21 oktyabr 2017, Şənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Siyəzənin “vizit kartı” - Xıdır Zində Baba haqqında nə bilirik?
Siyəzənin “vizit kartı” - Xıdır Zində Baba haqqında nə bilirik?
20.04.2017, 09:07

Hər bölgənin, şəhərin öz koloriti, əsrlərdən bəri formalaşan dəyərləri var. Bu dəyərləri ən yaxşı təqdim edən, müxtəlif vasitələrlə aid olduğu zonanın ruhunu çatdıran insanlar isə o yerlərin “vizit kartı” sayılır. Məsələn, Şəkinin nə olduğunu, hansı  koloritə malik olduğunu bilmək üçün məşhur Hacı dayını tanımaq kifayətdir. O cümlədən, başqa bölgələrimizin də bu cür  insanları  var ki, Modern.az özünün “Vizit kartı” rubrikasında bunlara toxunur.

Onu da qeyd edək ki, bir bölgəmizin vizit kartı onun real yox, əfsanəvi qəhərmanı da ola bilər.  Xüsusən də, Anadolu və Azərbaycan torpaqlarında qədimdə belə əfsanəvi övliyyaların, peyğəmbərlər və onların davamçılarının olduğu hamıya məlumdur.

Bu dəfə Siyəzən rayonunun “vizit kartı” hesab olunan Xıdır Zində Babadan danışacağıq. Kimi onu həqiqətən, müqəddəs əfsanəvi varlıq hesab edir, kimi isə onun adına olan piri başqa mahiyyətə görə qiymətləndirir. Hər halda Siyəzən dedikdə ağla ilk gələn həm Xızır baba, həm də onun adını daşıdığı Xıdır Zində baba piri olduğu üçün biz də rubrikamızın ikinci yazısını ona həsr edəcəyik.
 

Xızır Zində piri kimi tanınan ziyarətgah Bakı-Quba şosse yolunun solunda, Siyəzən rayonu ərazisində, Beşbarmaq dağında yerləşir. Bu yer xalq arasında Xızır Peyğəmbərin məqamı kimi qəbul olunur. “Zində” sözü ərəbcə “diri” deməkdi. “Xızır Zində” - Diri Xızır kimi tərcümə olunur.

Abbasqulu ağa Bakıxanov özünün məşhur “Gülüstani irəm” əsərində bura barəsində yazır: “Quranda adı çəkilən “Məcməül-Bəhreyn”, yəni, iki dəniz arası Şirvan vilayətində olub. Musa və Xızır peyğəmbərlərin qayası da ordadı”.

Tədqiqatçıların fikrincə, Bakıxanovun dediyi iki peyğəmbər qayası elə Xızır Zində baba piridir.

“Xızır-zində” adının tərkibindəki “zində” sözü “sağ”, “diri” anlamındadır ki, bu da qədim Şərq folklorunda tez-tez adıçəkilən “abi-zəmzəm”- “dirilik suyu” içmiş Xıdır (Xızır) peyğəmbərə işarədir. Ona görə də bəzi tarixi mənbələrdə Siyəzən bölgəsinin ərazisində, Xəzər dənizinin sahilində “Beşbarmaq” adlı beş çılpaq zirvədən ibarət olan dağa xalq arasında “Xızır-zində baba” və yaxud “Xıdır Zində dağı” da deyilir. “Beşbarmaq” sözü ilə bağlı mənbələrdə də müxtəlif fikirlər, rəvayətlər dolaşır.

 

Əfsanələrə görə, Xızır Peyğəmbər buranı özünə əbədi ibadət məskəni olaraq seçib.  Araşdırmaçı Paşa Yaqub Xıdır Zində ocağının bu keyfiyyətini aşağıdakı detalla əsaslandırmağa çalışır:

“Təsadüfü deyil ki, Xızır Peyğəmbər haqqında Quranın məhz “Mağara” surəsində xəbər verilir. Burada deyilir ki, Musa Peyğəmbər batini elmi öyrənmək üçün Allahdan bu elmə malik olan Xızır Peyğəmbəri ona yetirməsini diləyir. Rəbb onun duasını qəbul edərək, Xızır əleyhissəlamın yerini nişan verir. İki peyğəmbərin görüşü və onların arasında olan dialoq çox maraqlıdır. Belə ki, Həzrət Musa batini elmi öyrənmək üçün Xızır Peyğəmbərə şagird olmaq istəyini bildirir. Xızır əleyhissəlam etiraz edərək bildirir ki, sən ancaq zahiri elmi bildiyindən, mənimlə yoldaşlıq etməyə səbrin çatmaz, mənim gördüyüm işlərə dözə bilməzsən. Musa Peyğəmbər təkid edərək, onun heç bir əmrindən çıxmayacağına, heç bir işinə mane olmayacağına söz versə də, sonadək dözə bilmir və onlar yarı yolda ayrılmalı olurlar.

Bir başqa rəvayət

El yaddaşında isə indiyəcən belə söz gəzir ki, guya Beşbarmaq dağı bir vaxt üç qardaşın pənah yeri, məskəni, yurd-yuvası olub. Qardaşlar bir-birinə can deyib can eşidər, arxa, dayaq olarmışlar.

Böyük qardaşın sözü, tapşırığı özündən balacalar üçün qanun imiş. Onun adı Xıdır Zində, ortancıl qardaşın adı Xıdır İlyas, sonbeşiyin adı isə Xıdır Nəbi imiş. Günlərin bir günü böyük qardaş kiçik qardaşı yanına çağırır. Ona bir xəlbir uzadıb qayıdır ki, susuzluqdan dilim-dodağım quruyub. Tez ol, mənə bir su!

Xıdır Nəbi xəlbirlə su ardınca Xəzərə tərəf cumur. Xəlbiri suya salır, nə qədər əlləşirsə, su götürə bilmir. Böyük qardaş da gözləyə-gözləyə qalır. Kiçik qardaşından bir səs-soraq çıxmadığını görüb, bu dəfə su götürmək üçün Xıdır İlyası yollayır.

Ortancıl qardaşın da gəlib çıxmadığını görüb təşvişə düşür. Sonbeşiklə ortancıl qardaş böyük qardaşlarının tapşırığını yerinə yetirə bilmədiklərini görüb Allaha yalvarıb-yaxarır, daşa dönmələri üçün dualar oxuyurlar.

Belə rəvayət olunur ki, Xızır Zində baba dağı ilə üzbəüz olan Xəzərdəki sal qayalar daşa dönmüş qardaşlardır.

 

Heyrətamiz hadisə

Xıdır Zində baba pirinə gedənlərlərin bəziləri orada müəyyən möcüzəyə rastlanacaqlarını da güman edirlər. Çünki uzun müddət düşüncələrdə  Diri Baba kimi tanınan Xıdır Zindənin yenə də o dağlarda sağ-salim olduğunu düşünürlər. Araşdırmaçı Paşa Yaqub bununla bağlı maraqlı bir əhvalatı qələmə alıb:

 

“Bu ziyarətgahdan mənəvi ilham alan Quba rayonunun Əlibəyqışlaq kənd sakini Abdurahmanova Növrəstə Rəcəbalı qızının bu mövzuda danışdıqları oxucular üçün də maraqlı olacaq: - Uşaqlığımdan bu pirə böyük inamım var və imkan daxilində tez-tez ziyarət etməyə çalışıram. Hərdən yuxuma da girir. 1990-cı ilin yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə yuxuda gördüm ki, Xızır Zində baba Beşbarmaq dağının başında oturub, əli üzündə yollara baxır. Çox qəmgin, pərişan oturmuşdu. Sanki çiyinlərində ağır yük vardı. Fikirləşdim ki, görəsən nə baş verib ki, Baba belə qəmlidir. Səhər açılanda eşitdim ki, rus qoşunları Bakıda qırğın törədiblər”.

 

Bərmək dağı

İzaha ehtiyacı olan məsələlərdən biri də Beşbarmaq sözü ilə bağlıdır. Bəziləri bunu sözün ilkin mənasına “barmaq” olduğunu qeyd edir. Lakin bir çox tədqiqatçıların firkincə, “Bərmək” sözü qonradan müxtəlif qəliblərə düşərək, “barmaq” kimi oxunub.

Arxiv sənədlərindən məlum olur ki, 600-dan çox evi əhatə edən 24 kənd olub. Mahalın niyə məhz Bərmək adlandırılması maraqlıdır. Nizamülmülkün, A.Bakıxanovun, Z.Bünyadovun, Bartoldun əsərlərində Bərməklər haqqında müəyyən məlumatlar var. Bu müəlliflərə görə, Bərmək orta əsrlər Azərbaycanında nüfuz və adları ilə seçilən məşhur vəzir ailəsinin soyadıdır. Bu soyaddan olan sonuncu vəzir Cəfər Bərməki xəlifə Harun ər-Rəşid tərəfindən öldürülmüş, onun sağ qalan ailə üzvləri uzaq Bağdaddan qaçıb canlarını qurtararaq bu yerlərdə məskunlaşmışlar. Bəlkə də, illər keçdikcə “bərmək” dəyişərək “barmaq” olub.

1666-cı il sentyabrın 5-də Beş Barmaq dağına gələn holland dənizçisi Yan Streys yazır ki, bu dağda möhkəm qala olub:  “Bu qala Xəzər dənizi ilə bu torpağı qoruyub. Onun uçuqlarından görünür ki, divarlar qalındır və dairəvi şəkildədir. Ortada daşdan hörülmüş quyu vardır. Dağın başı çox soyuqdur. Otların üzərində buz lülələnmişdir. Dağdan aşağıda hava çox isti və xoşagələndir”.

Araşdırmaçı Rəmzi Yüzbaşovun sözlərinə görə isə Beşbarmağın tərkibindəki “barmaq” ifadəsi “şiş təpə” anlamındadır. Başqa bir fikrə görə isə “Beş barmağı” “baş barmaq” adlandırırlar.


Hazırladı: E. Nazimoğlu


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Allahın 99 ADI - İlahiyyatçı: “O adlar insana bir şərtə qoyula bilər, əks halda böyük GÜNAHDIR”   
21.10.2017, 10:36

Allahın 99 ADI - İlahiyyatçı: “O adlar insana bir şərtə qoyula bilər, əks halda böyük GÜNAHDIR”  

Universitetlərin hazırlıq qrupuna qəbul proseduru - Təhsil eksperti ŞƏRH ETDİ   
21.10.2017, 10:23

Universitetlərin hazırlıq qrupuna qəbul proseduru - Təhsil eksperti ŞƏRH ETDİ  

YAP da mitinq keçirəcək?..   
21.10.2017, 10:04

YAP da mitinq keçirəcək?..  

“Cəzaların yüngülləşdirildiyini vurğulamaq doğru yanaşma deyil”   
21.10.2017, 10:01

“Cəzaların yüngülləşdirildiyini vurğulamaq doğru yanaşma deyil”  

Pensiyaların artımı üçün ayrılacaq vəsaitin həcmi məlum oldu   
21.10.2017, 09:52

Pensiyaların artımı üçün ayrılacaq vəsaitin həcmi məlum oldu  

Ermənistan atəşkəsi 126 dəfə pozdu
21.10.2017, 09:48

Ermənistan atəşkəsi 126 dəfə pozdu

Xarabaya çevrilən, paltarları göz yaşları ilə toza bulaşanların şəhərindən REPORTAJ - FOTOLAR
21.10.2017, 09:30

Xarabaya çevrilən, paltarları göz yaşları ilə toza bulaşanların şəhərindən REPORTAJ - FOTOLAR

Əfqanıstandakı partlayışda ölənlərin sayı 72-yə çatdı - YENİLƏNİB
21.10.2017, 09:06

Əfqanıstandakı partlayışda ölənlərin sayı 72-yə çatdı - YENİLƏNİB

"İspaniya problemi demokratiyaya hörmətlə yanaşmaqla həll edəcək" - Kral
21.10.2017, 00:47

"İspaniya problemi demokratiyaya hörmətlə yanaşmaqla həll edəcək" - Kral

Misirdə 16 polis öldürüldü
21.10.2017, 00:31

Misirdə 16 polis öldürüldü

Braziliyada şagird məktəb yoldaşlarını güllələdi: 2 ölü
21.10.2017, 00:15

Braziliyada şagird məktəb yoldaşlarını güllələdi: 2 ölü

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
20.10.2017, 23:59

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

İtaliyada külli miqdarda narkotik müsadirə edildi
20.10.2017, 23:43

İtaliyada külli miqdarda narkotik müsadirə edildi

Azərbaycandan Rusiyaya aparılan 33 ton pomidor geri qaytarıldı
20.10.2017, 23:29

Azərbaycandan Rusiyaya aparılan 33 ton pomidor geri qaytarıldı

Ağsu məktəbliləri erkən evliliyin fəsadları ilə bağlı maarifləndiriləcək
20.10.2017, 23:19

Ağsu məktəbliləri erkən evliliyin fəsadları ilə bağlı maarifləndiriləcək

Bakıda Amerika təhsil sərgisi oldu - FOTO
20.10.2017, 23:06

Bakıda Amerika təhsil sərgisi oldu - FOTO

Şirin qazlı içkilər uşaqlarda sümük əriməsinə səbəb olur - VİDEO
20.10.2017, 22:46

Şirin qazlı içkilər uşaqlarda sümük əriməsinə səbəb olur - VİDEO

Şəmkirdəki qətlə qısqanclıq səbəb olub - Yenilənib
20.10.2017, 22:29

Şəmkirdəki qətlə qısqanclıq səbəb olub - Yenilənib

ATƏT Parlament Assamleyasının yeni prezidenti gürcü oldu
20.10.2017, 22:13

ATƏT Parlament Assamleyasının yeni prezidenti gürcü oldu

Rusiya helikopterləri terrorçuların bazasına endi
20.10.2017, 21:41

Rusiya helikopterləri terrorçuların bazasına endi

Borclu əvəzinə zaminin ölkədən çıxışına qadağa qoyuldu - VİDEO
20.10.2017, 21:25

Borclu əvəzinə zaminin ölkədən çıxışına qadağa qoyuldu - VİDEO

“Sən homoseksualsan...” - SSRİ rəssamlarının sərgisində XRUŞOVUN PARTLATDIĞI “BOMBA”
20.10.2017, 20:59

“Sən homoseksualsan...” - SSRİ rəssamlarının sərgisində XRUŞOVUN PARTLATDIĞI “BOMBA”

Əhvalınız xoş olacaq – ÇAYINIZA HİL ATIN
20.10.2017, 20:46

Əhvalınız xoş olacaq – ÇAYINIZA HİL ATIN

Xaçmazda məktəbli itkin düşüb
20.10.2017, 20:33

Xaçmazda məktəbli itkin düşüb

Ukraynada Azərbaycanın Müstəqillik Günü qeyd edildi - FOTOLAR
20.10.2017, 20:17

Ukraynada Azərbaycanın Müstəqillik Günü qeyd edildi - FOTOLAR

Silahlı insidentdə yaralanan soydaşımız süni tənəffüs aparatına qoşulub
20.10.2017, 19:51

Silahlı insidentdə yaralanan soydaşımız süni tənəffüs aparatına qoşulub

Yeni zenit-raket sistemlərinin döyüş hazırlığı yoxlanılıb
20.10.2017, 18:57

Yeni zenit-raket sistemlərinin döyüş hazırlığı yoxlanılıb

Gələn ildən abituriyentlər iki qrup üzrə qəbul imtahanı verə biləcək
20.10.2017, 18:45

Gələn ildən abituriyentlər iki qrup üzrə qəbul imtahanı verə biləcək

Ermənistan ordusu Qarabağda itki verdi
20.10.2017, 18:37

Ermənistan ordusu Qarabağda itki verdi

TANAP layihəsinə 500 milyon dollar kredit ayrıldı
20.10.2017, 18:22

TANAP layihəsinə 500 milyon dollar kredit ayrıldı

Moskvada ermənilərlə taciklər arasında kütləvi dava olub
20.10.2017, 18:11

Moskvada ermənilərlə taciklər arasında kütləvi dava olub

Bakıda Beynəlxalq Kulinariya günü qeyd olunub - FOTOLAR
20.10.2017, 18:05

Bakıda Beynəlxalq Kulinariya günü qeyd olunub - FOTOLAR

25 il ərzində 7000-ə yaxın azərbaycanlı ABŞ-da təhsil alıb
20.10.2017, 18:05

25 il ərzində 7000-ə yaxın azərbaycanlı ABŞ-da təhsil alıb

Azercell-dən “Hədsiz” İnternetlə və ilkin ödənişsiz iPhone8 əldə et!
20.10.2017, 17:56

Azercell-dən “Hədsiz” İnternetlə və ilkin ödənişsiz iPhone8 əldə et!

Sükan arxasında söhbət edənlər cərimələnəcək? - YOL POLİSİ MƏSƏLƏYƏ NÖQTƏ QOYDU
20.10.2017, 17:28

Sükan arxasında söhbət edənlər cərimələnəcək? - YOL POLİSİ MƏSƏLƏYƏ NÖQTƏ QOYDU

ARXİV
SORĞU
Hansı kommunal xidmətin işindən razısınız?
“Azəriqaz”(5.33%)
“Azərişıq”(26.6%)
“Azərsu”(10.6%)
“Azəristiliktəchizat”(2.91%)
Heç biri(54.3%)