16 dekabr 2017, Şənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Siyəzənin “vizit kartı” - Xıdır Zində Baba haqqında nə bilirik?
Siyəzənin “vizit kartı” - Xıdır Zində Baba haqqında nə bilirik?
20.04.2017, 09:07

Hər bölgənin, şəhərin öz koloriti, əsrlərdən bəri formalaşan dəyərləri var. Bu dəyərləri ən yaxşı təqdim edən, müxtəlif vasitələrlə aid olduğu zonanın ruhunu çatdıran insanlar isə o yerlərin “vizit kartı” sayılır. Məsələn, Şəkinin nə olduğunu, hansı  koloritə malik olduğunu bilmək üçün məşhur Hacı dayını tanımaq kifayətdir. O cümlədən, başqa bölgələrimizin də bu cür  insanları  var ki, Modern.az özünün “Vizit kartı” rubrikasında bunlara toxunur.

Onu da qeyd edək ki, bir bölgəmizin vizit kartı onun real yox, əfsanəvi qəhərmanı da ola bilər.  Xüsusən də, Anadolu və Azərbaycan torpaqlarında qədimdə belə əfsanəvi övliyyaların, peyğəmbərlər və onların davamçılarının olduğu hamıya məlumdur.

Bu dəfə Siyəzən rayonunun “vizit kartı” hesab olunan Xıdır Zində Babadan danışacağıq. Kimi onu həqiqətən, müqəddəs əfsanəvi varlıq hesab edir, kimi isə onun adına olan piri başqa mahiyyətə görə qiymətləndirir. Hər halda Siyəzən dedikdə ağla ilk gələn həm Xızır baba, həm də onun adını daşıdığı Xıdır Zində baba piri olduğu üçün biz də rubrikamızın ikinci yazısını ona həsr edəcəyik.
 

Xızır Zində piri kimi tanınan ziyarətgah Bakı-Quba şosse yolunun solunda, Siyəzən rayonu ərazisində, Beşbarmaq dağında yerləşir. Bu yer xalq arasında Xızır Peyğəmbərin məqamı kimi qəbul olunur. “Zində” sözü ərəbcə “diri” deməkdi. “Xızır Zində” - Diri Xızır kimi tərcümə olunur.

Abbasqulu ağa Bakıxanov özünün məşhur “Gülüstani irəm” əsərində bura barəsində yazır: “Quranda adı çəkilən “Məcməül-Bəhreyn”, yəni, iki dəniz arası Şirvan vilayətində olub. Musa və Xızır peyğəmbərlərin qayası da ordadı”.

Tədqiqatçıların fikrincə, Bakıxanovun dediyi iki peyğəmbər qayası elə Xızır Zində baba piridir.

“Xızır-zində” adının tərkibindəki “zində” sözü “sağ”, “diri” anlamındadır ki, bu da qədim Şərq folklorunda tez-tez adıçəkilən “abi-zəmzəm”- “dirilik suyu” içmiş Xıdır (Xızır) peyğəmbərə işarədir. Ona görə də bəzi tarixi mənbələrdə Siyəzən bölgəsinin ərazisində, Xəzər dənizinin sahilində “Beşbarmaq” adlı beş çılpaq zirvədən ibarət olan dağa xalq arasında “Xızır-zində baba” və yaxud “Xıdır Zində dağı” da deyilir. “Beşbarmaq” sözü ilə bağlı mənbələrdə də müxtəlif fikirlər, rəvayətlər dolaşır.

 

Əfsanələrə görə, Xızır Peyğəmbər buranı özünə əbədi ibadət məskəni olaraq seçib.  Araşdırmaçı Paşa Yaqub Xıdır Zində ocağının bu keyfiyyətini aşağıdakı detalla əsaslandırmağa çalışır:

“Təsadüfü deyil ki, Xızır Peyğəmbər haqqında Quranın məhz “Mağara” surəsində xəbər verilir. Burada deyilir ki, Musa Peyğəmbər batini elmi öyrənmək üçün Allahdan bu elmə malik olan Xızır Peyğəmbəri ona yetirməsini diləyir. Rəbb onun duasını qəbul edərək, Xızır əleyhissəlamın yerini nişan verir. İki peyğəmbərin görüşü və onların arasında olan dialoq çox maraqlıdır. Belə ki, Həzrət Musa batini elmi öyrənmək üçün Xızır Peyğəmbərə şagird olmaq istəyini bildirir. Xızır əleyhissəlam etiraz edərək bildirir ki, sən ancaq zahiri elmi bildiyindən, mənimlə yoldaşlıq etməyə səbrin çatmaz, mənim gördüyüm işlərə dözə bilməzsən. Musa Peyğəmbər təkid edərək, onun heç bir əmrindən çıxmayacağına, heç bir işinə mane olmayacağına söz versə də, sonadək dözə bilmir və onlar yarı yolda ayrılmalı olurlar.

Bir başqa rəvayət

El yaddaşında isə indiyəcən belə söz gəzir ki, guya Beşbarmaq dağı bir vaxt üç qardaşın pənah yeri, məskəni, yurd-yuvası olub. Qardaşlar bir-birinə can deyib can eşidər, arxa, dayaq olarmışlar.

Böyük qardaşın sözü, tapşırığı özündən balacalar üçün qanun imiş. Onun adı Xıdır Zində, ortancıl qardaşın adı Xıdır İlyas, sonbeşiyin adı isə Xıdır Nəbi imiş. Günlərin bir günü böyük qardaş kiçik qardaşı yanına çağırır. Ona bir xəlbir uzadıb qayıdır ki, susuzluqdan dilim-dodağım quruyub. Tez ol, mənə bir su!

Xıdır Nəbi xəlbirlə su ardınca Xəzərə tərəf cumur. Xəlbiri suya salır, nə qədər əlləşirsə, su götürə bilmir. Böyük qardaş da gözləyə-gözləyə qalır. Kiçik qardaşından bir səs-soraq çıxmadığını görüb, bu dəfə su götürmək üçün Xıdır İlyası yollayır.

Ortancıl qardaşın da gəlib çıxmadığını görüb təşvişə düşür. Sonbeşiklə ortancıl qardaş böyük qardaşlarının tapşırığını yerinə yetirə bilmədiklərini görüb Allaha yalvarıb-yaxarır, daşa dönmələri üçün dualar oxuyurlar.

Belə rəvayət olunur ki, Xızır Zində baba dağı ilə üzbəüz olan Xəzərdəki sal qayalar daşa dönmüş qardaşlardır.

 

Heyrətamiz hadisə

Xıdır Zində baba pirinə gedənlərlərin bəziləri orada müəyyən möcüzəyə rastlanacaqlarını da güman edirlər. Çünki uzun müddət düşüncələrdə  Diri Baba kimi tanınan Xıdır Zindənin yenə də o dağlarda sağ-salim olduğunu düşünürlər. Araşdırmaçı Paşa Yaqub bununla bağlı maraqlı bir əhvalatı qələmə alıb:

 

“Bu ziyarətgahdan mənəvi ilham alan Quba rayonunun Əlibəyqışlaq kənd sakini Abdurahmanova Növrəstə Rəcəbalı qızının bu mövzuda danışdıqları oxucular üçün də maraqlı olacaq: - Uşaqlığımdan bu pirə böyük inamım var və imkan daxilində tez-tez ziyarət etməyə çalışıram. Hərdən yuxuma da girir. 1990-cı ilin yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə yuxuda gördüm ki, Xızır Zində baba Beşbarmaq dağının başında oturub, əli üzündə yollara baxır. Çox qəmgin, pərişan oturmuşdu. Sanki çiyinlərində ağır yük vardı. Fikirləşdim ki, görəsən nə baş verib ki, Baba belə qəmlidir. Səhər açılanda eşitdim ki, rus qoşunları Bakıda qırğın törədiblər”.

 

Bərmək dağı

İzaha ehtiyacı olan məsələlərdən biri də Beşbarmaq sözü ilə bağlıdır. Bəziləri bunu sözün ilkin mənasına “barmaq” olduğunu qeyd edir. Lakin bir çox tədqiqatçıların firkincə, “Bərmək” sözü qonradan müxtəlif qəliblərə düşərək, “barmaq” kimi oxunub.

Arxiv sənədlərindən məlum olur ki, 600-dan çox evi əhatə edən 24 kənd olub. Mahalın niyə məhz Bərmək adlandırılması maraqlıdır. Nizamülmülkün, A.Bakıxanovun, Z.Bünyadovun, Bartoldun əsərlərində Bərməklər haqqında müəyyən məlumatlar var. Bu müəlliflərə görə, Bərmək orta əsrlər Azərbaycanında nüfuz və adları ilə seçilən məşhur vəzir ailəsinin soyadıdır. Bu soyaddan olan sonuncu vəzir Cəfər Bərməki xəlifə Harun ər-Rəşid tərəfindən öldürülmüş, onun sağ qalan ailə üzvləri uzaq Bağdaddan qaçıb canlarını qurtararaq bu yerlərdə məskunlaşmışlar. Bəlkə də, illər keçdikcə “bərmək” dəyişərək “barmaq” olub.

1666-cı il sentyabrın 5-də Beş Barmaq dağına gələn holland dənizçisi Yan Streys yazır ki, bu dağda möhkəm qala olub:  “Bu qala Xəzər dənizi ilə bu torpağı qoruyub. Onun uçuqlarından görünür ki, divarlar qalındır və dairəvi şəkildədir. Ortada daşdan hörülmüş quyu vardır. Dağın başı çox soyuqdur. Otların üzərində buz lülələnmişdir. Dağdan aşağıda hava çox isti və xoşagələndir”.

Araşdırmaçı Rəmzi Yüzbaşovun sözlərinə görə isə Beşbarmağın tərkibindəki “barmaq” ifadəsi “şiş təpə” anlamındadır. Başqa bir fikrə görə isə “Beş barmağı” “baş barmaq” adlandırırlar.


Hazırladı: E. Nazimoğlu


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Suriyada İran ordusunun polkovniki öldürüldü
16.12.2017, 01:06

Suriyada İran ordusunun polkovniki öldürüldü

Azərbaycan Cümhuriyyətinin son günündən “reportaj” - Top lüləsinin hədəfində olan parlament
16.12.2017, 00:39

Azərbaycan Cümhuriyyətinin son günündən “reportaj” - Top lüləsinin hədəfində olan parlament

Yanğın bir ailəni evsiz qoydu
16.12.2017, 00:23

Yanğın bir ailəni evsiz qoydu

Göyçayda gənc oğlan özünü asaraq intihar etdi
16.12.2017, 00:11

Göyçayda gənc oğlan özünü asaraq intihar etdi

Şimali Koreya ən güclü nüvə dövləti olmağa iddialıdır
15.12.2017, 23:54

Şimali Koreya ən güclü nüvə dövləti olmağa iddialıdır

Ata içki süfrəsində oğlunun qanını tökdü
15.12.2017, 23:41

Ata içki süfrəsində oğlunun qanını tökdü

Qüds itirilsə, Mədinəni də qorumaq olmayacaq
15.12.2017, 23:24

Qüds itirilsə, Mədinəni də qorumaq olmayacaq

Neft bir qədər bahalaşdı
15.12.2017, 23:11

Neft bir qədər bahalaşdı

Qurbanov kubok oyunlarından həmişə ehtiyat edib
15.12.2017, 22:57

Qurbanov kubok oyunlarından həmişə ehtiyat edib

“Mən öz yerimdəyəm, Moskvanı tərk etməmişəm” – Stalinin imtina etdiyi BUNKER
15.12.2017, 22:39

“Mən öz yerimdəyəm, Moskvanı tərk etməmişəm” – Stalinin imtina etdiyi BUNKER

Baş Qərargah rəisləri bir arada
15.12.2017, 22:34

Baş Qərargah rəisləri bir arada

30 qram istifadə etməklə ZEHNİ və FİZİKİ YORĞUNLUQDAN QURTULUN
15.12.2017, 22:28

30 qram istifadə etməklə ZEHNİ və FİZİKİ YORĞUNLUQDAN QURTULUN

Gələn il birrəqəmli inflyasiya olacaq
15.12.2017, 22:16

Gələn il birrəqəmli inflyasiya olacaq

Əmək kitabçaları tarixə qovuşur - Video
15.12.2017, 22:07

Əmək kitabçaları tarixə qovuşur - Video

Ermənistan Azərbaycanda yaşayan erməniləri ağır duruma salıb
15.12.2017, 21:57

Ermənistan Azərbaycanda yaşayan erməniləri ağır duruma salıb

İndoneziyada 6,8 bal gücündə zəlzələ
15.12.2017, 21:42

İndoneziyada 6,8 bal gücündə zəlzələ

"Sumqayıt" "Qarabağ"ı kubokdan kənarlaşdırdı
15.12.2017, 21:31

"Sumqayıt" "Qarabağ"ı kubokdan kənarlaşdırdı

Qəzza zolağında  toqquşma: 2 ölü, 263 yaralı
15.12.2017, 21:20

Qəzza zolağında  toqquşma: 2 ölü, 263 yaralı

Sahibkarlara 17,8 milyon manat güzəştli kredit verilib
15.12.2017, 21:06

Sahibkarlara 17,8 milyon manat güzəştli kredit verilib

Cəlilabadda evdən 5 min manatlıq qızıl oğurlanıb
15.12.2017, 20:52

Cəlilabadda evdən 5 min manatlıq qızıl oğurlanıb

100-CÜ BAHARA DOĞRU . . .
15.12.2017, 20:40

100-CÜ BAHARA DOĞRU . . .

Bu ölkədə vətəndaşların borcları silinəcək
15.12.2017, 20:27

Bu ölkədə vətəndaşların borcları silinəcək

Tramp Putindən kömək gözləyir
15.12.2017, 20:13

Tramp Putindən kömək gözləyir

Ərəb diplomatlar Bakıda universitetdə toplandı
15.12.2017, 20:02

Ərəb diplomatlar Bakıda universitetdə toplandı

Polis şahidi məhkəmədən yayındırıb? Nazirlik cavab verdi
15.12.2017, 19:51

Polis şahidi məhkəmədən yayındırıb? Nazirlik cavab verdi

Dünyanın ən varlı idmançısının adı AÇIQLANDI
15.12.2017, 18:57

Dünyanın ən varlı idmançısının adı AÇIQLANDI

Müdafiə Nazirliyi ordu haqqında yayılan fikirlərə münasibət bildirib
15.12.2017, 18:45

Müdafiə Nazirliyi ordu haqqında yayılan fikirlərə münasibət bildirib

Prezident İlham Əliyev Nursultan Nazarbayevi təbrik edib
15.12.2017, 18:37

Prezident İlham Əliyev Nursultan Nazarbayevi təbrik edib

Danimarkada yanvarın 1-dən marixuana leqallaşdırılır
15.12.2017, 18:32

Danimarkada yanvarın 1-dən marixuana leqallaşdırılır

Kraliçanın ailəsində toy olacaq
15.12.2017, 18:26

Kraliçanın ailəsində toy olacaq

Sumqayıta 7 milyon manat ayrıldı
15.12.2017, 18:12

Sumqayıta 7 milyon manat ayrıldı

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin əməkdaşları təltif edildi - SİYAHI
15.12.2017, 18:02

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin əməkdaşları təltif edildi - SİYAHI

Oqtay Əsədov deputatları DANLADI   
15.12.2017, 17:57

Oqtay Əsədov deputatları DANLADI  

8 min azərbaycanlı ABŞ vətəndaşlığını qəbul edib
15.12.2017, 17:52

8 min azərbaycanlı ABŞ vətəndaşlığını qəbul edib

“Kanal 13”ün icraçı direktoruna 6 il həbs verildi
15.12.2017, 17:52

Kanal 13”ün icraçı direktoruna 6 il həbs verildi

ARXİV
SORĞU
Xaricdəki hansı iş adamı Azərbaycana daha çox bağlıdır?
Vahid Ələkbərov(0.13%)
Araz Ağalarov (13.4%)
Mübariz Mənsimov (17.3%)
Fərhad Əhmədov(13.8%)
Füzuli Məmmədov(52.5%)
Telman İsmayılov (0.13%)
İsgəndər Xəlilov(0.08%)
Vaqif Məmişov(0.04%)
Heç biri(1.56%)
Digərləri(0.86%)