24 aprel 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Bəzi bəstəkarlar xalq mahnılarını öz adlarına çıxırlar - İTTİHAM
Bəzi bəstəkarlar xalq mahnılarını öz adlarına çıxırlar - İTTİHAM
17.04.2017, 09:45

Xalq mahnıları bir xalqın düşüncə tərzini, milli yaddaş sistemini, mədəni tarixini özündə ən yaxı əks etdirən nümunələrdir. Təəssüflər olsun ki, sovet dövründə məqsədli şəkildə bəzi xalq mahnılarımız tariximizin və milli özünüdərkimizin saxtalaşdırılması üçün təhriflərə məruz qaldı. Bəzən, xalq mahnılarının mətnlərindən bəndləri, bəzən isə, sözləri, ifadələri çıxarmaqla onları şikəst etdilər.

Bu, başqa söhbətin mövzusudur. İkinci problem isə sanki get-gedə xalq mahnılarının tükəndiyinin hiss olunmasıdır. Təsəvvür edin, ötən əsrin 1940-cı illərində oxunan xalq mahnıları  1960-cı illərdə də, 1980-90-cı illərdə də ifa edildi. Xalq mahnılarından danışarkən başda “Sarı gəlin” olmaqla çox az sayda nəğmələr xatırlanır. Amma Azərbaycan xalqının yüzlərlə bu cür bəstələri olub.

Burada iki detal var: ya həqiqətən, qədimdən bəri bizə məlum olan xalq mahnılarımızla hər şey bitir, ya da bizim yeni tapılan, tədqiq edilən nümunələrdən xəbərimiz yoxdu.

AMEA-nın Folklor İnstitutunun  musiqi folkloru  şöbəsinin  rəhbəri, araşdırmaçı-alim Nailə Rəhimbəyli Modern.az saytına açıqlamasında bu əsnada ciddi iş görüldüyünü və yeni tədqiq edilən xalq mahnılarının mətnlərindən ibarət kitab buraxdıqlarını bildirib. Amma bəzi problemər yenə də qalmaqdadır:


“Xalq mahnıları xalqın tükənməz xəzinəsidir. Onlar haqqında “daha yaranmır”, “son dövrlərdə ortaya çıxmır”, “sayları məhduddur” kimi ifadələri işlətmək doğru olmaz. Xalqın yaradıcı potensialı hər zaman ona yeni mahnılar yaratmağa imkan verib. Xalq yaradıcılığı deyərkən, kütlənin hamısı bir yerə toplaşaraq mahnı, yaxud, başqa nümunə yaratmır ki! Xalq mahnıları- sadəcə, o xalqın, kütlənin içindən olan naməlum birinin yaratdığı mahnılardı ki, kağıza, nota deyil, insanların yaddaşlarına köçüb və bugünkü dövrümüzə qədər gəlib çıxıb. Cabbar Qaryağdıoğlunun 400-ə qədər bəstəsi var ki, uzun illər xalq mahnıları kimi təqdim olunub və bu gün də onların böyük əksəriyyəti müəllifinin deyil, xalqın malı hesab edilir. Çünki vaxtında nota köçürülməyib. Həmçinin, Xan Şuşinski, Seyyid Şuşinksi, Səid Rüstəmovun o qədər nəğmələri var ki, onlar da uzun müddət xalq mahnısı kimi qəbul edilib və bugün də folklor nümunəsi kimi bilinir.

Bizim şöbənin əməkdaşı, məşhur tarzən Malik Mikayıloğlu istər şimallı, istər cənublu Azərbaycanı el-el gəzərək, şifahi xalq mahnılarımızı nota alır. Həmçinin, ölkə xaricinə səfərlər edir. Orada bizə,  türk musiqisinə aid olan ladları müəyyənləşdirir, mənşəyini araşdıraraq nota alır. Elə onun tədqiqatları əsasında bizim şöbə 100 yeni xalq mahnısından ibarət kitab hazırladı”. 

N.Rəhimbəyova həmçinin, xal mahnılarının zamana, dövrə aid olmadığını, sadəcə, araşdırılıb-araşdırılmayan, nota alınıb-alınmayan xalq mahnılarının olduğunu qeyd edir. Məsələn, deyə ki, bu gün elə xalq mahnımız var ki, o, Azərbaycanın daha qədim dövrünə aiddir. Daha qədimdə yaşayan ata-babalarımızın hiss, həyəcan və düşüncələrini özündə əs etdirib. Lakin o mahnı bu gün nota köçürülməyib. Nə zamansa, öz “doğuluşu”nu gözləyir:  

“1930-cu illərdə böyük bəstəkarımızın Üzeyir bəy Dövlət Konservatoriyasının nəzdində Elmi Tədqiqat Kabineti yaradır. Kabinetə rəhbərlik mərhum sənətkarımız Bülbülə həvalə olunur. O, da dövrünün tanınmış bəstəkar, müğənni, xanəndələrini öz ətrafına yığaraq, xalq yaradıcılığı nümunələrinin toplanması ilə məşğul olur. Üzeyir bəy yenə də bu işlərə nəzarət edir. Hər xanəndə ayrı-ayrı bölgələrə yollanaraq, xalq mahnı yaradıcılığımızı toplayırlar. Bu gün də həmin Elmi Tədqiqat Kabineti Bakı Musiqi Akademiyasının nəzdində qalmadadır, onların topladığı nümunələr də orada saxlanılır. Azərbaycanda peşəkar bəstəkarlıq məktəbi sonradan daha da inkişaf edir və Tofiq Quliyev, Səid Rüstəmov, Qəmbər Hüseynli kimi bəstəkarlarımız həmin mahnıları nota alırlar. İndi bizə tanış olan xalq mahnılarının böyük əksəriyyəti həmin kabinetin 1930-cu illərdə topladığıdır. Sonradan hansısa səbəbdən bu toplanma işləri dayandırıldı. Uzun müddətdən sonra bu işə yenidən başlanıldı. 2002-ci ildə AMEA-nın nəzdində Folklor İnstitutu, 2005-ci ildə isə oranın Musiqi folkloru şöbəsi yaradıldı.

Bizim şöbənin əməkdaşları Azərbaycanı bölgə-bölgə gəzərək, oralara məxsus xalq mahnılarını toplayırlar. İnstitutunun silsilə kitabları çıxır: “Qarabağ folkloru”, “Dərələyəz folkloru”, “Masallı folkloru”, “Şəki folkloru” və s. O kitabların hamısında “Xalq mahnıları” adlı xüsusi bölmə var. Demək, hər bölgəyə aid folklor sərvətindən biri də xalq mahnılarıdır. Bir dəfə Masallıda oldum. Orada qoca bir nənə- yaşı 100-dən keçmişdi- bayatı oxuyurdu. Demək, bu, zamanla deyil, xalqla bağlıdır. Xalq mahnılarımız bu gün tədqiq olunmasa, araşdırılmasa, əməkdaşlarımız əlinə diktafon alaraq bölgə-bölgə, kəndbəkənd gəzib ezam olunmasa, bizim yeni xalq mahnı nümunələrindən xəbərimiz olmaz. Nəticədə də “xalq mahnılarımız tükənib” ifadəsini işlədərik. Amma belə deyil. Xalq mahnı yaradıcılıq nümunələri biz tərəfdən toplanır  və nota alınır”.

Xalq artisti, tarzən, professor Ramiz Quliyevun isə mövzuya münasibəti nisbətən fərqlidir. O, qabaqlar AZərbaycan xalq mahnılarının uzun müddət bəstəkarlarımız və başqa ölkələrin musiqisi üçün mayak olduğunu bildirir. Lakin sonradan müəyyən boşluq  yarandı ki, o daha çox xalq mahnı yaradıcılığımıza zərbə vurdu:

“Bu işlə ilk dəfə ciddi şəkildə Üzeyir bəy məşğul olub. O, tələbələrini ətrafına yığaraq,  bir növ səfərbərlik elan edib. Qəmbər Hüseynlini bir bölgəyə, Bülbülü bir yerə yollayıb ki, oradakı xalq nümunələrini toplasınlar. Üzeyir bəy və tələbələrinin bu işdə çox böyük zəhməti olub. Xalq mahnılarının mətnlərini toplayıb, özlərini  Elmi Tədqiqat Kabinetində nota alıblar. Sonradan bu işlərdə durğunluq yarandı. Yad ünsürlər, xain erməniciklər də bundan sonra fəaliyyətə başladılar. Bəzi, xalq mahnılarmızı öz adlarına çıxmaq istədilər. Amma bu onlarda çox getmədi. Çünki xalq mahnılarmız bizim özümüzə məxsus ladlar, boğazlar üzərində oxunurdu. Ovqat bizim ovqat, ritm bizim ritm idi. Ona görə də nə ermənilər, nə də xalq mahnılarımızı özününküləşdirmək istəyən başqa xalqlar nəyəsə nail ola bilmədilər”.

Ramiz Quliyev xal mahnı nümunələrinin son dövrlərdəki qıtlığına səbəb kimi aşağıdakı faktları göstərir:
  

“Vaxtilə Cabbar Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinski kimi sənətkarlarımızın ilk dəfə olaraq Qarabağ toylarında oxuduğu nəğmələr bu gün xalq mahnıları kimi tanınır. Bu silsilədən olan nümunələr çoxdu. Çoxlarından da xəbərsizik. Məsələn, “Qarabağın maralı” adlı mahnını İsgəndər adlı  bir xalq sənətçisi bəstələyib və oxuyub. Amma biz bu gün o nəğmənin adını dəyişib “Azərbaycan maralı” etmişik və xalq mahnısı kimi tanıyırıq. Hər bölgənin nümunəsini onun adı ilə təqdim etmək lazımdır.  Onu da deməliyəm  problemin başqa kökü də  bəzi bəstəkarlarımızın xalq mahnılarımızı öz adlarına çıxarmasıdır. Bəzən, bir bəstəkar deyir ki, mənim 80 bəstəm var ki, bu gün xalq mahnısı kimi oxunur. Bu rəqəm 1 olar, 2 olar, daha 80 olmaz ki. Bir neçə il bundan əvvəl tarzən Bəhram Nəsibovun xal mahnısı kimi tanınan bəstəsinin ona aid olduğu aydınlaşdı. Bu gün həmin “80 bəstəm xalq mahnısı kimi” bilinir deyənlərə deyirəm ki, eybi yox, 60-nı saxla, yerdə qalan 20 mahnının sənə aid olduğunu əsaslandır. Mən o bəstəkarlarım adlarını da bilirəm. Sadəcə, ad çəkmək istəmirəm. Xalqın malına əl uzatmaq olmaz. Bu gün Bakı Musiqi Akademiyasındakı Elmi Tədqiqat Kabinetində, arxivlərdə və s.yerlərdə bizə məlum olmayan elə xal mahnılarımız var ki, əsl musiqi möcüzələridir. Onlara sahib çıxmaq lazımdır”.

Elmin Nuri


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
CANLI YAYIM
Ermənilər Sarkisyanın istefasını bayram edir
SON XƏBƏR
Bakıya 1600 yeni vaqon gətiriləcək: yükdaşımalar asanlaşdırılır
24.04.2018, 00:38

Bakıya 1600 yeni vaqon gətiriləcək: yükdaşımalar asanlaşdırılır

Azərbaycanda rektordan maraqlı addım - Bu tələbələrə ikiqat təqaüd verir
24.04.2018, 00:33

Azərbaycanda rektordan maraqlı addım - Bu tələbələrə ikiqat təqaüd verir

Azərbaycanda tibbi sığorta qayqaları dəyişdi   
24.04.2018, 00:28

Azərbaycanda tibbi sığorta qayqaları dəyişdi  

Donald Trampdan Makrona maraqlı hədiyyə   
24.04.2018, 00:24

Donald Trampdan Makrona maraqlı hədiyyə  

Armen Sarkisyan Ermənistan hökumətinin istefasını qəbul etdi
24.04.2018, 00:17

Armen Sarkisyan Ermənistan hökumətinin istefasını qəbul etdi

Neftin qiyməti  75 dollara çatdı - 4 ilin rekordu
24.04.2018, 00:15

Neftin qiyməti  75 dollara çatdı - 4 ilin rekordu

Xərçəng əməliyyatlarında nanobıçaq sınaqdan keçirilir
24.04.2018, 00:09

Xərçəng əməliyyatlarında nanobıçaq sınaqdan keçirilir

Prezident İlham Əliyev Türkiyəyə səfər edəcək
23.04.2018, 23:22

Prezident İlham Əliyev Türkiyəyə səfər edəcək

Minsk qrupunun həmsədrləri yeni bəyanat yaydı
23.04.2018, 23:16

Minsk qrupunun həmsədrləri yeni bəyanat yaydı

Alimlər qadınlarda gizli  qocalıq "xəbərçiləri"ni açıqladılar
23.04.2018, 23:02

Alimlər qadınlarda gizli  qocalıq "xəbərçiləri"ni açıqladılar

Azərbaycana yanvar-mart aylarında bu qədər turist gəlib
23.04.2018, 22:33

Azərbaycana yanvar-mart aylarında bu qədər turist gəlib

Yeni komitə sədri Fuad Muradov - DOSYE 
23.04.2018, 21:56

Yeni komitə sədri Fuad Muradov - DOSYE 

Ərdoğan əsəbiləşib iclası tərk etdi
23.04.2018, 21:53

Ərdoğan əsəbiləşib iclası tərk etdi

"Ermənistanda növbədənkənar parlament seçkiləri təyin ediləcək" - PAŞİNYAN 
23.04.2018, 21:45

"Ermənistanda növbədənkənar parlament seçkiləri təyin ediləcək" - PAŞİNYAN 

Dövlət Gömrük Komitəsinin yeni sədri kimdir... - DOSYE
23.04.2018, 21:42

Dövlət Gömrük Komitəsinin yeni sədri kimdir... - DOSYE

Daha bir gənc deputata etimad göstərildi - Miqrasiya Xidmətinin rəisi oldu   
23.04.2018, 21:33

Daha bir gənc deputata etimad göstərildi - Miqrasiya Xidmətinin rəisi oldu  

“Ceyhun Bayramov işinə hədsiz məsuliyyəti və kreativ keyfiyyətləri ilə seçilir”
23.04.2018, 21:15

“Ceyhun Bayramov işinə hədsiz məsuliyyəti və kreativ keyfiyyətləri ilə seçilir”

Məşhur türkoloqa "İlin alimi"  mükafatı verdili - AMEA-da 
23.04.2018, 21:05

Məşhur türkoloqa "İlin alimi"  mükafatı verdili - AMEA-da 

Dünyanın ən çox qazanan futbolçusu və baş məşqçisi 
23.04.2018, 20:12

Dünyanın ən çox qazanan futbolçusu və baş məşqçisi 

Turizm Agentliyinin yeni sədrinin uğurlu karyera yolu - BİOQRAFİYA  
23.04.2018, 20:01

Turizm Agentliyinin yeni sədrinin uğurlu karyera yolu - BİOQRAFİYA  

Fuad Muradov Diaspor Komitəsinin sədri təyin edildi  
23.04.2018, 19:28

Fuad Muradov Diaspor Komitəsinin sədri təyin edildi  

Prezident Nazirlər Kabinetinin yeni üzvlərini təyin etdi - SİYAHI
23.04.2018, 19:15

Prezident Nazirlər Kabinetinin yeni üzvlərini təyin etdi - SİYAHI

Soyuq silahların xaricdən qanunsuz yollarla Azərbaycana gətirilməsinin qarşısı alınıb
23.04.2018, 18:55

Soyuq silahların xaricdən qanunsuz yollarla Azərbaycana gətirilməsinin qarşısı alınıb

Ermənistana müvəqqəti olaraq Karen Karapetyan başçılıq edir
23.04.2018, 18:41

Ermənistana müvəqqəti olaraq Karen Karapetyan başçılıq edir

Putin 3 azərbaycanlıya vətəndaşlıq verdi
23.04.2018, 18:35

Putin 3 azərbaycanlıya vətəndaşlıq verdi

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı bəyanat YAYDI
23.04.2018, 18:28

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı bəyanat YAYDI

Yol Polisi sürücülərə XƏBƏRDARLIQ etdi
23.04.2018, 18:14

Yol Polisi sürücülərə XƏBƏRDARLIQ etdi

İranın qadın ağırlıqqaldıranları beynəlxalq yarışa qatılıblar
23.04.2018, 18:09

İranın qadın ağırlıqqaldıranları beynəlxalq yarışa qatılıblar

Ramiz Mehdiyev yeni nazirlərdən danışdı - VİDEO 
23.04.2018, 17:55

Ramiz Mehdiyev yeni nazirlərdən danışdı - VİDEO 

BMT-nin Əhali Fondundan media üçün seminar - qalib Türkiyəyə gedəcək
23.04.2018, 17:54

BMT-nin Əhali Fondundan media üçün seminar - qalib Türkiyəyə gedəcək

Hüseynqulu Bağırovu nazir postunda əvəzləyəcək şəxs məlum oldu - FOTO
23.04.2018, 17:44

Hüseynqulu Bağırovu nazir postunda əvəzləyəcək şəxs məlum oldu - FOTO

Eldar İbrahimov: “Sarkisyanın istefa xəbəri məni də çox sevindirdi”
23.04.2018, 17:31

Eldar İbrahimov: “Sarkisyanın istefa xəbəri məni də çox sevindirdi”

Ramiz Mehdiyev daha bir yeni naziri kollektivə təqdim edib
23.04.2018, 17:31

Ramiz Mehdiyev daha bir yeni naziri kollektivə təqdim edib

“Serj Sarkisyanın istefası Azərbaycanın xeyrinədir”   
23.04.2018, 17:24

“Serj Sarkisyanın istefası Azərbaycanın xeyrinədir”  

Paytaxtda mənzil oğurluğu törətmiş 16 cinayətkar qrup ifşa olunub
23.04.2018, 17:19

Paytaxtda mənzil oğurluğu törətmiş 16 cinayətkar qrup ifşa olunub

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(7.35%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(4.41%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(1.47%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(73.5%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(4.41%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(8.82%)