19 fevral 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Azərbaycanda “Novruz”, farslarda “Nouruz”, özbəklərdə “Navruz”, qazaxlarda “Naurız”..
Azərbaycanda “Novruz”, farslarda “Nouruz”, özbəklərdə “Navruz”, qazaxlarda “Naurız”..
20.03.2017, 10:06

Bu gün Novruz bayramıdır, qış öz yerini bahara təhvil verir. Türk-müsəlman dünyasında geniş miqyasda qeyd edilən Novruz bayramı həm də yeni ilin gəlişini bildirir.

Modern.az-ın məlumatına görə, elmi araşdırmalar Novruz bayramının qədim tarixə malik olduğunu sübut edib. Bu bayramın İslam dini yaranmazdan öncə, Zərdüşt peyğəmbərin yaşadığı dövrdə qeyd edilməsinə dair məlumatlar onun yaşından xəbər verir. İlk yazılı mənbələr Novruz bayramının bizim eradan əvvəl 505-ci ildə yarandığını bildirir. Vaxtilə bəzi İslam xadimləri Novruza dini rəng verməyə çalışsalar da, bunu qəbul etdirməyə nail ola bilməyiblər. Tədqiqatçılar bu bayramın məhz Yaxın Şərqin qədim əkinçiliklə məşğul olan xalqları arasında meydana gəldiyini qeyd edirlər.


Sovet dövründə SSRİ-nin tərkibində olan digər türkdilli respublikalar kimi Azərbaycanda da Novruz qeyri-rəsmi bayram kimi qeyd olunurdu. Çünki hökumət orqanları buna icazə vermir, bayramı açıq şəkildə qeyd etmək təklifi irəli sürən ziyalıları təqib edirdi. Təqib və təzyiqlərə baxmayaraq, azərbaycanlılar əsrlərdən qalmış ənənələrə sadiq qalaraq hər il Novruzu təmtəraqla qarşılayırdılar.


1967-ci ildə isə Novruz Azərbaycanda dövlət səviyyəsində rəsmi bayram kimi qeyd olundu. Onun təşəbbüskarı isə Azərbaycan Kommunist Partiyasının ideoloji məsələlər üzrə katibi, yazıçı-dramaturq, dəyərli vətənpərvər Şıxəli Qurbanov idi. Həmin il Novruz tonqalları yalnız küçələri, meydanları yox, həm də ən başlıcası illərin dözülməz ağırlığı altında sıxılan, boğulan, mühitin qaranlıqlarına bürünən ürəkləri, beyinləri işığa qərq etdi. Şıxəli Qurbanova qədər Azərbaycanın partiya nomenklaturasında heç kim belə bir cəsur addım atmamışdı. 


Bu addım milli təəsübkeş Şıxəli Qurbanova baha başa gəldi, elə 1967-ci ilin mayında o, müəmmalı şəkildə vəfat etdi. Heç şübhəsiz onu öldürdülər. Ondan sonra ta sovet imperiyası dağılanadək Novruz rəsmi səviyyədə qeyd olunmadı. 

Xalq ədət-ənənəsinə görə Novruz bayramından öncə sürən Boz ay ərzində su, od, yel və torpaq çərşənbələri qeyd edilir. Xalq mövhumatına əsasən, birinci çərşənbə günü su və su mənbələri təzələnir və hərəkətə gəlir, ikinci çərşənbədə çatılan od yeni həyatın, baharın və istiliyin gəlişini simvolizə edir, üçüncü çərşənbədə isti və təravətli külək bütün canlılara, hər yerə nüfuz edərək yatmışlara təsir göstərir. Dördüncü çərşənbədə torpaq oyanır, otlar cücərir, ağaclar tumurcuqlayır ki, bu da baharın gəlməsindən xəbər verir. Bağ-bostan, dirrik yerləri əkinə hazırlanır. Torpaq çərşənbəsində evlərdə yaşıllıq nişanəsi, təbiətin canlanmasının rəmzi olan səməni göyərmiş olur.


Novruz bayramı qədim ənənələrlə, oyunlarla zəngindir. Qədim ənənələrdən «Kos-kosa» oyununu (baharın gəlməsi rəmzi) və falabaxmanı qeyd etmək olar.


Novruzun ən yüksək zirvəsi köhnə il öz səlahiyyətlərini təzə ilə verəndə olur. Bu anda köhnə ənənəyə görə Novruzun şərəfinə top və tüfənglərdən yaylım atəşləri açılır. Bahar qızı, Kosa və Keçəl Novruzun əsas atributlarıdır. 


Azərbaycanlılar bayram süfrəsinə ciddi diqqət yetirirlər. Süfrədə adları da «s» hərfi ilə başlayan yeddi şey olmalıdır. Bura sumax, sirkə, süd, səməni, su, səbzi, «s» hərfi ilə başlayan xörəklər daxildir. Bunlardan başqa masanın üstünə içərisi qoz-fındıq, şabalıd, şirniyyatla dolu xonça qoyular güzgü və şamlar düzülər. Güzgünün üstünə boyanmış yumurtalar qoyulur. Bunların da öz rəmzi mənası var: şam - od, işıq deməkdir (insanı bədnəzərdən qoruyur), güzgü aydınlıq rəmzidir. 


Ənənəyə görə bayram vaxtı hamı evdə olmalıdır. Xalq arasında deyirlər: «Əgər bayram günü öz evində olmasan, yeddi il evdə olmayacaqsan». 
Keçmişdə Novruz bayramı günləri bir qayda olaraq, çöl qapıları bağlanmırdı. Təzə ilin birinci günü bütün gecə işıqlar söndürülmür, çünki sönmüş od, yanmayan işıq bədbəxtçilik əlaməti sayılardı. 


Novruzu qeyd edərkən kəndlilər təzə ilin necə keçməyini (quru və ya yağıntılı),  məhsuldarlığın dərəcəsini təyin edirdilər. Ənənəyə görə Novruzun birinci gününü yaz, ikincini günün yay, üçüncünü günün payız, dördüncü gününü isə qış sayırlar. 


Əgər birinci gün küləksiz və yağmursuz olarsa, deməli həmin yaz kənd təsərrüfatı işləri üçün əlverişli olacaq. Əksinə yağmurlu, külək olsa, deməli bütün yaz belə olacaq. Qalan üç günlərdə də yayın, payızın və qışın necə olacağı təyin olunurdu. Novruzda həyət-bacanı təmizləyər, paltar-palazı təmiz suya çəkər, ağacların dibini belləyər, quru budaqlarını kəsib atar, bağların xəzəlini yığıb yandırır, təzə paltar geyinər, qəmgin oturmazlar. Küsülülər barışar, qohum-qardaşa qonaq gedərlər, söyüş söyməz, qiymət və qarğış etməzlər.


Azərbaycanda Novruz bayramı adətən martın 20-21-i qeyd edilir. 


Qeyd edildiyi kimi, Novruz bayramı türk-müsəlman dünyasında da təmtəraqla keçirilir. Bu bayramı farslar «Nouruz», özbəklər «Navruz», türkmənlər «Novruz», qazaxlar «Naurız», qırğızlar «Nooruz», türklər «Nevruz», Krım türkləri «Navrez» adlandırırlar. 
Hər bir xalq bu bayramla bağlı etnik, yerli milli xüsusiyyətlərinə uyğun, özünəməxsus mövsüm adətləri, mərasim nəğmələri yaradıb. Ümumilikdə, Novruz Azərbaycan, İran, Türkmənistan, Tacikistan, Özbəkistan , Pakistan , Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyədə xüsusi təntənə ilə qeyd edilir. Albaniyada Novruz bayramı dini bayram kimi Bəktaşilik təriqətinin davamçıları tərəfindən qeyd edilir.

N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının məlumatına görə, 2010-cu ildə Azərbaycan ərazisində baharın gəlişi martın 20-də Bakı vaxtı ilə təxminən saat 21:32 radələrində baş verəcək. 

Bayramınız mübarək!



A.Qorxmaz

 

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
ABŞ və Azərbaycanın birgə SƏYİ: Yem və toxum təmizləmə məntəqəsi açıldı
19.02.2018, 13:34

ABŞ və Azərbaycanın birgə SƏYİ: Yem və toxum təmizləmə məntəqəsi açıldı

Məktəblərdə “hicab bombası” - Çarşabsızlıq türk qadınının nailiyyətidir
19.02.2018, 13:30

Məktəblərdə “hicab bombası” - Çarşabsızlıq türk qadınının nailiyyətidir

"Bayıldan köçürülənlərə verilən kirayə haqqının aşağı məbləği 260 manatdır"
19.02.2018, 13:29

"Bayıldan köçürülənlərə verilən kirayə haqqının aşağı məbləği 260 manatdır"

İŞİD-ə qoşulan qadına ölüm hökmü çıxarıldı
19.02.2018, 13:28

İŞİD-ə qoşulan qadına ölüm hökmü çıxarıldı

Məktəbəqədər hazırlıq siniflərilə bağlı YENİLİK
19.02.2018, 13:27

Məktəbəqədər hazırlıq siniflərilə bağlı YENİLİK

İraqda azərbaycanlı qadınlara ömürlük həbs cəzası verildi
19.02.2018, 13:25

İraqda azərbaycanlı qadınlara ömürlük həbs cəzası verildi

Jurnalistləri incidən kaprizli MÜSAHİBLƏR: “Məndən izahat aldı ki, bu başlıqla getməsə...” - MARAQLI   
19.02.2018, 13:17

Jurnalistləri incidən kaprizli MÜSAHİBLƏR: “Məndən izahat aldı ki, bu başlıqla getməsə...” - MARAQLI  

“Virtual Məkanda Azərbaycan” layihəsinin ilk təlimi baş tutub
19.02.2018, 13:15

“Virtual Məkanda Azərbaycan” layihəsinin ilk təlimi baş tutub

I sinfə elektron sənəd qəbulunun aparılacağı tarixlər açıqlandı
19.02.2018, 13:11

I sinfə elektron sənəd qəbulunun aparılacağı tarixlər açıqlandı

Yol polisləri özlərini suya atıb ana və körpəni xilas etdilər 
19.02.2018, 13:09

Yol polisləri özlərini suya atıb ana və körpəni xilas etdilər 

191 dövlət əmlakı ÖZƏLLƏŞDİRİLİR
19.02.2018, 13:05

191 dövlət əmlakı ÖZƏLLƏŞDİRİLİR

Rusiya ölümcül raketlər hazırlayıb – “Qoca qitə”dən həyəcan SİQNALI
19.02.2018, 12:46

Rusiya ölümcül raketlər hazırlayıb – “Qoca qitə”dən həyəcan SİQNALI

Deputatdan “Expo 2025”ə dair nikbin PROQNOZ
19.02.2018, 12:45

Deputatdan “Expo 2025”ə dair nikbin PROQNOZ

Zərdablı müəllimdən Dilçilik İnstitutuna 25 TƏKLİF VƏ İRAD
19.02.2018, 12:43

Zərdablı müəllimdən Dilçilik İnstitutuna 25 TƏKLİF VƏ İRAD

Ziya Məmmədovun villası YANDI
19.02.2018, 12:35

Ziya Məmmədovun villası YANDI

Bakıda tutulan narkobaronun dəstəsi mənzilləri soyurmuş   
19.02.2018, 12:35

Bakıda tutulan narkobaronun dəstəsi mənzilləri soyurmuş  

Sabahın hava PROQNOZU: Çiskin, duman...   
19.02.2018, 12:29

Sabahın hava PROQNOZU: Çiskin, duman...  

Milli Məclis dünya parlamentlərinə müraciət edəcək   
19.02.2018, 12:26

Milli Məclis dünya parlamentlərinə müraciət edəcək  

Azərbaycan müdafiə nazirinin sabiq müavinindən Libermana sui-qəsdlə bağlı şok AÇIQLAMA
19.02.2018, 12:21

Azərbaycan müdafiə nazirinin sabiq müavinindən Libermana sui-qəsdlə bağlı şok AÇIQLAMA

Lavrov: “İsrailin dövlət kimi məhv edilməsinə qarşıyıq”
19.02.2018, 12:21

Lavrov: “İsrailin dövlət kimi məhv edilməsinə qarşıyıq”

“Qətl edilmiş 8 ailə” - Hüseynovların soyqırımı - Xocalı DƏHŞƏTİ   
19.02.2018, 12:19

“Qətl edilmiş 8 ailə” - Hüseynovların soyqırımı - Xocalı DƏHŞƏTİ  

“Gəncəbank”ın kreditorlarına XƏBƏRDARLIQ
19.02.2018, 12:13

“Gəncəbank”ın kreditorlarına XƏBƏRDARLIQ

Rezidenturaya qəbul üçün sınaq imtahanı keçiriləcək
19.02.2018, 11:54

Rezidenturaya qəbul üçün sınaq imtahanı keçiriləcək

Heydər Əsədov şikayətçiləri Ağsuya toplayacaq   
19.02.2018, 11:47

Heydər Əsədov şikayətçiləri Ağsuya toplayacaq  

"İctimaiyyətlə əlaqələr işində üç qızıl qayda var" - Bakıya gəlmiş əcnəbi PR mütəxəssislərindən MƏSLƏHƏT    
19.02.2018, 11:42

"İctimaiyyətlə əlaqələr işində üç qızıl qayda var" - Bakıya gəlmiş əcnəbi PR mütəxəssislərindən MƏSLƏHƏT    

Deputat: “Başqa seçim etməyə haqqım yox idi” - MÜSAHİBƏ   
19.02.2018, 11:20

Deputat: “Başqa seçim etməyə haqqım yox idi” - MÜSAHİBƏ  

Avropa İttifaqının xüsusi elçisi İlham Əliyevin qəbulunda
19.02.2018, 11:13

Avropa İttifaqının xüsusi elçisi İlham Əliyevin qəbulunda

“Bizim Planet”də Azərbaycandakı siyasi vəziyyətdən danışılıb   
19.02.2018, 11:10

“Bizim Planet”də Azərbaycandakı siyasi vəziyyətdən danışılıb  

İran:
19.02.2018, 11:06

İran: "Suriyada hərbi bazamız yoxdur”

Tillerson Putinlə münasibətləri HAQDA: “Kremldə ona dedim ki...”
19.02.2018, 10:56

Tillerson Putinlə münasibətləri HAQDA: “Kremldə ona dedim ki...”

“Sputnik-Azərbaycan”ın gəncləri: “İş üçün müraciət etmədiyimiz yer qalmamışdı”  
19.02.2018, 10:54

“Sputnik-Azərbaycan”ın gəncləri: “İş üçün müraciət etmədiyimiz yer qalmamışdı”  

Yeni regional format yaranır: Azərbaycan-Türkiyə-Ukrayna
19.02.2018, 10:51

Yeni regional format yaranır: Azərbaycan-Türkiyə-Ukrayna

Qar Xınalığa gedən yolu bağladı - FOTO
19.02.2018, 10:49

Qar Xınalığa gedən yolu bağladı - FOTO

Heydər Əliyev Mərkəzində “Xocalı 613” adlı klassik musiqi gecəsi keçiriləcək
19.02.2018, 10:42

Heydər Əliyev Mərkəzində “Xocalı 613” adlı klassik musiqi gecəsi keçiriləcək

Bakı Ali Neft Məktəbinin tələbələri çempion oldular
19.02.2018, 10:28

Bakı Ali Neft Məktəbinin tələbələri çempion oldular

ARXİV