21 sentyabr 2017, Cümə axşamı
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - "Ərdoğan hakimiyyətə gələndən sonra ərəblərin türklərə münasibəti dəyişib" - Cəlaləddin Qasımovun Küveytdə eşidib, gördükləri - FOTOLAR
"Ərdoğan hakimiyyətə gələndən sonra ərəblərin türklərə münasibəti dəyişib" - Cəlaləddin Qasımovun Küveytdə eşidib, gördükləri - FOTOLAR
09.05.2017, 12:48

Cəlaləddin Qasımov


Tərcüməçi Hüseyn mənə bildirdi ki, daha Türkiyənin adını nə qədər istəsən çəkə bilərsən. Rəcəb Tayyib Ərdoğan hakimiyyətə gələndən sonra ərəblərin türklərə qarşı münasibəti dəyişib. İndi ərəblər türkləri çox istəyirlər, Ərdoğanı nəinki ərəblər, hətta bütün müsəlman dünyası çox istəyir.    

Artıq 5 ilə yaxındır ki, küveytli dostum Abu Məhəmməd Bakıya gəlir. O, Deynat qəbiləsindəndir. Küveytdə məşhur Deynat şirkətinin sahibidir. Hər gəlişində qonağım olur. Azərbaycanı gəzməyi çox xoşlayır. Ölkəmizin dağlarına, meşələrinə, bulaqlarına heyranlığını gizlətmir.

O hər dəfə gəlişini elə vaxta planlaşdırır ki, mən də məzuniyyətdə olan vaxta düşsün. Beləcə, dostluğumuz, əlaqələrimiz bu gün də davam etməkdədir. Hər dəfə də soruşur ki, sən sünnisən, yoxsa şiə? Bir dəfə yenə həmin sualı verdi, cavab vermədim, susdum...

Dostum Mübariz bizimlə idi. Sünnisən, yoxsa şiə, - deyə ondan soruşdu. Mübariz isə sünni olduğunu söylədi. Üzünü mənə tutaraq:

- Niyə susdun, cavab vermədin? – dedi. Dedim ki, Mübariz mənim dostumdur. 5 il bir yerdə oxumuşuq, 10 ildir ki, birgə çalışırıq, mən hələ bilmirdim o sünnidir, ya şiə.

İndi mən sənə sual verim: - Niyə bölürsünüz bu müsəlmanları iki yerə, nə fərqi var sünnidir, ya şiə? İndi mən sənin sualını cavabsız qoyacam, - dedi, - bu bölgü, ayırmaq, parçalamaq bizim qanımızda var. Başını buladı və aşağı saldı...

 Hər gələndə azərbaycanlıların qonaqpərvərliyindən danışır, hər dəfə özü üçün sanki nələrsə kəşf edirdi. Məni öz ölkələrinə - Küveytə dəvət edirdi. Bu dəvət hər dəfə təkrar olunurdu. Baxmayaraq ki, o ölkəyə viza almaq elə də asan deyildi, hər halda bunu təşkil edirdi. Hər dəfə yola düşəndə məni gözləyəcəyini deyirdi. Amma mənim Küveyt səfərim hələ ki, alınmırdı. O, söyləyirdi ki, gəl səni qəbiləmizlə tanış edəcəyəm. Böyük qardaşıma səndən, sizin ölkənizdən danışmışam. O da gəlmək, Azərbaycanın adət-ənələrilə tanış olmaq, gəzmək, tanımaq istəyir. Qardaşımın adı Abu Məhəmməddir. O, həm qəbiləmizin başçısı, həm də millət vəkilidir.

Növbəti illərin birində qardaşıyla gəldi Küveytli dostum. Mən qardaşını qarşılayanda Abu Məhəmməd çox sevindi, qürurlandı da. Heç demə dostluğumuzdan, qonaqpərvərliyimizdən, gəzdiyimiz, gördüyümüz yerlərdən ağızdolusu danışıbmış elə vətənlərində olan vaxtlar. Abu Məhəmməd, dostumun dediyi kimi qəbilələrinin başında durur. Yaratdıqları şirkətə elə qəbilənin şərəfinə Deynat adını vermişlər. Məhəmməd eyni zamanda həmin şirkətin rəhbəri idi. Dostmun adı Nail, qardaşının adı isə Haiv idi. Ərəblərdə belə bir adət var:  Övlad nə qədər ki, subaydır, ona öz adıyla müraciət olunur, evləndikdən sonra isə böyük övladın adıyla müraciət olunur. Qardaşların ikisinə də böyük övladın adını eyni Məhəmməd qoymuşdu. Hər ikisi Məhəmməd kimi, yəni ərəbcədə Abu Məhəmməd kimi müraciət olunurdu. Mən də ilk dəfə qardaşların ikisinə də eyni adla – Məhəmməd deyə müraciət edirdim.

Bir dəfə qardaşların əmisi oğlu da gəlmişdi. O neft sahəsində rəis vəzifəsində isləyirdi. O, da oğlunun adını Məhəmməd qoymuşdu. Bir əmisi oğlu isə bələdiyyə rəhbərinin müavini idi. Onun övaldının adı isə Yusif idi. Mən Abu Yusif kimi çağırırdım. Bu gəlişlərində dörd nəfər idilər. Bir nəfər də tərcüməçiləri var idi. Beləcə, bu dəfə qonaqlarımın sayı beş nəfər idi.

Bir qədər istirahət etdikdən sonra şəhərə çıxdıq. Bakının görməli, tarixi yerləriylə tanış oldular. Sabahı gün Qəbələyə, növbəti gün isə Şəkiyə səfər etdik. Hər iki qədim məskənlərin əsrarəngiz gözəlliklərinə heyranlıqla baxırdılar. Çox xoş idi, mən də bir Vətən övladı kimi sözsüz ki, qurur hissi keçirirdim.

Daha sonra məmləkətimizin qərb bölgəsinə - Tovuza getdik.    İlk olaraq yolumuzu dəniz səviyyəsindən 1800 metr yüksəklikdə yerləşən Kirən kəndi ərazisinə saldıq. Kirən kəndi sirlərini aşkarladığım, köksündə saraylar, tikililər, daş hörgülər tapdığım dağın yaxılığında, Qalaboyun kəndiylə bir silsilədə qərar tutub. İllər əvvəl bir sinifdə oxuduğumuz İbrahim burada dağlar qoynunda elə Kirən kəndində Nəcəf bulağı ərazisində kafe işlədirdi. Onun qonağı olduq. Bu təmiz havada samovar çayı, bulaq suyu, hər yanı bürümüş çiçək ətri sanki cənnəti xatırladırdı. İbrahim işçilərini qonaqlara yüksək dərəcədə xidmət etmək üçün ayırmışdı.

Qonaqlar artıq beş gün idi ki, Azərbaycanda idilər. Abu Məhəmməd əqrabalarından seçilirdi. O, özünü son dərəcə ağır aparır, daha çox buraların tarixiylə maraqlanırdı. Söhbətin ortasında üzünü mənə çevirib suallar verirdi. Söhbətimizin mövzusu daha çox lap VII əsrdə ərəb xilafətinin Azərbaycana yürüşündən, Azərbaycan türklərinin İslam dinini qəbul etməsindən tutmuş ta XX əsrin sonlarında Sovetlər ailəsinin dağılmasından sonrakı vəziyyət, Qarabağ savaşı, ermənilərin, havadarlarının dəstəyilə törətdiyi Xocalı soyqırımı və s. olurdu. O, savadlı adam idi. Azərbaycan haqqında nəinki təsəvvürü, hətta bir çox məsələlərdə bilgisi var idi. Keçmişimiz və bu günümüzlə bağlı, necə deyərlər, məlumatlı idi. Bəzən elə suallar verir və ya elə şeylər danışırdı ki, mən, - bunu haradan bilir, - deyə təəccüblənirdim də. 

Bir dəfə də söhbətin mövzusu Şah İsmayıl Xətai oldu. Məlumatlılığını görüb özümü saxlaya bilmədim:

 - Sən bunları haradan bilirsən? – deyə soruşdum. Bildirdi ki, o, dünyanın çox ölkəsində olub. Hara gedəcəksə bir müddət əvvəlcədən həmin ölkənin tarixi, mədəniyyəti, adət-ənənələri və s. ilə  müfəssəl olmasa da – tanış olub. Hətta başqa ölkəyə gedərkən, əvvəlcədən o ölkə haqda məlumata malik olmağın səfər zamanı daha çox maraq doğurmasını önə çəkərək, bunu mənə də tövsiyə etdi.

Mən bunları danışarkən telefonuna ismarıc zəngi gəldi. Məndən soruşdu ki, bura Ermənistan Respublikasının ərazsidir? Məndən qabaq suala tərcüməçi “yox, Azərbaycan ərazisidir” deyə cavab verdi. Abu Məhəmməd təəccüblə bildirdi ki, mənim mobil telefonum sputnikə qoşuludur. İndi ismarıc gəldi ki “Siz Ermənistana xoş gəldiniz”. Mən isə bildirdim ki, bura yuksəklikdə yerləşir, Ermənistan ərazisi aşağıdadır. Sadəcə, telefon qovşaqları onlara məxsus antenalarına dalğa ötürür.

Qonaqlarım nahardan sonra bulaq başına enmək istədiklərini bildirdilər. Qəribə qaydaları varmış. Əvvəl böyük qardaş, yəni Abu Məhəmməd ayağa qalxdı. O dəqiqə böyüyə hörmət əlaməti olaraq, bütün qardaşlar qalxdılar. Beləcə, Nəcəf  bulağına tərəf endik. Burada yaşayan kənd uşaqları adəti üzrə eşşəyin belinə xurcun tək yükləniş bidonlarla bulaqdan su aparırdılar. Ərəb dostlarım yenə uşaqlarla şəkil çəkdirdilər. Onlar bunu, gah uşaqlar arasında dayanmaqla, gah bulaqdan bidona su doldururmaqla və s. edirdilər. Bu dəfə də şəkil çəkdirəndə uşaqlara 100 dollarlıq əskinaz verdilər. Yenə uşaqlar o pulu götürmədilər. Abu Məhəmməd tərcüməçi vasitəsilə uşaqları başa salırdı ki, mən sizin zamanınızı aldım, əziyyət verdim. İtirdiyiniz vaxtın və çəkdiyiniz zəhmətin haqqını ödəyirəm. Amma uşaqlar yenə bir-birinə baxıb gülümsəyərək çiyin çəkdilər və pulu götürmədilər. Abu Məhəmmədi maraq götürmüşdü. Bu uşaqarın elə hamısı eyni şeyi edirlər, yəni onlara verilən bu yüzlüklərdən imtina edirlər. Axır məndən soruşdu ki, bu necə olur ey. Mən az qala dünyanın əksər yerində olmuşam, amma belə vəziyyətlə ilk dəfədir qarşılaşıram. Amerika dollarına gözlərinin ucuyla da baxmayanlar ölkəsi. Mən hara düşmüşəm, bura haradır, - deyə marağını gizlədə bilmədi dostum.

Abu Məhəmməd bizə yaxınlaşdı. Qardaşı, əmisi oğlanları, tərcüməçi, mən və s. bir dəstə adam onü gözləyirdik. Tərcümçisi vasitəsilə mənə təkrarən bildirdi ki, bu möcüzədir, sehirlənmişəm sanki. Belə cənnətin insanları da elə belə olmalıdır bəlkə də. Qardaşına sağ ol dedi, onu buraya dəvət etdiyinə, bu gözəl mənzərələrlə tanış etdiyinə görə. Hələ bu haqda şeir də yazacağını dedi.

Sabahısı gün mən onları Kirəndən biraz da uzağa – dağların başında yerləşən Baqqallı kəndi ərazisinə apardım. Burada da istirahətimizi davam etdirdik. Dostum Mübarizgilə gəldik. Mübariz özü samovar qaynatdı, həyətdəki yaşıl otların üstündə süfrə açdı. Qatıq, qaymaq, nehrə yağı, bal, təzə pendir filan düzüldü. Abu Məhəmməd  süfrədəkilərdən daddı. Heyrətini gizlədə bilmədi, Mübarizdən soruşdu ki, bu baldır, başa düşdüm. Bəs bu qaymaq, qatıq necə olur ki, elə bal kimi dadır? Mübariz yerindən qalxdı, yaxınlıqdakı ot tayasından bir çəngə gətirdi süfrənin qırağına və dedi:

 - Baxın, bu otdur. Amma bu otun tərkibinə diqqət edin, əksəriyyəti müalicəvi çiçəklərdən ibarətdir. Bəs bu qidaları yeyən inəyin südü, qaymağı necə olmalıydı ki?!

Maraqlı bir hadisə də oldu. Mübariz çay dəmləyəndə bu çiçəklərdən br qismini dəm çaynikinə atdı. Qonaq dedi ki, sən nədən onu yumamış atdın, axı o toz içindədir.

 Mübariz təbəssümlə: - Bura dağın zirvəsidir, ən təmiz yerdir, burda toz nə gəzir?! Toz Küveytdə olur. Tərcümədən sonra hamımız gülümsədik. Abu Məhəmməd Mübarizin əlini mehribanlıqla sıxdı və yaman dedin, - dedi, biz heç vaxt olmadığımız bir yerdəyik. Özümüzü cənnətdə hiss edirik.

Daha iki gün də Mübarizin qonağı olduq, maraqlı gəzintilərə çıxdıq. Sonra qonaqlari rayon mərkəzinə oradan isə Kür çayının sahilinə apardıq. Bu tərəflərə rayonun aranı deyirlər. Burada hava isti idi. Ərəblər bundan da çox istiliyə öyrəşiblər. Yenə Abu Məhəmməd özünü saxlaya bilmədi: “Siz xoşbəxt xalqsınız, - dedi, - bir yanı isti, bir yanı sərin məmləkətiniz var, hara istəyəndə ora gedirsiniz. Aranında istisi, dağın da havası, suyu can dərmanı bir ölkədə yaşamaq hər millətə, xalqa nəsib olmur.

Beləcə, gözəl günlər yaşadıq. Amma vaxt yetişdi, 10 günlük istirahətdən, səyahətdən sonra dostlarımı yola salası oldum. Hava limanına gəldik. Yola düşməzdən əvvəl Abu Məhəmməd hər şey üçün təşəkkür etdi. Söylədi ki, qardaşım mənə danışanda elə də inanmadım, yaxşı ki, gəlib hər şeyi öz gözümlə gördüm. Bu səyahətimi ömür boyu unutmayacam. Bunları, əlində təsbeh fırladaraq deyirdi və təsbehi gostərərək sözünə əlavə etdi: Bu mənim ulu babamdan babama babamdan atama ondan da mənə yadigar qalıb. Mənim üçün də, ümumən bizim üçün də çox dəyəri var bu təsbehin. İndi onu sənə bağışlayıram, yadigar qalsın. Amma bir xahişim olacaq; gərək bu dəfə sən Küveytə gələsən. Sağollaşıb ayrılarkən tərcüməçi vasitəsilə onu da bildirdi ki, o, dağda dediyim şeir bax budur, yazmışam, milli məclisdə ölkəniz haqda təəssüratlarımı bölüşərkən oxuyacam...

Küveytli qonaqlarım gedəndən iki ay sonra tərcüməçidən zəng gəldi. Bilidirdi ki, Abu Məhəmməd mənə zəng edərək, onun çıxışını izləməyi xahiş etdi. Tərcüməçi bu işdə özü mənə yardımçı oldu. Abu Məhəmmədin çıxışını dinlədik:

“Hər yay tətilində dünyanın, o cümlədən Avropanın müxtəlif ölkələrinə səyahət edirik. Ailəmiz də özümüzlə olur. Gəzdiyim, gördüyüm ölkələrin heç biri məndə Azərbaycan kimi təsir buraxmayıb. Bu ölkənin qəribə insanları var. Qocaları nurlu, uşaqları saf, pak. Onlarda olarkən dostum bizi doğulduğu rayona apardı. Rayonun dağlıq ərazisində bulaqdan su aparan uşaqlarla şəkil çəkdirdik, evlərdə qonaq olduq, qaymaq yedik, amma onlara zəhmətlərinə gorə verdiyimiz puldan imtina etdilər. Bu məni lap  heyrətə gətimişdi. Təklifim odur ki, zamanınız olunca, başqa ölkələrə gedəndə yolunuzu Azərbaycana da salın, görün insanları necə qonaqpərvərdir. Orada olanda elə bilirsən cənnət deyilən yerdəsən. Bu şeiri o dağlarda olanda yazmışam, sizə oxuyuram ilk dəfə.”

Onun çıxışı məni təbii ki, sevindirdi. İçim qürur hissi ilə dolmuşdu. Axı söhbət Azərbaycandan və onun övladlarından gedirdi.



Söz verdiyim kimi, Küveytə səfərim dekabr ayına təsadüf etdi. Aeroportdan birbaşa səhralıqda qurulmuş çadırlar olan bir yurda gətirdilər. Bura Deynat qəbiləsinə məxsus idi. Oralar isti olduğundan ərəblər günlərini axşam 12-dək beləcə səhrada keçirirdilər. Burada bəlkə də 50-yə yaxın çadır qurulmuşdu. Bir ayrı, amma fərqli  bir çadırın yanına gəldik. Bildirdilər ki, bu çadır sənin üçün qurulub. Qəbilə nümayəndələrini gərək olduqda burada qəbul edəcəksən.


Başçının alaçığına gəldik. O, özləri haqda qısaca danışdı. Dedi ki, qəbilə sakinləri səhər 10-dan axşam 12-dək burada olurlar. Başqa yerə getsək belə, gərək gündə azı bir dəfə bura gələk. Mən belə yaşayışı filmlərdə görmüşdüm. Maraqlı idi.

Burada məndən təxminən neçə günlük qalacağımı öyrəndilər. Abu Məhəmməd bildirdi ki, bax bu qardaşları əqrəbaların, hər gün biri olmaqla 7 nəfərin qonağı olacaqsan. Qardaşlarına, əmisi oğlanlarına tapşırdı ki, hər səhər qonaqlıq evdə olacaq. Buraya qəbilənin tanınmış hörmətli insanları da məni dəvət etmək üçün gəldilər. Çox qonaqpərvər idilər. Hamısı isti münasibət göstərirdilər.

Mənim üçün maraqlı olsun deyə Abu Məhəmməd günləri özü bölüşdürmüşdü. Tapşırıqları ancaq mənimlə bağlı idi. Oradakılara dedi ki, qonağı dəniz sahilinin hər gün bir bölgəsinə götürsünlər. Beləcə, gündə bir yerdə keçdi günlərimiz. Heç yer təkrar olunmadı. Birinci gün axşam Abu Məhəmməd  imarətinə gəldik. Qonaqlara oğlanları, qardaşı oğlanları qulluq edirdi. Orada qaldığım müddətdə o mənzildə bir nəfər də olsun qadın görmədim. Dostum özü məni mənziliylə tanış edərək, otaqları gəzdirdi.


Sözsüz ki, tərcüməçisiz işimiz heç aşmırdı. Abu Məhəmməd bir neçə tərcüməçi dəvət etmişdi və bunlardan birini seçməyi mənə həvalə etmişdi. – Hansı səni yaxşı başa düşür onu de, - deyirdi. Onlardan ikisi İranlı, biri Türkiyəli idi. O, tərcüməçiləri tez-tez dəişdirirdi. Hələ ki, İranlılardan biri tərcüməçimiz idi. Amma ərəblər nə desələr də elə o eyni şeyləri deyirdi; halın yaxşıdır, Küveyt xoşuna gəlir və s. Bu tərcüməçini istəmədiyimi bildirdim və türkü göstərərək: - Bu bəy olsun bizim tərcümçimiz bundan belə, - dedim. Razılaşdı və mən Küveytdə olacağım müddətdə o da məminlə olacağını bildirdi.

Artıq üçüncü gün idi ki, ordaydım. Mən ərəbləri belə qonaqpərvər bilməzdim. O qədər diqqət göstərirdilər, adam istər-istəməz həyəcan keçirir və utanırdı. Qəbilə başçısı hər səhər yeməyində bizimlə birgə olurdu. Mənə və tərcüməçiyə özüylə birgə süfrə açdırırdı. Sonra restorana götürərdilər. 7 nəfər adama bəlkə 70 nəfərin yeməyi gəlirdi. Hər gələn yeməkdən  heş olmasa dadına baxmağımı xahiş edirdilər. Balıqların bir növü götürülüb yerinə ayrısı qoyulurdu. Hərəsindən isə cəmi bir tikə götürə bilirdim, onu da dadını bilmək üçün. Yeməyə getməmişdən əvvəl mən xahiş edirdim ki, yeyəcəyimiz qədər sifariş edin. Onlar yenə də elə “öz işlərindəydilər”.



Hər gün günorta bir saatlıq evə gəlir, həyətdə kofe içir, sonra harasa gedirdik. Bir dəfə evə kofe içməyə gələn vaxt mən etiraz edərək getmək istəmədiyimki bildirdim. Səbəbini soruşanda dedim ki, sizə evinizdə qulluqçular xidmət edir, mənə isə oğlunuz. Çay ya köfe süzür, mən içib qurtarınca yanımı kəsdirib gözləyir. Mən isə bundan çox narahatlıq keçirdir, sıxılıram. Onda Abu Məhəmməd qayıtdı ki:

- Bizdə evə hörmətli qonaq gələrsə, ona evin böyük oğlu xidmət etməlidir. Məsələn, çay içirsənsə, böyük oğul süzməlidir, çaynik əlində gözləməlidir. Qonaq çayını içən kimi yenisini süzməlidir. Əgər qonaq daha içmək istəmirsə stəkanı əlində sağa-sola yellədərək içmədiyini bildirməlidir. Bundan sonra xidmət edən əlindəki çayniki yerə qoya bilər, yoxsa əlində saxlamalıdır. Mən təəcüblə tərcüməçiyə baxdım və dedim ki, bu hal ərəblərdə bir qaydadır, nədən deməmisən. Söylədi ki, o evə ilk dəfədir dəvət olunur, bilmirmiş...




Daha heç nə demədim. Evə gəldik. Süfrə arxasına əyləşən kimi onlara qulluqçular, mənə isə ev sahibinin böyük oğlu yaxınlaşdı. Kofe süzdülər. Acı idi. Küveyt kofesi həm də aromat ətri verir. Mən çay istdim. Ev sahibinin oğlu çay süzdü və adət üzrə başımın üstündə dayanıb gözlədi. Onun gözləməyi məni narahat etdi, amma yolda demişdilər, adətin də əleyhinə getmək olmur deyə ancaq çayı tez-bazar içib stəkanı yellətməklə vəziyyətdən çıxa bildim. Böyük oğul çaydanı yerə qoyub getdi. Mən özümü unudub dərindən nəfəs aldim. Onlar gülümsündülər.

Hər axşam alaçığa gəlirdik. Qəbilə başçısı başda əyləşir, mənə isə yanında yer verirdi. Qarşımıza sulu qəlyan qoyulurdu. Bu vaxt onların qəbiləsindən olan 7 nəfər gələr salam verib əyləşir, kofe içib qalxırdılar. Bir az keçməmiş başqa 7 nəfər daxil olur yenə qayda üzrə kofelərini içib gedirdilər. Beləcə də davam edirdilər. Çox maraqlı adətləri qaydaları varmış olnların. Bir şey də var ki, dili dualıdırlar.


Mən təyyarədən enəndə yağış yağmışdı. İndi onu yenə  xatırlatdılar. Dedilər, burda belə yağışlar az hallarda olur, 5 ildə bir yağır. Elə aeroportda hər yanı su almışdı, sel-su idi hər tərəf. Onlarda kanalizasıya sistemi yoxdur deyə şəhərin bir neçə yerində su yığılmışdı, gölməçələr yaranmışdı yağış suyundan. Onda da beləcə dua etmişdilər. Deyirdlər ki, sən ayağı sayalı qonaqsan, bərəkət gətirdin. İndi hər yanda yaşıllıqlar baş qaldıracaq, keçilərimiz, dəvələrimiz yaşıl ot yeyəcək.



Süfrə arxasında, ya qeyri yerlərdə söhbətləşmə vaxtı onlar maraqlı suallar verirdilər. Ümumiyyətlə Azərbaycan haqqında, Qarabağ həqiqətləri, bu bölgədəki hazırkı durum söhbətimizin əsas övzularından olurdu. Mən Azərbaycanı, onun əraziləri haqda əyani danışırdım.

Diqqətlə dinləyirdilər, mən söhbətimi bitirməmiş səbsizliklə tərçüməçiyə baxırdılar. Bir dəfə də onlardan biri dedi ki, eşitdiyimizə görə sizdə - Hava limanından Bakıya gələn yolun qıraqlarında zeytun ağacları var. Onların meyvəsi elə üstündə qalır, yığan olmur. Doğrudanmı belədir? İlk dəfə deyildi bu sualı eşitməyim. Söylədim ki, yanlış məlumat deyil. Abşeron yarımadasında min hektarlarla zeytun bağları var. Onların heç 10 faizi yığılmır. Buna sahəyə bizdə maraq yox dərəcəsindədir deyə zeytun yığımı, tədarükü ilə məşğul olunmur. Bu haqda o qədər danışmışdım ki, artıq tərcüməçi mənsiz də belə sualları özü cavablandırırdı. Onların bir çox sözləri fars sözləriylə eynidir, bəziləri isə bizə tanış olan sözlərdir. Odur ki, az da olsa sual verilən kimi nə demək istədiklərini anlamaq olurdu. İstənilən mövzuda sohbətlərimiz maraqlı keçirdi.


Sonuncü gün Abu Məhəmməd Küveytin tanınmış iş adamlarını bir araya gətirdi. Azərbaycanın Küveytdəki səfirini, özünün bir neçə dostunu da dəvət edərək mənim şərəfimə dənizin ortasında gəmidə, üzən restoranda ziyafət verdi. Görüş zamanı Azərbaycan haqqında danışdı, tanıdıqları, bildikləri, gördükləri barədə söylədi. Torpaqlarımızın işğalından, Xocalı soyqırımından geniş söz açdı. Bütün çətinlikləri ilə bərabər Azərbaycanın gözəlliklər diyarı olmasını, insanlarının mehribanlığını  dilə gətirdi. Sonra əlini cibinə atıb bir kağız parçası çıxardı. Dedi ki, bu şeiri Azərbaycanın Tovuz bölgəsində dağlar başında yazmışam. Orada  kənd uşaqlarının su apararkən pul almamasını təkrarən burada da təəcüblə söylədi. Və şeiri oxudu. Mən onun bu qabiliyyətinə, dünyagörüşünə, bizə münasibətinə, dostluğa belə dəyər verməsinə heyran qaldım. Doğrusu, oraya gedənə qədər bu haqda təsəvvürüm adi idi, bu dərəcədə hörmətçil və qonaqpərvər olduqlarını bilmirdim. Abu Məhəmmədin çıxışından sonra oradakı qonaqarın bir neçəsi ölkəmizə gələcəklərini bildirdilər. Mən də məmnuniyyətlə gözləyəcəyimi bildirdim. Başda Abu  Məhəmməd olmaqla cümlə dostlara hər şey üçün təşəkkür etdim. Beləcə, Küveyt görüşlərim başa çatdı.



Bakı Hava limanına təzə enmişdim ki Abu Məhəmməd zəng etdi. Mən havada olarkən dua etdiyini, sağ-salamat vətənə yetişdiyim üçün sevindiyini bildirdi.

Aradan bir neçə ay keçmişdi. Abu Məhəmməd tərcüməçisi vasitəsilə mənə telefon etdi. Hal-əhval tutduqdan sonra Küveytli dostlar Azərbaycana gəlmək istəyirlər, onlara Tovuz dağlarında keçirdiyimiz günlərdən, oranın mənzərələrindən danışmışam. Bu tətil fikirləri sizin ölkəyə gəlməkdir. Qış ayları idi. Mən onların göstərdikləri yüksək qayğıya, qonaqpərvərliyə görə deyə bilmədim ki, Küvüytə baxmayın, indi hər yan qar, dağ yolları buzdur. Odur ki, dəvət etməkdən başqa yolum qalmadı. Onları özüm qarşıladım...

Maraqlı hadisələrlə dolu olan bu görüşlər indi də davam etməkdədir. Hər zaman telefonla əlaqə saxlayır, danışır, olanları yada salırıq.

Belə maraqlı məsələlərdən birini qeyd etsəm yerinə düşər. Bildirmişdim ki, Abu Məhəmməd tərcüməçini seçməyi mənə həvalə etmişdi. Küveytə ilk gedişimdə təqdim olunan tərcüməçi Hüseyn adlı bir İranlı idi. Ümumi vəziyyətdən, dünyəvi məslələrdən danışarkən mən tez-tez Türkiyənin adını çəkirdim. Amma hiss edirdim ki, tərcüməçi mən deyənləri təfsilatıyla demir, nələrisə dəyişdirir, Türkiyənin adını demək olar ki, çəkmir. Bir gün soruşdum ki, nədən belə edirsən. O isə mənə bildirdi ki, bunu sənin üçün edirəm, yəni ərəblər ta Osmanlı İmperiyasının zamanından bu yana türkləri sevmir. O üzdən Türkiyəylə bağlı sözlərini ixtisarla tərcümə edirəm, ya da heç demirəm. Bu ərəbləri qıcıqlandıra bilər.


Bu məsələnin üstündən artıq bir neçə il keçmişdi. Mən yenə dostum Abu Məhəmmədlə danışan zaman tərcüməçi Hüseyn idi. O, söhbətarası mənə bildirdi ki, daha Türkiyənin adını nə qədər istəsən çəkə bilərsən. Rəcəb Tayyib Ərdoğan hakimiyyətə gələndən sonra ərəblərin türklərə qarşı fikirləri dəyişib. İndi ərəblər türkləri çox istəyirlər. Bu mənim xoşuma gəldi və dedim ki, Ərdoğanı indi nəinki ərəblər, hətta bütün müsəlman dünyası çox istəyir.  


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Tovuzda 11 yaşlı qız qoz ağacından yıxılıb
21.09.2017, 18:57

Tovuzda 11 yaşlı qız qoz ağacından yıxılıb

Buraxılış və qəbul imtahanları ilə bağlı YENİLİKLƏR
21.09.2017, 18:42

Buraxılış və qəbul imtahanları ilə bağlı YENİLİKLƏR

Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansının Belqrad konfransı başa çatıb
21.09.2017, 18:35

Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansının Belqrad konfransı başa çatıb

Nazirlər Kabineti 2018-ci ilin dövlət büdcəsini müzakirə edib
21.09.2017, 18:20

Nazirlər Kabineti 2018-ci ilin dövlət büdcəsini müzakirə edib

Qadın və sevgi niyə adiləşib: Dünya artıq “LEYLİ və MƏCNUN” nağılına inanmır   
21.09.2017, 18:18

Qadın və sevgi niyə adiləşib: Dünya artıq “LEYLİ və MƏCNUN” nağılına inanmır  

Azad Cavadov: “Axmaq adamlardır, mənə şər-böhtan atırlar” - EKSKLÜZİV
21.09.2017, 18:15

Azad Cavadov: “Axmaq adamlardır, mənə şər-böhtan atırlar” - EKSKLÜZİV

İlham Əliyev Mali prezidentini təbrik edib
21.09.2017, 18:13

İlham Əliyev Mali prezidentini təbrik edib

Rektor təsdiqlədi: Dərsə hicablı tələbələr buraxılmır
21.09.2017, 18:05

Rektor təsdiqlədi: Dərsə hicablı tələbələr buraxılmır

Atalığından hamilə qalan 12 yaşlı qızın körpəsi öldü  
21.09.2017, 17:52

Atalığından hamilə qalan 12 yaşlı qızın körpəsi öldü  

Bakı-Sumqayıt marşrutunda REYD: 24 avtobus saxlanıldı
21.09.2017, 17:41

Bakı-Sumqayıt marşrutunda REYD: 24 avtobus saxlanıldı

Şadlıq evlərindən telefon oğurlayan saxlanıldı - FOTOLAR
21.09.2017, 17:34

Şadlıq evlərindən telefon oğurlayan saxlanıldı - FOTOLAR

Azərbaycanda yeni cəza növü yaradılır - Təqsirləndirilən şəxs cəzasını evində çəkəcək   
21.09.2017, 17:33

Azərbaycanda yeni cəza növü yaradılır - Təqsirləndirilən şəxs cəzasını evində çəkəcək  

Tramp Səudiyyə Ərəbistanını Qətərlə müharibədən çəkindirib
21.09.2017, 17:26

Tramp Səudiyyə Ərəbistanını Qətərlə müharibədən çəkindirib

Yazıçılar Birliyi “26" kafesinin yerini icarəyə verməyəcək  - AÇIQLAMA   
21.09.2017, 17:22

Yazıçılar Birliyi “26" kafesinin yerini icarəyə verməyəcək  - AÇIQLAMA  

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
21.09.2017, 17:17

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Tofiq Məliklidən təhsil nazirinə AÇIQ MƏKTUB: “Təcili həll etməyimiz lazımdır”   
21.09.2017, 17:11

Tofiq Məliklidən təhsil nazirinə AÇIQ MƏKTUB: “Təcili həll etməyimiz lazımdır”  

İraq kürdləri referendumun vaxtını dəyişməyə hazırdı
21.09.2017, 17:09

İraq kürdləri referendumun vaxtını dəyişməyə hazırdı

Elton Məmmədov bacısının işdən çıxarılması haqda danışdı   
21.09.2017, 16:52

Elton Məmmədov bacısının işdən çıxarılması haqda danışdı  

Müdafiə Nazirliyinin Kollegiyası: “Ali Baş Komandanın BMT-dəki fikri ordumuz üçün əmrdir”
21.09.2017, 16:50

Müdafiə Nazirliyinin Kollegiyası: “Ali Baş Komandanın BMT-dəki fikri ordumuz üçün əmrdir”

Azərbaycanlı zəvvarlar heç bir problem yaşamayıb - AÇIQLAMA
21.09.2017, 16:35

Azərbaycanlı zəvvarlar heç bir problem yaşamayıb - AÇIQLAMA

Dadandısa, quduracaq
21.09.2017, 16:31

Dadandısa, quduracaq

Pambıq yığımına aparılan tibb işçiləri - Səhiyyə Nazirliyindən qəza ilə bağlı AÇIQLAMA
21.09.2017, 16:24

Pambıq yığımına aparılan tibb işçiləri - Səhiyyə Nazirliyindən qəza ilə bağlı AÇIQLAMA

Gəmi sürücüləri  də sürücülük vəsiqəsi almalı olacaqlar
21.09.2017, 16:18

Gəmi sürücüləri  də sürücülük vəsiqəsi almalı olacaqlar

Nazirlər Kabinetində iki yeni şöbə müdiri təyin edildi   
21.09.2017, 16:12

Nazirlər Kabinetində iki yeni şöbə müdiri təyin edildi  

Ermənistanda biznesmenə “milli qəhrəman” adı verildi
21.09.2017, 16:08

Ermənistanda biznesmenə “milli qəhrəman” adı verildi

Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin müdiri aksiya keçirilən məktəbə gəldi   
21.09.2017, 15:45

Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin müdiri aksiya keçirilən məktəbə gəldi  

Yol polisi piyadaları məsuliyyətsizlikdə suçladı
21.09.2017, 15:40

Yol polisi piyadaları məsuliyyətsizlikdə suçladı

Baş Prokurorluq: Qadını vurub qaçan sürücü tutuldu   
21.09.2017, 15:36

Baş Prokurorluq: Qadını vurub qaçan sürücü tutuldu  

İstanbulda məhkəmə binası önündə atışma: yaralı var
21.09.2017, 15:34

İstanbulda məhkəmə binası önündə atışma: yaralı var

Akif Əli haqqında söz-söhbətlərə son qoyuldu - Xaricə getdiyi TƏSDİQLƏNDİ
21.09.2017, 15:29

Akif Əli haqqında söz-söhbətlərə son qoyuldu - Xaricə getdiyi TƏSDİQLƏNDİ

Myanma qaçqın rohincalara vətəndaşlıq verəcək
21.09.2017, 15:28

Myanma qaçqın rohincalara vətəndaşlıq verəcək

“Əl çəkin məndən” – Əli Ömərov
21.09.2017, 15:25

“Əl çəkin məndən” – Əli Ömərov

Ermənistanda 2 nazirlik arasında Qarabağa görə QALMAQAL    
21.09.2017, 15:19

Ermənistanda 2 nazirlik arasında Qarabağa görə QALMAQAL  

Ziya Məmmədovun bacısı bu süjetə görə işdən çıxarılıb - VİDEO
21.09.2017, 15:09

Ziya Məmmədovun bacısı bu süjetə görə işdən çıxarılıb - VİDEO

Elçin Quliyev
21.09.2017, 15:08

Elçin Quliyev "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi

ARXİV
SORĞU
Məhərrəmliyin əsas şərtlərini qəbul edirsiniz?
- Bəli qəbul edirəm və Kərbəla şəhidlərinə mütləq yas saxlayacam (47.8%)
- Məhərrəmliyin şərtləri yalnız şiələr üçündür(8.15%)
- Bu şərtlərin heç birini qəbul etmirəm(12.5%)
- Məhərrəmlık əsl İslama ziddir(31.5%)