə etdim ki, Sumqayıtdakı hadisələrdən sonra Azərbaycan tərəfi bu varianta razıdır. Yeni statusun qarabağlılara böyük üstünlüklər vəd etdiyini bildirdim.

 

Maksim Mirzoyan xüsusi muxtariyyətin Qarabağ üçün həmin gün üçün ən yaşı varinat olması fikrinə tərəfdar idi, amma Koçaryan “Qarabağdakı xalqımız bunu qəbul etməyəcək” deyə etiraz etdi.

 

Dağlıq Qarabağ əhalisi Bakının inzibati-təsərrüaft idarəetməsinə qarşı çıxırdı. Azərbaycanlılara gəlincə,  onlar 1989-cu il yanvarın 12-də yaradılan Xüsusi İdarəetmə Komitəsinə qarşı çıxaraq, ərazi suverenliyinin pozulmasına etiraz edirdilər.

 

Mənim fikrimcə, Qarabağ münaqişəsinin həmin vaxtda çətinliyi mərhələli həll tələb edirdi.

Qorbaçova yaranmış vəziyyətlə bağlı təkliflərimi verərəkən “Əslində biz dəhşətli dərəcədə çox vaxt itirmişik”- deyə qeyd etmişdim.

 

Digər tərəfdən, Dağlıq Qarabağdakı situasiyaya görə 1989-cu ilin yayında Azərbaycanda vəziyyət kəskin dəyişdi. İyulun 16-da Bakıda Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin (AXC) təsis qurultayı keçirildi. AXC xalq arasındakı narazılıqdan məharətlə yararlanaraq, paytaxtda hakimiyyəti əlinə almağa və alternativ idarəetmə qurumları yaratmağa başlamışdı.

 

Yanvarın 14-də Litvadan qayıdan Qorbaçovla görüşdük. Aeroportda Kryuçkov ona Bakıdakı situasiya barədə məlumat verdi. “Ora Nazirlər Sovetinin müavinini göndərmək lazımdır” deyə Qorbaçov daha sonra fikrə gedərək, “qoy, 3 nəfər getsin: Primakov, Kommunist Partiyasının katibi Girenko və Nazirlər Kabinetinin sədr müavini Doqujiyev”.

 

Yanvarın 15-i səhər Bakıya yola düşdük ki, növbəti gün geri qayıdıb Siyasi Büroya hesabat verək. Bir neçə dəfə AXC lideri Əbülfəz Əliyev (gələcək prezident Elçibəy-red.), İsa Qəmbər, Pənah Hüseyn və Etibar Məmmədovla görüşdüm. Sovet hərbi hissələrinin mühasirəsinin dayandırılması və zorakılıqdan çəkinmə təkliflərimiz fayda vermədi.

Digər tərəfdən, vəziyyət gərginləşməyə doğru gedirdi. Yerləşdiyimiz Mərkəzi Komitənin binasının qarşısında hər gün mitinqlər olurdu. Mitinqlərin birində meydana hətta edam kürsüləri gətirmişdilər. Bir qrup etirazçı isə dəmir darvazaları silkələməyə başlamışdı. Bakının digər mərkəzi küçələrində də mitinqlər olurdu.

 

Mərkəzi Komitənin binasına yaxınlaşan bir qrup həkim qadın xalq qarşısında çıxış etməyimi istədi. Bəziləri məni çəkindirsələr də çıxış etmək qərarına gəldim. İndiki kimi yadımdadır ki, Etibar Məmmədov yanıma qaçaraq “Balkondan çıxış edin” deyə təklif verdi. Görünür ki, o, da kütləyə nəzarəti itirə biləcəyindən narahat idi. Lakin mən hamının çıxış etdiyi parapetdən xalqa səslənəcəyimi dedim. Qarşımda dayana “bronjilet”li azərbaycanlını hələ də unuda bilmirəm. Mühafizəmdə olan bütün şəxslər ətrafımda idi. Şərqşünas olduğum üçün kütləyə ilk olaraq Quran ayələrindən oxumaqla müraciət etdim.

Diqqətlə dinləyirdilər. Xatırlatdım ki, əgər kazarma və aeroportların mühasirəsi dayandırılsa, hakimiyyətlə heç bir qarşıdurma olamaycaq. Məhz bu anda, çıxış edənlə kütlə arasında inamın yaranmasından qorxan Rəhim Qazıyev mənim mikrofonuma qışqırdı: “Sizin qarşısında mafiya üzvü çıxış edir”. Bundan sonra mən müəyyən çətinliklə, yenidən binanın içinə qayıtdım.

 

Bu vaxt artıq Xalq Cəbhəsi Bakıda “fövqəladə vəziyyət” elan etmişdi. Şəhərin giriş və çıxışlarında onların patrulları avtomobilləri yoxlayırdı. Əmrlər Bakının taksomotor parkındakı radioəlaqə vasitəsilə çatdırılırdı.

 

Yanvarın 19-da Azərbaycanın 1-ci katibi Vəzirovla kabinetdə olarkən Qorbaçov zəng etdi. O, məlumat verdi ki, SSRİ Ali Şurasının Rəyasət Heyəti Bakıya qoşun yeridilməsi barədə qərar verib.

 

Mixail Sergeyeviçə hərbi əməliyyatlara rəhbərlik edə bilməyəcəyimi dedim. Dərah cavab gəldi: “1 saatdan sonra Bakıya müdafiə naziri Yazov və daxili işlər naziri Bakatin gələcək”.


Qorxulu günlər idi. Qoşun yeridilən zaman 100-dən artıq azərbaycanlı həlak olmuşdu. Onların əksəriyyəti döyüşçü olsa da, dinc sakinlər arasından da itki vardı. Ordu qüvvələri də 38 hərbçisini itirmişdi.

 

Etiraf edirəm ki, bir neçə gün sonra Qorbaçov zəng edərək Mütəllibovun bizim nəzarətimiz altında çalışması barədə söz-söhbətlərə son qoymaq üçün mənimlə Girenkonu Moskvaya geri çağırdığını deyərkən, çox sevinmişdim.

 

Bakıdakı hadisələr sözsüz ki, başımdakı ağ tüklərin sayını artırdı. Mən bu şəhərdə gəncliyimin 2 ilini, Hərbi Dəniz Məktəbində keçirmişdim. Mənim indi də orada çoxlu dostlarım var. Mən baş verən hadisələrdə kimin günahkar olmasından asılı olmayaraq, Azərbaycanı sevirəm və həmişə də sevəcəm”.

 

O zamanlar mən vətəni çox sevən, geniş dünyagörüşlü professor Tofiq İsmayılovla tez-tez ünsiyyətdə olurdum. Biz kiçik addımlar atmaq qərarına gəldik və Azərbaycandan Ermənistana qaz nəqlini bərpa etdik, təəssüf ki, bu addımımız Yerevan mətbuatı tərəfindən soyuq qarşılandı.

 

1990-cı il noyabrın 10-da SSRİ Ali Soveti sədrinin Kremldəki kabinetində Ermənistanın 1-ci katibi  Levon Ter-Petrosyan və Azərbaycanın rəhbəri Ayaz Mütəllibov dəvət olunmuşdular.

 

Mən onlara münaqişədən çıxma yolları haqda heç olmasa, qaralama sənədini imzalamağı təklif etdim. Mütəllibov və Ter-Petrosyan sənədi 4 saata yaxın müzakirə etdilər.

 

Təklif əsasında Azərbaycan, Ermənistan və Dağlıq Qarabağın verdiyi bütün qərarların hüquqi qüvvəsinin və Xüsusi Komitənin ləğvi, yerli orqanlara yeni seçkilərin keçirilməsi nəzərdə tutulurdu.

 

Azərbaycan Ali Sovetinə  Dağlıq Qarabağın statusu və təhlükəsizliyi barədə qərar verməsi, bölgədə fövqəladə halın aradan qaldırılması tövsiyyə olunurdu. Paket Azərbaycan və Ermənistan SSR arasında münasibətlərin bərpasını nəzərdə tuturdu.

 

Hər iki lider sənədlə razılaşsa da, öz deputat qruplarının dəstəyini almalı olduqlarını dedilər. Lakin razılaşmanın səhəri günü öz deputatlarının millətçi hissələrinin təsiri ilə hər iki lider paket razılaşmadan imtina etdi...

 

Ardı var...

 

 

Vüqar İSMAYILOV


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bizimkilər: “Dubl Bom”un aparıcısı: “Televiziya efirinə qayıtmaq istəyirəm” - FOTOLAR   
25.04.2018, 10:23

Bizimkilər: “Dubl Bom”un aparıcısı: “Televiziya efirinə qayıtmaq istəyirəm” - FOTOLAR  

“Böyük Yeddilik” ölkələri Rusiyaya xəbərdarlıq etdi
25.04.2018, 10:21

“Böyük Yeddilik” ölkələri Rusiyaya xəbərdarlıq etdi

Yuxarı yaş qrupuna aid kişi və qadınlar məmurluq yolunda uğur qazana bilmədi
25.04.2018, 10:04

Yuxarı yaş qrupuna aid kişi və qadınlar məmurluq yolunda uğur qazana bilmədi

Cəbhədə silahlar susmadı 
25.04.2018, 10:00

Cəbhədə silahlar susmadı 

Azərbaycanlı gənclərin oxumaq istədiyi çətin ölkələr...
25.04.2018, 09:54

Azərbaycanlı gənclərin oxumaq istədiyi çətin ölkələr...

Ev şəraitində konservləşdirmə zamanı qida təhlükəsizliyi   
25.04.2018, 09:48

Ev şəraitində konservləşdirmə zamanı qida təhlükəsizliyi  

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 28 nəfər saxlanılıb
25.04.2018, 09:29

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 28 nəfər saxlanılıb

Cümhuriyyətin 100 illiyi ilə bağlı medal təsis edilir   
25.04.2018, 09:18

Cümhuriyyətin 100 illiyi ilə bağlı medal təsis edilir  

Prezident Milli Məclisə 3 yeni qanun layihəsi göndərdi
25.04.2018, 09:03

Prezident Milli Məclisə 3 yeni qanun layihəsi göndərdi

Hökumətdə dəyişiklik oldu, bəs müxalifətdə? - Partiyalardan CAVAB   
25.04.2018, 08:59

Hökumətdə dəyişiklik oldu, bəs müxalifətdə? - Partiyalardan CAVAB  

Sabiq deputat Arzu Səmədbəyli haralardadır...   
25.04.2018, 08:52

Sabiq deputat Arzu Səmədbəyli haralardadır...  

Paytaxt sakinləri yeni təhsil nazirinə nələrdən şikayət etdilər? - VİDEOSORĞU
25.04.2018, 08:35

Paytaxt sakinləri yeni təhsil nazirinə nələrdən şikayət etdilər? - VİDEOSORĞU

Çempionlar Liqasında yarımfinal: “Liverpul” “Roma”nı darmadağın etdi   
25.04.2018, 08:33

Çempionlar Liqasında yarımfinal: “Liverpul” “Roma”nı darmadağın etdi  

Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ 
25.04.2018, 08:28

Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ 

Ermənistanda Paşinyan və müvəqqəti baş nazir arasında danışıqlar ləğv edilib
25.04.2018, 00:36

Ermənistanda Paşinyan və müvəqqəti baş nazir arasında danışıqlar ləğv edilib

Səhiyyə Nazirliyindən qızılca və suçiçəyi ilə bağlı VACİB AÇIQLAMA
25.04.2018, 00:33

Səhiyyə Nazirliyindən qızılca və suçiçəyi ilə bağlı VACİB AÇIQLAMA

Meksikada tələbələri öldürüb turşuda əritdilər   
25.04.2018, 00:29

Meksikada tələbələri öldürüb turşuda əritdilər  

Siçana insan beyni köçürüldü
25.04.2018, 00:25

Siçana insan beyni köçürüldü

Tramp yenə qondarma "erməni soyqırımı" ifadəsini işlətməyib
25.04.2018, 00:13

Tramp yenə qondarma "erməni soyqırımı" ifadəsini işlətməyib

Naxçıvanın Turizm Departamentinə direktor təyin edilib
24.04.2018, 23:23

Naxçıvanın Turizm Departamentinə direktor təyin edilib

AŞPA İŞİD əleyhinə qətnamə qəbul etdi
24.04.2018, 23:20

AŞPA İŞİD əleyhinə qətnamə qəbul etdi

İlham Əliyev və Ərdoğan birgə şam ediblər
24.04.2018, 23:18

İlham Əliyev və Ərdoğan birgə şam ediblər

"Sarkisyan təqib olunmayacaq" - Paşinyan söz verdi
24.04.2018, 23:14

"Sarkisyan təqib olunmayacaq" - Paşinyan söz verdi

Azərbaycanda yeni medal təsis olundu 
24.04.2018, 23:11

Azərbaycanda yeni medal təsis olundu 

Abituriyentlər üçün vacib xəbər   
24.04.2018, 23:00

Abituriyentlər üçün vacib xəbər  

Dünyanın ən nəhəng palçıq vulkanı 30 ildən yenidən püskürdü - BAKIDA
24.04.2018, 22:41

Dünyanın ən nəhəng palçıq vulkanı 30 ildən yenidən püskürdü - BAKIDA

Naxçıvana yeni mədəniyyət naziri təyinat olunub 
24.04.2018, 22:25

Naxçıvana yeni mədəniyyət naziri təyinat olunub 

 Metropoliten rəsmisi üzr istədi   
24.04.2018, 21:50

 Metropoliten rəsmisi üzr istədi  

Azərbaycan “Avro-5” standartlı benizin ixrac edəcək
24.04.2018, 21:44

Azərbaycan “Avro-5” standartlı benizin ixrac edəcək

İran şahı Rza Pəhləvinin mumiyası tapılıb
24.04.2018, 21:32

İran şahı Rza Pəhləvinin mumiyası tapılıb

Azərbaycanlı turistlər  ən çox bu ölkələrə səfər edirlər -STATİSTİKA
24.04.2018, 21:17

Azərbaycanlı turistlər  ən çox bu ölkələrə səfər edirlər -STATİSTİKA

AMEA alimləri Avropada elmi tədqiqat apara biləcəklər
24.04.2018, 21:06

AMEA alimləri Avropada elmi tədqiqat apara biləcəklər

Yeni sədri Ramiz Mehdiyev təqdim etdi
24.04.2018, 20:25

Yeni sədri Ramiz Mehdiyev təqdim etdi

AŞPA Türkiyəni növbədənkənar prezident seçkilərini təxirə salmağa çağırıb
24.04.2018, 20:13

AŞPA Türkiyəni növbədənkənar prezident seçkilərini təxirə salmağa çağırıb

Əməkdar artist vəfat etdi
24.04.2018, 20:10

Əməkdar artist vəfat etdi

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(6.17%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(3.70%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(2.46%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(72.8%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(3.70%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(11.1%)