29 iyun 2017, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - İnsan əzablarının pula çevrilməsi
İnsan əzablarının pula çevrilməsi
30.03.2017, 11:32

Aleksandra Krstiç

 
(İşğal yolu ilə kapital və qazancın əldə edilməsi: işğal olunmuş ərazilərdə korporativ qaydada insan haqlarının pozulması)

Yeni soyuq müharibə sürətini artıran zaman, beynəlxalq ictimaiyyət tədricən digər aktual məsələləri unudur. Məsələn insan haqları, əmək hüquqlarına riayət, insan ləyaqətinə hörmət. Əlbəttə ki sosial və əmək hüquqlarına gəldikdə burada milli və beynəlxalq korporasiyaların böyük rolu var. Hətta dünya standartlarıyla məşğul olan və Cenevrədə fəaliyyət göstərən BƏT-də (Beynəlxalq Əmək Təşkilatı), korporasiyalar güclü söz sahibliyinə malikdirlər.

Bu gün korporasiyaların səylərinin səfərbər edilməsi hansı dərəcədədir? Korporativ  dünya iş standartlarına və biznes əməliyyatlarının şəffaflığının qanunlarına uyğundurmu? Ən əsası – özəl sektor, xüsusilə də silahlı münaqişələr, “unudulmuş”  münaqişələr və aktiv döyüş əməliyyatlarının dayandırıldığı lakin, həqiqətdə sülhün heç bir zaman bərqərar olmadığı kimi bölgələrdə beynəlxalq humanitar hüquq normalarına riayət edilirmi? Qeyd edək ki, korporativ dünya BMT-nin insan haqları və ya İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının çoxmillətli korporasiyalar üçün nəzərdə tutulmuş rəhbəredici prinsiplərinə uyğundurmu? Bunlar sadəcə bir neçəsidir. Deməli biz bəzi hallarda özəl qurumların maliyyə yardımı göstərərək həlledici rol oynadığını, yardım edərək iqtisadiyyatın daima dəyişdirilməsi üçün imkan yaratdığını, işğal edilmiş ərazilərin demoqrafik və mədəni dəyişikliklərə səbəb olduğunu iddia edə bilərikmi? Belə olduğu halda bunun göstərilmiş ərazidə işğalın davam etdirilməsinə və korporativ mənfəətə səbəb olduğuna xidmət etdiyini deyə bilərikmi?

Problemin ciddiliyini anlamaq üçün nümunə kimi gəlin Qafqazda səciyyəvi şəkildə “unudulmuş” münaqişə olaraq müharibənin bitdiyi və sülhün hələdə bərqərar olmadığı regionu götürək.

Erməni şirkətləri, eləcə də əsasən diaspora nəzarəti altında olan xarici şirkətlər: Livanın “Artsax Roots İnvestment”, ABŞ-ın “Tufenkian Foundation”, Ermənistanın “General Benevolent Union /AGBU/ Cherchian Family Foundation” və s. maliyyə yardımları etməklə iqtisadiyyatın daima dəyişdirilməsinə imkan yaradaraq (maliyyə və pul islahatı daxil olmaqla), həm şəxsi mənfəətləri həmdə bu ərazilərdə işğalın davam etdirilməsinə dəstək vermək məqsədilə işğal edilmiş ərazilərin demoqrafik və mədəni dəyişikliklərini həyata keçirirlər.

Ötən illər ərzində ermənilərin Qarabağ ətrafındakı ərazilərə, o cümlədən Laçın, Kəlbəcər, Qubadlı, Zəngilan və Cəbrayıl rayonlarına yerləşdirilməsi (“Hayastan All-Armenian Foundation” dəstəyilə) mükəmməl qaydada təşkil edilərək sürətli templə davam etdirilir.

Gizli Erməni İnqilab Federasiyası Suriya xalqının epik faciəsini və onun insanlarını  istismar edərək, Suriya ermənilərini aldadaraq Hələb və Qamışlı şəhərlərindən Qafqazın işğal edilmiş ərazilərinə (məsələn, Zəngilan, Qubadlı və Laçın bölgələrinə) köçürərək onlara firavan həyat vəd etmişdir. Bu cür cəzbedici çağırışlar Bosniya xorvatlarının Zaqreb şəhərindən serblərin yaşadığı və etnik təmizlənmə aparılmış Xorvatiya torpaqlarına kütləvi qaydada köçürülməsinin təxminən eynisidir. Bu əlbəttə ki, açıq şəkildə cinayət edərək iki suveren dövlətin daxili işinə birbaşa müdaxilə etməkdir.

Ermənistan birbaşa və ya öz korporativ səlahiyyətlilərinin vasitəsilə işğal edilmiş ərazilərdə enerji, kənd təsərrüfatı, sosial, yaşayış və nəqliyyat infrastrukturlarının daimi  dəyişdirilməsinə davam edir. Bu nə zamansa demoqrafik xarakterin dəyişdirilməsi üçün üstünlük təşkil edərək güclənəcəkdir. Əlbəttə ki buraya suvarma şəbəkələrinin, su kanalizasiyalarının, yolların, enerji şəbəkələrinin və digər vacib iqtisadi və sosial obyektlərin yaradılması daxildir. Bir neçə fərqli və müstəqil beynəlxalq forumların məruzələrinə əsasən, dəfələrlə təsdiq edilmişdir ki, məcburi köçkünlərin əmlakları mənimsənilmişdir. Məsələn, Azərbaycanlı məcburi köçkünlərin boş evləri sökülərək tikinti materiallarından ermənilər üçün yeni evlərin tikilməsi məqsədilə istifadə olunmuşdur.

Ermənistan, işğal olunmuş ərazilər də idxal və ixrac edilən ticarət axınları və iqtisadi resurslar daxil olmaqla bütün iqtisadi və ticarət sistemi üzərində nüfuzlu nəzarət həyata keçirir. Bu fəaliyyətlərdə beynəlxalq təşkilatların iştirakı olduqca maraqlıdır: yüzlərlə ABŞ istehsalı olan müxtəlif “Caterpillar” maşınları, ABŞ-ın “John Deere” və Almaniyanın “Deutz-Fahr” şirkətlərinin kənd təsərrüfatı traktorları və avadanlıqları, Cənubi Koreyanın “Hyundai” tipli yük maşınları, Belarusun “MT3-82,3” modelli kənd təsərrüfatı traktorları həmçinin digər texnika mədənçilik, kənd təsərrüfatı, yaşayış məntəqələrinin genişləndirilməsi və dəstək infrastrukturunun tikilməsində qeyri-qanuni istifadə olunur.

Bir çox hallarda Kipr, Lixtenşteyn və buna bənzər ofşorlarda qeydiyyatdan keçmiş şirkətlərin sahibkarları qeyri-müəyyən qalmaqdadır. Onların maliyyələşməsi işğal olunmuş ərazilərdə fəaliyyət göstərən erməni banklarının filialları vasitəsilə əlaqələndirilir və Rusiya, Aİ və ya digər məntəqələrdə yerləşən vasitəçi banklarla beynəlxalq köçürmələr həyata keçirilir. Daha sonra Ukrayna, ABŞ və Aİ (Fransa, Bolqarıstan, Macarıstan, Belçika, Almaniya, Çexiya və Niderland) ölkələrindən eləcə də, Avstraliya və BƏƏ olan çoxsaylı beynəlxalq pərakəndə mal satıcıları Ermənistan şirkətləri ilə təchizat müqavilələrini yekunlaşdırmışlar. Əlbəttə ki, bu onları ərazilərin işğalı, təbii resursların tükəndirilməsi, qanunsuz məskunlaşmanın genişləndirilməsi habelə məcburi köçkünlərin hüquqlarının pozulması kimi faktlarla Ermənistanla əlbir edir.

Təəccüblü deyil ki, Ermənistanın yüksək vəzifəli şəxsləri o cümlədən prezident Sarqsyan, keçmiş baş nazir Abramyan və digər nazirlər müntəzəm qaydada işğal olunmuş ərazilərə səfər edərək orada olan istehsal obyektlərinə baxış keçirirlər. Orada qanunsuz istehsalın real üzünü gizlətməkdən ötrü Ermənistanın kənd təsərrüfatı və likör ixrac edən şirkətləri müntəzəm qaydada işğal olunmuş ərazilərdə istehsal edilən (“Stepanakert Brandy Factory” və ”Artsakh fruit CJSC”) məhsulları hiyləgərlik edərək Ermənistan istehsalı kimi qələmə verir və beləliklə də beynəlxalq ictimaiyyəti, alıcıları və istehsalçıları aldadırlar.

Araz çayı boyunca, həmçinin Zəngilan və Cəbrayıl daxil olmaqla, yerləşən kənd təsərrüfatı torpaqları Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilər kimi qanunsuz olaraq mənimsənilərək geniş istismar edilir. Suvarma və ya qanunsuz elektrik enerjisinin alınması (“ArmWater Project Company”) fəaliyyətləri suyun təbii axınına mane olur, onun çirklənməsinə (əkin sahələrinin və monokultur əkinçilikdən sui-istifadə edilməsi) imkan yaradır və bu da öz növbəsində insan mövcudluğuna, flora və faunanı təhlükə altına qoyaraq mikro iqlimi dəyişir.

Keçmişdə dağıdılmış evlərin xarabalıqlarından metal, borular, kərpiclər və digər tikinti materiallarının toplanması hallarına nadir rast gəlmək olardı. Lakin, hazırda müzakirə mövzusuna çevrilmiş bu fəaliyyətlər onu göstərir ki sözügedən talançılıq xaricilərin iştirakı ilə açıq-aydın və mütəşəkkil qaydada həyata keçirilir.

İşğal edilmiş ərazilərdə qiymətli mineralların və metalların hasilatı əsas fəaliyyətlərdən biri hesab edilir. Məsələn, Qızılbulaqda mis-qızılın əldə edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş yeraltı mədən (Lixtenşteyndə qeydiyyata alınmış Ermənistana məxsus “Vallex Group CJSC” şirkətinin törəməsi) tamamilə tükənmiş vəziyyətə çatmışdır. Eynisi də Dəmirlidə yerləşən açıq mis-molibden şaxtasına aiddir. Deyilənə görə 2014-cü ildə “Gold Star CJSC” Veynallı kəndinin (Zəngilan rayonu) yaxınlığında qızıl hasilatına başlamışdır. Bildirilir ki, Rusiyada fəaliyyət göstərən və “GeoProMiningLtd” şirkətinin törəməsi hesab edilən “GPM Gold” 2007-ci ildən etibarən işğal edilmiş Kəlbəcər rayonunun Söyüdlü kəndinin qızıl mədənində filiz istehsalı ilə məşğuldur.

Həmçinin, Azərbaycan-Ermənistan beynəlxalq sərhədinin işğal altında olan bölgəsindən qanunsuz olaraq təbii resursların daşınması üçün Vardenis-Ağdərə magistral yolu inşa edilmişdir. Ermənistan hökuməti öz energetika nazirliyi vasitəsilə birbaşa olaraq Qızılbulaqdan Ermənistana filiz konsentratını nəql edərək daha sonra qızıl tərkibli mis emal edir və Avropa başda olmaqla beynəlxalq bazarlara ixrac edir. Əlavə olaraq, Yerevanda yerləşən elektrik stansiyasının təmin edilməsi məqsədilə Tərtər rayonunun işğal altında olan Çardaqlı kəndinin yaxınlığındakı mədəndən kömür əldə olunur.

Siyasi status-kvo ilə biznes arasında açıq-aydın qarşılıqlı əlaqə mövcuddur. Beləliklə də, işğalın davam etdirilməsi mineral, kənd təsərrüfatı, su resursları və digər sərvətlərin birbaşa olaraq Ermənistan və beynəlxalq “kölgə” biznesi üçün nəzərdə tutulduğunu iddia etmək olar. Burada demoqrafik dəyişikliklər əsas götürülərək məcburi köçkünlər də daxil olmaqla fundamental ziddiyyətin həyata keçirilməsi ilə insan haqları və humanitar normalar pozulur.

Bu epiloqda əhalinin gizli qaydada yerdəyişməsi və işğal olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən qeyri-leqal iqtisadi fəaliyyət hamıya məlum olan “qanlı brilyant” olaraq sosial-siyasi status-kvo, demoqrafik yerdəyişmə və silahlı münaqişələr yaradır.

Yerli əhali üçün bundan ağır problem ola bilərmi?

Əlbəttə ki bəli. Bizim bu barədə susmağımız!

Jurnal “ Geostrategic Pulse” №230, Sunday 5 February 2017

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
29.06.2017, 01:02

Çili Konfederasiyalar Kubokunun ilk finalçısı oldu

29.06.2017, 00:47

Rusiyada iki azərbaycanlı həbsdən qaçdı

29.06.2017, 00:31

Türkiyədən PKK-ya zərbə: 7 silahlı zərərsizləşdirilib  

29.06.2017, 00:13

Azərbaycan nefti cüzi bahalaşdı

28.06.2017, 23:45

Rayon avtovağzallarında gərginlik

28.06.2017, 23:26

Liviyada girov götürülən BMT nümayəndələri azad edilib - Yenilənib

28.06.2017, 23:14

22 yaşlı oğlan çayda batdı

28.06.2017, 22:49

Qocalmanın qarşısını alan cövhər - TİBET TƏBABƏTİNİN MÖCÜZƏSİ

28.06.2017, 22:46

Şirniyyat sevənlərə alimlərdən “SÜRPRİZ”  

28.06.2017, 22:33

Satışda təhlükəli qarpızlar var: İDDİA

28.06.2017, 22:16

Azyaşlı "laqonda" ilə özünü doğradı

28.06.2017, 21:58

Bu ünvanlardan mal almayın: Vəkildən xəbərdarlıq

28.06.2017, 21:22

Xəzərdə qayıq qəzaya uğradı: 5 yaralı

28.06.2017, 21:02

Çayda boğulan şəxsin kimliyi məlum olub

28.06.2017, 20:53

Rusiya ABŞ-ın sanksiyalarına cavab tədbirləri hazırlayır

28.06.2017, 20:39

Benqazinin bir neçə rayonu terrorçulardan azad edilib

28.06.2017, 20:23

MDB ölkələri daxili işlər nazirləri cinayətkarlıqla mübarizəni müzakirə edib

28.06.2017, 20:09

Suriya yenidən bombalandı: 40 ölü

28.06.2017, 19:57

Nazirlik ağacların kəsilməsi faktına aydınlıq gətirdi

28.06.2017, 17:40

Tbilisidə Nəriman Nərimanovun ev muzeyinin açılışı olub

28.06.2017, 17:13

Azərbaycandan xaricə turlar bahalaşıb

28.06.2017, 17:05

Polşa baş naziri: “Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır” - YENİLƏNİB

28.06.2017, 16:38

Saatlıda iki avtomobil toqquşub, 3 nəfər xəsarət alıb

28.06.2017, 16:01

“Ermənistan suriyalı köçkün erməniləri öz oyunlarına alət edib”

28.06.2017, 15:53

Əlillərin sosial müdafiəsi ilə bağlı qanunda ciddi dəyişikliklər ediləcək

28.06.2017, 15:40

Aİ Rusiyaya qarşı sanksiyaların müddətini uzadıb

28.06.2017, 14:43

Bakıda 37 yaşlı şəxs qonşusu tərəfindən bıçaqlanıb

28.06.2017, 14:17

Müdafiə Nazirliyi: “Cəbhədə itkilərinin sayını gizlədən Ermənistan tərəfidir”

28.06.2017, 14:08

Rusiyada terroru dəstəkləyən Azərbaycan vətəndaşına hökm oxunub

28.06.2017, 14:00

Türkiyə təyyarələri İraqda PKK mövqələrini bombaladı

28.06.2017, 13:45

İsrailli politoloq Dağlıq Qarabağa səfər edib

28.06.2017, 13:36

Azərbaycandan mühacirət edən şəxs axtarışa verilib

28.06.2017, 13:29

“Bavariya”nın hücumçusu həbs edildi

28.06.2017, 12:46

Bakıda bağ evinə basqın - gözətçini yaralandı, ev yandırıldı

28.06.2017, 12:41

Hacıqabulda qəza - 2 ölü

ARXİV
SORĞU
Qeyri-sabit hava şəraiti sizə necə təsir edir?
- İstilərdən canımız qurtarıb(14.9%)
- Dənizə gedə bilmirik(17.9%)
- Səhhətimizə mənfi təsir edir(20.8%)
- Əhvalım xoşallanır(11.9%)
- Məhsul qıtlığı yaranır(13.4%)
- Təsərrüfatıma ziyan dəyir(2.98%)
Yağış, dolu ruzi-bıərəkətdir(17.9%)