22 iyul 2017, Şənbə
Ana Səhifə - ÖLKƏ - Şuşa və Laçın həqiqətləri - Keçmiş döyüşçünün qeydləri - GİZLİ TARİX
Şuşa və Laçın həqiqətləri - Keçmiş döyüşçünün qeydləri - GİZLİ TARİX
03.05.2017, 10:27

Bir neçə gündən sonra Qarabağın dilbər guşəsi Şuşanın Ermənistan tərəfindən işğalının 25 ili tamam olacaq.

Bu işğal bütün tərəfləri ilə Ermənistan dövlətinin, onun havadarlarının adına yazlıb.

Keçmiş döyüşçü, Şuşanın işğalı zamanı bütün hadisələri öz gözləri ilə görmüş ehtiyatda olan zabit, Qarabağ əlili Qalib Rəhimov Modern.az saytına yolladığı yazıda Şuşa və Laçının əldən verilməsinin bəzi məqamlarını açıqlayıb.

Bir daha vurğulamaq istərdik ki, bu kimi işğal faktları Ermənistanın boynunda hər zaman dəyirman daşı olacaq. Ancaq keçmiş döyüşçü redaksiyamıza yolladığı yazıda işğala yol açan təxribatlar, Rəhim Qaziyevin xəyanəti, Rusiyanın o zaman hansı oyunlar oynadığı barədə mülahizələrini qələmə alıb.

 

Oxuculara maraqlı olar deyə, həmin yazını təqdim edirik.
 

Əbülfəz Elçibəy və Etibar Məmmədov...
 

1992-ci ilın martında Ayaz Mütəllibovu istefaya göndərdilər. Yaranmış vəziyyət elə idi ki, ölkə de-fakto hakimiyyətsiz qalmışdı. Bu elə bir zaman idi ki, Rusiyanın başı daha çox özünə qarışmışdı. Amerika və Avropa isə SSRİ-nin dağılmasının ŞOK-unu yaşayırdı. Yəni Cənubi Qafqaz bu güclərin təsirində olsa da, güc etməklə yerli iddiaları qismən gerçəkləşdirmək olardı.
 

Belə bir zamanda Azərbaycanda yeni prezident seçkilərinə start verildi. Bununla da Azərbaycan təhlükəli siyasi oyunların məkanına çevrildi. Hakimiyyət uğurunda gedən mübarizədə bir çox siyasi qüvvələr mübarizə aparırdı ki, bunların da içərisində Rusiyanın dəstəklədiyi qruplar və Qərbin maraqlarına uyğun siyasət aparan AXC-çilər daha çox fəallıq ğöstərməyə çalışırdılar.
 

Azadlıq uğurunda mübarizədə xalq arasında ciddi nüfuz qazanmış Əbülfəz Elçibəy və Etibar Məmmədov ən real namizəd idilər. Onların da hakimiyyətə gəlmək istəyi Moskvanı heç cür razı sala bilməzdı. Bu qüvvələr Rusiyanı Qafqazdan sıxışdırıb çıxartmaq istyən Qərb və ABŞ-dan dəstək alırdılar.

Canı hayında qalan Rusiya isə Cənubi Qafqazda, o cümlədən Azərbaycanda özünün strateji maraqlarını qoruyub saxlamaq üçün bütün vasitələrdən istifadə edirdi.
 

1992-ci ilin may ayında Rusiya dəstəklədiyi namizədlərin seckidə uduzacaqlarını görüb, yeni bir hərbi siyasi plan həyata keçirməyə qərar verdi.
 

Rusiyanın 1992-cil may planları: Şuşa, Laçın...

1992-ci ilin may ayının əvvəllərindən başlayaraq Şuşanı və ətraf kəndləri hücuma məruz qoydular. Əslində bütün bunları Rusiya həyata keçirirdi. Ad isə Ermənistanın idi. Çünki o zaman Ermənistan torpaq işğal etmək gücündə deyildi. Başqa məsələ ki, tarix boyu ermənilər Azərbaycan torpaqlarını işğal etmək üçün girəvə axtarıblar. Məhz 1992-ci ilin mayında belə bir fürsət onların əlinə düşmüşdü.

Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyində olan çoxsaylı Rusiya meyilli yüksək rütbəli zabitlər bu planın həyata keçməsində hətta deyərdim ki, canfəşanlıqla iştirak edirdi.
 

Bunun sübut edilməsinə ehtiyac yoxdur: O yüksək çinli hərbçilər bu hucumların qarşısını almaq üçün heç bir tədbir görmürdülər.

Əksinə, ordunun içərisində özbaşınalıq, xaos yaradırdılar. Bundan istifadə edən erməni birləşmələri Şuşanın ətraf kəndlərini ələ keçirib şəhərə daxil olmağa imkan qazandılar. 

 


Niyə İran? Rusiyanın ikinci Mütəllibov layihəsi...

 

Həmin vaxt Şuşanın işğalının əsas məqsədin gizlətmək üçün İranda atəşkəs elan olunacaq deyə Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərini İrana dəvət etdilər.

Bu, həm də hədəfi yayındırmaq idi. Baxın, bir müddət işğal faktı İranın adı ilə bağlandı. Əslində isə nə baş verirdi...
 

Rusiya öz marağına xidmət edən Ayaz Mütəllibov hakimiyyətini yenidən bərpa etmək planını həyata keçirməyə başladı. Şuşanın işğalı da bu planın tərkib hissəsi idi. Şuşanın işğalı ilə daxildə bir xaos yaradıb, bu vəziyyətdən istəkləri ücün istifadə etməli idilər ki, bunu da həyata keçirdilər.

 

General Şahin Musayev parlamenti mühasirəyə aldı, adını qoydular ki, hərbçilər Şəhidlər Xiyabanında and içir...
 

Şuşada baş verən hadisələri Moskvanın sifarişi ilə Müdafiə Nazirliyində  Şahin Musayev idarə edirdi. İlk vaxtlar bu plana qarşı çıxan Rəhim Qazıyev və digərləri Şahin Musayevi vəzifədən uzaqlaşdırmağa çalışırdılar.

1992-ci ilin may ayının 4-5-də Şahin Musayev özünü müdafiə etmək üçün silahlı dəstələrlə parlament binasını mühasirəyə aldı və nəticədə onun öz postunda qalması üçün tərəflər razılığa gəldilər.

 

O zaman baş verən bu hadisələr gizli qalsın deyə, ora toplaşan hərbçiləri Şəhidlər Xiyabanına apardılar. Xalqa belə bəyan etdilər ki, hərbçilər Şəhidlər Xiyabanında andiçmə mərasimi kecirir.


Beləliklə, Şahin Musayev vəzifəsində qalıb, planları həyata keçirməkdə davam etdi.
 

Həmin gündən Prezident Aparatı da Şahin Musayevin nəzarətində olan hərbçilərin vasitəsilə mühafizə edilməyə başladı.

Bu da ona görə idi ki, digər hakimiyyət istəyən qüvvələrin binaya yiyələnməsinin qarşısı alınsın.
 

Bakıda başladılan AntiAzərbaycan kampaniyası əyalətlərə də ötürülürdü.

Qarabağın canı olan Şuşada artıq belə proseslər başlamışdı. Özbaşınalıq, ordu içərisində təxribat, biri-birlərini eşitməmək kimi hallar güclənmişdi. Bu da qəsdən edilirdi ki, şəhər boşaldılsın.

Bir daha qeyd etmək istərdim ki, bu zaman çirkli oyunlar Bakıda daha geniş şəkildə həyata keçirilirdi və çox təssüf ki, Şuşanı müdafiə etmək və antimilli qüvvələrə qarşı Bakıda dirəniş üçün heç bir güc  yox idi. Bütün siyasi qüvvələrin başı seçkiyə qarışmışdı.


Rəhim Qazıyev özü Moskvadan aslı olduğuna görə nazirlik də bu hadisələrə təsir göstərə bilmirdi.

O da Ayaz Mütəllibovun qayıdışının əleyhinə idi. Amma Mütəllibovun yenidən hakimiyyətə qayıtmasının qarşısını almaq ücün heç bir tədbir görmürdü.

 


Şuşa belə işğal edildi...

 

Bakıda bütün tədbirlərini görən Rusiyanın əlaltıları xalqımızın “qara tarixi” olan mənfur Şuşa əməliyatını həyata keçirdilər.

 

Bununla da 1992-ci ilin may ayının 7-8-də Şuşa şəhəri tamamilə ermənilərin əlinə keçdi. O zaman Azərbaycanın mərd oğulları ermənilərə qarşı ciddi mübarizə aparırdılar. Onların qurulmuş oyundan xəbəri yox idi.
 

Şuşadan çıxan ordu birləşmələri və Bakıdan göndərilən hərbi qüvvələr Laçının Turşsu kəndi ətrafına toplaşdılar.

Şuşanın işğalından Azərbaycanın daxilində süni gərginlik yaratmaq üçün istifadə etdilər. 

 

Ayaz Mütəllibovu qaytardılar...

 

Azərbaycanda hakimiyyətsizlik nəticəsində baş verənləri əldə əsas tutaraq Ali Sovetin sessiyasini çağırdılar. Sessiyada Ayaz Mütəllibovu yenidən öz vəzifəsinə qaytardılar. (Məqsəd bundan sonra Şuşa şəhərini geri alıb ölkədə müvəqqəti sabitlik yaratmaq və may ayının 16-da Bişkek şəhərində MDB-nin iclasında iştirak edərək, ora üzv olmaq və Rusiya ilə müqavilə bağlayıb onun Azərbaycandakı hərbi bazalarına status vermək idi. Beləliklə də Azərbaycan Rusiyanın maraq dairəsində qalmalı idi).
 

Həmin vaxt Şuşa istiqamətində toplaşanların bir hissəsi AXC tərəfindən göndərilənlər, bir hissəsi Etibar Məmmədovla ora gələn qüvvələr və çox hissəsi Müdafiə Nazirliyi tərəfindən ezam olunanlar idi. Sonuncular Mütəllibovun hakimiyyətə gəlişindən sonra Şuşa əməliyyatını aparmalı idilər.

 


Etibar Məmmədovun Şuşanı geri almasına mane oldular

 

1992-ci ilin may ayının 10-11-də Turşsuda hərbçilər arasında keçirilən müşavirədə Etibar Məmmədov gətirdiyi qüvvələrlə Müdafiə Nazirliyi və DİN-nin qüvvələrini toplayıb Şuşanı geri qaytarmaq üçün əməliyyat aparmaq istədi.


Gerçəklik bu idi ki, Etibar Məmmədov bunu bacara biləcəkdi. Lakin bu əməliyyatın Etibar Məmmədovun seçkiqabağı reytinqinin artmasına xidmət edəcəyini iddia edən digər qüvvələr buna razı olmadılar.

 

Məsələdən xəbər tutan və Şuşa ətrafına toplaşmış hərbçilərin planlarını bilən Etibar Məmmədov gətirdiyi qüvvələri orada başsız qoyub geriyə, Bakıya qayıtdı.

 

Bundan sonra o, Bakıda AXC üzvlərini baş verəcək siyasi dəyişikliklərə hazır olmağa çağırır, özü isə Türkiyəyə yola düşür.

Mayın 14-də Mütəllibov hakimiyyətə gətirilir. Bu hadisədən xəbərdar olan AXC qüvvələri özlərinin tərəfdarlarını və silahlı dəstələrini parlament qarşısına toplayaraq, qanunsuz dəyişikliyə qarşı çıxdılar.

 

May ayının 15-nə keçən gecə Ayaz Mütəllibov təzyiqlərə tab gətirə bilməyib, qan tökülməsin deyə, Bakını tərk etdi. Bu, Mütəllibov tərəfdarlarının iddiası idi.

 

Moskva Rəhim Qazıyevə görə Mütəllibovu dəstəkləmədi

 

Əslində isə gerçəklik belə deyildi. Son məqamda Moskva Mütəllibovu dəstəkləmədi. Buna görə də o, sakit Bakını tərk etdi.

Moskvanın Mütəllibovu dəstəkləməməsinin səbəbi isə Rəhim Qazıyev oldu.

Mayın 14-də Mütəllibov hakimiyətə gələn kimi Rəhim Qazıyevi Daşkəndə toplantıya göndərir. O da Daşkənddə Qraçovla, Yeltsinlə görüşür. Necə deyərlər, Mütəllibovun “quyusunu qazır”. Bundan sonra rəsmi Moskva Mütəllibovu müdafiə etmir.

Mayın 15-də Rəhim Qazıyev Bakıya qayıdır və hakimiyəti öz əlinə almaq istəyir. Bu da baş tutmur. Parlamentdə hakimiyyət AXC fəallarının əlinə keçir. Belə bir vəziyyətlə razılaşmayan Rusiya Azərbaycan üçün daha ağır bir əməliyyat keçirdi.

Laçın niyə işğal olundu...
 

Bu dəfə Laçın rayonunu boşaldaraq, Ermənistandan Qarabağa dəhliz açdılar. (Burada məqsəd dəhliz vasitəsi ilə Qarabağa keçib, Azərbaycana təsir mexanizmlərini əldə saxlamaq idi ki, bunu da bacardılar. O zaman xeyli azərbaycanlı oğlanlar vuruşaraq şəhid oldular. Onlar da qurulmuş oyundan xəbərsiz idilər).


Bu dövrlərdə Azərbaycan və Ermənistan müdafiə nazirləri demək olar ki, Rusiya Müdafiə Nazirliyinin göstərişləri ilə hərəkət edirdilər.


Belə ki, Moskvanın göstərişi ilə Laçının boşaldılması başladı. Turşsu istiqamətində olan hərbi qüvvələr may ayının 15-də ermənilər cəbhə xəttini yardılar deyib, Laçın şəhəri istiqamətinə çəkildilər. Gecə ikən ordu içərisinə böyük təxribat saldılar.

Əsgərlər yüksək rütbəli zabitlərə inanmadılar və bu vəziyyəti orada olan Müdafiə Nazirliyinin nümayəndələri qəsdən yaratdılar.

Belə ki, bir neçə zabit qərargahdan gələrək əsgərlərə “Sizə geri, Turşsuya qayıt, əmri verəcəklər, qayıtmayın, sizi satıblar, orada ermənilər yerləşib, sizi qıracaqlar” dedilər.
 

Bu cür fikirlərlə əsgərlər arasında inamsızlıq yaradıldı. Bir müddət keçəndən sonra Turşsu kəndinə qayıtmaq əmri verildi, lakin buna cəhd edilmədi. Çünki məqsəd Laçını boşaltmaq idi. Əsgərlər bu vəziyyətə etiraz olaraq şəhəri tərk etdilər. Şəhərdə çox az qüvvə qaldı ki, onlar da qüvvələr nisbətində bir şey edə bilməzdilər. May ayının 18-də həmin qüvvələr itki verərək Laçını tərk etdi. Kooridor ermənilərin əlinə keçdi. Rusiyanın da istəyi bu idi. Bu vaxt Bakıda olan siysi qüvvələr Laçının işğalına əhəmiyyət vermədilər, hakimiyyət uğurunda mübarizələri davam etdirdilər.

Rusiya siyasi mübarizədə məğlub olsa da, bu koridor vasitəsi ilə Azərbaycana öz maraqlarını qəbul etdirmək üçün geniş imkanlar əldə etdi. Bu da sonrakı siyasi-hərbi proseslərdə özünü göstərdi...

 

Qalib Rəhimov

 

 


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bakıdakı yanğında 4 müəllim və 5 abituriyent ZƏHƏRLƏNİB   
22.07.2017, 16:46

Bakıdakı yanğında 4 müəllim və 5 abituriyent ZƏHƏRLƏNİB  

Yaqub Mahmudovdan dərslik qalmaqalına REAKSİYA
22.07.2017, 16:38

Yaqub Mahmudovdan dərslik qalmaqalına REAKSİYA

Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında yeni ixtisaslar açılıb
22.07.2017, 16:15

Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında yeni ixtisaslar açılıb

İlham Əliyev Misir Prezidentini təbrik edib
22.07.2017, 16:09

İlham Əliyev Misir Prezidentini təbrik edib

Kooperasiya Universiteti açıqlama yaydı: “Yanğın təhsil ocağına maddi ziyan vurmayıb”   
22.07.2017, 16:00

Kooperasiya Universiteti açıqlama yaydı: “Yanğın təhsil ocağına maddi ziyan vurmayıb”  

“Jurnalistlərə görə məndən incik düşən xeyli deputat var” - MÜSAHİBƏ
22.07.2017, 15:48

“Jurnalistlərə görə məndən incik düşən xeyli deputat var” - MÜSAHİBƏ

Bəzi universitetlərdə təhsil haqqı artırılıb - QİYMƏTLƏR
22.07.2017, 15:31

Bəzi universitetlərdə təhsil haqqı artırılıb - QİYMƏTLƏR

I və IV qrupların imtahanlarında qaydaları pozanların nəticələri ləğv olundu   
22.07.2017, 15:13

I və IV qrupların imtahanlarında qaydaları pozanların nəticələri ləğv olundu  

Bağlanmış qəzetlərin baş redaktorları: “O qəzetlər bir də açılmayacaq”   
22.07.2017, 15:08

Bağlanmış qəzetlərin baş redaktorları: “O qəzetlər bir də açılmayacaq”  

Milli Məclisin komitə sədri üçün ÖZƏL GÜN   
22.07.2017, 15:00

Milli Məclisin komitə sədri üçün ÖZƏL GÜN  

Kooperasiya Universitetindəki yanğından təxliyə edilən abituriyentlər yenidən imtahan verəcəklər
22.07.2017, 14:50

Kooperasiya Universitetindəki yanğından təxliyə edilən abituriyentlər yenidən imtahan verəcəklər

Əli Həsənov jurnalistlərin mənzil bölgüsündən narazı qalanlara CAVAB VERDI  
22.07.2017, 14:47

Əli Həsənov jurnalistlərin mənzil bölgüsündən narazı qalanlara CAVAB VERDI  

“Prezidentin jurnalistlərlə bağlı təşəbbüsü həm də vətəndaş cəmiyyətinə qayğıdır”   
22.07.2017, 14:35

“Prezidentin jurnalistlərlə bağlı təşəbbüsü həm də vətəndaş cəmiyyətinə qayğıdır”  

Bakıda universitetdə baş verən yanğın söndürülüb, 4 nəfər zəhərlənib
22.07.2017, 14:28

Bakıda universitetdə baş verən yanğın söndürülüb, 4 nəfər zəhərlənib

“Builki mətbuat bayramı jurnalistlər üçün ikiqat əlamətdardır”
22.07.2017, 14:25

“Builki mətbuat bayramı jurnalistlər üçün ikiqat əlamətdardır”

Prezidentlərin qəfil görüşü Qarabağa nə vəd edir? - ŞƏRH  
22.07.2017, 14:15

Prezidentlərin qəfil görüşü Qarabağa nə vəd edir? - ŞƏRH  

İranın hərbi gəmiləri Bakıya gəlib   
22.07.2017, 14:06

İranın hərbi gəmiləri Bakıya gəlib  

Bayramı göz yaşları içində qeyd etməzlər
22.07.2017, 14:05

Bayramı göz yaşları içində qeyd etməzlər

Dövlət Baytarlıq Xidmətindən “Ukraynadan təhlükəli quş əti gətirilir” iddiasına CAVAB   
22.07.2017, 13:20

Dövlət Baytarlıq Xidmətindən “Ukraynadan təhlükəli quş əti gətirilir” iddiasına CAVAB  

Oğru qadınlar tutuldular   
22.07.2017, 13:12

Oğru qadınlar tutuldular  

Ağsuda iki azyaşlı kanalda boğulub    
22.07.2017, 13:09

Ağsuda iki azyaşlı kanalda boğulub  

Bakıda universitet binasında yanğın - FOTO   
22.07.2017, 13:00

Bakıda universitet binasında yanğın - FOTO  

Bakıda daha iki yeni rayon yaradıla bilər   
22.07.2017, 12:49

Bakıda daha iki yeni rayon yaradıla bilər  

Uca xaqanıma minnətdarlıqla
22.07.2017, 12:45

Uca xaqanıma minnətdarlıqla

Sabahın hava PROQNOZU - 40 dərəcə İSTİ   
22.07.2017, 12:31

Sabahın hava PROQNOZU - 40 dərəcə İSTİ  

22.07.2017, 12:26

"Qarabağ" - "Şerif" matçının hakimləri bəlli oldu  

Zakir Qaralov vəzifəli şəxslər haqda cinayət işinin açılmasını tapşırdı
22.07.2017, 12:21

Zakir Qaralov vəzifəli şəxslər haqda cinayət işinin açılmasını tapşırdı

Həsən bəy Zərdabinin Nəbatat Bağındakı büstü ziyarət olunub
22.07.2017, 12:03

Həsən bəy Zərdabinin Nəbatat Bağındakı büstü ziyarət olunub

Baş redaktor işçisinin mənzil ala bilməməklə bağlı İTTİHAMINA cavab verib  
22.07.2017, 11:45

Baş redaktor işçisinin mənzil ala bilməməklə bağlı İTTİHAMINA cavab verib  

Niyə məhz Zərdabinin “Əkinçi”si, bəs ondan əvvəl çıxan qəzetlər?...   
22.07.2017, 11:38

Niyə məhz Zərdabinin “Əkinçi”si, bəs ondan əvvəl çıxan qəzetlər?...  

Sumqayıt şəhərində “gül oğrusu” tutulub
22.07.2017, 11:16

Sumqayıt şəhərində “gül oğrusu” tutulub

Rusiyada iki azərbaycanlı yaralanıb   
22.07.2017, 11:15

Rusiyada iki azərbaycanlı yaralanıb  

Ağdam 24 il əvvəlin 22 iyulunda - Keçmiş döyüşçü: “İşğal öncəsi orduda hərc-mərclik yaranmışdı”   
22.07.2017, 11:01

Ağdam 24 il əvvəlin 22 iyulunda - Keçmiş döyüşçü: “İşğal öncəsi orduda hərc-mərclik yaranmışdı”  

Mətbuat nümayəndələri Fəxri Xiyabanı ziyarət ediblər
22.07.2017, 10:38

Mətbuat nümayəndələri Fəxri Xiyabanı ziyarət ediblər

Məşhur ziyalılar niyə toplandılar... - FOTOLAR  
22.07.2017, 10:32

Məşhur ziyalılar niyə toplandılar... - FOTOLAR  

ARXİV
SORĞU
Qarabağ danışıqlarını sürdürmək Azərbaycana nə vəd edir?
- Son hadisədən sonra Azərbaycan Minsk qrupu ilə ciddi danışmalı, öz şərtlərini irəli sürməlidir(1.25%)
- Danışıqlar heç nə vəd etmir, ondan dərhal imtina olunmalı, müharibəyə başlanılmalıdır(70%)
- Danışıqlar davam etdirilməli, problemin sülh yolu illə həllinə çalışılmalıdır(3.75%)
- Minsk qrupunun vasitəçiliyindən imtina edib, digər beynəlxalq təşilatları işə qoşmaq lazımdır(2.5%)
- Ermənistana təzyiq üçün başqa alternativ yollar düşünülməildir(22.5%)