24 may 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ÖLKƏ - Böyük güclərin Azərbaycandakı etnik ayrı-seçkilik oyunları - kürd, talış, ləzgi söz-söhbəti...
Böyük güclərin Azərbaycandakı etnik ayrı-seçkilik oyunları - kürd, talış, ləzgi söz-söhbəti...
04.05.2017, 17:13

Azərbaycan cəmiyyətinin müəyyən kəsimi Laçın, Qubadlı, Kəlbəcər rayonlarının sakinləri haqda danışanda dərhal onların "kürd" olduğu iddiasını səsləndirir. Cəmiyyətin bir qismi də cənub zonasına aid olan birini görən kimi o saat onun talış olduğunu düşünür. Hətta Quba, Qusar Xaçmazdan danışılanda bəziləri bilib-bilmədən dərhal oranın sakinlərini “ləzgilər” kimi ümumiləşdirir.

Doğrudur, kürdlər də, talışlar da, ləzgilər də bütün azsaylı etnik tərkiblər olaraq bu ölkənin sakinləridir, bərabər hüquqlu vətəndaşlarıdır. Amma məsələ ondan obarətdir ki, axı hər laçınlı, kəlbəcərli, qubadlılı haqqında o kəlməni işlətmək doğru deyil.

Məsələnin əsas kökü cəmiyyətdə insanların şüuruna hopmuş yanlış düşüncədir. Təbii ki, türk kökənli birini kürd kimi qələmə verdikdə, o,  haqlı olaraq bunu qəbul etməyəcək. Adını çəkdiyimiz Laçın, Qubadlı, Kəlbəcər rayonlarının əhalisinin çox az qismi etnik tərkibcə kürddür.


Etnoqraf alim Bəhmən Faziloğlu Modern.az-ın bununla sualına çox qısa və məntiqli cavab verir:

“Ən yaxşı cavab statistik məlumatlardır. Dövlət Statistika Komitəsinin illik rəqəmlərinə əsasən, sayla bağlı fikir bildirmək olar. Həmin bölgədə əsasən Azərbaycan türkləri, bir neçə yaşayış məskənində isə kürdlər kompakt şəkildə yaşayır”.


Etnoqrafın sözlərindən çıxış edərək, biz də rəqəmlərin dili ilə danışaq. Həmçinin, yuxarıda səsləndirdiyimiz yanlış düşüncənin nədən qaynaqlandığının tarixinə baxaq:

Kürdlər Azərbaycanda erməni işğalına qədər Laçın (Qarakeçdi, Bozlu, Kamallı, Şeylanlı, Katos, Ağcakənd və Minkənd kəndləri), Kəlbəcər (Soyuqbulaq, Yuxarı Şurtan, Ort Şurtan, Aşağı Şurtan, Zəylik, Xallanlı, Ağcakənd və Oruçlu kəndlərində, Qubadlı (Zilanlı kəndi) rayonlarında yaşayıblar. İşğaldan sonra bu rayonların əhalisi  digər şəhər və rayonlara məcburi köçkün düşüblər.
 

2009-cu ildə aparılan statistikaya əsasən, Azərbaycanda cəmi 6100 kürd yaşayır. Bu rəqəmlə Azərbaycan kürdlərin kompakt yaşadığı ölkələr arasında ən sonuncu yerdədir. İlk pillədə qərar tutan ölkə isə qardaş Türkiyədir. 2006-cı ildə aparılan son siyahıyaalınmayə görə, Türkiyədə 10 milyon 924 mindən çox kürd yaşayır.

İraq siyahının ikinci pilləsindədir. 2008-ci ildə hazırlanan son siyahıya əsasən, ərəb ölkəsində 5 milyon 422 min kürd yaşayır.

Tarixçi alim, deputat Fəzail İbrahimli Modern.az-a açıqlamasında  bu cür yanaşmanın - yəni, bölgənin adı çəkilən kimi oranın sakinin hər hansı etnik tərkiblə adlanmasının - həm siyasi, həm də elmi-tarixi tərəfi olduğunu deyib:

“Sualınız həm siyasi, həm də elmi xarakter daşıyır. Amma bunu azərbaycançılıq ideologiyasına qarşı yönəldilmiş fikir kimi də qəbul etmək olar. Bizdə hər kəsin söykənəcəyi bir divar-azərbaycançılıq ideologiyası var. Heç kəs dünyaya gəlişini, hansı etnik tərkibdən, hansı millətdən olacağını qabaqcadan sifariş etmir. Bu taleh işi, Tanrı hökmüdür. Azərbaycan coğrafiyasına müxtəlif etnik tərkiblər çox geniş şəkildə yayılıb. Götürək, elə mənim təmsil olunduğum cənub bölgəsini. Məsələn, orada talışlarla bərabər, türklər də var. Bəzi yerlərdə isə türklərin sayı daha çoxdu. Amma o zonadan bir adamın adı çəkilən kimi hamı onun talış olduğunu düşünür. Mən təbii ki, dəqiq sayı deyə bilmərəm, bu etnoqraf və siyahı hazırlayan mütəxəssislərin işidir. Amma təqribən, bilirəm ki, Yardımlı və Cəlilabadda türklərin sayı talışlardan çoxdur. Lənkəran və Masallıda demək olar, bərabərdi. Astara və Lerikdə isə əksinədir. Amma fərq etməz. Hər iki etnik tərkib arasında səmimi münasibətlər olub və bu gün də var. Bir xalq o birinin yanında özünü dominant kimi aparmayıb. Əks halda biz müxtəlif siyasi oyunların qurbanı olardıq. Həmçinin Zaqatala, Baləkən tərəflərdə azsaylı xalqlar - avarlar, ingiloylar yaşayır. Eynilə orada da qardaşlıq səmimiyyəti hökm sürür. Dinləri bir, məzhəbləri bir, ölkələri bir olub.
Həmçinin, siz dediyiniz Qubadlı, Kəlbəcər, Laçınla bağlı da eyni motivi təkrarlamaq istərdim. Bizdə tolerant yanaşma, multikultural dəyərlər çox yüksək səviyyədədir. Amma sovet quruluşu dağılandan sonra müxtəlif siyasi güclər etnik tərkiblər arasında ayrı-seçkilik salmaqla onlardan element kimi faydalanmağa çalışdılar. Həm etnik ayrı-seçkilik, həm dində məzhəb ayrı-seçkiliyi xrsitian siyasi güclərinin apardığı oyunlar idi. Bunlardan ehtiyatlı olmaq lazımdır.
 

Bircə faktı deyim: Andranikin qulağını kəsən Soltan bəy Qubadlıdan olub. O vaxt belə söhbətlər yox idi. İnsanlar bir-birinə nə etnik fərqlər, nə də dini fərqlər qoyurdular. Bunların hamısı sonradan ortaya atılan siyasi addımlardı. Amma biz də bir şeyi unutmayaq: 200 ildir ki, xristianlığa bir qala kimi güvənərək, torpaqlarımızı işğal edən, insanlarımızı qıran bir erməni amili var. Biz etnik tərkibdən asılı olmayaraq, bir-birimizə fərq qoymaqdan çəkinib, həmin amilə və onun güvəndiyi qalaya qarşı vuruşmalıyıq. Yalnız o zaman qələbə bizim olacaq”.

Məsələnin siyasi, etnoqrafik tərəfi olduğu kimi psixoloji yönü də var. Çünki bu yanaşma daha çox kütlə psixologiyasının məhsuludur. Təbii ki, hüquqi baxımdan Azərbaycandakı istənilən azsaylı xalqın nümayəndəsinin şəxsiyyət vəsiqəsində milliyət olaraq azərbaycanlı, ölkə olaraq isə Azərbaycan göstərilir. Amma bunu başqa səmtə yozan kütlə psixologiyasıdır. Psixoloq Elnur Rüstəmov da insanların bu cür yanlış gedişlərdən bacardıqları qədər uzaq durmalarının vacibliyini bildirir:

“Belə hallar indi də müşahidə olunur. Bu da müxtəlif niyyətlə bağlıdır. Dövlət tərəfindən Azərbaycandakı hər hansı etnik tərkibə heç bir fərq qoyulmur. Hamısının səsvermə, dövlət qulluğunda çalışma və s. kimi hüquqları var. Bu gün də istər qanunverici orqanda, istərsə də icraedici təçkilatlarda azsaylı xalqların nümayəndələrinə rast gəlmək olur. Amma məsələnin başqa tərəfi də var: bəzən, insanlar arasında nifaq salmaq üçün bu cür gedişlərdən istifadə edirlər. Biz bunun şahidi oluruq. Çalışmaq lazımdır ki, bu cür düşüncədən uzaq durub, vahid Azərbaycan olmağa xidmət edək. Bu hərəkətlər isə parçalanmağa yol açır. Bizim Qarabağ boyda problemimiz var. Qarabağ uğrunda döyüşlərdə istər ləzgi, istər talış, istərsə də kürd azərbaycanlı ilə yanaşı vuruşub. Şəhid olanları da var. Amma bir məsələni də deyim ki, bu cür etnik parçalanmalar indi dünyanın hər yerində var. Siyasi qüvvələr müxtəlif ərazidə münaqişə ocaqlarını yaratmaq üçün insanların psixologiyasına bu yolla təsir göstərir. Amma bir psixoloq kimi düşünürəm ki, azərbaycanlıların psixologiyasına ayrı-seçkilik ideyaları təsir etməyib. Bu, gələcəkdə də belə olacaq”.


Elmin Nuri


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Ankarada partlayış baş verib, ölən var     
24.05.2018, 21:26

Ankarada partlayış baş verib, ölən var  

Ukrayna yeni siyasi senzura tətbiq edir - Zaxarova
24.05.2018, 21:15

Ukrayna yeni siyasi senzura tətbiq edir - Zaxarova

9 futbolçu "Qarabağ"dan ayrıldı
24.05.2018, 21:03

9 futbolçu "Qarabağ"dan ayrıldı

Gənc fiziklərin ötən il “Thomson Reuters”in jurnallarında 118 elmi məqaləsi yayımlanıb
24.05.2018, 21:00

Gənc fiziklərin ötən il “Thomson Reuters”in jurnallarında 118 elmi məqaləsi yayımlanıb

Ronaldiniyodan qəribə addım - Eyni vaxtda 2 qadınla evlənəcək
24.05.2018, 20:47

Ronaldiniyodan qəribə addım - Eyni vaxtda 2 qadınla evlənəcək

Donald Tramp Şimali Koreya lideri ilə görüşü ləğv edib   
24.05.2018, 20:33

Donald Tramp Şimali Koreya lideri ilə görüşü ləğv edib  

ABŞ: Yeni virus Rusiyada yaradılıb
24.05.2018, 20:24

ABŞ: Yeni virus Rusiyada yaradılıb

Bakıda keçiriləcək Avropa çempionatının oyunlarının  təqvimi - UEFA-2020
24.05.2018, 20:19

Bakıda keçiriləcək Avropa çempionatının oyunlarının  təqvimi - UEFA-2020

"Qobu Park" yaşayış kompleksi məcburi köçkünlər üçün salınmış sayca 98-ci şəhərcikdir - VİDEO
24.05.2018, 20:10

"Qobu Park" yaşayış kompleksi məcburi köçkünlər üçün salınmış sayca 98-ci şəhərcikdir - VİDEO

TAP-ın prezidenti Azərbaycana gələcək   
24.05.2018, 19:13

TAP-ın prezidenti Azərbaycana gələcək  

Avro ilə əməliyyatların həcmi 12,1% azalıb
24.05.2018, 19:02

Avro ilə əməliyyatların həcmi 12,1% azalıb

NATO Quru Qoşunları Komandanlığının qərargah rəisi kəşfiyyatçıların təlimini izləyib - FOTOLAR
24.05.2018, 18:56

NATO Quru Qoşunları Komandanlığının qərargah rəisi kəşfiyyatçıların təlimini izləyib - FOTOLAR

24.05.2018, 18:50

"Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə çox böyük nüfuzu var" - VLADİMİR PUTİN

Azərbaycana xaricdən pul köçürmələri 63% artıb
24.05.2018, 18:44

Azərbaycana xaricdən pul köçürmələri 63% artıb

"Yol hərəkəti haqqında” qanuna əlavə və dəyişiklik edilir - Yeni kateqoriyalar müəyyənləşir?
24.05.2018, 18:36

"Yol hərəkəti haqqında” qanuna əlavə və dəyişiklik edilir - Yeni kateqoriyalar müəyyənləşir?

Nazarbayev İlham Əliyevə məktub yazıb   
24.05.2018, 18:31

Nazarbayev İlham Əliyevə məktub yazıb  

Tramp onun seçkiqabağı kompaniyasında casusun olması barədə təsdiqləyici məlumat əldə edib
24.05.2018, 18:25

Tramp onun seçkiqabağı kompaniyasında casusun olması barədə təsdiqləyici məlumat əldə edib

Prezident Abbas Əliyevə
24.05.2018, 18:18

Prezident Abbas Əliyevə "Əməkdar jurnalist" adı verdi

“AXC: Türk ölkələrinin dövlət quruculuğu tarixində müasir model” adlı konrans keçirildi - FOTOLAR
24.05.2018, 18:11

“AXC: Türk ölkələrinin dövlət quruculuğu tarixində müasir model” adlı konrans keçirildi - FOTOLAR

İlham Əliyevdən 4,6 milyon manatlıq SƏRƏNCAM
24.05.2018, 18:09

İlham Əliyevdən 4,6 milyon manatlıq SƏRƏNCAM

İncə Ərdoğanı ittiham etdi
24.05.2018, 18:06

İncə Ərdoğanı ittiham etdi

Türk lirəsi niyə ucuzlaşır? - Səfirdən AÇIQLAMA
24.05.2018, 18:00

Türk lirəsi niyə ucuzlaşır? - Səfirdən AÇIQLAMA

“TANAP Azərbaycanın iqtisadiyyatının inkişafı üçün önəmli bir qapıdır”  
24.05.2018, 17:57

“TANAP Azərbaycanın iqtisadiyyatının inkişafı üçün önəmli bir qapıdır”  

Erkan Özoral AXC-nin arxivindən danışdı  
24.05.2018, 17:56

Erkan Özoral AXC-nin arxivindən danışdı  

Ərdoğan Qarabağın işğaldan azad edilməsi məsələsini “Seçki Bəyannaməsi”nə saldı
24.05.2018, 17:53

Ərdoğan Qarabağın işğaldan azad edilməsi məsələsini “Seçki Bəyannaməsi”nə saldı

Səfir AXC-nin qurulmasını türk dünyasının önəmli hadisəsi adlandırdı
24.05.2018, 17:52

Səfir AXC-nin qurulmasını türk dünyasının önəmli hadisəsi adlandırdı

Azərbaycanda əfv olunanlar arasında əcnəbilər də var - SİYAHI   
24.05.2018, 17:49

Azərbaycanda əfv olunanlar arasında əcnəbilər də var - SİYAHI  

Mətbuat Şurasında şikayətlər dinlənilib
24.05.2018, 17:36

Mətbuat Şurasında şikayətlər dinlənilib

Bakıda polisə zor tətbiq edənə cinayət işi açıldı
24.05.2018, 17:35

Bakıda polisə zor tətbiq edənə cinayət işi açıldı

Mədəniyyət Nazirliyindən Rüstəm İbrahimbəyovun filminə ETİRAZ
24.05.2018, 17:32

Mədəniyyət Nazirliyindən Rüstəm İbrahimbəyovun filminə ETİRAZ

Dolların kursu sabit qaldı - MƏZƏNNƏ
24.05.2018, 17:32

Dolların kursu sabit qaldı - MƏZƏNNƏ

Baş nazir benzinə görə təhdid edildi
24.05.2018, 17:30

Baş nazir benzinə görə təhdid edildi

Çempionlar Liqasının finalı İstanbulda keçiriləcək
24.05.2018, 17:19

Çempionlar Liqasının finalı İstanbulda keçiriləcək

Prezident 634 nəfəri əfv etdi - TAM SİYAHI   
24.05.2018, 17:14

Prezident 634 nəfəri əfv etdi - TAM SİYAHI  

Rəsmi Dəməşq: “Türkiyə qoşunları Suriyadan çıxarılmalıdır”
24.05.2018, 16:52

Rəsmi Dəməşq: “Türkiyə qoşunları Suriyadan çıxarılmalıdır”

ARXİV
SORĞU
Türkiyədə səsvermə hüqüqunuz olsaydı, hansı namizədə səs verərdiniz?
Muharrem İnce (23.6%)
Meral Akşener (12.5%)
Rəcəb Tayyip Ərdoğan (57.2%)
Selahattin Demirtaş (1.97%)
Temel Karamollaoğlu (0.65%)
Doğu Perinçek (3.94%)