21 oktyabr 2017, Şənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Məhəmməd Füzulidə Çərşənbə şifrəsi                                       
Məhəmməd Füzulidə Çərşənbə şifrəsi                                       
28.02.2017, 14:28

Baharın gəlişi dörd çərşənbənin qeyd olunması ilə müşaiət olunur. Bu çərşənbələr su, od, hava, torpaq olmaqla bütün yaranışın tərkibini təşkil edən dörd ünsür əsasında götürülən və bu adla adlanan çərşənbələrdir. Çərşənbələrin sıra ardıcıllığı konkret olaraq bu gün də müəyyən olunmamışdır. Folklorda və yazılı ədəbiyyatda bu sıralama müxtəlif şəkillərdə özünü göstərir. Ancaq bir çox hallarda öncə su çərşənbəsi, sonra od, sonra hava, axırda isə torpaq çərşənbəsi gəlir. M.Füzulinin bir rübaisində şifrələnmiş çərşənbələr sırasında isə biz bu sıralamanı fərqli şəkildə görürük:

                              Məcnun oda yandı, şöleyi-ah ilə pak,

                              Vamiq suya batdı əşkdən oldu həlak.

                               Fərhad həvəs ilə yelə verdi ömrün,

                              Xak oldular onlar, mənəm imdi ol xak.

Böyük şair dörd misrada məzmun səviyyəsində İlahi eşqi ürfani baxışlarına uyğun şəkildə ifadə etməklə bərabər, burada kodlaşdırdığı fikirləri müəmma janrına uyğun olaraq şeirin içində məhz Füzuliyə layiq şəkildə gizləmişdir. Biz rübaini oxuyarkən şerin bədii gözəlliyini və məna dərinliyini, eşq yolçularının şöhrət tapmış adlarını izləyərək bu gizli şifrələrin üzərindən keçib gedirik. Əlbəttə, şeirin mənasını izah etməli olsaq çox geniş təhlilə ehtiyac olar. Ancaq bu, başqa bir yazının mövzusudur. Diqqət çəkdiyimiz kontekstdə isə bizə məqsədimizə uyğun gizli nüansları açmaq gərəkdir. Bu baxımdan rübainin bu istiqamətdə araşdırılmasına ehtiyac duyuruq. Necə olur ki, M.Füzuli bu rübaidə çərşənbə şifrələri qurur? Əgər qurursa şair burada çərşənbələri hansı ardıcıllıqla götürür.

Bizə məlumdur ki, Füzuli yalnız şair deyil, həmçinin dövrünün böyük alimidir. Bu fəaliyyət sahəsində M.Füzulinin müxtəlif dillərdə yazdığı fərqli mövzularda elmi əsərləri də vardır. Eyni zamanda Füzuli şeirləri yalnız şeir deyil, həmçinin elmdir. Elə buna görə də müxtəlif qatlarda fuksional mənalar Füzuli yaradıcılığında üzə çıxır. Bundan əlavə şair özü üçün poeziya devizi kimi açıq-aşkar elmi deviz götürdüyünü elan etmişdir:

                                Elmsiz şeir əsası yox divar olur,

                                Və əsassız divar ğayətdə bietibar olur.

               ( Elmsiz şeir əsassız divar kimidir, əsassız divara isə etibar yoxdur)

Elə buna görə də M.Füzulinin bu rübaisində şifrələdiyi çərşənbələrlə bağlı fikirlərə təsadüfi yanaşmaq olmaz. Aydın olur ki, bu şeirdə şair çərşənbələrin sıralanmasına bu şəkildə qəbul etmişdir.

İlk dəfə atam İslam İslamzadənin arxivində bu şeirin təhlilinə aid bu kimi şifrə açımına rast oldum. Daha sonra füzulişünaslıqda da bu semantik laylara diqqət verilməsini də oxudum.

                        Məcnun oda yandı, şöleyi-ah ilə pak (od)                            

                        Vamiq suya batdı əşkdən oldu həlak ( su)                            

                         Fərhad həvəs ilə yelə verdi ömrün ( yel, hava)

                        Xak oldular onlar, mənəm imdi ol xak ( xak-torpaq deməkdir)

 Tədqiqatçılar bu kimi şifrələrin Füzuli tərəfindən bilərək şeirə salındığını müddəa olaraq irəli sürür. Əlbəttə, öncə burada ürfani bilgilər özünü göstərir. Bütün yaranmış mövcudatın tərkibinin vahid eşq olduğu kimi  İlahi eşq fəlsəfəsi şeirdə işarələnir. Ancaq eyni zamanda bu tərkibin məhz təbiətin yenidən dirilməsində sıralandığı da Füzuli qələminə məxsus çoxlaylı anlamlarda özünü göstərir. Uşaqlıqdan oxuduğum bu kimi misralar mənim yaddaşımda bu günə kimi qalmış və görkəmli şairin bu misralarda eyni zamanda çərşənbə şifrəsi yaratdığı qənaətinə gəlmişəm. Demək M.Füzuliyə görə çərşənbələr aşağıdakı kimi sıralanmalıdır:

                              Məcnun oda yandı- od çərşənbəsi;

                              Vamiq suya batdı- su çərşənbəsi;

                              Fərhad yelə verdi ömrün- yel çərşənbəsi;

                              Mənəm imdi ol xak- torpaq çərşənbəsi.

Eyni zamanda bu ünsürlər və yaxud üqnumlar qeyd etdiyimiz kimi bütün mövcudatın əsasını ifadə edir. Əlbəttə, çərşənbələrin sıralanmasına aid müxtəlif fikirlər diqqət yetirdiyimiz kimi təqdim olunmuşdur, ancaq biz bir rübaidə bu sıralanmanın fərqli şəkillərinə diqqət çəkməyə ehtiyac hiss etdik.


ATİF İslam oğlu İSLAMZADƏ
AMEA Folklor İnstitutunun böyük elmi işçisi                                                                 
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru                                            

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
İntizam Komissiyası Zeynəb Xanlarovanın da məsələsinə baxa bilər - AÇIQLAMA   
21.10.2017, 15:48

İntizam Komissiyası Zeynəb Xanlarovanın da məsələsinə baxa bilər - AÇIQLAMA  

İsrail qırıcıları Suriyanı bombaladı
21.10.2017, 15:46

İsrail qırıcıları Suriyanı bombaladı

“O dövrə aid heç bir sənəddə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ifadəsinə rast gəlinmir” - POLEMİKA   
21.10.2017, 15:36

“O dövrə aid heç bir sənəddə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ifadəsinə rast gəlinmir” - POLEMİKA  

Dünyada ən çox universiteti olan ölkələr və Azərbaycan - SİYAHI   
21.10.2017, 15:16

Dünyada ən çox universiteti olan ölkələr və Azərbaycan - SİYAHI  

Azərbaycan pomidorlarının Rusiyaya buraxılmamasının SƏBƏBLƏRİ   
21.10.2017, 15:12

Azərbaycan pomidorlarının Rusiyaya buraxılmamasının SƏBƏBLƏRİ  

Dəniz Baykalın səhhəti ilə bağlı yeni AÇIQLAMA   
21.10.2017, 15:10

Dəniz Baykalın səhhəti ilə bağlı yeni AÇIQLAMA  

Vergilər Nazirliyinə işə qəbul imtahanı keçirilib
21.10.2017, 14:40

Vergilər Nazirliyinə işə qəbul imtahanı keçirilib

Məşhur türkiyəli məşqçi: “Qarabağı və “Qarabağ” klubunu çox sevirik”
21.10.2017, 14:23

Məşhur türkiyəli məşqçi: “Qarabağı və “Qarabağ” klubunu çox sevirik”

Bakı-Xarkov-Kiyev avtobus reysinin qiyməti açıqlandı
21.10.2017, 14:20

Bakı-Xarkov-Kiyev avtobus reysinin qiyməti açıqlandı

“Qarabağ” azarkeşlərini təhqir edən “Sabah”lı yazar üzr istədi - FOTO   
21.10.2017, 14:12

Qarabağ” azarkeşlərini təhqir edən “Sabah”lı yazar üzr istədi - FOTO  

Rusiyada kriminal OLAY - Ermənilər bir-birlərini güllələdilər - 2 ölü, 1 yaralı...
21.10.2017, 14:03

Rusiyada kriminal OLAY - Ermənilər bir-birlərini güllələdilər - 2 ölü, 1 yaralı...

Makedoniyalı siyasətçi: ““Sabah” Ermənistan haqda sərt yazmaqla günahını yumalıdır”
21.10.2017, 13:51

Makedoniyalı siyasətçi: ““Sabah” Ermənistan haqda sərt yazmaqla günahını yumalıdır”

Müdriklik zirvəsi - 70 yaş...   
21.10.2017, 13:46

Müdriklik zirvəsi - 70 yaş...  

Prezident mükafatları artırılır - ayda 500 manat   
21.10.2017, 13:27

Prezident mükafatları artırılır - ayda 500 manat  

Azərbaycan diplomatik korpuslara 115,1 milyon manat xərcləyəcək
21.10.2017, 13:14

Azərbaycan diplomatik korpuslara 115,1 milyon manat xərcləyəcək

Başqasının kartını tapdı - bankomatdan 940 manat oğurladı   
21.10.2017, 13:03

Başqasının kartını tapdı - bankomatdan 940 manat oğurladı  

İşlədiyi mağazadan 30 minlik mal oğurladı, tutuldu   
21.10.2017, 12:53

İşlədiyi mağazadan 30 minlik mal oğurladı, tutuldu  

Ermənistan hərbçiləri qəzaya düşdülər - iki yaralı...
21.10.2017, 12:42

Ermənistan hərbçiləri qəzaya düşdülər - iki yaralı...

Qarabağda daha iki erməni əsgər öldü   
21.10.2017, 12:40

Qarabağda daha iki erməni əsgər öldü  

Şəmkirdə qətl – Yeniyetmə adam öldürdü
21.10.2017, 12:32

Şəmkirdə qətl – Yeniyetmə adam öldürdü

Arvadını öldürən ər polisə təslim oldu
21.10.2017, 12:28

Arvadını öldürən ər polisə təslim oldu

Zakir Həsənovdan tapşırıq: Düşmən təxribatlarının qarşısı dərhal alınsın! - MÜŞAVİRƏ
21.10.2017, 12:20

Zakir Həsənovdan tapşırıq: Düşmən təxribatlarının qarşısı dərhal alınsın! - MÜŞAVİRƏ

Sabahın PROQNOZU - XƏBƏRDARLIQ
21.10.2017, 12:12

Sabahın PROQNOZU - XƏBƏRDARLIQ

Xaricdəki azərbaycanlı iş adamları niyə Azərbaycana sərmayə yatırmırlar...
21.10.2017, 12:00

Xaricdəki azərbaycanlı iş adamları niyə Azərbaycana sərmayə yatırmırlar...

“Qarabağ” qrupdan çıxa bilər - UEFA açıqladı
21.10.2017, 11:52

“Qarabağ” qrupdan çıxa bilər - UEFA açıqladı

51 keçmiş polis əməkdaşı saxlanıldı    
21.10.2017, 11:45

51 keçmiş polis əməkdaşı saxlanıldı  

Nazirlik çaylardakı suyun səviyyəsi haqda məlumat yaydı
21.10.2017, 11:43

Nazirlik çaylardakı suyun səviyyəsi haqda məlumat yaydı

“Bakıda sürülən maşının üzərindəki emblem Ermənistan bayrağdır” - Rəsmən TƏSDİQLƏNDİ
21.10.2017, 11:32

“Bakıda sürülən maşının üzərindəki emblem Ermənistan bayrağdır” - Rəsmən TƏSDİQLƏNDİ

21.10.2017, 11:25

"Qarabağ"ın rəhbərliyindən Türkiyənin “Sabah” qəzetinə sərt CAVAB  

“Sabah” qəzeti “Qarabağ”a təhqiredici yazını PJB-nin müdaxiləsilə sildi - AÇIQLAMA   
21.10.2017, 11:12

“Sabah” qəzeti “Qarabağ”a təhqiredici yazını PJB-nin müdaxiləsilə sildi - AÇIQLAMA  

Allahın 99 ADI - İlahiyyatçı: “O adlar insana bir şərtə qoyula bilər, əks halda böyük GÜNAHDIR”   
21.10.2017, 10:36

Allahın 99 ADI - İlahiyyatçı: “O adlar insana bir şərtə qoyula bilər, əks halda böyük GÜNAHDIR”  

Universitetlərin hazırlıq qrupuna qəbul proseduru - Təhsil eksperti ŞƏRH ETDİ   
21.10.2017, 10:23

Universitetlərin hazırlıq qrupuna qəbul proseduru - Təhsil eksperti ŞƏRH ETDİ  

YAP da mitinq keçirəcək?..   
21.10.2017, 10:04

YAP da mitinq keçirəcək?..  

“Cəzaların yüngülləşdirildiyini vurğulamaq doğru yanaşma deyil”   
21.10.2017, 10:01

“Cəzaların yüngülləşdirildiyini vurğulamaq doğru yanaşma deyil”  

Pensiyaların artımı üçün ayrılacaq vəsaitin həcmi məlum oldu   
21.10.2017, 09:52

Pensiyaların artımı üçün ayrılacaq vəsaitin həcmi məlum oldu  

ARXİV
SORĞU
Hansı kommunal xidmətin işindən razısınız?
“Azəriqaz”(5.26%)
“Azərişıq”(26.7%)
“Azərsu”(10.5%)
“Azəristiliktəchizat”(2.87%)
Heç biri(54.5%)