27 aprel 2017, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - O komandan tariximizdə Nuri paşa qədər seviləcək...
O komandan tariximizdə Nuri paşa qədər seviləcək...
01.03.2017, 09:40

Asif Mehdiyev
Politoloq, Milli Məclisin deputat köməkşisi
e-mail:asifmehdi@rambler.ru



2 mart Nuri Paşanın  əbədiyyətə qovuşduğu gündür
   


1918-ci ilin martın əvvəlləri... Azərbaycanın düşünən başları sonralar  ölkənin Baş naziri olacaq Nəsib bəy Yusifbəylinin rəhbərliyi altında Gəncə şəhərində iclas keçirirlər. İclasda Osmanlı ordusunun zabiti Hüsaməddin bəy, Nağı bəy Şeyxzamanlı ilə bərabər, İttihadi-islam Partiyasından doktor Xudadat bəy Rəfibəyli, Sosialist Partiyasından Aslan bəy Səfikürdski  də iştirak edirdilər. İclasda əsas məsələ Osmanlı qoşunlarının Azərbaycana dəvət edilib-edilməməsi idi. Müxtəlif məsələlərdə fikir ayrılığı olsa da, bu ümummilli məsələ olduğundan ortada fikir ayrılığından söhbət belə gedə bilməzdi. Müzakirələrdə Osmanlı ordusunun ölkənin xilası naminə dəvət edilməsi qərara alındı. Son dərəcə məsuliyyətli olan bu işi icra etmək Nağı bəy Şeyxzamanlıya həvalə edildi. Nağı bəy ləngimədən İstanbula yola düşdü. Təfsilata varmadan onu deyə bilərik ki, çox şükürlər, o, bu işi uğurla yerinə yetirdi.

     
Nağı bəy Şeyxzamanlı Osmanlı ordusunun rəhbərliyi qarşısında Azərbaycanda olan hərbi-siyasi vəziyyəti elə dəqiqliklə təsvir etdi ki, o vaxtlar Osmanlı imperiyasının siyasətini müəyyən edən əsas simalardan biri olan müdafiə naziri Ənvər Paşa həmin anda da Qafqaz İslam Ordusunun yaradılması haqqında qərar qəbul etdi və qardaş Azərbaycana kömək məqsədilə qoşun göndərməyi tapşırdı.

Martın 2-si Azərbaycan tarixinində xüsusən  də hərb tarixində əbədi olaraq öz imzasını qoymuş Qafqaz İslam Ordusunun  komandanı Nuri Paşanın dünyasını dəyişdiyi gündür.

 

 
Niyə
Nuri Paşa?

 


1918-20-ci illər XX  əsr Azərbaycan tarixinin 1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini qazanana qədər ən az öyrənilmiş dövrüdür desək,  yanılmarıq. Bəzən fikirləşirsən ki, nə yaxşı sovet dönəmində Azərbaycan tarixinin çox mühüm olan bu dövrünün  öyrənilməsinə qeyri-rəsmi qadağa qoyulub. Ona görə ki, o dövrü  oxucuya elə təqdim edəcəkdilər ki, sonra  bir əsr  vaxt lazım olacaqdı o yanlışlıqları düzəltmək üçün.



Məlumdur ki,Qafqaz İslam Ordusuna komandanlıq etməyi ilk olaraq şahzadə Fərruxa və Kazım Qarabəkir paşaya da təklif etmişdilər. Amma sonda bu Orduya komandanlıq Nuri paşaya həvalə olundu.

Nuri paşanın ölkəmizdəki fəaliyyətini öyrənmək baxımından Mehman Süleymanovun yazdığı “Nuri Paşa” kitabı qiymətli bir mənbədir. Orada Nağı bəy Şeyxzamanlının xatirələrinə də kifayət qədər yer verilib. O,Nağı bəy ki, Osmanlı qoşunlarının Azərbaycana dəvət etmək üçün məmur edilmişdi.


Əziz oxucu həqiqət budur ki, böyük nəticələr böyük arzu və istəklərdən qüvvət alır. Azərbaycan nümayəndəsi Nağı bəyin də səfəri belə arzu və istəklərdən özündə ehtiva edən səfərlərdən idi.

    
Nağı bəy özünün xatirələrində yazır ki, Ənvər Paşa ilə hər gün görüşürdü.

“Bir dəfə özümü toplayıb və Ənvər paşanın məni sevməsindən də istifadə edərək dedim: “Paşam, sizinlə açıq danışmaq istəyirəm. Biz Qafqaz türkləri iki qüvvəyə inanırıq. Yuxarıda Allaha, aşağıda Ənvərə. Eşitdiyimə görə Sizin Nuri adında bir qardaşınız vardır.

Sizdən xahiş edirəm, Qafqaza gedəcək hərbi dəstənin başına Nuri paşanı təyin edəsiniz... Sizin Qazqaza gedəcək əsgərlərə komandir təyin etdiyiniz  prinsi hər axşam “Pera Palas” hotelinin salonunda içki içib,  rəqs edən görürəm. Qazqazda belə şeyləri xoşlamazlar”... Məni dinləyən Ənvər paşa “Çox yaxşı”- dedi. Sonra telefonu alaraq Qazqaza gedəcək zabitlərin içki içməyənlər olması, içki içməyəcəklərinə dair dillərindən kağız alınması üçün əmr verdi və mənə dedi: “Nağı bəy, Nuri çox cavandır, necə olsun?””.


Nuri Paşa Hacı Əhməd oğlu Killigil (1889-90-02.03.1949)


Heç şübhəsiz ki, Ənvər paşanın Nuri paşanı əvvəlcə Azərbaycana göndərmək fikri olmamışdı. Nağı bəy Ənvər paşanın öz qardaşını necə komandan təyin etməsini öz xatirələrində qeyd edib.

“Ənvər paşa ertəsi gün məni qarşılayaraq dedi: “Bəli Nağı bəy, istədiyiniz baş tutdu”. Mən sevinərək dedim: “Paşam, çox sevindim və sabah bütün Qafqaz türkləri sevinəcəklər”... Bu vaxt içəri bir paşa daxil oldu. Ənvər paşa: “Bu da istədiyin Nuri”- deyərək bizi tanış etdi”.

Beləliklə Nuri paşa Nağı bəyin istəyi və Ənvər paşanın razılığı ilə Qafqaz İslam Ordusuna komandan təyin olundu.


Nuri paşanın rəhbərliyi altında  Qafqaz İslam Ordusu Cəbrayıl-Ağdam-Tərtər  və Yevlaxdan keçərək 25may 1918-ci ildə Gəncə şəhərinə gəlib çıxdı.


Öz döyüş yolunu Gəncədən başlayaraq ölkəmizin paytaxtı Bakı şəhərini düşmənlərdən azad edənə qədər sözün həqiqi mənasında qəhrəmanlardan təşkil edilmiş bu ordu, Nuri paşanın rəhbərliyi altında Göyçay, Qaraməryəm, Müsüslü, Kürdəmir, Şamaxı, Sığırlı, Hacıqabul, Qarasu kimi onlarla yaşayış məntəqəsini qəddar düşmənlərdən azad etdi. Bu döyüşlərin içərisində Qaraməryəm uğrunda iyunun 27-30-u arasında olan savaş xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi və qalan digər döyüşlərin qələbə ilə nəticələnməsində istinad rolunu oynadı.



Qafqaz İslam Ordusu ölkəmizi təkcə bolşevik-daşnak quldurlarından azad etmədi, həm də Azərbaycana o dövr üçün ciddi sayıla biləcək qayda-qanun gətirdi.
Yazıçı Manaf Süleymanov özünün  “Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim” kitabında yazır ki, “Bir çörək satanın müştərilərdən bir şahı artıq aldığına görə qulağını dükan qapısına mıxlamışdılar”.
Müəllif başqa bir yerdə qeyd edir ki, “Bir dəfə daha böyük komandirin acığı tutmuşdu. Stolun dalından dikəlib üzbəüz oturmuş bizim komandirin iki tərəfdən bığlarından yapışaraq göyə qaldırdı, zərblə yerə çırpdı: “Yahu, islam övladlarını gavura hədəfə çevirmək istəyirsənmi?” qışqırdı”.


29 yaşlı bir paşa nə edə bilərdisə Nuri paşa ondan artığını cəmi 160 gün müddətinə edə bildi. O, həm qocaman Osmanlı rəhbərliyinin, həm də Azərbaycan  türklərinin  ümidlərini doğruldaraq, öz adını həm tarixə,  həm də hər bir Azərbaycan türkünün qəlbinə yazdı.



2012-ci ilin fevral ayında türk kinosu tarixində ən böyük büdcəyə malik olan və İstanbulun fəthindən bəhs edən “Fetih 1453” adlı film ekranlara çıxdı. Orada bir yerdə qeyd edilir ki, “Peyğəmbər əfəndimiz buyurdu ki, Konstantiniyyə əlbət bir gün fəth olunacaqdır. Onu fəth edən komandan nə gözəl komandan, onun əsgəri nə gözəl əsgərdir”.



Bəli bir gün müqəddəs Qarabağ torpaqlarımız erməni-rus işğalından azad ediləcək. Onu azad edən komandan nə böyük komandan, o əsgər nə gözəl əsgərdir. Və heç şübhəsiz O komandan bundan sonrakı tariximizdə ən azından Nuri paşa qədər seviləcəkdir. Allah o əsgərlərin əqlini iti, qolunu qüvvətli etsin. Onda heç şübhəsiz Nuri paşanın da ruhu sevinəcəkdir. İnşallah!!!

 




Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
27.04.2017, 10:58

Azərbaycan diplomatının arvadı Nyu-Yorkda oğurluqda ittiham edilir

27.04.2017, 10:58

ABŞ İraq və Suriyada hərbçilərinin sayını artıracaq

27.04.2017, 10:47

DİM: “Həm 1-ci, həm də 2-ci qəbul imtahanlarına asan, orta, çətin suallar salınıb” - MÜSAHİBƏ

27.04.2017, 10:37

Şəhər və rayondaxili avtobuslarda 5 yaşadək uşaqlar üçün ödəniş edilməyəcək

27.04.2017, 10:37

İsrail aviasiyası Dəməşqi bombaladı

27.04.2017, 10:06

Azərbaycan sülhməramlıları Əfqanıstandan qayıtdılar

27.04.2017, 09:54

Bakı metrosunda PROBLEM: qatar tuneldə qaldı

27.04.2017, 09:52

Nağdsız hesablaşmalar kimlərə tətbiq olunmalıdır? - Ekspert ŞƏRH ETDİ

27.04.2017, 09:49

Ermənilər minaatanlarla mövqelərimizi atəşə tutdu

27.04.2017, 09:46

Naxçıvanda kikboksinq turniri keçiriləcək

27.04.2017, 09:42

Almaniyada 108 nəfər azərbaycanlı həkimə iş verilib - Onlar kimlərdir...

27.04.2017, 09:33

Bakıda şadlıq evində dava - xəsarət alan var

27.04.2017, 09:30

Fərqanə Qasımova atasına görə konsert verəcək

27.04.2017, 09:26

Bu gün Neftçilər Xəstəxanasında pulsuz müayinə olacaq

27.04.2017, 09:20

Bakını gözləyən ekoloji fəlakətdən necə xilas olmalı...

27.04.2017, 09:06

“Əcnəbi tələbələrin fikir platforması”nın qalibləri – UNEC tələbələri

27.04.2017, 09:03

“Boş ay” gəlir, Bakıdakı şadlıq evləri qan ağlayır: “Toy sifarişlərimiz azalıb”

27.04.2017, 08:47

Dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ

27.04.2017, 01:22

Putin Trampla mayda görüşə bilər – Gizli danışıqlar aparılır

27.04.2017, 01:01

Lənkərandakı qəzada ölənlərin kimliyi bilindi, Yenilənib

27.04.2017, 00:44

Ukrayna  Prokurorluğu Azərbaycan şirkətləri barədə...    

27.04.2017, 00:29

Rusiyada 12 terrorçu saxlanıldı

27.04.2017, 00:14

Tailandda qasırğa xəbərdarlığı

26.04.2017, 23:46

İran Pakistan sərhədində silahlı toqquşma: 10 ölü

26.04.2017, 23:31

Eyni dərmanlar apteklərdə fərqli qiymətə satılır - VİDEO

26.04.2017, 23:23

Gəncədə kütləvi dava: 2 nəfər bıçaqlandı

26.04.2017, 23:16

NASA-dan önəmli AÇIQLAMA: “Fundamental kəşfin astasasındayıq”

26.04.2017, 23:10

Dünya çempionatında videotəkrardan istifadə ediləcək

26.04.2017, 22:57

Daha 19 PKK terrorçusu zərərsizləşdirilib

26.04.2017, 22:42

Qoca yaşda yenidən aşiq olan məşhurlar - MARAQLI    

26.04.2017, 22:40

Avropada qızılca epidemiyası - Xəbərdarlıq

26.04.2017, 22:24

Lerikə iki gündür qar yağır

26.04.2017, 22:12

Türkiyədə rusiyalı generalın 140 illik məzarı tapılıb

26.04.2017, 22:06

İŞİD-lə Əl-Qaidə-nin FƏRQİ

26.04.2017, 21:53

Paytaxtda yeni salınan yolla bağlı məsələyə aydınlıq gətirildi - VİDEO

ARXİV