20 sentyabr 2017, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ÖLKƏ - Şuşa və Laçın həqiqətləri - Keçmiş döyüşçünün qeydləri - GİZLİ TARİX
Şuşa və Laçın həqiqətləri - Keçmiş döyüşçünün qeydləri - GİZLİ TARİX
03.05.2017, 10:27

Bir neçə gündən sonra Qarabağın dilbər guşəsi Şuşanın Ermənistan tərəfindən işğalının 25 ili tamam olacaq.

Bu işğal bütün tərəfləri ilə Ermənistan dövlətinin, onun havadarlarının adına yazlıb.

Keçmiş döyüşçü, Şuşanın işğalı zamanı bütün hadisələri öz gözləri ilə görmüş ehtiyatda olan zabit, Qarabağ əlili Qalib Rəhimov Modern.az saytına yolladığı yazıda Şuşa və Laçının əldən verilməsinin bəzi məqamlarını açıqlayıb.

Bir daha vurğulamaq istərdik ki, bu kimi işğal faktları Ermənistanın boynunda hər zaman dəyirman daşı olacaq. Ancaq keçmiş döyüşçü redaksiyamıza yolladığı yazıda işğala yol açan təxribatlar, Rəhim Qaziyevin xəyanəti, Rusiyanın o zaman hansı oyunlar oynadığı barədə mülahizələrini qələmə alıb.

 

Oxuculara maraqlı olar deyə, həmin yazını təqdim edirik.
 

Əbülfəz Elçibəy və Etibar Məmmədov...
 

1992-ci ilın martında Ayaz Mütəllibovu istefaya göndərdilər. Yaranmış vəziyyət elə idi ki, ölkə de-fakto hakimiyyətsiz qalmışdı. Bu elə bir zaman idi ki, Rusiyanın başı daha çox özünə qarışmışdı. Amerika və Avropa isə SSRİ-nin dağılmasının ŞOK-unu yaşayırdı. Yəni Cənubi Qafqaz bu güclərin təsirində olsa da, güc etməklə yerli iddiaları qismən gerçəkləşdirmək olardı.
 

Belə bir zamanda Azərbaycanda yeni prezident seçkilərinə start verildi. Bununla da Azərbaycan təhlükəli siyasi oyunların məkanına çevrildi. Hakimiyyət uğurunda gedən mübarizədə bir çox siyasi qüvvələr mübarizə aparırdı ki, bunların da içərisində Rusiyanın dəstəklədiyi qruplar və Qərbin maraqlarına uyğun siyasət aparan AXC-çilər daha çox fəallıq ğöstərməyə çalışırdılar.
 

Azadlıq uğurunda mübarizədə xalq arasında ciddi nüfuz qazanmış Əbülfəz Elçibəy və Etibar Məmmədov ən real namizəd idilər. Onların da hakimiyyətə gəlmək istəyi Moskvanı heç cür razı sala bilməzdı. Bu qüvvələr Rusiyanı Qafqazdan sıxışdırıb çıxartmaq istyən Qərb və ABŞ-dan dəstək alırdılar.

Canı hayında qalan Rusiya isə Cənubi Qafqazda, o cümlədən Azərbaycanda özünün strateji maraqlarını qoruyub saxlamaq üçün bütün vasitələrdən istifadə edirdi.
 

1992-ci ilin may ayında Rusiya dəstəklədiyi namizədlərin seckidə uduzacaqlarını görüb, yeni bir hərbi siyasi plan həyata keçirməyə qərar verdi.
 

Rusiyanın 1992-cil may planları: Şuşa, Laçın...

1992-ci ilin may ayının əvvəllərindən başlayaraq Şuşanı və ətraf kəndləri hücuma məruz qoydular. Əslində bütün bunları Rusiya həyata keçirirdi. Ad isə Ermənistanın idi. Çünki o zaman Ermənistan torpaq işğal etmək gücündə deyildi. Başqa məsələ ki, tarix boyu ermənilər Azərbaycan torpaqlarını işğal etmək üçün girəvə axtarıblar. Məhz 1992-ci ilin mayında belə bir fürsət onların əlinə düşmüşdü.

Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyində olan çoxsaylı Rusiya meyilli yüksək rütbəli zabitlər bu planın həyata keçməsində hətta deyərdim ki, canfəşanlıqla iştirak edirdi.
 

Bunun sübut edilməsinə ehtiyac yoxdur: O yüksək çinli hərbçilər bu hucumların qarşısını almaq üçün heç bir tədbir görmürdülər.

Əksinə, ordunun içərisində özbaşınalıq, xaos yaradırdılar. Bundan istifadə edən erməni birləşmələri Şuşanın ətraf kəndlərini ələ keçirib şəhərə daxil olmağa imkan qazandılar. 

 


Niyə İran? Rusiyanın ikinci Mütəllibov layihəsi...

 

Həmin vaxt Şuşanın işğalının əsas məqsədin gizlətmək üçün İranda atəşkəs elan olunacaq deyə Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərini İrana dəvət etdilər.

Bu, həm də hədəfi yayındırmaq idi. Baxın, bir müddət işğal faktı İranın adı ilə bağlandı. Əslində isə nə baş verirdi...
 

Rusiya öz marağına xidmət edən Ayaz Mütəllibov hakimiyyətini yenidən bərpa etmək planını həyata keçirməyə başladı. Şuşanın işğalı da bu planın tərkib hissəsi idi. Şuşanın işğalı ilə daxildə bir xaos yaradıb, bu vəziyyətdən istəkləri ücün istifadə etməli idilər ki, bunu da həyata keçirdilər.

 

General Şahin Musayev parlamenti mühasirəyə aldı, adını qoydular ki, hərbçilər Şəhidlər Xiyabanında and içir...
 

Şuşada baş verən hadisələri Moskvanın sifarişi ilə Müdafiə Nazirliyində  Şahin Musayev idarə edirdi. İlk vaxtlar bu plana qarşı çıxan Rəhim Qazıyev və digərləri Şahin Musayevi vəzifədən uzaqlaşdırmağa çalışırdılar.

1992-ci ilin may ayının 4-5-də Şahin Musayev özünü müdafiə etmək üçün silahlı dəstələrlə parlament binasını mühasirəyə aldı və nəticədə onun öz postunda qalması üçün tərəflər razılığa gəldilər.

 

O zaman baş verən bu hadisələr gizli qalsın deyə, ora toplaşan hərbçiləri Şəhidlər Xiyabanına apardılar. Xalqa belə bəyan etdilər ki, hərbçilər Şəhidlər Xiyabanında andiçmə mərasimi kecirir.


Beləliklə, Şahin Musayev vəzifəsində qalıb, planları həyata keçirməkdə davam etdi.
 

Həmin gündən Prezident Aparatı da Şahin Musayevin nəzarətində olan hərbçilərin vasitəsilə mühafizə edilməyə başladı.

Bu da ona görə idi ki, digər hakimiyyət istəyən qüvvələrin binaya yiyələnməsinin qarşısı alınsın.
 

Bakıda başladılan AntiAzərbaycan kampaniyası əyalətlərə də ötürülürdü.

Qarabağın canı olan Şuşada artıq belə proseslər başlamışdı. Özbaşınalıq, ordu içərisində təxribat, biri-birlərini eşitməmək kimi hallar güclənmişdi. Bu da qəsdən edilirdi ki, şəhər boşaldılsın.

Bir daha qeyd etmək istərdim ki, bu zaman çirkli oyunlar Bakıda daha geniş şəkildə həyata keçirilirdi və çox təssüf ki, Şuşanı müdafiə etmək və antimilli qüvvələrə qarşı Bakıda dirəniş üçün heç bir güc  yox idi. Bütün siyasi qüvvələrin başı seçkiyə qarışmışdı.


Rəhim Qazıyev özü Moskvadan aslı olduğuna görə nazirlik də bu hadisələrə təsir göstərə bilmirdi.

O da Ayaz Mütəllibovun qayıdışının əleyhinə idi. Amma Mütəllibovun yenidən hakimiyyətə qayıtmasının qarşısını almaq ücün heç bir tədbir görmürdü.

 


Şuşa belə işğal edildi...

 

Bakıda bütün tədbirlərini görən Rusiyanın əlaltıları xalqımızın “qara tarixi” olan mənfur Şuşa əməliyatını həyata keçirdilər.

 

Bununla da 1992-ci ilin may ayının 7-8-də Şuşa şəhəri tamamilə ermənilərin əlinə keçdi. O zaman Azərbaycanın mərd oğulları ermənilərə qarşı ciddi mübarizə aparırdılar. Onların qurulmuş oyundan xəbəri yox idi.
 

Şuşadan çıxan ordu birləşmələri və Bakıdan göndərilən hərbi qüvvələr Laçının Turşsu kəndi ətrafına toplaşdılar.

Şuşanın işğalından Azərbaycanın daxilində süni gərginlik yaratmaq üçün istifadə etdilər. 

 

Ayaz Mütəllibovu qaytardılar...

 

Azərbaycanda hakimiyyətsizlik nəticəsində baş verənləri əldə əsas tutaraq Ali Sovetin sessiyasini çağırdılar. Sessiyada Ayaz Mütəllibovu yenidən öz vəzifəsinə qaytardılar. (Məqsəd bundan sonra Şuşa şəhərini geri alıb ölkədə müvəqqəti sabitlik yaratmaq və may ayının 16-da Bişkek şəhərində MDB-nin iclasında iştirak edərək, ora üzv olmaq və Rusiya ilə müqavilə bağlayıb onun Azərbaycandakı hərbi bazalarına status vermək idi. Beləliklə də Azərbaycan Rusiyanın maraq dairəsində qalmalı idi).
 

Həmin vaxt Şuşa istiqamətində toplaşanların bir hissəsi AXC tərəfindən göndərilənlər, bir hissəsi Etibar Məmmədovla ora gələn qüvvələr və çox hissəsi Müdafiə Nazirliyi tərəfindən ezam olunanlar idi. Sonuncular Mütəllibovun hakimiyyətə gəlişindən sonra Şuşa əməliyyatını aparmalı idilər.

 


Etibar Məmmədovun Şuşanı geri almasına mane oldular

 

1992-ci ilin may ayının 10-11-də Turşsuda hərbçilər arasında keçirilən müşavirədə Etibar Məmmədov gətirdiyi qüvvələrlə Müdafiə Nazirliyi və DİN-nin qüvvələrini toplayıb Şuşanı geri qaytarmaq üçün əməliyyat aparmaq istədi.


Gerçəklik bu idi ki, Etibar Məmmədov bunu bacara biləcəkdi. Lakin bu əməliyyatın Etibar Məmmədovun seçkiqabağı reytinqinin artmasına xidmət edəcəyini iddia edən digər qüvvələr buna razı olmadılar.

 

Məsələdən xəbər tutan və Şuşa ətrafına toplaşmış hərbçilərin planlarını bilən Etibar Məmmədov gətirdiyi qüvvələri orada başsız qoyub geriyə, Bakıya qayıtdı.

 

Bundan sonra o, Bakıda AXC üzvlərini baş verəcək siyasi dəyişikliklərə hazır olmağa çağırır, özü isə Türkiyəyə yola düşür.

Mayın 14-də Mütəllibov hakimiyyətə gətirilir. Bu hadisədən xəbərdar olan AXC qüvvələri özlərinin tərəfdarlarını və silahlı dəstələrini parlament qarşısına toplayaraq, qanunsuz dəyişikliyə qarşı çıxdılar.

 

May ayının 15-nə keçən gecə Ayaz Mütəllibov təzyiqlərə tab gətirə bilməyib, qan tökülməsin deyə, Bakını tərk etdi. Bu, Mütəllibov tərəfdarlarının iddiası idi.

 

Moskva Rəhim Qazıyevə görə Mütəllibovu dəstəkləmədi

 

Əslində isə gerçəklik belə deyildi. Son məqamda Moskva Mütəllibovu dəstəkləmədi. Buna görə də o, sakit Bakını tərk etdi.

Moskvanın Mütəllibovu dəstəkləməməsinin səbəbi isə Rəhim Qazıyev oldu.

Mayın 14-də Mütəllibov hakimiyətə gələn kimi Rəhim Qazıyevi Daşkəndə toplantıya göndərir. O da Daşkənddə Qraçovla, Yeltsinlə görüşür. Necə deyərlər, Mütəllibovun “quyusunu qazır”. Bundan sonra rəsmi Moskva Mütəllibovu müdafiə etmir.

Mayın 15-də Rəhim Qazıyev Bakıya qayıdır və hakimiyəti öz əlinə almaq istəyir. Bu da baş tutmur. Parlamentdə hakimiyyət AXC fəallarının əlinə keçir. Belə bir vəziyyətlə razılaşmayan Rusiya Azərbaycan üçün daha ağır bir əməliyyat keçirdi.

Laçın niyə işğal olundu...
 

Bu dəfə Laçın rayonunu boşaldaraq, Ermənistandan Qarabağa dəhliz açdılar. (Burada məqsəd dəhliz vasitəsi ilə Qarabağa keçib, Azərbaycana təsir mexanizmlərini əldə saxlamaq idi ki, bunu da bacardılar. O zaman xeyli azərbaycanlı oğlanlar vuruşaraq şəhid oldular. Onlar da qurulmuş oyundan xəbərsiz idilər).


Bu dövrlərdə Azərbaycan və Ermənistan müdafiə nazirləri demək olar ki, Rusiya Müdafiə Nazirliyinin göstərişləri ilə hərəkət edirdilər.


Belə ki, Moskvanın göstərişi ilə Laçının boşaldılması başladı. Turşsu istiqamətində olan hərbi qüvvələr may ayının 15-də ermənilər cəbhə xəttini yardılar deyib, Laçın şəhəri istiqamətinə çəkildilər. Gecə ikən ordu içərisinə böyük təxribat saldılar.

Əsgərlər yüksək rütbəli zabitlərə inanmadılar və bu vəziyyəti orada olan Müdafiə Nazirliyinin nümayəndələri qəsdən yaratdılar.

Belə ki, bir neçə zabit qərargahdan gələrək əsgərlərə “Sizə geri, Turşsuya qayıt, əmri verəcəklər, qayıtmayın, sizi satıblar, orada ermənilər yerləşib, sizi qıracaqlar” dedilər.
 

Bu cür fikirlərlə əsgərlər arasında inamsızlıq yaradıldı. Bir müddət keçəndən sonra Turşsu kəndinə qayıtmaq əmri verildi, lakin buna cəhd edilmədi. Çünki məqsəd Laçını boşaltmaq idi. Əsgərlər bu vəziyyətə etiraz olaraq şəhəri tərk etdilər. Şəhərdə çox az qüvvə qaldı ki, onlar da qüvvələr nisbətində bir şey edə bilməzdilər. May ayının 18-də həmin qüvvələr itki verərək Laçını tərk etdi. Kooridor ermənilərin əlinə keçdi. Rusiyanın da istəyi bu idi. Bu vaxt Bakıda olan siysi qüvvələr Laçının işğalına əhəmiyyət vermədilər, hakimiyyət uğurunda mübarizələri davam etdirdilər.

Rusiya siyasi mübarizədə məğlub olsa da, bu koridor vasitəsi ilə Azərbaycana öz maraqlarını qəbul etdirmək üçün geniş imkanlar əldə etdi. Bu da sonrakı siyasi-hərbi proseslərdə özünü göstərdi...

 

Qalib Rəhimov

 

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Dövlət Bayrağı Meydanının bayrağı niyə yerinə asılmır?.. - AÇIQLAMA   
20.09.2017, 09:46

Dövlət Bayrağı Meydanının bayrağı niyə yerinə asılmır?.. - AÇIQLAMA  

Sahibkarların yoxlanmasına qoyulan qadağanın müddəti başa çatır - Nə dəyişdi?   
20.09.2017, 09:26

Sahibkarların yoxlanmasına qoyulan qadağanın müddəti başa çatır - Nə dəyişdi?  

Ermənistan cəbhədə təxribat yaratdı 
20.09.2017, 09:19

Ermənistan cəbhədə təxribat yaratdı 

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
20.09.2017, 09:14

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Mehman Əliyev: “İstəyirlərsə, gedib təzədən türmədə oturum...”
20.09.2017, 09:09

Mehman Əliyev: “İstəyirlərsə, gedib təzədən türmədə oturum...”

Yol Polisi: Velosiped qəzalarında 11 nəfər ölüb
20.09.2017, 09:03

Yol Polisi: Velosiped qəzalarında 11 nəfər ölüb

Azərbaycanda 10 nəfər SSRİ Xalq artisti qalıb - ADLAR   
20.09.2017, 08:59

Azərbaycanda 10 nəfər SSRİ Xalq artisti qalıb - ADLAR  

Bakıda bal yarmarkası keçiriləcək   
20.09.2017, 08:34

Bakıda bal yarmarkası keçiriləcək  

Biləsuvarda ağır yol qəzası - 4 ölü, 1 yaralı
20.09.2017, 08:29

Biləsuvarda ağır yol qəzası - 4 ölü, 1 yaralı

Salyanda qəzada ölənlərin hamısı eyni şirkətin işçiləridir  - Yenilənib, VİDEO
20.09.2017, 00:48

Salyanda qəzada ölənlərin hamısı eyni şirkətin işçiləridir  - Yenilənib, VİDEO

Meksikada zəlzələ nəticəsində 5 nəfər öldü - Yenilənib
20.09.2017, 00:36

Meksikada zəlzələ nəticəsində 5 nəfər öldü - Yenilənib

Paytaxta köçən 4 uşaq təhsil ala bilmir - VİDEO
20.09.2017, 00:23

Paytaxta köçən 4 uşaq təhsil ala bilmir - VİDEO

Bu gün Azərbaycanda Neftçilər günü qeyd olunur
20.09.2017, 00:11

Bu gün Azərbaycanda Neftçilər günü qeyd olunur

Yevlaxda təmizlik işçilərini daşıyan avtobus aşdı
19.09.2017, 23:27

Yevlaxda təmizlik işçilərini daşıyan avtobus aşdı

Naxçıvan əhalisinin sayı 451 min 132 nəfərə çatıb
19.09.2017, 23:14

Naxçıvan əhalisinin sayı 451 min 132 nəfərə çatıb

Bakıda daşınmaz əmlak bahalaşacaq...
19.09.2017, 22:44

Bakıda daşınmaz əmlak bahalaşacaq...

Qarabağı ermənilərə verməyən Xruşovun Almaniya kansleri haqqında “ŞALVARALTI” MÜLAHİZƏSİ
19.09.2017, 22:12

Qarabağı ermənilərə verməyən Xruşovun Almaniya kansleri haqqında “ŞALVARALTI” MÜLAHİZƏSİ

Azərbaycan İsrail-Fələstin münaqişəsinin siyasi həllini dəstəkləyir   
19.09.2017, 21:37

Azərbaycan İsrail-Fələstin münaqişəsinin siyasi həllini dəstəkləyir  

Azərbaycan prezidenti BMT-də ümumi müzakirələrin açılışında iştirak edib - FOTOLAR
19.09.2017, 21:19

Azərbaycan prezidenti BMT-də ümumi müzakirələrin açılışında iştirak edib - FOTOLAR

19.09.2017, 21:06

"Rusiyanın bu siyasəti təəccüb, ciddi sual və dərin təəssüf doğurur" - Hikmət Hacıyev

"Şimali Koreyanı tamamilə məhv etməkdən başqa seçimimiz olmayacaq" - Tramp
19.09.2017, 20:48

"Şimali Koreyanı tamamilə məhv etməkdən başqa seçimimiz olmayacaq" - Tramp

"Gazelli"dəki yanğında xəsarət alan olmayıb
19.09.2017, 20:33

"Gazelli"dəki yanğında xəsarət alan olmayıb

Çin Azərbaycanın iki nazirliyinə 21 min ədəd noutbuk verib
19.09.2017, 20:17

Çin Azərbaycanın iki nazirliyinə 21 min ədəd noutbuk verib

Pambıqçıları daşıyan mikroavtobus aşdı
19.09.2017, 20:05

Pambıqçıları daşıyan mikroavtobus aşdı

Bakı-Supsa neft kəmərindən oğurluğa cəhd olub
19.09.2017, 19:51

Bakı-Supsa neft kəmərindən oğurluğa cəhd olub

Tramp BMT tribunasından İranı sərt tənqid etdi
19.09.2017, 19:00

Tramp BMT tribunasından İranı sərt tənqid etdi

Bakının bu ərazilərində qaz məhdudiyyətlərlə veriləcək
19.09.2017, 18:44

Bakının bu ərazilərində qaz məhdudiyyətlərlə veriləcək

Aleksandr Plemakova Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdü verilib
19.09.2017, 18:31

Aleksandr Plemakova Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdü verilib

Prezident neftçiləri orden və medallarla təltif etdi - SİYAHI
19.09.2017, 18:20

Prezident neftçiləri orden və medallarla təltif etdi - SİYAHI

Paytaxtda mənzildə meyit tapılıb
19.09.2017, 18:07

Paytaxtda mənzildə meyit tapılıb

Şura Katibliyinin məsləhətçisi: QHT sektorunun inkişafı üçün dəstək davam etdirilir
19.09.2017, 17:47

Şura Katibliyinin məsləhətçisi: QHT sektorunun inkişafı üçün dəstək davam etdirilir

Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərləri Nyu-Yorkda görüşə bilər
19.09.2017, 17:40

Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərləri Nyu-Yorkda görüşə bilər

Cahangir Əsgərovun ailə şirkətində güclü yanğın oldu
19.09.2017, 17:38

Cahangir Əsgərovun ailə şirkətində güclü yanğın oldu

Abşeron Gənclər Şəhərciyində “JEK”in özbaşınılığı – icra hakimiyyəti “bizlik deyil” deyir
19.09.2017, 17:23

Abşeron Gənclər Şəhərciyində “JEK”in özbaşınılığı – icra hakimiyyəti “bizlik deyil” deyir

Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava sammitində KÖMƏK İSTƏDİ   
19.09.2017, 17:14

Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava sammitində KÖMƏK İSTƏDİ  

ARXİV
SORĞU
Məhərrəmliyin əsas şərtlərini qəbul edirsiniz?
- Bəli qəbul edirəm və Kərbəla şəhidlərinə mütləq yas saxlayacam (45.8%)
- Məhərrəmliyin şərtləri yalnız şiələr üçündür(9.55%)
- Bu şərtlərin heç birini qəbul etmirəm(14.0%)
- Məhərrəmlık əsl İslama ziddir(30.5%)