24 may 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - Mayda ilanlar çox aktivləşəcək - Zooloq alim: “Azərbaycanda 26 növdən 6-sı zəhərlidir”
Mayda ilanlar çox aktivləşəcək - Zooloq alim: “Azərbaycanda 26 növdən 6-sı zəhərlidir”
12.04.2017, 15:47

Temperaturun yüksəlməyə başlaması mövsümün ənənəvi problemini də özü ilə gətirib. Söhbət ilan sancmalarından gedir.

Zootoksinlər İstehsal-Elmi Araşdırma Mərkəzinin direktoru, Zoologiya İnstitutunda aparıcı elmi işçisi, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Təvəkkül İsgəndərov Modern.az-a indiki mövsümdə ilanların aktivliyinin normal olduğunu deyib:

“Azərbaycanın ilanlar faunası Cənubi Qafqazda ən zəngin faunadır. Gürcüstanda 54, Ermənistanda 51 ilan sürünən növü varsa, Azərbaycanda sürünənlərin növ tərkibi daha zəngindir. Ölkəmizdə olan sürünənlərin növ sayı 59-dan çoxdur. Bunlardan 26-sı ilanlardır, 3 tısbağalar, 30-u kərtəkələlərdir. Sürünənlər soyuqqanlı heyvanlardır. İlin soyuq aylarında qışlayırlar, isti aylarda isə aktiv fəaliyyətə başlayırlar. İlanların aktivliyi mart ayından başlayır. Azərbaycanın müxtəlif ərazilərində mart ayında temperatur fərqli olur. Yazın gəlişi, torpağın oyanması və temperaturun 14-16 dərəcəyə qalxması onların fəallığı üçün bir siqnaldır. İlanlar qışda torpağın müxtəlif dərinliklərində, süxurlarda, qaya künclərində, ağıla gələn və gəlməyən, soyuq havanın çatmadığı, qarın-yağışın tutmadığı, temperaturun 5-10 dərəcə olduğu yerlərdə qışlayırlar.

O ilanlar ki, torpağın üst qatına yaxın yerlərdə qışlayır, temperaturun qalxması onlara daha tez çatır. Azərbaycanın müxtəlif yerlərində iqlim parametrləri fərqlidir. İstilərin tez düşdüyü aran və düzənlik ərazilərdə ilanların aktivliyi daha çox hiss edilir. Dağlıq və dağətəyi rayonlarda isə ilanların aktivliyi daha gec müşahidə edilməyə başlayır”.

 

“Mayda ilanlar daha çox aktivləşəcək”

 

T.Dadaşov ilanların ən çox yayıldığı ərazilər barədə də məlumat verib:

“İlanların ən çox yayıldığı ərazilər isti-quraq iqlimə malik düzənliklərdəki yarımsəhralar, bozluq çöllüklərdir. Bu ərazilərdə mart ayından etibarən ilanlar, kərtənkələlər, tısbağaları görmək olar. Əgər günəşli günlərin sayı çoxdursa və torpaq daha çox qızıbsa, ilanlar daha tez də oyana bilər. Hazırda Azərbaycanın Aran və dağətəyi ərazilərində temperatur yüksəldiyindən ilanlar aktivləşməyə başlayıb. İqlimin istiləşməsi, əlverişli mühitin yaranması ilanları daha da fəallaşdırır. May ayından etibarən ilanların fəallığı daha da artacaq. Çünki bu ayda ilanların cütləşmə vaxtıdır. Bu səbəbdən də ilanlar gündüzlər də fəal olmağa başlayacaqlar. İlanların gündüz fəallığı olan növləri azdır. Yay vaxtı torpağın üstü daha çox qızdığından ilanlar gündüz az görünür. Onlar qaynar torpağın üstünə çıxıb bədənlərini yandırmazlar, çünki onlar soyuqqanlıdırlar. Yay vaxtlarında ilanlar əsasən gecələr və səhər 11-ə qədər görünür. Amma hansı günlərdə ki, günəş yeri çox qızdırmır, ilanları bütün gün ərzində aktiv görmək mümkündür”.

 

“İlanların hamısı insan həyatı üçün təhlükə deyil”

 

Mərkəz direktoru deyib ki, Azərbaycanda yayılan ilan növlərinin hamısı zəhərli deyil:

“26 növ ilandan 6-sı zəhərlidir, 20-si zəhərsizdir. Yəni ilanların hamısı insan həyatı üçün təhlükəli deyil. İlanların çoxu sancır, amma 4-5 ilan növü var ki, əlinə alsan, sancmağa belə cəhd eləmir. İlanlarda özünümüdafiə instinkti var. Nəzərə alaq ki, adicə cücəni belə əlimizə alsaq, o da özünümüdafiə üçün əlimizi dimdikləyəcək.

6 növ zəhərli ilanlardan ən geniş yayılanı levant gürzəsidir. Daha çox Aran və dağətəyi ərazilərdə, Abşeron, Kür-Araz ovalığı, Samur-Dəvəçi, Mil, Muğan, Şirvan düzənliklərində rast gəlinir. Onlar əsasən, torpaq rəngində, başı yastı, üçbucaq şəkilli, nazik və qısa boyunlu, yoğun gövdəlidir, üstündə şahmat formalı, tünd boz və ya açıq rəngli xalları var. Zəhərli ilan sancmalarının da 95%-i bu ilanların payına düşür. Digər ilan növü olan qalxansifət ilan yalnız cənub bölgəsində-Lənkəran, Masallı, Yardımlı, Lerikdə geniş yayılıb. Bir də dağlıq ərazilərdə kiçik dağ gürzələri var. Onların ən böyüyünün uzunluğu 40-45 santimetrdir. Çox nadir növ olduğu üçün dəfələrlə apardığımız ekspedisiyalar zamanı bu ilana rast gəlməmişik.

Ümumi cəhətlərinə görə ölmüş ilanın bədəninə baxmaqla da onun zəhərli-zəhərsiz olduğunu müəyyən etmək olar. Belə ki, zəhərsiz ilanların bədəni nazik, uzunsov olur, quyruqları bədənlərinin yarısı qədər, başları karandaş ucu boyda, nazikdir. Doğrudur, bəzi ilanlar çox fısıldayır, amma bu, onların zəhərli olduğuna dəlalət etmir. Ən aqressiv ilan xalq arasında qızıl ilan kimi tanınan qırmızı ilandır. Bu ilanlar insanla rastlaşanda digərlərindən fərqli olaraq, insanın üstünə şığıyır, amma zəhərli deyillər. Meşələrdə, yüksək dağlıq ərazilərdə, rütubətli yerlərdə ilanlara rast gəlmək mümkün deyil”.

 

İlan zəhərinə tələbat yaranarsa...

 

T.İsgəndərov deyib ki, keçən əsrin axırlarına qədər dünyada, eləcə də keçmiş SSRİ-də əczaçılıq zavodlarında ilan zəhərindən müxtəlif məlhəmlər, dərmanlar hazırlanırdı:

“İlan zəhəri çox baha olduğu üçün bəzi hallarda o, başqa maddələrlə əvəzlənirdi. Amma indinin özündə gürzə ilanın zəhərindən istifadə edərək “viprosol” məlhəmi hazırlanır. Məlhəmi Estoniyanın dərman zavodu buraxır, apteklərdə tubik şəklində satılır. Zavod bu dərmanı istehsal etməklə brend adı qazanıb. İnsanlar yalnız bu zavodun məlhəmindən istifadə edirlər. Azərbaycanda da bu tərkibli dərmanlara ehtiyac yaranarsa və tikiləcək zavodlarda istehsal başlayarsa, biz o zəhərə olan tələbatı ödəyə bilərik”.


İlandan necə qorunmalı?

Ekspert bildirib ki, əgər ilan təhlükəsindən qorunmaq istəyirsinizsə, ilk növbədə yaşayış yerinin səliqə-sahmanlı olmasına diqqət edin: “Çalışın ki, ilan üçün əlverişli şərait olmasın. Yəni ərazidə ilanın qidalandığı siçan, siçovul, müxtəlif gəmiricilər, onun gizlənə biləcəyi kol-kos bitməsin, daş-kəsək olmasın”.

El arasında “İlanın zəhləsi yarpızdan gedər” məsəli mövcuddur. Alim bunun əsaslı olduğunu deyib: “İlan oriyentasiyasını qoxu ilə edir. Yəni qida, gizlənmə yeri, bir-birilərini tapmaqda iybilmə qabiliyyətləri onların köməyinə çatır.

Olduğunuz yerin abadlaşdırılması, ilanlar üçün gizlənmə yeri qoymamaq, ondan qorunmaq üçün ən yaxşı vasitədir. Bu o deməkdir ki, siz ilanı həmin yerə “zəncirləsəniz” də orada qalmayacaq.

İlanın gizlənməsi, yumurta qoyması, sərinlənməsi üçün şərait olmamalıdır. Əgər yaşadığınız yerdə ilanın gizlənməsi, yumurta qoyması, sərinlənməsi üçün yer, qurğu varsa, ora ən kəskin iyli maye, yuyucu vasitə, kükürd, kerosin, mazut, kül tökə, yaxud da yarpız, sarımsaq kimi bitkiləri qoymaqla ilandan qoruna bilərsiniz”.  

 

 

Gülşən RAUFQIZI

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ  
24.05.2018, 08:17

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ  

AXC parlamentinin baş tutmayan iclasları – Maraqlı səbəblər və müəmmalar
24.05.2018, 00:42

AXC parlamentinin baş tutmayan iclasları – Maraqlı səbəblər və müəmmalar

Pompeo: Rusiyanı yeni sanksiyalar gözləyir
24.05.2018, 00:12

Pompeo: Rusiyanı yeni sanksiyalar gözləyir

Səddamın yaxtası otelə çevrildi – VİDEO
24.05.2018, 00:05

Səddamın yaxtası otelə çevrildi – VİDEO

ABŞ-da məhkəmə Trampa "Twitter"də onu tənqid edənləri bloklamağı qadağan edib
24.05.2018, 00:00

ABŞ-da məhkəmə Trampa "Twitter"də onu tənqid edənləri bloklamağı qadağan edib

Xərçəng epidemiyasının əsas səbəbi açıqlandı
23.05.2018, 23:45

Xərçəng epidemiyasının əsas səbəbi açıqlandı

İki milyarda yaxın insan kökələcək – PROQNOZ
23.05.2018, 23:37

İki milyarda yaxın insan kökələcək – PROQNOZ

Ramazanın 8-ci günü: dua, imsak və iftar vaxtı
23.05.2018, 23:27

Ramazanın 8-ci günü: dua, imsak və iftar vaxtı

Azərbaycan neftinin qiyməti qalxdı - bir barel 81 dollar 
23.05.2018, 23:13

Azərbaycan neftinin qiyməti qalxdı - bir barel 81 dollar 

Spiker institut direktorunu təltif etdi
23.05.2018, 23:00

Spiker institut direktorunu təltif etdi

İrana gedən azərbaycanlıların sayı artıb
23.05.2018, 22:58

İrana gedən azərbaycanlıların sayı artıb

Evin tək oğlu əsgər getməlidir? - Rəsmi 
23.05.2018, 22:46

Evin tək oğlu əsgər getməlidir? - Rəsmi 

İspaniyada partlayış olub, ölənlər və yaralananlar var
23.05.2018, 22:38

İspaniyada partlayış olub, ölənlər və yaralananlar var

Oğuzda Meşə təsərrüfatı idarəsinin ərazisində yanğın olub
23.05.2018, 22:35

Oğuzda Meşə təsərrüfatı idarəsinin ərazisində yanğın olub

Sabah bu ölkədə nüvə poliqonu söküləcək
23.05.2018, 22:28

Sabah bu ölkədə nüvə poliqonu söküləcək

Bərdədə 18 yaşlı qız intihar edib
23.05.2018, 22:25

Bərdədə 18 yaşlı qız intihar edib

Skripal ilk müsahibəsini verdi
23.05.2018, 22:20

Skripal ilk müsahibəsini verdi

Nazir Avropa İttifaqını qarğadı 
23.05.2018, 22:13

Nazir Avropa İttifaqını qarğadı 

Sosial şəbəkələrin  məşhur müəllimi polisə çağırıldı
23.05.2018, 21:58

Sosial şəbəkələrin  məşhur müəllimi polisə çağırıldı

Dünya çempionu həbs oluna bilər
23.05.2018, 21:49

Dünya çempionu həbs oluna bilər

Bakıda intiharın qarşısı alınıb
23.05.2018, 21:39

Bakıda intiharın qarşısı alınıb

Modemləri sıradan çıxaran yeni virus yayılıb
23.05.2018, 21:29

Modemləri sıradan çıxaran yeni virus yayılıb

ABŞ ordusunun təyyarəsi qəzaya uğrayıb
23.05.2018, 21:17

ABŞ ordusunun təyyarəsi qəzaya uğrayıb

Çingiz Qənizadə: “Rüstəm İbrahimbəyov böyük qardaşların yanında yaxşı olmaq üçün öz xalqını aşağılayır”
23.05.2018, 20:51

Çingiz Qənizadə: “Rüstəm İbrahimbəyov böyük qardaşların yanında yaxşı olmaq üçün öz xalqını aşağılayır”

Dövlət Komitəsinin sədri  Türkiyə parlamentinin spikeri  ilə  görüşdü 
23.05.2018, 20:37

Dövlət Komitəsinin sədri  Türkiyə parlamentinin spikeri  ilə  görüşdü 

Akif Çovdarov çıxış üçün məhkəmədən vaxt istəyib​​​
23.05.2018, 20:23

Akif Çovdarov çıxış üçün məhkəmədən vaxt istəyib​​​

İŞİD Suriyada Bəşşar Əsədə bağlı silahlılara hücum edib, 26 hərbçi ölüb
23.05.2018, 20:11

İŞİD Suriyada Bəşşar Əsədə bağlı silahlılara hücum edib, 26 hərbçi ölüb

Rəhmon Azərbaycan xalqını təbrik etdi
23.05.2018, 20:05

Rəhmon Azərbaycan xalqını təbrik etdi

Çində ABŞ diplomatına “akustik hücum”
23.05.2018, 20:02

Çində ABŞ diplomatına “akustik hücum”

Fuad Muradov Dövlət Komitəsinin sədri  kimi  ilk  rəsmi səfərini Türkiyəyə etdi
23.05.2018, 18:58

Fuad Muradov Dövlət Komitəsinin sədri  kimi  ilk  rəsmi səfərini Türkiyəyə etdi

İnam Kərimov Yevlaxda vətəndaşların şikayətlərini dinlədi
23.05.2018, 18:56

İnam Kərimov Yevlaxda vətəndaşların şikayətlərini dinlədi

Sumqayıtda 30-dan çox ev işıqsız qaldı
23.05.2018, 18:49

Sumqayıtda 30-dan çox ev işıqsız qaldı

Şura “Müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika” adlı konfrans keçirib
23.05.2018, 18:37

Şura “Müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika” adlı konfrans keçirib

Prezident təhsil müəssisələrinə 40 milyon manat ayırdı - SİYAHI
23.05.2018, 18:30

Prezident təhsil müəssisələrinə 40 milyon manat ayırdı - SİYAHI

Azərbaycanın müdafiə naziri Anjey Kaspşiklə görüşüb
23.05.2018, 18:26

Azərbaycanın müdafiə naziri Anjey Kaspşiklə görüşüb

ARXİV
SORĞU
Türkiyədə səsvermə hüqüqunuz olsaydı, hansı namizədə səs verərdiniz?
Muharrem İnce (21.0%)
Meral Akşener (12.0%)
Rəcəb Tayyip Ərdoğan (59.3%)
Selahattin Demirtaş (2.25%)
Temel Karamollaoğlu (0.75%)
Doğu Perinçek (4.51%)