23 sentyabr 2017, Şənbə
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Azərbaycanda “Novruz”, farslarda “Nouruz”, özbəklərdə “Navruz”, qazaxlarda “Naurız”..
Azərbaycanda “Novruz”, farslarda “Nouruz”, özbəklərdə “Navruz”, qazaxlarda “Naurız”..
20.03.2017, 10:06

Bu gün Novruz bayramıdır, qış öz yerini bahara təhvil verir. Türk-müsəlman dünyasında geniş miqyasda qeyd edilən Novruz bayramı həm də yeni ilin gəlişini bildirir.

Modern.az-ın məlumatına görə, elmi araşdırmalar Novruz bayramının qədim tarixə malik olduğunu sübut edib. Bu bayramın İslam dini yaranmazdan öncə, Zərdüşt peyğəmbərin yaşadığı dövrdə qeyd edilməsinə dair məlumatlar onun yaşından xəbər verir. İlk yazılı mənbələr Novruz bayramının bizim eradan əvvəl 505-ci ildə yarandığını bildirir. Vaxtilə bəzi İslam xadimləri Novruza dini rəng verməyə çalışsalar da, bunu qəbul etdirməyə nail ola bilməyiblər. Tədqiqatçılar bu bayramın məhz Yaxın Şərqin qədim əkinçiliklə məşğul olan xalqları arasında meydana gəldiyini qeyd edirlər.


Sovet dövründə SSRİ-nin tərkibində olan digər türkdilli respublikalar kimi Azərbaycanda da Novruz qeyri-rəsmi bayram kimi qeyd olunurdu. Çünki hökumət orqanları buna icazə vermir, bayramı açıq şəkildə qeyd etmək təklifi irəli sürən ziyalıları təqib edirdi. Təqib və təzyiqlərə baxmayaraq, azərbaycanlılar əsrlərdən qalmış ənənələrə sadiq qalaraq hər il Novruzu təmtəraqla qarşılayırdılar.


1967-ci ildə isə Novruz Azərbaycanda dövlət səviyyəsində rəsmi bayram kimi qeyd olundu. Onun təşəbbüskarı isə Azərbaycan Kommunist Partiyasının ideoloji məsələlər üzrə katibi, yazıçı-dramaturq, dəyərli vətənpərvər Şıxəli Qurbanov idi. Həmin il Novruz tonqalları yalnız küçələri, meydanları yox, həm də ən başlıcası illərin dözülməz ağırlığı altında sıxılan, boğulan, mühitin qaranlıqlarına bürünən ürəkləri, beyinləri işığa qərq etdi. Şıxəli Qurbanova qədər Azərbaycanın partiya nomenklaturasında heç kim belə bir cəsur addım atmamışdı. 


Bu addım milli təəsübkeş Şıxəli Qurbanova baha başa gəldi, elə 1967-ci ilin mayında o, müəmmalı şəkildə vəfat etdi. Heç şübhəsiz onu öldürdülər. Ondan sonra ta sovet imperiyası dağılanadək Novruz rəsmi səviyyədə qeyd olunmadı. 

Xalq ədət-ənənəsinə görə Novruz bayramından öncə sürən Boz ay ərzində su, od, yel və torpaq çərşənbələri qeyd edilir. Xalq mövhumatına əsasən, birinci çərşənbə günü su və su mənbələri təzələnir və hərəkətə gəlir, ikinci çərşənbədə çatılan od yeni həyatın, baharın və istiliyin gəlişini simvolizə edir, üçüncü çərşənbədə isti və təravətli külək bütün canlılara, hər yerə nüfuz edərək yatmışlara təsir göstərir. Dördüncü çərşənbədə torpaq oyanır, otlar cücərir, ağaclar tumurcuqlayır ki, bu da baharın gəlməsindən xəbər verir. Bağ-bostan, dirrik yerləri əkinə hazırlanır. Torpaq çərşənbəsində evlərdə yaşıllıq nişanəsi, təbiətin canlanmasının rəmzi olan səməni göyərmiş olur.


Novruz bayramı qədim ənənələrlə, oyunlarla zəngindir. Qədim ənənələrdən «Kos-kosa» oyununu (baharın gəlməsi rəmzi) və falabaxmanı qeyd etmək olar.


Novruzun ən yüksək zirvəsi köhnə il öz səlahiyyətlərini təzə ilə verəndə olur. Bu anda köhnə ənənəyə görə Novruzun şərəfinə top və tüfənglərdən yaylım atəşləri açılır. Bahar qızı, Kosa və Keçəl Novruzun əsas atributlarıdır. 


Azərbaycanlılar bayram süfrəsinə ciddi diqqət yetirirlər. Süfrədə adları da «s» hərfi ilə başlayan yeddi şey olmalıdır. Bura sumax, sirkə, süd, səməni, su, səbzi, «s» hərfi ilə başlayan xörəklər daxildir. Bunlardan başqa masanın üstünə içərisi qoz-fındıq, şabalıd, şirniyyatla dolu xonça qoyular güzgü və şamlar düzülər. Güzgünün üstünə boyanmış yumurtalar qoyulur. Bunların da öz rəmzi mənası var: şam - od, işıq deməkdir (insanı bədnəzərdən qoruyur), güzgü aydınlıq rəmzidir. 


Ənənəyə görə bayram vaxtı hamı evdə olmalıdır. Xalq arasında deyirlər: «Əgər bayram günü öz evində olmasan, yeddi il evdə olmayacaqsan». 
Keçmişdə Novruz bayramı günləri bir qayda olaraq, çöl qapıları bağlanmırdı. Təzə ilin birinci günü bütün gecə işıqlar söndürülmür, çünki sönmüş od, yanmayan işıq bədbəxtçilik əlaməti sayılardı. 


Novruzu qeyd edərkən kəndlilər təzə ilin necə keçməyini (quru və ya yağıntılı),  məhsuldarlığın dərəcəsini təyin edirdilər. Ənənəyə görə Novruzun birinci gününü yaz, ikincini günün yay, üçüncünü günün payız, dördüncü gününü isə qış sayırlar. 


Əgər birinci gün küləksiz və yağmursuz olarsa, deməli həmin yaz kənd təsərrüfatı işləri üçün əlverişli olacaq. Əksinə yağmurlu, külək olsa, deməli bütün yaz belə olacaq. Qalan üç günlərdə də yayın, payızın və qışın necə olacağı təyin olunurdu. Novruzda həyət-bacanı təmizləyər, paltar-palazı təmiz suya çəkər, ağacların dibini belləyər, quru budaqlarını kəsib atar, bağların xəzəlini yığıb yandırır, təzə paltar geyinər, qəmgin oturmazlar. Küsülülər barışar, qohum-qardaşa qonaq gedərlər, söyüş söyməz, qiymət və qarğış etməzlər.


Azərbaycanda Novruz bayramı adətən martın 20-21-i qeyd edilir. 


Qeyd edildiyi kimi, Novruz bayramı türk-müsəlman dünyasında da təmtəraqla keçirilir. Bu bayramı farslar «Nouruz», özbəklər «Navruz», türkmənlər «Novruz», qazaxlar «Naurız», qırğızlar «Nooruz», türklər «Nevruz», Krım türkləri «Navrez» adlandırırlar. 
Hər bir xalq bu bayramla bağlı etnik, yerli milli xüsusiyyətlərinə uyğun, özünəməxsus mövsüm adətləri, mərasim nəğmələri yaradıb. Ümumilikdə, Novruz Azərbaycan, İran, Türkmənistan, Tacikistan, Özbəkistan , Pakistan , Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyədə xüsusi təntənə ilə qeyd edilir. Albaniyada Novruz bayramı dini bayram kimi Bəktaşilik təriqətinin davamçıları tərəfindən qeyd edilir.

N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının məlumatına görə, 2010-cu ildə Azərbaycan ərazisində baharın gəlişi martın 20-də Bakı vaxtı ilə təxminən saat 21:32 radələrində baş verəcək. 

Bayramınız mübarək!



A.Qorxmaz

 

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Mətbuat Şurası mitinqdə monitorinq aparıb
23.09.2017, 20:04

Mətbuat Şurası mitinqdə monitorinq aparıb

Meksikada 6,2 bal gücündə zəlzələ oldu
23.09.2017, 19:51

Meksikada 6,2 bal gücündə zəlzələ oldu

Azərbaycan Gürcüstana kömək göndərdi
23.09.2017, 18:09

Azərbaycan Gürcüstana kömək göndərdi

Erməni deputatlar Bakıda Qız qalasına getdilər - FOTO   
23.09.2017, 18:02

Erməni deputatlar Bakıda Qız qalasına getdilər - FOTO  

107 gömrük əməkdaşı intizam məsuliyyətinə cəlb edilib
23.09.2017, 17:59

107 gömrük əməkdaşı intizam məsuliyyətinə cəlb edilib

Bakı Baş Polis İdarəsi: Milli Şuranın mitinqində 1500 nəfər iştirak edib  
23.09.2017, 17:07

Bakı Baş Polis İdarəsi: Milli Şuranın mitinqində 1500 nəfər iştirak edib  

Milli Şura Bakıda icazəli mitinq keçirib - YENİLƏNİB   
23.09.2017, 17:05

Milli Şura Bakıda icazəli mitinq keçirib - YENİLƏNİB  

Nazirlik tüstü bacalarını təmizləməyə çağırıb   
23.09.2017, 16:44

Nazirlik tüstü bacalarını təmizləməyə çağırıb  

İmişlidə pambıq tayasına od düşdü   
23.09.2017, 16:37

İmişlidə pambıq tayasına od düşdü  

Moskvanın razılığı ilə xalq artisti olan azərbaycanlı məşhurlar   
23.09.2017, 16:21

Moskvanın razılığı ilə xalq artisti olan azərbaycanlı məşhurlar  

Rusiyalı çempionla azərbaycanlı gəncin ölümlə nəticələnmiş davasından yeni VİDEO  
23.09.2017, 15:50

Rusiyalı çempionla azərbaycanlı gəncin ölümlə nəticələnmiş davasından yeni VİDEO  

Ərdoğanın İran səfərinin vaxtı açıqlanıb   
23.09.2017, 15:27

Ərdoğanın İran səfərinin vaxtı açıqlanıb  

Şəhid Ülvi Bünyadzadənin bacısı: “Mən onun arzusunu reallaşdırdım”   
23.09.2017, 15:02

Şəhid Ülvi Bünyadzadənin bacısı: “Mən onun arzusunu reallaşdırdım”  

Azərbaycanda 80 cinayət növü üzrə cəza yüngülləşdirilir
23.09.2017, 14:51

Azərbaycanda 80 cinayət növü üzrə cəza yüngülləşdirilir

Elmar Məmmədyarov ATƏT-in baş katibi ilə Qarabağ məsələsini müzakirə etdi   
23.09.2017, 14:11

Elmar Məmmədyarov ATƏT-in baş katibi ilə Qarabağ məsələsini müzakirə etdi  

İraqda kürdlərin referendumuna start verildi - Türkiyə rəsmiləri HİDDƏTLƏNDİ   
23.09.2017, 14:07

İraqda kürdlərin referendumuna start verildi - Türkiyə rəsmiləri HİDDƏTLƏNDİ  

ATƏT PA-nın xüsusi nümayəndəsi Bakıya gəlir   
23.09.2017, 13:23

ATƏT PA-nın xüsusi nümayəndəsi Bakıya gəlir  

Hansı ali məktəbin güzəştli tələbəsi çoxdur? - SİYAHI   
23.09.2017, 13:12

Hansı ali məktəbin güzəştli tələbəsi çoxdur? - SİYAHI  

Ev dustağı edilən təqsirləndirilən şəxs elektron nəzarətdə olacaq - Yeni cəza növü   
23.09.2017, 12:48

Ev dustağı edilən təqsirləndirilən şəxs elektron nəzarətdə olacaq - Yeni cəza növü  

İki gün öncə itkin düşən oğlan hələ tapılmayıb
23.09.2017, 12:43

İki gün öncə itkin düşən oğlan hələ tapılmayıb

“Ədəbiyyat qəzeti” Cümhuriyyət mövzusunu diqqətdə saxlayacaq” - AXC-100
23.09.2017, 12:32

“Ədəbiyyat qəzeti” Cümhuriyyət mövzusunu diqqətdə saxlayacaq” - AXC-100

Erməni işğalının görünməyən tərəfləri   
23.09.2017, 12:20

Erməni işğalının görünməyən tərəfləri  

Sabahın hava PROQNOZU - Külək, şimşək, yağış...   
23.09.2017, 12:15

Sabahın hava PROQNOZU - Külək, şimşək, yağış...  

“TurAz Qartalı - 2017” təlimlərinin görüntüsü yayıldı - VİDEO   
23.09.2017, 12:03

“TurAz Qartalı - 2017” təlimlərinin görüntüsü yayıldı - VİDEO  

Bakıda telekanal rəhbəri evlənir - Toy səfirlikdə olacaq
23.09.2017, 11:44

Bakıda telekanal rəhbəri evlənir - Toy səfirlikdə olacaq

"Mentorlarla səhər yeməyi" - Barama-dan startaplara növbəti dəstək
23.09.2017, 11:40

"Mentorlarla səhər yeməyi" - Barama-dan startaplara növbəti dəstək

Bakıda şirkətdən 266 min manat oğurlandı
23.09.2017, 11:33

Bakıda şirkətdən 266 min manat oğurlandı

Çinli alverçilər Azərbaycandan hara yoxa çıxdılar...   
23.09.2017, 11:08

Çinli alverçilər Azərbaycandan hara yoxa çıxdılar...  

Lütfi Zadənin dəfninin təşkili Hacıbala Abutalıbova tapşırılıb
23.09.2017, 10:43

Lütfi Zadənin dəfninin təşkili Hacıbala Abutalıbova tapşırılıb

Dünya birjalarında neft bahalaşıb
23.09.2017, 10:34

Dünya birjalarında neft bahalaşıb

Nazir pambıq tarlasına getdi - FOTO   
23.09.2017, 10:14

Nazir pambıq tarlasına getdi - FOTO  

Seçki Məcəlləsinə dəyişiklik müzakirəyə çıxarılacaq   
23.09.2017, 10:06

Seçki Məcəlləsinə dəyişiklik müzakirəyə çıxarılacaq  

Ərzaq qablaşdırdığımız sellofan torbaların xəstəlik yaydığını bilirdiniz?.. - TƏHLÜKƏ   
23.09.2017, 10:02

Ərzaq qablaşdırdığımız sellofan torbaların xəstəlik yaydığını bilirdiniz?.. - TƏHLÜKƏ  

Tovuzda 2 yaşlı uşaq qaynar suda yanıb
23.09.2017, 09:48

Tovuzda 2 yaşlı uşaq qaynar suda yanıb

Ermənistanın cəbhədə növbəti təxribatı...
23.09.2017, 09:45

Ermənistanın cəbhədə növbəti təxribatı...

ARXİV
SORĞU
Məhərrəmliyin əsas şərtlərini qəbul edirsiniz?
- Bəli qəbul edirəm və Kərbəla şəhidlərinə mütləq yas saxlayacam (46.6%)
- Məhərrəmliyin şərtləri yalnız şiələr üçündür(8.09%)
- Bu şərtlərin heç birini qəbul etmirəm(11.4%)
- Məhərrəmlık əsl İslama ziddir(33.8%)