22 oktyabr 2017, Bazar
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - “Yazıçı az söz ehtiyatı ilə də böyük ədəbiyyat yarada bilər” - MÜSAHİBƏ
“Yazıçı az söz ehtiyatı ilə də böyük ədəbiyyat yarada bilər” - MÜSAHİBƏ
31.05.2017, 12:40

Modern.az saytı Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzinin rəhbəri, yazıçı Afaq Məsudla söhbəti təqdim edir.

 

– Afaq xanım, dönüb keçmişə baxanda gözünüzə ilk görünən ömrün hansı çağları olur?

 

– Çox məqamlar görünür. Uşaqlıq illəri, məktəb həyatı, evimiz, ata-anam, gözümü açıb böyüdüyüm məşhur Hüsü Hacıyev 19… Söz-söhbətləri, səsləri hələ də qulağımdan getməyən rəhmətlik İlyas Əfəndiyev, Əhməd Cəmil, İsmayıl Şıxlı, İsa Hüseynov… O illərin təmiz, saf ədəbiyyat mühiti… Atamın qəribə yanğıyla, pəsdən oxuduğu qədim türkülər, evimizin qonaq-qaralı, ədəbiyyat havalı axşamları…

 

–  “Qəza” hekayənizdə belə bir məqam var: “Hə, deməli indi uşaqlarını yarı yolda qoyub ölə bilməzdi. İxtiyarı yox idi...”.  Təbii, hekayənin canı bu məqamda deyil, bu cümləyə söykənib başqa detalı vurğulamaq istəyirəm: sanki insan ömrünün mahiyyətiylə bağlı qəribə bir çıxılmazlıq bütün hekayələrinizin içindən bir xətt kimi keçir. Təxminən belə bir hiss: vaxt keçdikcə ömrümüzə o qədər adam yığırıq ki, sonra onların əlindən tənhalığa çəkilmək də olmur. Bəlkə də, mən yanılıram...

 

– Siz yanılmırsınız, hekayə də bundan bəhs edir. Əsərin baş qəhrəmanı – qadın gecənin bir yarısı, evə qayıtmayan ərinin ölduyunu zənn edir və bundan qəribə bir rahatlıq duyur. Bu ani rahatlığın səbəbi, dediyiniz həmin o tənhalıq yanğısıdır. İnsanlarla, hətta ən doğmalar və əzizlərlə belə, daim yaxın məsafələrdə olmaq, elə bilirəm, hər bir yaradıcı fərd üçün müəyyən sıxıntılar yaradır. Biz bu insanları sevirik, onlarsız darıxırıq, onların uğrunda canımızdan keçməyə hazırıq, lakin yaradıcılıq… O, mütləq şəkildə sonsuz azadlıq, boşluq və çəkisizlik yanğısıyla bir gəlir. Fiziki vücudunu, çəkini itirdiyin, qələmin tərkində əlçatmaz yüksəkliklərdə səyirdiyin, yoxla-var arasında uçunduğun bu əlahiddə məqamlarda sən adi telefon zəngindən, kiminsə müraciətindən müvazinətini itirib, laxlayıb aşağı yıxılırsan və təbii ki, belə hallar zədəsiz ötüşmür. Zədələnən də, məlum məsələdir ki, sənin qol-qıçın olmur. Bu, yuxunun şirin məqamı üstünə atılan soyuq sudan diksinməyi xatırladan, dözülməz bir haldır və mənim üçün yaradıcılığın ən mürəkkəb məqamı da budur.

 


– Şeir yazmısınızmı? Bunu niyə soruşdum... Dünyada xeyli məşhur yazıçılar var ki, yaradıcılıq bioqrafiyasının lap əvvəlindən nazik bir şeir kitabı boylanır. Maraqlıdı, nəsrə şeirdən gələn yazıçılarla o birilərinin arasında hansısa fərq varmı – stilistika, ifadə tərzi və s. baxımından –  bu barədə düşünmüsünüzmü?

 

– Yox, yazmamışam. Buna cəhd də etməmişəm. Məni narahat edən məsələləri, fikirləri şeirlə ifadə etmək haqqında, olsun ki, heç düşünməmişəm də. Və əslinə qalanda da, yazmaq istədiklərim və yazdıqlarım poeziyadan uzaq mətləblərdir. Poeziyanı çox sevirəm, amma hələ lap cavan yaşlarımdan, demək istədiyini cümlə ilə yox, hər hansı poetik üslubda, yaxud qafiyəli sətirlərlə ifadə etməyin səbəbi mənə qaranlıq qalıb həmişə. Yəqin ki, bu, tamamilə ayrı bir ehtiyacdır və hər ikisinin bədii ədəbiyyat olduğuna baxmayaraq, poeziya ilə nəsri, rəssamlıqla heykəltaraşlıq kimi, fərqli sənət sahələri hesab edirəm. Düşünürəm, ciddi ədəbiyyat yaradan bunlardan birini seçməlidir.

 


– Ədəbi prosesi təhlil edən bir neçə yazıda rast gəlmişəm ki, Azərbaycan nəsrinə modernizmi 70-ci illərdə Afaq Məsud gətirib. “İzm”lərə münasibətiniz necədir?  Yaradıcılığınız, ümumən, sənət haqdakı düşüncələriniz nəzəri qəliblərə sığırmı?

 

– Azərbaycanda, nədənsə məni modernist yazıçı hesab edirlər. Amma bu, belə deyil. «Gecə, «Alman kilsəsi», «Sərçələr», «Dovşanın ölümü», yaxud o biri hekayələr, romanlar, pyeslər… Bunların hansı modern əsərdir ki? Bircə sürrealist üslubda yazılmış «İzdiham»ı çıxmaqla, hamısı realist nəsrdir. Onların modern ədəbiyyat kimi qəbul edilməsinin səbəbi, olsun ki, bu əsərlərin mahiyyətində, alt qatlarında daşıdıqları fikir və ideyaların qeyri-ənənəviliyi, Azərbaycan düşüncəsi arealından bir qədər kənara çıxmasıdır. Modern ədəbiyyat təsirini yaradan da, düşünürəm budur. Nəzəri qəliblərə gəlincə, açığı, bu barədə düşünməmişəm. Ədəbiyyatın yaranışı prosesində hansısa nəzəriyyə, janr, məncə elə bir əhəmiyyət kəsb etmir. Əsər yaranır, onu sonradan hansısa cərəyanlara aid edilirlər. Belə proseseslər, yəni ədəbiyyatın təhlili, onun hansısa cərəyanlara ayrılması, dediyiniz həmin o «izmlər» rəfinə yerləşdirilməsi, ümumiyyətlə ədəbiyyatşünaslıq, ədəbi tənqid, düşünürəm, ədəbiyyatdan çox, cəmiyyətin, oxucu kütləsinin maarifləndirilməsinə xidmət edir. Bu, yazılıb-yaradılan ədəbiyyatdan hərəkətlənən elmi-maarifçi bir sahədir. Mənim atam da tənqidçi olub və Fizulidən üzü bəri yazıb-yaratmış ədəbi simalar, ədəbi proseslər barədə yüzlərlə məqalə, irihəcmli monoqrafiyalar yazıb. Və o da, ədəbi tənqidin heç bir əsəri, yaxud ədəbi prosesi nizamlamaq, nəyisə dəyişmək, hansı tərəfə yönləndirmək iqtidarında olmadığını deyirdi həmişə.    

 

– Nəsrinizdə psixoloji qatlar, insanın ekzistensial dərki çox qabarıqdır. Belə bir yazıçı məntiqlə həyatda da həssas adam olmalıdır. Həssaslığınız rahat yaşamağa mane olurmu, iç təlatümləri, daxili gərginlik yaradırmı?

 

– Bir vaxtlar, əlbəttə ki, yaradırdı. Amma indi mənə yazmaq üçün, sadəcə asudə vaxt lazımdır ki, o da  yoxdur. Lakin əlbəttə, yaradıcı fərd yüksək həssaslıqlı naqil kimidir. Onun enerji ötürücülüyünü işıq lampası voltu ilə hesablasaq, bunun, mənzillərimizi işıqlandıran 200, 300-lük yox, kim bilir neçə min volt enerji ötürücülüyü olduğunu anlayarıq. Söhbət, əlbəttə ki, ali enerji ötürücülüyündən gedir. Təbii ki, belə bir enerji daşıyıcılığı fərdə asan başa gəlmir, zaman-zaman mütləq şəkildə içəridə elektrik qəzaları, toqquşmalar, bəzən isə yanğınlar baş verir. Bu yanğınlarda ölənlər, bəzən öz həyatlarına qəsd edənlər də olur. Lakin bu qəzalara və yanğınlara tab gətirib yaşamaq da mümkündür. Düzdür, yanmış insan kimi yaşamaq, bir o qədər asan başa gəlmir, gərək yanıqlarını göynətməyən yolları, cığırları tapasan və oralarda yaşamağa alışasan.

 

– Müsahbələrinizin birində belə bir fikrə rast gəlmişəm: “Heç vaxt özümü “ədəbi proses” deyilən nəyinsə içində hiss eləməmişəm və bu gün də hiss eləmirəm...” Bu fikrinizdən ilk baxışdan xaotik görünən düşüncələrə çıxmaq olar. Yəqin ki, yazıçı ədəbi mühitin içinə, ədəbiyyatşünas təhlillərin hədəfinə, ədəbi mövqelər uğrunda yarışlara qoşulduğu andan böyük tənhalığından əl çəkir. Və görünür, bu, çox ağrılıdı...

 

– Bir böyük xoşbəxtiliyim də, dediyiniz o yarışlara qoşulmamağımdır. Mən bu gün də özümü bu prosesdə hiss etmirəm və bəlkə də elə bu səbəbdən tənhalığımı, yəni özümü qoruyub saxlaya bilmişəm. Həyat yoldaşımla Mərdəkanda – havanın, buludların, yaşıllıqların səsi eşidilən, sakit bir ərazidə yaşayıram. Axşamlar Günəş qüruba enəndə gəzintiyə çıxıram və prosesə orada qoşuluram.    

 

– Necə düşünürsünüz, rəssamın çəkdiyi portretdəki cizgilər portreti çəkilən adama məxsusdur, yoxsa rəssamın özünə? Bu, sofistik sual deyil, sadəcə, bu kontekstdə əsərlərinizdəki qadın obrazları barədə fikrinizi bilmək istərdik.

 

– Baş qəhrəmanı qadın olan əsərlərimin çoxu bioqrafikdir, bu barədə dəfələrlə demişəm. Əlbəttə yazıçı, ya rəssam ilk növbədə özünü yazır, çəkir. Bu, yaradıcı stixiyanın özünun tələbidir. Qadın obrazlarıma gəlincə, düşünürəm, onlar - ölkəmizin, eləcə də dünyanın qadın əksəriyyətinin üzləşdiyi, uğradığı uçurumlardan xilas yolları axtara-axtara gəlib əsərlərimdə tapdığı xilaskar qadınlardır.

 

– Əli Vəliyev, Məsud Əlioğlu kimi böyük ədəbiyyat adamlarının ailə mühitində olmusunuz. Sizin ailədəki ədəbiyyat aurasının özəllikləri çoxları üçün maraqlıdı. Bu barədə danışmaq istərdinizmi?

 

– Bu haqda, əslində, yazmalıyam. Bu, böyük bir romana sığacaq, tarixi-bədii əsərin mövzusudur. Qismət olsa, yazacağam.

 

– Bir yazıçı olaraq, necə düşünürsünüz: dilimizin imkanları təfəkkürümüzün sərhədlərini sıxırmı? Məsələn, elə bir düşüncə məqamı, mərtəbəsi qarşınıza çıxıbmı ki, onu ifadə etmək üçün dilimizdə həmin qatlar yoxdur?

 

– Mənim üçün ən böyük xoşbəxtlik, səadət, dediyiniz həmin o mərtəbələrlə rastlaşmaqdır. Bu, baş verərkən, dil faktoru, söz ehtiyatı kimi məsələlər arxa plana keçir. O mərtəbələrdə duyulanlar, yaşananların çoxu qoxu, ətir kimi, sözə çevrilmir. Əsas məsələ, yazıçının həmin o mərtəbələrlə, məqamlarla rastlaşmasıdır, oralarda əxz etdiyi ali həqiqətləri, sirləri qədərində anlaması və insanlığa nəyi deməli olduğunu dərk etməsidir. Düşünürəm, yalnız bundan sonra əsər yazmaq olar. Hətta ən kasad dil ehtiyat ilə belə. Bu mənada, mənim üçün heç vaxt dilin imkanları problemi olmayıb. Və əslində də, söz ehtiyatının həcminin, hər hansı bir fikrin, ya duyğunun ədəbi ifadəsinə elə bir böyük təsiri yoxdur, əgər yazıçı, ya şair fikrini naxışlı cümlələr və ibarələrlə ifadə etməyə üstünlük vermirsə. Düşünürəm, yazıçı az söz ehtiyatı, ən quru qəzet cümlələri ilə də böyük ədəbiyyat yarada bilər. Bunu dünya ədəbiyyatı nümunələrinin misalında da görmək olar. Jorj Simenon kimi, əsərləri bestsellerə çevrilmiş yazıçının, bütün yaradıcılığı boyu cəmi 800 sözdən istifadə etməsi, eləcə də Dostoyevski, Çexov, Kafka və digər bu kimi korifeylərin çox az söz ehtiyatı ilə bəşəri şedevrlər yaratması, elə bilirəm, bu məsələ ilə bağlı bütün qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirir.  

 

–  Düşüncə depressiyasına düşdüyünüz hallar olubmu?

 

– Depressiya məndən uzaq bir haldır. Qanım qara ola bilir, kədərli anlar yaşayıram, amma depressiya baş vermir. Daha doğrusu, buna imkan yoxdur. Bəzən özümü, gün-gündən sürətlənən zamanın içi ilə, dərə-təpəli, eniş-yoxuşlu yollarla şütüyən sürət qatarına bənzədirəm. İdarə və ev işləri, övladlar, qohumlar, dostlar, haradasa yağmaq istəyə-istəyə, başımın üstündə bulud tək, topalanıb qaralmaqda olan əsərlərim… ətrafımda çovğünqabağı burulğanlarla aramla burulan fikir ilğımları…

 

– Söhbətə keçmişə baxışla başlamışdıq... Gələcəyinizi, gələcəyimizi necə görürsüz?

 

– Gələcəyimiz bizim özümüzdən asılıdır. Onu işıqlı, xoşbəxt görmək istəyiriksə, vicdanımızın səsinə qulaq asmalıyıq. İnsan olduğumuzu dərk etməli, İnsanlığın nə olduğunu, nədən ötrü yaradıldığının səbəbini anlamağa və İnsan olmağa çalışmalıyıq.

 

Söhbətləşdi: Salam Sarvan


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Məktəblilər hərbi hissədə - Foto
22.10.2017, 13:47

Məktəblilər hərbi hissədə - Foto

Kaxa Kaladze Tbilisi meri seçildi
22.10.2017, 13:24

Kaxa Kaladze Tbilisi meri seçildi

“Haqqınızı halal edin” - Oqtay Bayramov FHN-dən ayrıldı
22.10.2017, 13:02

“Haqqınızı halal edin” - Oqtay Bayramov FHN-dən ayrıldı

Sabah Bakıda yağış yağacaq
22.10.2017, 12:39

Sabah Bakıda yağış yağacaq

Azərbaycanlıların yaşadığı rayonlarda seçkilərin ilkin nəticələri məlum olub
22.10.2017, 12:21

Azərbaycanlıların yaşadığı rayonlarda seçkilərin ilkin nəticələri məlum olub

Bakıda avtobusun vurduğu qadın öldü
22.10.2017, 11:58

Bakıda avtobusun vurduğu qadın öldü

İmişlidə 81 yaşlı kişi intihar etdi
22.10.2017, 11:42

İmişlidə 81 yaşlı kişi intihar etdi

Əfqanıstanda oteldə partlayış: 2 ölü
22.10.2017, 11:17

Əfqanıstanda oteldə partlayış: 2 ölü

Bakıda sərxoş kişi parkomantı sındırdı
22.10.2017, 10:55

Bakıda sərxoş kişi parkomantı sındırdı

İlham Əliyev Ərdoğanla Bakıdan Qarsa qatarla gedəcək - Video
22.10.2017, 10:39

İlham Əliyev Ərdoğanla Bakıdan Qarsa qatarla gedəcək - Video

 Cocuq-Mərcanlıya ikinci köç gözlənilir
22.10.2017, 10:20

 Cocuq-Mərcanlıya ikinci köç gözlənilir

Sloveniyada prezident seçkiləri keçirilir
22.10.2017, 09:59

Sloveniyada prezident seçkiləri keçirilir

Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəsi 123 dəfə pozub
22.10.2017, 09:44

Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəsi 123 dəfə pozub

Astana-Bakı sərnişin təyyarəsində  problem
22.10.2017, 09:26

Astana-Bakı sərnişin təyyarəsində  problem

“Röyal Park” yaşayış massivində partlamamış sursat aşkarlandı
22.10.2017, 09:03

“Röyal Park” yaşayış massivində partlamamış sursat aşkarlandı

Jurnalistin qatilini tapanlara 1 milyon avro mükafat veriləcək
22.10.2017, 00:48

Jurnalistin qatilini tapanlara 1 milyon avro mükafat veriləcək

Saakaşvilinin daha iki tərəfdarı yoxa çıxıb
22.10.2017, 00:32

Saakaşvilinin daha iki tərəfdarı yoxa çıxıb

Döyülən Gəncə sakini xəstəxanalıq oldu
22.10.2017, 00:14

Döyülən Gəncə sakini xəstəxanalıq oldu

Azərbaycan ağır atleti 7-ci oldu
21.10.2017, 23:55

Azərbaycan ağır atleti 7-ci oldu

Bakıda "vergi müfəttişləri" dələduzluq etdi - Video
21.10.2017, 23:38

Bakıda "vergi müfəttişləri" dələduzluq etdi - Video

Ukraynanın 70 gündə xilas planı
21.10.2017, 23:21

Ukraynanın 70 gündə xilas planı

Üzərində Ermənistan bayrağının rəngləri olan avtomobilin sahibi DANIŞDI - VİDEO
21.10.2017, 22:58

Üzərində Ermənistan bayrağının rəngləri olan avtomobilin sahibi DANIŞDI - VİDEO

Kaxa Kaladzeni Tbilisi meri seçildi
21.10.2017, 22:35

Kaxa Kaladzeni Tbilisi meri seçildi

Bəs zindan necədir, qaranlıq zindan? – SİYASİLƏRİN MƏHBƏS HƏYATI...
21.10.2017, 22:11

Bəs zindan necədir, qaranlıq zindan? – SİYASİLƏRİN MƏHBƏS HƏYATI...

Azay Quliyev ATƏT PA prezidentinin dəyişməsinin səbəbi haqqında danışdı
21.10.2017, 21:52

Azay Quliyev ATƏT PA prezidentinin dəyişməsinin səbəbi haqqında danışdı

Bəxtiyar Vahabzadə Türkiyədə anıldı
21.10.2017, 21:37

Bəxtiyar Vahabzadə Türkiyədə anıldı

Barselonada aksiyalar başlayıb
21.10.2017, 21:16

Barselonada aksiyalar başlayıb

Azərbaycanda çəkilmiş film Rusiyada qadağan edildi
21.10.2017, 20:59

Azərbaycanda çəkilmiş film Rusiyada qadağan edildi

ABŞ Dövlət katibi Asiya turuna çıxdı
21.10.2017, 20:41

ABŞ Dövlət katibi Asiya turuna çıxdı

Azərbaycandan meyvə-tərəvəz ixracı 64 faiz artıb
21.10.2017, 20:18

Azərbaycandan meyvə-tərəvəz ixracı 64 faiz artıb

Marneulidə azərbaycanlı namizədlər arasında dava olub
21.10.2017, 20:02

Marneulidə azərbaycanlı namizədlər arasında dava olub

Ərdoğan yenə ABŞ-ı hədəf aldı
21.10.2017, 19:51

Ərdoğan yenə ABŞ-ı hədəf aldı

Prezidentin Ehtiyat Fondunda nə qədər vəsait olur... - Gələn ilin məbləği məlum oldu   
21.10.2017, 17:54

Prezidentin Ehtiyat Fondunda nə qədər vəsait olur... - Gələn ilin məbləği məlum oldu  

Polis intihar etmək istəyən qızı xilas etdi   
21.10.2017, 17:49

Polis intihar etmək istəyən qızı xilas etdi  

Parisdə Azərbaycan Evinin 25 illik yubileyi qeyd edilib - FOTOLAR
21.10.2017, 17:36

Parisdə Azərbaycan Evinin 25 illik yubileyi qeyd edilib - FOTOLAR

ARXİV
SORĞU
Hansı kommunal xidmətin işindən razısınız?
“Azəriqaz”(5.28%)
“Azərişıq”(25.1%)
“Azərsu”(10.1%)
“Azəristiliktəchizat”(3.52%)
Heç biri(55.9%)