20 sentyabr 2017, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - REPORTAJ - Azərbaycandan başlanan yüksəliş, müəmmalı intihar, Brejnevin nekroloqunu imzalamadığı general... - MARAQLI
Azərbaycandan başlanan yüksəliş, müəmmalı intihar, Brejnevin nekroloqunu imzalamadığı general... - MARAQLI
21.06.2017, 22:39

Brejnevin ən etibarlı dostlarından biri olan Semyon Kuzmiç Sviqun Baş katibin Moldaviya klanının əsas fiqurlarından biri olub. Adətinə xilaf çıxmayan Brejnev daha yüksək postlara sahib olduqca, ona sədaqət göstərən məsləkdaşlarını, o cümlədən Sviqunu da yüksək vəzifələrə çəkib. Təbii ki, bu siyasi “mehribanlıq” əvəzsiz qalmayıb.

Modern.az saytı 1963-1967-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri olmuş Semyon Kuzmiç Sviqun haqqında yazını təqdim edir.

Sviqun 28 sentyabr 1917-ci ildə Ukraynada anadan olub, Odessa Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini bitirib, 1939-cu ilə qədər müəllim və məktəb direktoru işləyib, sonrakı taleyini dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında xidmətə bağlayıb. İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı olan Semyon Sviqun müharibədən sonra Moldaviya SSR və Tacikistan SSR dövlət təhlükəsizlik komitələrində müavin və sədr vəzifələrində çalışıb. 1963-1967-ci illərdə isə Azərbaycan DTK-sına rəhbərlik edib. Qeyd edək ki, Semyon Kuzmiç Sviqundan sonra bu vəzifəyə Heydər Əliyev təyin olunub.

Brejnevlə dostluq münasibətlərinə baxmayaraq, Sviqun 1967-ci ilə qədər Moskvada ümumittifaq miqyaslı vəzifəyə sahib ola bilməyib. Bu da səbəbsiz deyil. Vaxtilə Azərbaycan KP MK-nın ikinci katibi olmuş, sonra Xruşovun təqdimatı ilə SSRİ DTK-sının sədri olan Semiçastnıy ilə Sviqunun arasında soyuq münasibətlər hökm sürüb. Semiçastnıy Moldaviyanın ikinci katibinə sui-qəsd cəhdində Sviqundan şübhələnib, ancaq konkret faktlarla onu ittiham edə bilməyib. Bu hadisədən sonra Sviqunun Moskvada xidmət etməsi Semiçastnıy üçün arzulanmaz olub.

1967-ci ildə Siyasi Büronun iclasında DTK sədrinin gözlənilmədən iclasa çağırılması, Brejnevin kəskin çıxışı nəticəsində Semiçastnıy vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb, Brejnev hətta onun Moskvada qalmaması üçün Ukraynada yeni vəzifənin təsis olunmasını göstəriş verib. Beləliklə, Semiçastnıy Ukrayna Nazirlər Sovetinin birinci müavini vəzifəsinə təyin olunaraq Kiyevə yola salınıb.

Yuri Andropov DTK sədri təyin olunduğu gün Brejnevin ona ilk “məsləhət”i belə olub:

- Sviqunu Moskvaya gətirmək lazımdır.


Brejnevlə Sviqunun isti münasibətlərindən xəbərdar olan Andropov öz arzusuna məcburən zidd olaraq səhərisi gün Sviqunun DTK sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olunması ilə bağlı Leonid İliçə təqdimat verib. Qısa müddətdən sonra isə Sviqun 1-ci müavin postuna təyin olunub, ordu generalı rütbəsi alıb, Mərkəzi Komitənin üzvü seçilib.

Əslində Sviqunun bu posta təyinatı SSRİ dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında xidmətin keyfiyyətinin artırılmasından daha çox Andropovu nəzarətdə saxlamaq xarakterini daşıyırdı. Və Sviqun bir çox ciddi, dövlət əhəmiyyətli məsələləri Andropovla deyil, birbaşa Brejnevlə müzakirə edib.

70-ci illərdə Brejnevlə Sviqunun yaxınlığı ilə bağlı cəmiyyətə ailə müstəvisində müxtəlif informasiyalar sızılıb. İki dostun bacanaq olduğu, Sviqunun həyat yoldaşının Viktoriya Brejnevanın bacısı olması kimi fikirlər söylənilib. Bu haqda Sviqunun həyat yoldaşı, yazıçı Roza Yermolovanın gündəliyində (bu gündəlik sonralar Sviqunun nəvəsi tərəfindən kitab kimi çap olunub) yazılıb:

“Biktoriya Brejneva ilə bacı olmaq mənim üçün şərəf olardı. Ona görə yox ki, o Leonid İliçin həyat yoldaşıdır. Viktoriya çox sadə, mehriban, qayğıküş, ailəsini sevən bir xanımdır. Uzun illər aramızda çox yaxın münasibətlər olub. Sviqun Bakıda işləyərkən mən Moskvaya gələndə onlarda qalırdım. Bu ailədə insan özünü çox rahat və sərbəst hiss edir. Ancaq biz bacı deyilik. Yetər ki, doğulduğumuz yerlərə, soy kökümüzə nəzər salsınlar. Nəinki bacı, heç uzaq qohumluq əlaqələrimiz də yoxdur. Bu tarixçi-ssenarist Roy Medvedyevin təxəyyülünün məhsuludur. Və mən ona bu məsələ ilə bağlı kəskin və qəti etirazımı da bildirmişəm. Roy Medvedyevin yeni intiriqalar yaratmaq həvəsi bu uydurmanın ortaya çıxmasına səbəb olub...”.

Beynəlxalq icmalçı, jurnalist Leonid Melçinin isə Sviqunun həyat yoldaşı haqqında söylədikləri isə tamam fərqli fikirlərdir. Belə ki, Melçinin fikirlərinə görə, Sviqunun xanımı hələ onlar Moldaviyada işləyərkən Brejnevin məşuqəsi olub.



Hər halda bu fikrin nə qədər həqiqət olub olmadığını indi araşdırmaq çətin məsələdir. Amma fakt odur ki, hər iki ailə bir-birləri ilə çox mehriban olublar. Bu mehribanlığın arzasında nələr dayandığını da anlamaq artıq bu gün üçün gecdir. Amma Roza Yermolovanın gündəliyində maraqlı məqamlar az deyil:

“Bakıdan uçan təyyarə məni Moskvaya gətirmişdi. Hava limanından birbaşa Leonid İliçgilin yaşadığı bağa yollandım. Viktoriya məni həmişəki kimi böyük sevinclə qarşıladı. Bir az keçməmiş Leonid İliç zəng vurdu, Viktoriya ona qonaq gəldiyimi söylədi. 20 dəqiqədən sonra Brejnev bağa gəldi. Qucaqlaşıb mehribanlıqla salamlaşdıq. Sonra hamımız qonaq otağına keçdik. Viktoriya süfrə açdı. Leonid İliç Sviqunu soruşdu, mən ona bildiyim qədər həyat yoldaşımın işlərindən danışdım. Xeyli zarafatlaşdıq, Leonid İliç araq, biz isə konyak içirdik. Sonda isə hamımız şərab içdik. Viktoriya çay süfrəsi düzəldəndə Leonid İliç Sviquna zəng etdi, hal-əhval tutdu, dedi ki, Moskvaya gələndə hökmən görüşməliyik, bəzi məsələləri müzakirə etmək lazımdır. Sonra zarafatlaşmağa başladılar:

- Semyon Kuzmiç, mən indi sənin yoldaşınla konyak içirəm. Viktoriya isə iki saatdan sonra gələcək, onda da çay içərik yəqin ki...

Bu anda Viktoriya dəstəyi götürdü:

- Semyon Kuzmiç, Moskvaya gəlmək lazımdır, biz konyak içərik, bunalrı isə çaya dəvət edərik.

Beləcə çox maraqlı bir gecə keçirdik. Səhər Leonid İliç mühafizəçiyə mənə bağa gəlmək üçün uzunmüddətli buraxılışın verilməsi üçün göstəriş verdi...”.

Bütün bu münasibətlərin isti olduğu bir dövrdə, Sviqunun böyük nüfuz sahib olduğu bir vaxtda 1982-ci ilin yanvarın 19-da baş verən hadisənin səbəbini bilmək, qiymətləndirmək hələ də heş kimə müyəssər olmayıb.

Sviqunun intihar etməsi ilə bağlı bir çox versiyalar var.

Birinci versiya briliyant oğurluğu ilə bağlıdır. Belə ki, sirk ustası İrina Buqrimovanın mənzilindən oğurlanan qızıl və briliyantlara görə “Qaraçı” adı ilə məşhur olan, Böyük Teatrın artisti Boris Buryats həbs olunmuşdu. Buryatsın bu işlə qrup şəkildə məşğul olması da aydınlaşmışdı və bu onun birinci oğurluq işi deyildi. Və bu qrupda Qalina Brejnevanın da adı hallanırdı. Çünki Qalina ilə Buryatsın sevgi məcaraları da heç kimə sirr deyildi və münasibətlər Leonid İliçin heç də xoşuna gəlmirdi. Versiyaya görə, Qalina Brejnevanın istintaqa cəlb olunması mütləq sayılıb, Andropov Sviquna deyib ki, bu məsələnin necə həll olunmasını Suslovla müzakirə etmək lazımdır və bu işi öz üzərindən ataraq ona həvalə edib. Bu versiyanı söyləyənlər qeyd edirlər ki, Suslovla Sviqunun arasında olan söhbət o qədər kəskin şəkil alıb ki, hər iki tərəfin hətta psixoloji durumuna mənfi təsir göstərib. Və bu görüşdən sonra Sviqun öz bağında sürücüsünün tapançası ilə özünü vurub. Bir neçə gündən sonra isə Suslov səhhətindəki qəfil yaranan problemlərdən vəfat edib.

Bu versiyanı təkzib edənlər belə əsaslandırırlar ki, Qalina Brejneva ilə bağlı məsələni Sviqun heç vaxt Suslovla müzakirə edə bilməzdi. İstənilən vaxt birbaşa Brejnevlə görüşmək imkanı olan Sviqun təbii ki, bu məsələni onunla müzakirə edə bilərdi.

İkinci versiya Sviqunun xəstəliyi ilə bağlıdır. Belə ki, o xərçəng xəstəliyindən əziyyət çəkib. Bu haqda Çazov öz memuarlarında qeyd edib:

“Sviqun xərçəng xəstəsi idi. Son zamanlar xəstəliyi şiddətlənmişdi. Belə hesab etmək olar ki, onun özünə sui-qəsd etməsi də elə bununla bağlı olub...”.

Bu versiya ilə razılaşmayanlar, xüsusilə də ailə üzvləri qeyd ediblər ki, Sviqun xəstəliyi ilə ömrünün son dəqiqəsinə qədər mübarizə aparmaq iqtidarında olan güclü bir adam olub. Həm də adətən belə hallarda intihardan qabaq nə isə yazırlar.

Üçüncü versiya, DTK generalı Kevorkovun xatirələrində yazdığına görə böyük məbləğdə rüşvətlə bağlı olub. Belə ki, hansısa bir işlə bağlı DTK-nın araşdırması zamanı qanun pozuntusunu ört-basdır etmək üçün Sviqun böyük məbləğdə rüşvət alıb. Onu Mərkəzi Komitəyə çağırıblar, sorğu-suala tutublar, bu haqda Breynevin məlumatlı olub-olmadığı ilə maraqlanıblar və bir gün vaxt veriblər ki, məsələ ilə bağlı özü özünə qərar versin. Bu hadisədən sonra Sviqun intihar edib.

Bu versiyanı elə həmin dövrdə DTK-nın yüksəkçinliləri təksib edib.

Sviqunun intiharı ilə bağlı versiyalar çox, onları təkzib edən faktlar da elə bir o qədərdi.

Semyon Kuzmiç Sviqun xarakter etibarı ilə qapalı insan olub. Və yəqin ki, o, bu qapalılığı ilə söylənilən bütün versiyaların heç birinə uyğun olmayan bir səbəbdən intiharının sirrini də özü ilə bir dəfəlik aparıb.

Ordu generalının nekroloqunda isə ölüm səbəbi bir cümlə ilə əksini tapmışdı: “Uzun sürən xəstəlikdən sonra...”. Və bu nekroloqa uzun illərin dostu, silahdaşı, məsləkdaşı Leonid İliç Brejnev imza atmamışdı...

Kəşfiyyat mövzulu neçə-neçə kitabın, ssenarinin müəllifi olan, ən nəhayət “Baharın on yeddi anı” filminin baş məsləhətçisi Sviqunun Azərbaycandan başlayan yüksəliş yolu Moskvada müəmma ilə bitərək SSRİ tarixə 1982-ci ilin ən faciəli hadisələrdən biri kimi düşüb...

İlham Cəmiloğlu


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Salyanda qəzada ölənlərin hamısı eyni şirkətin işçiləridir  - Yenilənib, VİDEO
20.09.2017, 00:48

Salyanda qəzada ölənlərin hamısı eyni şirkətin işçiləridir  - Yenilənib, VİDEO

Meksikada zəlzələ nəticəsində 5 nəfər öldü - Yenilənib
20.09.2017, 00:36

Meksikada zəlzələ nəticəsində 5 nəfər öldü - Yenilənib

Paytaxta köçən 4 uşaq təhsil ala bilmir - VİDEO
20.09.2017, 00:23

Paytaxta köçən 4 uşaq təhsil ala bilmir - VİDEO

Bu gün Azərbaycanda Neftçilər günü qeyd olunur
20.09.2017, 00:11

Bu gün Azərbaycanda Neftçilər günü qeyd olunur

Yevlaxda təmizlik işçilərini daşıyan avtobus aşdı
19.09.2017, 23:27

Yevlaxda təmizlik işçilərini daşıyan avtobus aşdı

Naxçıvan əhalisinin sayı 451 min 132 nəfərə çatıb
19.09.2017, 23:14

Naxçıvan əhalisinin sayı 451 min 132 nəfərə çatıb

Bakıda daşınmaz əmlak bahalaşacaq...
19.09.2017, 22:44

Bakıda daşınmaz əmlak bahalaşacaq...

Qarabağı ermənilərə verməyən Xruşovun Almaniya kansleri haqqında “ŞALVARALTI” MÜLAHİZƏSİ
19.09.2017, 22:12

Qarabağı ermənilərə verməyən Xruşovun Almaniya kansleri haqqında “ŞALVARALTI” MÜLAHİZƏSİ

Azərbaycan İsrail-Fələstin münaqişəsinin siyasi həllini dəstəkləyir   
19.09.2017, 21:37

Azərbaycan İsrail-Fələstin münaqişəsinin siyasi həllini dəstəkləyir  

Azərbaycan prezidenti BMT-də ümumi müzakirələrin açılışında iştirak edib - FOTOLAR
19.09.2017, 21:19

Azərbaycan prezidenti BMT-də ümumi müzakirələrin açılışında iştirak edib - FOTOLAR

19.09.2017, 21:06

"Rusiyanın bu siyasəti təəccüb, ciddi sual və dərin təəssüf doğurur" - Hikmət Hacıyev

"Şimali Koreyanı tamamilə məhv etməkdən başqa seçimimiz olmayacaq" - Tramp
19.09.2017, 20:48

"Şimali Koreyanı tamamilə məhv etməkdən başqa seçimimiz olmayacaq" - Tramp

"Gazelli"dəki yanğında xəsarət alan olmayıb
19.09.2017, 20:33

"Gazelli"dəki yanğında xəsarət alan olmayıb

Çin Azərbaycanın iki nazirliyinə 21 min ədəd noutbuk verib
19.09.2017, 20:17

Çin Azərbaycanın iki nazirliyinə 21 min ədəd noutbuk verib

Pambıqçıları daşıyan mikroavtobus aşdı
19.09.2017, 20:05

Pambıqçıları daşıyan mikroavtobus aşdı

Bakı-Supsa neft kəmərindən oğurluğa cəhd olub
19.09.2017, 19:51

Bakı-Supsa neft kəmərindən oğurluğa cəhd olub

Tramp BMT tribunasından İranı sərt tənqid etdi
19.09.2017, 19:00

Tramp BMT tribunasından İranı sərt tənqid etdi

Bakının bu ərazilərində qaz məhdudiyyətlərlə veriləcək
19.09.2017, 18:44

Bakının bu ərazilərində qaz məhdudiyyətlərlə veriləcək

Aleksandr Plemakova Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdü verilib
19.09.2017, 18:31

Aleksandr Plemakova Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdü verilib

Prezident neftçiləri orden və medallarla təltif etdi - SİYAHI
19.09.2017, 18:20

Prezident neftçiləri orden və medallarla təltif etdi - SİYAHI

Paytaxtda mənzildə meyit tapılıb
19.09.2017, 18:07

Paytaxtda mənzildə meyit tapılıb

Şura Katibliyinin məsləhətçisi: QHT sektorunun inkişafı üçün dəstək davam etdirilir
19.09.2017, 17:47

Şura Katibliyinin məsləhətçisi: QHT sektorunun inkişafı üçün dəstək davam etdirilir

Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərləri Nyu-Yorkda görüşə bilər
19.09.2017, 17:40

Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərləri Nyu-Yorkda görüşə bilər

Cahangir Əsgərovun ailə şirkətində güclü yanğın oldu
19.09.2017, 17:38

Cahangir Əsgərovun ailə şirkətində güclü yanğın oldu

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
19.09.2017, 17:24

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Abşeron Gənclər Şəhərciyində “JEK”in özbaşınılığı – icra hakimiyyəti “bizlik deyil” deyir
19.09.2017, 17:23

Abşeron Gənclər Şəhərciyində “JEK”in özbaşınılığı – icra hakimiyyəti “bizlik deyil” deyir

Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava sammitində KÖMƏK İSTƏDİ   
19.09.2017, 17:14

Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava sammitində KÖMƏK İSTƏDİ  

Nazim İbrahimov UAK-la bağlı son qərarı pislədi
19.09.2017, 17:10

Nazim İbrahimov UAK-la bağlı son qərarı pislədi

Cəbhə bölgəsində hərbi hissə açıldı - FOTOLAR
19.09.2017, 17:07

Cəbhə bölgəsində hərbi hissə açıldı - FOTOLAR

19.09.2017, 17:05

"Qarabağ atı“ abidəsi önündə Azərbaycanın təbliğatı - FOTOLAR

“Rafiq müəllim ölümü adladı”- Diktorun həyat yoldaşı
19.09.2017, 16:43

“Rafiq müəllim ölümü adladı”- Diktorun həyat yoldaşı

Biz indi niyə paxılıq? - Cəmiyyəti içdən çürüdən “korroziya” - PROBLEM
19.09.2017, 16:38

Biz indi niyə paxılıq? - Cəmiyyəti içdən çürüdən “korroziya” - PROBLEM

Şəmsəddin Hacıyevin deputat toxunulmazlığına xitam verilə bilər
19.09.2017, 16:12

Şəmsəddin Hacıyevin deputat toxunulmazlığına xitam verilə bilər

Deputat məsələ qaldırdı: “Stüardessalar pensiyaya tez çıxmalıdır”   
19.09.2017, 16:01

Deputat məsələ qaldırdı: “Stüardessalar pensiyaya tez çıxmalıdır”  

Bakıda bit problemi var – Araz Əlizadə
19.09.2017, 15:53

Bakıda bit problemi var – Araz Əlizadə

ARXİV
SORĞU
Məhərrəmliyin əsas şərtlərini qəbul edirsiniz?
- Bəli qəbul edirəm və Kərbəla şəhidlərinə mütləq yas saxlayacam (45.8%)
- Məhərrəmliyin şərtləri yalnız şiələr üçündür(9.55%)
- Bu şərtlərin heç birini qəbul etmirəm(14.0%)
- Məhərrəmlık əsl İslama ziddir(30.5%)