24 sentyabr 2017, Bazar
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - O komandan tariximizdə Nuri paşa qədər seviləcək...
O komandan tariximizdə Nuri paşa qədər seviləcək...
01.03.2017, 09:40

Asif Mehdiyev
Politoloq, Milli Məclisin deputat köməkşisi
e-mail:asifmehdi@rambler.ru



2 mart Nuri Paşanın  əbədiyyətə qovuşduğu gündür
   


1918-ci ilin martın əvvəlləri... Azərbaycanın düşünən başları sonralar  ölkənin Baş naziri olacaq Nəsib bəy Yusifbəylinin rəhbərliyi altında Gəncə şəhərində iclas keçirirlər. İclasda Osmanlı ordusunun zabiti Hüsaməddin bəy, Nağı bəy Şeyxzamanlı ilə bərabər, İttihadi-islam Partiyasından doktor Xudadat bəy Rəfibəyli, Sosialist Partiyasından Aslan bəy Səfikürdski  də iştirak edirdilər. İclasda əsas məsələ Osmanlı qoşunlarının Azərbaycana dəvət edilib-edilməməsi idi. Müxtəlif məsələlərdə fikir ayrılığı olsa da, bu ümummilli məsələ olduğundan ortada fikir ayrılığından söhbət belə gedə bilməzdi. Müzakirələrdə Osmanlı ordusunun ölkənin xilası naminə dəvət edilməsi qərara alındı. Son dərəcə məsuliyyətli olan bu işi icra etmək Nağı bəy Şeyxzamanlıya həvalə edildi. Nağı bəy ləngimədən İstanbula yola düşdü. Təfsilata varmadan onu deyə bilərik ki, çox şükürlər, o, bu işi uğurla yerinə yetirdi.

     
Nağı bəy Şeyxzamanlı Osmanlı ordusunun rəhbərliyi qarşısında Azərbaycanda olan hərbi-siyasi vəziyyəti elə dəqiqliklə təsvir etdi ki, o vaxtlar Osmanlı imperiyasının siyasətini müəyyən edən əsas simalardan biri olan müdafiə naziri Ənvər Paşa həmin anda da Qafqaz İslam Ordusunun yaradılması haqqında qərar qəbul etdi və qardaş Azərbaycana kömək məqsədilə qoşun göndərməyi tapşırdı.

Martın 2-si Azərbaycan tarixinində xüsusən  də hərb tarixində əbədi olaraq öz imzasını qoymuş Qafqaz İslam Ordusunun  komandanı Nuri Paşanın dünyasını dəyişdiyi gündür.

 

 
Niyə
Nuri Paşa?

 


1918-20-ci illər XX  əsr Azərbaycan tarixinin 1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini qazanana qədər ən az öyrənilmiş dövrüdür desək,  yanılmarıq. Bəzən fikirləşirsən ki, nə yaxşı sovet dönəmində Azərbaycan tarixinin çox mühüm olan bu dövrünün  öyrənilməsinə qeyri-rəsmi qadağa qoyulub. Ona görə ki, o dövrü  oxucuya elə təqdim edəcəkdilər ki, sonra  bir əsr  vaxt lazım olacaqdı o yanlışlıqları düzəltmək üçün.



Məlumdur ki,Qafqaz İslam Ordusuna komandanlıq etməyi ilk olaraq şahzadə Fərruxa və Kazım Qarabəkir paşaya da təklif etmişdilər. Amma sonda bu Orduya komandanlıq Nuri paşaya həvalə olundu.

Nuri paşanın ölkəmizdəki fəaliyyətini öyrənmək baxımından Mehman Süleymanovun yazdığı “Nuri Paşa” kitabı qiymətli bir mənbədir. Orada Nağı bəy Şeyxzamanlının xatirələrinə də kifayət qədər yer verilib. O,Nağı bəy ki, Osmanlı qoşunlarının Azərbaycana dəvət etmək üçün məmur edilmişdi.


Əziz oxucu həqiqət budur ki, böyük nəticələr böyük arzu və istəklərdən qüvvət alır. Azərbaycan nümayəndəsi Nağı bəyin də səfəri belə arzu və istəklərdən özündə ehtiva edən səfərlərdən idi.

    
Nağı bəy özünün xatirələrində yazır ki, Ənvər Paşa ilə hər gün görüşürdü.

“Bir dəfə özümü toplayıb və Ənvər paşanın məni sevməsindən də istifadə edərək dedim: “Paşam, sizinlə açıq danışmaq istəyirəm. Biz Qafqaz türkləri iki qüvvəyə inanırıq. Yuxarıda Allaha, aşağıda Ənvərə. Eşitdiyimə görə Sizin Nuri adında bir qardaşınız vardır.

Sizdən xahiş edirəm, Qafqaza gedəcək hərbi dəstənin başına Nuri paşanı təyin edəsiniz... Sizin Qazqaza gedəcək əsgərlərə komandir təyin etdiyiniz  prinsi hər axşam “Pera Palas” hotelinin salonunda içki içib,  rəqs edən görürəm. Qazqazda belə şeyləri xoşlamazlar”... Məni dinləyən Ənvər paşa “Çox yaxşı”- dedi. Sonra telefonu alaraq Qazqaza gedəcək zabitlərin içki içməyənlər olması, içki içməyəcəklərinə dair dillərindən kağız alınması üçün əmr verdi və mənə dedi: “Nağı bəy, Nuri çox cavandır, necə olsun?””.


Nuri Paşa Hacı Əhməd oğlu Killigil (1889-90-02.03.1949)


Heç şübhəsiz ki, Ənvər paşanın Nuri paşanı əvvəlcə Azərbaycana göndərmək fikri olmamışdı. Nağı bəy Ənvər paşanın öz qardaşını necə komandan təyin etməsini öz xatirələrində qeyd edib.

“Ənvər paşa ertəsi gün məni qarşılayaraq dedi: “Bəli Nağı bəy, istədiyiniz baş tutdu”. Mən sevinərək dedim: “Paşam, çox sevindim və sabah bütün Qafqaz türkləri sevinəcəklər”... Bu vaxt içəri bir paşa daxil oldu. Ənvər paşa: “Bu da istədiyin Nuri”- deyərək bizi tanış etdi”.

Beləliklə Nuri paşa Nağı bəyin istəyi və Ənvər paşanın razılığı ilə Qafqaz İslam Ordusuna komandan təyin olundu.


Nuri paşanın rəhbərliyi altında  Qafqaz İslam Ordusu Cəbrayıl-Ağdam-Tərtər  və Yevlaxdan keçərək 25may 1918-ci ildə Gəncə şəhərinə gəlib çıxdı.


Öz döyüş yolunu Gəncədən başlayaraq ölkəmizin paytaxtı Bakı şəhərini düşmənlərdən azad edənə qədər sözün həqiqi mənasında qəhrəmanlardan təşkil edilmiş bu ordu, Nuri paşanın rəhbərliyi altında Göyçay, Qaraməryəm, Müsüslü, Kürdəmir, Şamaxı, Sığırlı, Hacıqabul, Qarasu kimi onlarla yaşayış məntəqəsini qəddar düşmənlərdən azad etdi. Bu döyüşlərin içərisində Qaraməryəm uğrunda iyunun 27-30-u arasında olan savaş xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi və qalan digər döyüşlərin qələbə ilə nəticələnməsində istinad rolunu oynadı.



Qafqaz İslam Ordusu ölkəmizi təkcə bolşevik-daşnak quldurlarından azad etmədi, həm də Azərbaycana o dövr üçün ciddi sayıla biləcək qayda-qanun gətirdi.
Yazıçı Manaf Süleymanov özünün  “Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim” kitabında yazır ki, “Bir çörək satanın müştərilərdən bir şahı artıq aldığına görə qulağını dükan qapısına mıxlamışdılar”.
Müəllif başqa bir yerdə qeyd edir ki, “Bir dəfə daha böyük komandirin acığı tutmuşdu. Stolun dalından dikəlib üzbəüz oturmuş bizim komandirin iki tərəfdən bığlarından yapışaraq göyə qaldırdı, zərblə yerə çırpdı: “Yahu, islam övladlarını gavura hədəfə çevirmək istəyirsənmi?” qışqırdı”.


29 yaşlı bir paşa nə edə bilərdisə Nuri paşa ondan artığını cəmi 160 gün müddətinə edə bildi. O, həm qocaman Osmanlı rəhbərliyinin, həm də Azərbaycan  türklərinin  ümidlərini doğruldaraq, öz adını həm tarixə,  həm də hər bir Azərbaycan türkünün qəlbinə yazdı.



2012-ci ilin fevral ayında türk kinosu tarixində ən böyük büdcəyə malik olan və İstanbulun fəthindən bəhs edən “Fetih 1453” adlı film ekranlara çıxdı. Orada bir yerdə qeyd edilir ki, “Peyğəmbər əfəndimiz buyurdu ki, Konstantiniyyə əlbət bir gün fəth olunacaqdır. Onu fəth edən komandan nə gözəl komandan, onun əsgəri nə gözəl əsgərdir”.



Bəli bir gün müqəddəs Qarabağ torpaqlarımız erməni-rus işğalından azad ediləcək. Onu azad edən komandan nə böyük komandan, o əsgər nə gözəl əsgərdir. Və heç şübhəsiz O komandan bundan sonrakı tariximizdə ən azından Nuri paşa qədər seviləcəkdir. Allah o əsgərlərin əqlini iti, qolunu qüvvətli etsin. Onda heç şübhəsiz Nuri paşanın da ruhu sevinəcəkdir. İnşallah!!!

 




Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
QMİ: “Axund vəzifəsinin ləğvi vətəndaş qarşıdurması deyil”
24.09.2017, 14:00

QMİ: “Axund vəzifəsinin ləğvi vətəndaş qarşıdurması deyil”

Azərbaycanda “Klassik Yoqa Məktəbi” açılıb - FOTOLAR
24.09.2017, 13:56

Azərbaycanda “Klassik Yoqa Məktəbi” açılıb - FOTOLAR

Prezident Salyanda səfərdədir
24.09.2017, 13:28

Prezident Salyanda səfərdədir

Avtomobilin vurduğu piyada xəstəxanada öldü - HACIQABULDA
24.09.2017, 13:09

Avtomobilin vurduğu piyada xəstəxanada öldü - HACIQABULDA

DTX rəisi: Dövlətə xəyanət edən hərbçilərlə bağlı işlər davam edir
24.09.2017, 12:57

DTX rəisi: Dövlətə xəyanət edən hərbçilərlə bağlı işlər davam edir

Mədət Quliyev: Azərbaycandan 900 nəfər İŞİD terror təşkilatına qoşulub, 85 nəfər həbsdədir
24.09.2017, 12:40

Mədət Quliyev: Azərbaycandan 900 nəfər İŞİD terror təşkilatına qoşulub, 85 nəfər həbsdədir

Sülhəddin Əkbər: “Belə bir istəyin olacağına inanmıram”
24.09.2017, 12:33

Sülhəddin Əkbər: “Belə bir istəyin olacağına inanmıram”

İlham Əliyev Neftçala Mərkəzi Rayon Xəstəxanasında şəraitlə tanış olub
24.09.2017, 12:24

İlham Əliyev Neftçala Mərkəzi Rayon Xəstəxanasında şəraitlə tanış olub

Prezident Neftçalada açılışlar etdi
24.09.2017, 12:13

Prezident Neftçalada açılışlar etdi

Sabah yağış yağacaq
24.09.2017, 12:10

Sabah yağış yağacaq

Elmar Məmmədyarov pakistanlı həmkarı ilə görüşüb
24.09.2017, 11:40

Elmar Məmmədyarov pakistanlı həmkarı ilə görüşüb

Həmsədrlər regiona səfər edəcək
24.09.2017, 10:55

Həmsədrlər regiona səfər edəcək

Lütfi Zadənin nəşinin Bakıya gətiriləcəyi tarix AÇIQLANIB
24.09.2017, 10:44

Lütfi Zadənin nəşinin Bakıya gətiriləcəyi tarix AÇIQLANIB

Xarici ölkə səfirləri tez-tez görüşə bilirmi? “Xüsusi qaydalar yoxdur”
24.09.2017, 10:37

Xarici ölkə səfirləri tez-tez görüşə bilirmi? “Xüsusi qaydalar yoxdur”

Almaniyada parlament seçkiləri keçirilir
24.09.2017, 10:23

Almaniyada parlament seçkiləri keçirilir

44 yaşlı kişi 9 yaşlı qızı zorladı - Bakıda dəhşətli hadisə
24.09.2017, 10:10

44 yaşlı kişi 9 yaşlı qızı zorladı - Bakıda dəhşətli hadisə

Kür və Araz çaylarında çirkənmənin nəticələri AÇIQLANDI
24.09.2017, 09:47

Kür və Araz çaylarında çirkənmənin nəticələri AÇIQLANDI

Ermənistan atəşkəsi 126 dəfə pozdu
24.09.2017, 09:40

Ermənistan atəşkəsi 126 dəfə pozdu

Elmar Məmmədyarov Bəhreyn xarici işlər naziri ilə görüş keçirib
24.09.2017, 09:38

Elmar Məmmədyarov Bəhreyn xarici işlər naziri ilə görüş keçirib

İstanbulda İŞİD-lə əlaqəli 36 nəfər saxlanıldı
24.09.2017, 00:47

İstanbulda İŞİD-lə əlaqəli 36 nəfər saxlanıldı

Deputat Tahir Süleymanov yubiley yaşının astanasında…   
24.09.2017, 00:30

Deputat Tahir Süleymanov yubiley yaşının astanasında…  

Elmar Məmmədyarovla Nalbandyanın görüşü yekunlaşdı - Yenilənib
24.09.2017, 00:22

Elmar Məmmədyarovla Nalbandyanın görüşü yekunlaşdı - Yenilənib

Kredit borcunu bitirən təqaüdçünün pensiyası tutulur - VİDEO
24.09.2017, 00:13

Kredit borcunu bitirən təqaüdçünün pensiyası tutulur - VİDEO

Masallı sakini öz evini yandırdı
23.09.2017, 23:47

Masallı sakini öz evini yandırdı

Bakıda qanunsuz "Bələdiyyə avtobusu" ...
23.09.2017, 23:30

Bakıda qanunsuz "Bələdiyyə avtobusu" ...

Salyanda işdən evə dönən qadınlar qəzaya düşdü
23.09.2017, 23:12

Salyanda işdən evə dönən qadınlar qəzaya düşdü

695 bal toplayan abituriyent niyə bu ixtisası seçdi - VİDEO
23.09.2017, 22:43

695 bal toplayan abituriyent niyə bu ixtisası seçdi - VİDEO

ABŞ bombardmançıları Şimali Koreya yaxınlığında
23.09.2017, 22:28

ABŞ bombardmançıları Şimali Koreya yaxınlığında

Kiş də məndən gileylidi, gileyli
23.09.2017, 22:11

Kiş də məndən gileylidi, gileyli

Əsəbləriniz gərgindirsə, ən adi hadisələrə  qıcıqlanırsınızsa, BU ÇAY SİZİN ÜÇÜNDÜR
23.09.2017, 21:57

Əsəbləriniz gərgindirsə, ən adi hadisələrə  qıcıqlanırsınızsa, BU ÇAY SİZİN ÜÇÜNDÜR

Qubada qətl törədilib
23.09.2017, 21:43

Qubada qətl törədilib

Brejnevin “enerji” dərmanlarını futbolçulara göndərən “KQB” şefi – ANDROPOVUN ÇAZOVDAN GİZLİ XAHİŞİ
23.09.2017, 21:17

Brejnevin “enerji” dərmanlarını futbolçulara göndərən “KQB” şefi – ANDROPOVUN ÇAZOVDAN GİZLİ XAHİŞİ

ABŞ-da iki polis zabiti güllələnib
23.09.2017, 20:59

ABŞ-da iki polis zabiti güllələnib

Bakıda ilk maneəli ekstremal yarışının qalibləri müəyyənləşib - Foto
23.09.2017, 20:37

Bakıda ilk maneəli ekstremal yarışının qalibləri müəyyənləşib - Foto

“Həbsxanada hazırlanıb” adlı brend yarana bilər
23.09.2017, 20:18

“Həbsxanada hazırlanıb” adlı brend yarana bilər

ARXİV
SORĞU
Məhərrəmliyin əsas şərtlərini qəbul edirsiniz?
- Bəli qəbul edirəm və Kərbəla şəhidlərinə mütləq yas saxlayacam (46.5%)
- Məhərrəmliyin şərtləri yalnız şiələr üçündür(7.90%)
- Bu şərtlərin heç birini qəbul etmirəm(11.1%)
- Məhərrəmlık əsl İslama ziddir(34.4%)