23 noyabr 2017, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - O komandan tariximizdə Nuri paşa qədər seviləcək...
O komandan tariximizdə Nuri paşa qədər seviləcək...
01.03.2017, 09:40

Asif Mehdiyev
Politoloq, Milli Məclisin deputat köməkşisi
e-mail:asifmehdi@rambler.ru



2 mart Nuri Paşanın  əbədiyyətə qovuşduğu gündür
   


1918-ci ilin martın əvvəlləri... Azərbaycanın düşünən başları sonralar  ölkənin Baş naziri olacaq Nəsib bəy Yusifbəylinin rəhbərliyi altında Gəncə şəhərində iclas keçirirlər. İclasda Osmanlı ordusunun zabiti Hüsaməddin bəy, Nağı bəy Şeyxzamanlı ilə bərabər, İttihadi-islam Partiyasından doktor Xudadat bəy Rəfibəyli, Sosialist Partiyasından Aslan bəy Səfikürdski  də iştirak edirdilər. İclasda əsas məsələ Osmanlı qoşunlarının Azərbaycana dəvət edilib-edilməməsi idi. Müxtəlif məsələlərdə fikir ayrılığı olsa da, bu ümummilli məsələ olduğundan ortada fikir ayrılığından söhbət belə gedə bilməzdi. Müzakirələrdə Osmanlı ordusunun ölkənin xilası naminə dəvət edilməsi qərara alındı. Son dərəcə məsuliyyətli olan bu işi icra etmək Nağı bəy Şeyxzamanlıya həvalə edildi. Nağı bəy ləngimədən İstanbula yola düşdü. Təfsilata varmadan onu deyə bilərik ki, çox şükürlər, o, bu işi uğurla yerinə yetirdi.

     
Nağı bəy Şeyxzamanlı Osmanlı ordusunun rəhbərliyi qarşısında Azərbaycanda olan hərbi-siyasi vəziyyəti elə dəqiqliklə təsvir etdi ki, o vaxtlar Osmanlı imperiyasının siyasətini müəyyən edən əsas simalardan biri olan müdafiə naziri Ənvər Paşa həmin anda da Qafqaz İslam Ordusunun yaradılması haqqında qərar qəbul etdi və qardaş Azərbaycana kömək məqsədilə qoşun göndərməyi tapşırdı.

Martın 2-si Azərbaycan tarixinində xüsusən  də hərb tarixində əbədi olaraq öz imzasını qoymuş Qafqaz İslam Ordusunun  komandanı Nuri Paşanın dünyasını dəyişdiyi gündür.

 

 
Niyə
Nuri Paşa?

 


1918-20-ci illər XX  əsr Azərbaycan tarixinin 1991-ci ildə Azərbaycan öz müstəqilliyini qazanana qədər ən az öyrənilmiş dövrüdür desək,  yanılmarıq. Bəzən fikirləşirsən ki, nə yaxşı sovet dönəmində Azərbaycan tarixinin çox mühüm olan bu dövrünün  öyrənilməsinə qeyri-rəsmi qadağa qoyulub. Ona görə ki, o dövrü  oxucuya elə təqdim edəcəkdilər ki, sonra  bir əsr  vaxt lazım olacaqdı o yanlışlıqları düzəltmək üçün.



Məlumdur ki,Qafqaz İslam Ordusuna komandanlıq etməyi ilk olaraq şahzadə Fərruxa və Kazım Qarabəkir paşaya da təklif etmişdilər. Amma sonda bu Orduya komandanlıq Nuri paşaya həvalə olundu.

Nuri paşanın ölkəmizdəki fəaliyyətini öyrənmək baxımından Mehman Süleymanovun yazdığı “Nuri Paşa” kitabı qiymətli bir mənbədir. Orada Nağı bəy Şeyxzamanlının xatirələrinə də kifayət qədər yer verilib. O,Nağı bəy ki, Osmanlı qoşunlarının Azərbaycana dəvət etmək üçün məmur edilmişdi.


Əziz oxucu həqiqət budur ki, böyük nəticələr böyük arzu və istəklərdən qüvvət alır. Azərbaycan nümayəndəsi Nağı bəyin də səfəri belə arzu və istəklərdən özündə ehtiva edən səfərlərdən idi.

    
Nağı bəy özünün xatirələrində yazır ki, Ənvər Paşa ilə hər gün görüşürdü.

“Bir dəfə özümü toplayıb və Ənvər paşanın məni sevməsindən də istifadə edərək dedim: “Paşam, sizinlə açıq danışmaq istəyirəm. Biz Qafqaz türkləri iki qüvvəyə inanırıq. Yuxarıda Allaha, aşağıda Ənvərə. Eşitdiyimə görə Sizin Nuri adında bir qardaşınız vardır.

Sizdən xahiş edirəm, Qafqaza gedəcək hərbi dəstənin başına Nuri paşanı təyin edəsiniz... Sizin Qazqaza gedəcək əsgərlərə komandir təyin etdiyiniz  prinsi hər axşam “Pera Palas” hotelinin salonunda içki içib,  rəqs edən görürəm. Qazqazda belə şeyləri xoşlamazlar”... Məni dinləyən Ənvər paşa “Çox yaxşı”- dedi. Sonra telefonu alaraq Qazqaza gedəcək zabitlərin içki içməyənlər olması, içki içməyəcəklərinə dair dillərindən kağız alınması üçün əmr verdi və mənə dedi: “Nağı bəy, Nuri çox cavandır, necə olsun?””.


Nuri Paşa Hacı Əhməd oğlu Killigil (1889-90-02.03.1949)


Heç şübhəsiz ki, Ənvər paşanın Nuri paşanı əvvəlcə Azərbaycana göndərmək fikri olmamışdı. Nağı bəy Ənvər paşanın öz qardaşını necə komandan təyin etməsini öz xatirələrində qeyd edib.

“Ənvər paşa ertəsi gün məni qarşılayaraq dedi: “Bəli Nağı bəy, istədiyiniz baş tutdu”. Mən sevinərək dedim: “Paşam, çox sevindim və sabah bütün Qafqaz türkləri sevinəcəklər”... Bu vaxt içəri bir paşa daxil oldu. Ənvər paşa: “Bu da istədiyin Nuri”- deyərək bizi tanış etdi”.

Beləliklə Nuri paşa Nağı bəyin istəyi və Ənvər paşanın razılığı ilə Qafqaz İslam Ordusuna komandan təyin olundu.


Nuri paşanın rəhbərliyi altında  Qafqaz İslam Ordusu Cəbrayıl-Ağdam-Tərtər  və Yevlaxdan keçərək 25may 1918-ci ildə Gəncə şəhərinə gəlib çıxdı.


Öz döyüş yolunu Gəncədən başlayaraq ölkəmizin paytaxtı Bakı şəhərini düşmənlərdən azad edənə qədər sözün həqiqi mənasında qəhrəmanlardan təşkil edilmiş bu ordu, Nuri paşanın rəhbərliyi altında Göyçay, Qaraməryəm, Müsüslü, Kürdəmir, Şamaxı, Sığırlı, Hacıqabul, Qarasu kimi onlarla yaşayış məntəqəsini qəddar düşmənlərdən azad etdi. Bu döyüşlərin içərisində Qaraməryəm uğrunda iyunun 27-30-u arasında olan savaş xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi və qalan digər döyüşlərin qələbə ilə nəticələnməsində istinad rolunu oynadı.



Qafqaz İslam Ordusu ölkəmizi təkcə bolşevik-daşnak quldurlarından azad etmədi, həm də Azərbaycana o dövr üçün ciddi sayıla biləcək qayda-qanun gətirdi.
Yazıçı Manaf Süleymanov özünün  “Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim” kitabında yazır ki, “Bir çörək satanın müştərilərdən bir şahı artıq aldığına görə qulağını dükan qapısına mıxlamışdılar”.
Müəllif başqa bir yerdə qeyd edir ki, “Bir dəfə daha böyük komandirin acığı tutmuşdu. Stolun dalından dikəlib üzbəüz oturmuş bizim komandirin iki tərəfdən bığlarından yapışaraq göyə qaldırdı, zərblə yerə çırpdı: “Yahu, islam övladlarını gavura hədəfə çevirmək istəyirsənmi?” qışqırdı”.


29 yaşlı bir paşa nə edə bilərdisə Nuri paşa ondan artığını cəmi 160 gün müddətinə edə bildi. O, həm qocaman Osmanlı rəhbərliyinin, həm də Azərbaycan  türklərinin  ümidlərini doğruldaraq, öz adını həm tarixə,  həm də hər bir Azərbaycan türkünün qəlbinə yazdı.



2012-ci ilin fevral ayında türk kinosu tarixində ən böyük büdcəyə malik olan və İstanbulun fəthindən bəhs edən “Fetih 1453” adlı film ekranlara çıxdı. Orada bir yerdə qeyd edilir ki, “Peyğəmbər əfəndimiz buyurdu ki, Konstantiniyyə əlbət bir gün fəth olunacaqdır. Onu fəth edən komandan nə gözəl komandan, onun əsgəri nə gözəl əsgərdir”.



Bəli bir gün müqəddəs Qarabağ torpaqlarımız erməni-rus işğalından azad ediləcək. Onu azad edən komandan nə böyük komandan, o əsgər nə gözəl əsgərdir. Və heç şübhəsiz O komandan bundan sonrakı tariximizdə ən azından Nuri paşa qədər seviləcəkdir. Allah o əsgərlərin əqlini iti, qolunu qüvvətli etsin. Onda heç şübhəsiz Nuri paşanın da ruhu sevinəcəkdir. İnşallah!!!

 




xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Ukraynada otelə silahlı hücumda azərbaycanlılar döyüldü
22.11.2017, 23:56

Ukraynada otelə silahlı hücumda azərbaycanlılar döyüldü

Baş məşqçi penalti ilə bağlı sualdan yayındı
22.11.2017, 23:41

Baş məşqçi penalti ilə bağlı sualdan yayındı

Mühafizə polisinin avtomobili qəzaya düşdü
22.11.2017, 23:22

Mühafizə polisinin avtomobili qəzaya düşdü

Qapısı açıq vəziyyətdə sərnişin daşıyan avtobuslar - Video
22.11.2017, 23:07

Qapısı açıq vəziyyətdə sərnişin daşıyan avtobuslar - Video

"Qarabağ" "Çelsi"yə məğlub oldu: 0:4,  Yenilənib
22.11.2017, 22:49

"Qarabağ" "Çelsi"yə məğlub oldu: 0:4,  Yenilənib

Azərbaycanda “premium klass” mühərrik yağı istehsal ediləcək
22.11.2017, 22:21

Azərbaycanda “premium klass” mühərrik yağı istehsal ediləcək

Azərbaycanda bu canlı balıqlar gömrük idxal rüsumundan azad edilir
22.11.2017, 22:10

Azərbaycanda bu canlı balıqlar gömrük idxal rüsumundan azad edilir

Yuxunuz ərşə çəkilibsə, SƏBƏBİNİ MƏTBƏXDƏ AXTARIN
22.11.2017, 21:53

Yuxunuz ərşə çəkilibsə, SƏBƏBİNİ MƏTBƏXDƏ AXTARIN

Əfqanıstanda üç Gürcüstan hərbçisi yaralanıb
22.11.2017, 21:45

Əfqanıstanda üç Gürcüstan hərbçisi yaralanıb

Soçidə Rusiya, Türkiyə və İran prezidentlərinin görüşü yekunlaşdı
22.11.2017, 21:14

Soçidə Rusiya, Türkiyə və İran prezidentlərinin görüşü yekunlaşdı

Uzunömürlü olmağın yeni sirri – Həm asan, həm də sərfəli...   
22.11.2017, 20:54

Uzunömürlü olmağın yeni sirri – Həm asan, həm də sərfəli...  

Tərtərdə zəlzələ məktəb və uşaq bağçasını qəzalı vəziyyətə salıb
22.11.2017, 20:43

Tərtərdə zəlzələ məktəb və uşaq bağçasını qəzalı vəziyyətə salıb

Sürücülərə şad xəbər: Hərəkət bərpa olunur
22.11.2017, 20:26

Sürücülərə şad xəbər: Hərəkət bərpa olunur

Bu rayonlara qar yağdı
22.11.2017, 20:16

Bu rayonlara qar yağdı

"Qarabağ"la "Çelsi"nin start heyəti açıqlandı
22.11.2017, 20:02

"Qarabağ"la "Çelsi"nin start heyəti açıqlandı

Tbilisidə antiterror əməliyyatı
22.11.2017, 19:51

Tbilisidə antiterror əməliyyatı

Qızılgül və qərənfilin kiloqramı üçün 1 dollar idxal rüsumu alınacaq
22.11.2017, 18:59

Qızılgül və qərənfilin kiloqramı üçün 1 dollar idxal rüsumu alınacaq

Nazir: Bakı-Astara dəmir yolu köçürüləcək
22.11.2017, 18:43

Nazir: Bakı-Astara dəmir yolu köçürüləcək

Ramiz Mehdiyev MDB təhlükəsizlik şuraları katiblərinin görüşündə çıxış edib
22.11.2017, 18:31

Ramiz Mehdiyev MDB təhlükəsizlik şuraları katiblərinin görüşündə çıxış edib

Baş bankir: “Manatın məzənnəsi və onun taleyi ...”
22.11.2017, 18:21

Baş bankir: “Manatın məzənnəsi və onun taleyi ...”

Nazir ev təminatı HAQDA: “5 il ərzində problem həllini tapacaq”
22.11.2017, 18:17

Nazir ev təminatı HAQDA: “5 il ərzində problem həllini tapacaq”

Rusiya Azərbaycana qaz nəql edəcək
22.11.2017, 18:04

Rusiya Azərbaycana qaz nəql edəcək

Daha iki rayonda icbari tibbi sığorta tətbiq ediləcək
22.11.2017, 17:50

Daha iki rayonda icbari tibbi sığorta tətbiq ediləcək

Şenol Günəş “Qarabağ”ın oyununa baxmağa gəldi
22.11.2017, 17:45

Şenol Günəş “Qarabağ”ın oyununa baxmağa gəldi

Samir Şərifov deputatların iradlarına CAVAB VERDİ
22.11.2017, 17:40

Samir Şərifov deputatların iradlarına CAVAB VERDİ

Vasim Məmmədəliyevin 75 illiyi qeyd olundu
22.11.2017, 17:33

Vasim Məmmədəliyevin 75 illiyi qeyd olundu

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ   
22.11.2017, 17:30

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ  

Yol polisi kəmər bağlamayan 1885 sərnişinə cərimə kəsib
22.11.2017, 17:29

Yol polisi kəmər bağlamayan 1885 sərnişinə cərimə kəsib

Nömrələrdə defisləri silən 133 sürücü cərimələndi
22.11.2017, 17:25

Nömrələrdə defisləri silən 133 sürücü cərimələndi

Valeh Ələsgərov: “Hökumət büdcəyə görə məsuliyyət daşıyır”    
22.11.2017, 17:16

Valeh Ələsgərov: “Hökumət büdcəyə görə məsuliyyət daşıyır”  

Azərbaycanda oftolmologiya sahəsində unikal əməliyyatlara başlanıldı
22.11.2017, 17:12

Azərbaycanda oftolmologiya sahəsində unikal əməliyyatlara başlanıldı

“Banklara zəng edib seçicilərimizin kreditlərinə  görə yalvarırıq”
22.11.2017, 17:08

“Banklara zəng edib seçicilərimizin kreditlərinə  görə yalvarırıq”

Rəsulzadənin məzarı tapılan xanımı zirzəmidə dünyasını dəyişib... - TARİX
22.11.2017, 17:06

Rəsulzadənin məzarı tapılan xanımı zirzəmidə dünyasını dəyişib... - TARİX

Afinada XIII Ali səviyyəli toplantı öz işinə başlayıb
22.11.2017, 16:59

Afinada XIII Ali səviyyəli toplantı öz işinə başlayıb

Ziyafət Əsgərov Bakı-Astara dəmir yolunun köçürülməsini istədi
22.11.2017, 16:54

Ziyafət Əsgərov Bakı-Astara dəmir yolunun köçürülməsini istədi

ARXİV