18 yanvar 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ÖLKƏ - Böyük güclərin Azərbaycandakı etnik ayrı-seçkilik oyunları - kürd, talış, ləzgi söz-söhbəti...
Böyük güclərin Azərbaycandakı etnik ayrı-seçkilik oyunları - kürd, talış, ləzgi söz-söhbəti...
04.05.2017, 17:13

Azərbaycan cəmiyyətinin müəyyən kəsimi Laçın, Qubadlı, Kəlbəcər rayonlarının sakinləri haqda danışanda dərhal onların "kürd" olduğu iddiasını səsləndirir. Cəmiyyətin bir qismi də cənub zonasına aid olan birini görən kimi o saat onun talış olduğunu düşünür. Hətta Quba, Qusar Xaçmazdan danışılanda bəziləri bilib-bilmədən dərhal oranın sakinlərini “ləzgilər” kimi ümumiləşdirir.

Doğrudur, kürdlər də, talışlar da, ləzgilər də bütün azsaylı etnik tərkiblər olaraq bu ölkənin sakinləridir, bərabər hüquqlu vətəndaşlarıdır. Amma məsələ ondan obarətdir ki, axı hər laçınlı, kəlbəcərli, qubadlılı haqqında o kəlməni işlətmək doğru deyil.

Məsələnin əsas kökü cəmiyyətdə insanların şüuruna hopmuş yanlış düşüncədir. Təbii ki, türk kökənli birini kürd kimi qələmə verdikdə, o,  haqlı olaraq bunu qəbul etməyəcək. Adını çəkdiyimiz Laçın, Qubadlı, Kəlbəcər rayonlarının əhalisinin çox az qismi etnik tərkibcə kürddür.


Etnoqraf alim Bəhmən Faziloğlu Modern.az-ın bununla sualına çox qısa və məntiqli cavab verir:

“Ən yaxşı cavab statistik məlumatlardır. Dövlət Statistika Komitəsinin illik rəqəmlərinə əsasən, sayla bağlı fikir bildirmək olar. Həmin bölgədə əsasən Azərbaycan türkləri, bir neçə yaşayış məskənində isə kürdlər kompakt şəkildə yaşayır”.


Etnoqrafın sözlərindən çıxış edərək, biz də rəqəmlərin dili ilə danışaq. Həmçinin, yuxarıda səsləndirdiyimiz yanlış düşüncənin nədən qaynaqlandığının tarixinə baxaq:

Kürdlər Azərbaycanda erməni işğalına qədər Laçın (Qarakeçdi, Bozlu, Kamallı, Şeylanlı, Katos, Ağcakənd və Minkənd kəndləri), Kəlbəcər (Soyuqbulaq, Yuxarı Şurtan, Ort Şurtan, Aşağı Şurtan, Zəylik, Xallanlı, Ağcakənd və Oruçlu kəndlərində, Qubadlı (Zilanlı kəndi) rayonlarında yaşayıblar. İşğaldan sonra bu rayonların əhalisi  digər şəhər və rayonlara məcburi köçkün düşüblər.
 

2009-cu ildə aparılan statistikaya əsasən, Azərbaycanda cəmi 6100 kürd yaşayır. Bu rəqəmlə Azərbaycan kürdlərin kompakt yaşadığı ölkələr arasında ən sonuncu yerdədir. İlk pillədə qərar tutan ölkə isə qardaş Türkiyədir. 2006-cı ildə aparılan son siyahıyaalınmayə görə, Türkiyədə 10 milyon 924 mindən çox kürd yaşayır.

İraq siyahının ikinci pilləsindədir. 2008-ci ildə hazırlanan son siyahıya əsasən, ərəb ölkəsində 5 milyon 422 min kürd yaşayır.

Tarixçi alim, deputat Fəzail İbrahimli Modern.az-a açıqlamasında  bu cür yanaşmanın - yəni, bölgənin adı çəkilən kimi oranın sakinin hər hansı etnik tərkiblə adlanmasının - həm siyasi, həm də elmi-tarixi tərəfi olduğunu deyib:

“Sualınız həm siyasi, həm də elmi xarakter daşıyır. Amma bunu azərbaycançılıq ideologiyasına qarşı yönəldilmiş fikir kimi də qəbul etmək olar. Bizdə hər kəsin söykənəcəyi bir divar-azərbaycançılıq ideologiyası var. Heç kəs dünyaya gəlişini, hansı etnik tərkibdən, hansı millətdən olacağını qabaqcadan sifariş etmir. Bu taleh işi, Tanrı hökmüdür. Azərbaycan coğrafiyasına müxtəlif etnik tərkiblər çox geniş şəkildə yayılıb. Götürək, elə mənim təmsil olunduğum cənub bölgəsini. Məsələn, orada talışlarla bərabər, türklər də var. Bəzi yerlərdə isə türklərin sayı daha çoxdu. Amma o zonadan bir adamın adı çəkilən kimi hamı onun talış olduğunu düşünür. Mən təbii ki, dəqiq sayı deyə bilmərəm, bu etnoqraf və siyahı hazırlayan mütəxəssislərin işidir. Amma təqribən, bilirəm ki, Yardımlı və Cəlilabadda türklərin sayı talışlardan çoxdur. Lənkəran və Masallıda demək olar, bərabərdi. Astara və Lerikdə isə əksinədir. Amma fərq etməz. Hər iki etnik tərkib arasında səmimi münasibətlər olub və bu gün də var. Bir xalq o birinin yanında özünü dominant kimi aparmayıb. Əks halda biz müxtəlif siyasi oyunların qurbanı olardıq. Həmçinin Zaqatala, Baləkən tərəflərdə azsaylı xalqlar - avarlar, ingiloylar yaşayır. Eynilə orada da qardaşlıq səmimiyyəti hökm sürür. Dinləri bir, məzhəbləri bir, ölkələri bir olub.
Həmçinin, siz dediyiniz Qubadlı, Kəlbəcər, Laçınla bağlı da eyni motivi təkrarlamaq istərdim. Bizdə tolerant yanaşma, multikultural dəyərlər çox yüksək səviyyədədir. Amma sovet quruluşu dağılandan sonra müxtəlif siyasi güclər etnik tərkiblər arasında ayrı-seçkilik salmaqla onlardan element kimi faydalanmağa çalışdılar. Həm etnik ayrı-seçkilik, həm dində məzhəb ayrı-seçkiliyi xrsitian siyasi güclərinin apardığı oyunlar idi. Bunlardan ehtiyatlı olmaq lazımdır.
 

Bircə faktı deyim: Andranikin qulağını kəsən Soltan bəy Qubadlıdan olub. O vaxt belə söhbətlər yox idi. İnsanlar bir-birinə nə etnik fərqlər, nə də dini fərqlər qoyurdular. Bunların hamısı sonradan ortaya atılan siyasi addımlardı. Amma biz də bir şeyi unutmayaq: 200 ildir ki, xristianlığa bir qala kimi güvənərək, torpaqlarımızı işğal edən, insanlarımızı qıran bir erməni amili var. Biz etnik tərkibdən asılı olmayaraq, bir-birimizə fərq qoymaqdan çəkinib, həmin amilə və onun güvəndiyi qalaya qarşı vuruşmalıyıq. Yalnız o zaman qələbə bizim olacaq”.

Məsələnin siyasi, etnoqrafik tərəfi olduğu kimi psixoloji yönü də var. Çünki bu yanaşma daha çox kütlə psixologiyasının məhsuludur. Təbii ki, hüquqi baxımdan Azərbaycandakı istənilən azsaylı xalqın nümayəndəsinin şəxsiyyət vəsiqəsində milliyət olaraq azərbaycanlı, ölkə olaraq isə Azərbaycan göstərilir. Amma bunu başqa səmtə yozan kütlə psixologiyasıdır. Psixoloq Elnur Rüstəmov da insanların bu cür yanlış gedişlərdən bacardıqları qədər uzaq durmalarının vacibliyini bildirir:

“Belə hallar indi də müşahidə olunur. Bu da müxtəlif niyyətlə bağlıdır. Dövlət tərəfindən Azərbaycandakı hər hansı etnik tərkibə heç bir fərq qoyulmur. Hamısının səsvermə, dövlət qulluğunda çalışma və s. kimi hüquqları var. Bu gün də istər qanunverici orqanda, istərsə də icraedici təçkilatlarda azsaylı xalqların nümayəndələrinə rast gəlmək olur. Amma məsələnin başqa tərəfi də var: bəzən, insanlar arasında nifaq salmaq üçün bu cür gedişlərdən istifadə edirlər. Biz bunun şahidi oluruq. Çalışmaq lazımdır ki, bu cür düşüncədən uzaq durub, vahid Azərbaycan olmağa xidmət edək. Bu hərəkətlər isə parçalanmağa yol açır. Bizim Qarabağ boyda problemimiz var. Qarabağ uğrunda döyüşlərdə istər ləzgi, istər talış, istərsə də kürd azərbaycanlı ilə yanaşı vuruşub. Şəhid olanları da var. Amma bir məsələni də deyim ki, bu cür etnik parçalanmalar indi dünyanın hər yerində var. Siyasi qüvvələr müxtəlif ərazidə münaqişə ocaqlarını yaratmaq üçün insanların psixologiyasına bu yolla təsir göstərir. Amma bir psixoloq kimi düşünürəm ki, azərbaycanlıların psixologiyasına ayrı-seçkilik ideyaları təsir etməyib. Bu, gələcəkdə də belə olacaq”.


Elmin Nuri


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
ABŞ hərbi qüvvələri Suriyada qalacaq
18.01.2018, 00:59

ABŞ hərbi qüvvələri Suriyada qalacaq

Türkiyə sərhədlərində terrorçu ordunun yaradılmasına imkan verilməyəcək
18.01.2018, 00:47

Türkiyə sərhədlərində terrorçu ordunun yaradılmasına imkan verilməyəcək

Qızılcadan ölənlərin sayı artır
18.01.2018, 00:31

Qızılcadan ölənlərin sayı artır

Paytaxtda 21 yaşlı oğlan qız üstündə bıçaqlandı
18.01.2018, 00:15

Paytaxtda 21 yaşlı oğlan qız üstündə bıçaqlandı

Avstriyanı 4,2 ballıq zəlzələ titrətdi
17.01.2018, 23:58

Avstriyanı 4,2 ballıq zəlzələ titrətdi

Ev almağa gedərkən bütün pulunu itirdi - Video
17.01.2018, 23:43

Ev almağa gedərkən bütün pulunu itirdi - Video

Azərbaycan nefti bir qədər də ucuzlaşdı
17.01.2018, 23:27

Azərbaycan nefti bir qədər də ucuzlaşdı

Leyla Əliyeva Aleksey Beqovun sərgisinin açılışında iştirak edib - Fotolar
17.01.2018, 23:13

Leyla Əliyeva Aleksey Beqovun sərgisinin açılışında iştirak edib - Fotolar

İki azyaşlını vuran sürücü hadisə yerindən qaçdı
17.01.2018, 23:00

İki azyaşlını vuran sürücü hadisə yerindən qaçdı

Avtomagistralda 50-dən çox maşın toqquşdu
17.01.2018, 22:43

Avtomagistralda 50-dən çox maşın toqquşdu

Ombudsman Aparatı ilə MEK arasında  Memorandum imzalandı
17.01.2018, 22:31

Ombudsman Aparatı ilə MEK arasında  Memorandum imzalandı

Şəkidə özünü asmaq istəyən qadın xilas edilib
17.01.2018, 22:14

Şəkidə özünü asmaq istəyən qadın xilas edilib

17 yaşlı laureat, imtina edənlər, maraqlı məqamlar– NOBEL MÜKAFATI
17.01.2018, 21:57

17 yaşlı laureat, imtina edənlər, maraqlı məqamlar– NOBEL MÜKAFATI

Türkiyədə fövqəladə vəziyyət rejimi uzadılır
17.01.2018, 21:43

Türkiyədə fövqəladə vəziyyət rejimi uzadılır

“Belə sürətli oyun gözləmirdim” – Qurban Qurbanov
17.01.2018, 21:27

“Belə sürətli oyun gözləmirdim” – Qurban Qurbanov

Tramp jurnalisti mətbuat konfransından qovdu
17.01.2018, 21:14

Tramp jurnalisti mətbuat konfransından qovdu

Üçüncü növbədə təhsil alan şagirdlərin sayı açıqlandı
17.01.2018, 20:59

Üçüncü növbədə təhsil alan şagirdlərin sayı açıqlandı

Bütün qərarsız radar cərimələri silindi
17.01.2018, 20:46

Bütün qərarsız radar cərimələri silindi

Şəmkirdə 26 yaşlı gənci güllələyənə cinayət işi açıldı – Yenilənib
17.01.2018, 20:28

Şəmkirdə 26 yaşlı gənci güllələyənə cinayət işi açıldı – Yenilənib

Macarıstan prezidenti səfirimizi ordenlə təltif etdi
17.01.2018, 20:16

Macarıstan prezidenti səfirimizi ordenlə təltif etdi

İtkin düşən alpinistlərin axtarışı nəticə vermir - FOTOLAR
17.01.2018, 20:01

İtkin düşən alpinistlərin axtarışı nəticə vermir - FOTOLAR

“Bitcoin” 10 min dollaradək ucuzlaşdı
17.01.2018, 19:51

“Bitcoin” 10 min dollaradək ucuzlaşdı

Ekologiyanı çirkləndirən 763 nəfər cərimələnib
17.01.2018, 18:56

Ekologiyanı çirkləndirən 763 nəfər cərimələnib

Şimali və Cənubi Koreya Olimpiadaya eyni bayraqla qatılacaq
17.01.2018, 18:44

Şimali və Cənubi Koreya Olimpiadaya eyni bayraqla qatılacaq

NATO: “Rusiya ilə Bakı görüşümüz təşkil olunur”
17.01.2018, 18:27

NATO: “Rusiya ilə Bakı görüşümüz təşkil olunur”

Azərbaycanın Xalq artisti vəfat edib
17.01.2018, 18:15

Azərbaycanın Xalq artisti vəfat edib

Peşə məktəblərində çalışan müəllimlərin maaşı artırıldı
17.01.2018, 18:08

Peşə məktəblərində çalışan müəllimlərin maaşı artırıldı

Novruzəli Orucovun oğluna hökm oxundu - 4 il 6 ay
17.01.2018, 17:48

Novruzəli Orucovun oğluna hökm oxundu - 4 il 6 ay

Tənha insanlar üçün yeni nazirlik yaradıldı
17.01.2018, 17:43

Tənha insanlar üçün yeni nazirlik yaradıldı

146 milyon manat güzəştli kredit verilib
17.01.2018, 17:37

146 milyon manat güzəştli kredit verilib

Prezident Administrasiyasında təyinat oldu - Yeni şöbə müdirinin tərcümeyi-halı   
17.01.2018, 17:33

Prezident Administrasiyasında təyinat oldu - Yeni şöbə müdirinin tərcümeyi-halı  

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
17.01.2018, 17:16

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Lavrovla Çavuşoğlu Suriyanı müzakirə etdi
17.01.2018, 17:08

Lavrovla Çavuşoğlu Suriyanı müzakirə etdi

Rəsmi Bakı BMT Baş katibinin Qarabağ çağırışını DƏSTƏKLƏDİ
17.01.2018, 17:04

Rəsmi Bakı BMT Baş katibinin Qarabağ çağırışını DƏSTƏKLƏDİ

Çox adam “tanınmış”, “məşhur” olub - Belə getsə, tezliklə “dahi” də olacaqlar...
17.01.2018, 17:00

Çox adam “tanınmış”, “məşhur” olub - Belə getsə, tezliklə “dahi” də olacaqlar...

ARXİV
SORĞU
Aylıq məvacibinizi ən çox nəyə xərcləyirsiniz?
- Ərzağa(54.0%)
- Geyimə(3.50%)
- Müalicəyə(5.44%)
- Kommunal xidmət haqlarına(13.6%)
- Təhsilə(2.33%)
- İstirahətə(1.16%)
- Kitaba(0.77%)
- Rüşvətə(4.28%)
- Əyləncəyə(0.77%)
- Digər şeylərə(14.0%)