23 may 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT -  İsgəndəriyyə kitabxanasından sonra dünyada 2-ci böyük kitabxana Azərbaycanda olub
 İsgəndəriyyə kitabxanasından sonra dünyada 2-ci böyük kitabxana Azərbaycanda olub +
05.08.2017, 12:39

Görkəmli Azərbaycan alimi Nəsirəddin Tusi (1201-1274) dövrünün ən nəhəng Marağa rəsədxanasını (1259-1271) tikdirmişdi. O, monqol hökmdarı Hülaku xanın nüfuzundan istifadə edərək, rəsədxanada çalışan alimlər üçün zəngin kitabxana düzəltmişdi. Sahəsi 330 kv. metrə bərabər olan kitabxanada 400 min əlyazma vardı. Əlyazmaların əksəriyyəti Azərbaycanda, yerdə qalan hissəsi isə ölkə hüdudlarından kənarda yazılmışdı. Bağdad monqollar tərəfindən işğal olunanda (1258) Tusi Hülaku xanın razılığı ilə orada olan bir çox qiymətli əlyazmaları, incəsənət nümunələrini və tarixi fərmanları karvanlara yükləyərək, xüsusi süvari dəstəsi ilə Marağaya göndərmiş və bununla da bəşər tarixi üçün vacib olan bir çox tarixi sənədləri məhvdən qurtarmışdı. Marağa kitabxanası Yaxın Şərqdə yerləşən ən böyük kitabxanalardan biri sayılır və orada saxlanılan əlyazmaların əksəriyyətinin öz tarixçəsi var idi. Ona görə ki, əsərlərin müəllifləri dünya elminə və mədəniyyətinə xidmət etmiş, tarix qarşısında öz çəkisi olan müdrik, kamil və aqil insanlar idi.


Kitabxananın sahəsinə şübhə ilə yanaşan B. Rzayev yazır: “...Qazıntılar zamanı məlum olub ki, bu qədər kitab (400 min əlyazma – R. D.) kitabxanaya yerləşə bilməzdi. Yəqin ki, kitabların bir qismi də əsas binada saxlanılırmış”.


Kitabxananın fəaliyyəti haqqında yazan Təbatəbai göstərirdi ki, kitabxana Əbu Səidxan Elxaninin dövründə də fəaliyyət göstərmişdi.


Hülaku xanın qoşunlarının, ətrafda yerləşən ölkələrin şəhərlərinə edilən işğalçılıq yürüşlərdən bir çox mədəniyyət, incəsənət abidələri, elm mərkəzləri bərbad vəziyyətə düşürdü. Tusi belə bir ağır və təhlükəli vəziyyətdə sinəsini irəli verərək, həmin abidələrin və sənət əsərlərinin məhv olunmasının qarşısını almış və dünya mədəniyyəti üçün qiymətli sayılan sərvətləri Azərbaycana gətizdirərək, onların təhlükəsizliyini təmin etmişdir. Məhz bu səbəbdən Marağada belə bir zəngin kitabxana yaranmış, şəxsən Tusinin 100-dən çox əsəri orada saxlanılmışdı. Rəsədxanada çalışan alimlərin əksəriyyəti, bir elmi mənbə kimi onun əsərlərindən istifadə etmişdilər. 

                                                             

Bundan əlavə orada qədim yunan və Şərq alimlərinin də elmi işləri saxlanılırdı. Əlyazmalar arasında azərbaycanlı müəlliflərin də əsərləri olub – Əbu Əli Əhməd ibn Məhəmməd Bərdəinin “Tarix”, Şəmsəddin Məhəmməd ibn Osman Sərəvinin “Cavanmərdlərə nəsihətlər toplusu”, Mühtəsəddin Əbilxeyrin “Tarix Azərbaycan”, Qazi Əfzələddin Təbrizinin “II Nüsrətəddin Pişkinin ömür yolu” və digərləri. İbn Həcər yazır ki, əlyazmalar arasında “Marağa tarixi”“Arran tarixi” kimi əsərlər də var imiş.


Çin, Hindistan, Ərəb ölkələri, Monqolustan və Avropadan gələn alimlər burada geniş elmi iş aparırdılar.


On il boyunca kitabxananın qoruyucusu və açarcısı olmuş İbn əl-Füvati “Təzkirə mai qəsədə əl-rəsədxana” adlı əsərində minlərlə уerli və əcnəbi alimlərin, mütəxəssislərin adını əks etdirib. Həmin fundamental əsərin müxtəsər variantı dövrümüzə qədər gəlib çıxıb.

Akademik Ziya Bünyadov Tusinin elmi-irsini araşdırarkən, alim barəsində belə bir fikirlər söyləmişdir: “Məşhur Marağa rəsədxanasının və və nəhəng elmi kitabxanasının yaradılması Nəsir əd-Din Tusinin adı ilə bağlıdır və yalnız bu fəaliyyəti onu ölməzliyə qovuşdurmuşdur.


Nəsir əd-Dinin çoxəhatəli elmi yaradıcılığı, astronomiya, həndəsə, triqonometriya və başqa dəqiq elmlərə həsr edilmiş çoxsaylı əsərləri, onun adını hələ Avropada elm yenicə inkişafa başladığı zaman artıq məşhur etmişdi.


Nəsir əd-Din Tusi elmin hərəkətverici böyük zəkalarından biri olmuşdur. Orta əsr elminin bir çox klassik sahələri onun nailiyyətidir”.


Tusinin fenomenal biliyə malik olan dahi alim kimi tanınması heç kimdə şübhə oyatmaz. O, bir neçə alimlərin gördükləri işi təkbaşına görmüşdü. İş ondadır ki, alim heç bir dövlət və ictimai işlərinə, özünün qiymətli enerjisini sərf etmədən elmi işlərlə məşğul olsaydı, daha da unikal kəşflər əldə edərdi. Lakin buna baxmayaraq, Tusi “Əlamut” qalasından azad ediləndən sonra vaxtının əksəriyyətini dövlət işinə, rəsədxananın tikintisinə, yaradılan kitabxanaya qiymətli əlyazmaların toplanmasına, bir çox tanınmış alimlərin və istedadlı tələbələrin, şagirdlərin Marağaya cəlb edilməsinə, onalrın bütün qayğılardan azad olunmasına, Azərbaycanın bir çox şəhərlərində tədris ocaqlarının yaradılmasına sərf edirdi. 

                                                                 

Həmin dövrdə “Elxanilər” dövlətində uzunmüddətli sabitliyi görən Bizansın, Venetsiyanın, Genuyanın və digər Avropa şəhərlərinin tacirləri, dənizçiləri, elm və mədəniyyət adamları Təbrizə, Ürmiyəyə, Marağaya, Ərdəbilə mütəmadi olaraq səfərlər etmiş və əlverişli fürsətdən istifadə edərək, orada məskunlaşmağa da çalışmışdılar. Buna bariz nümunə əsasən, genuyalıların Təbrizdə böyük bir küçədə yaşayış evləri alması idi. Məhz onlar Marağa kitabxanasına gəlib oradakı əlyazmalarla maraqlanmış və rəsədxana dağılandan sonra onların bəzilərini alıb öz vətənlərinə aparmışdılar.

Xatırlamaq lazımdır ki, məşhur İsgəndəriyyə kitabxanasında 700 min əlyazma olmuşdu. O da illər ötdükcə talana məruz qalmışdı.




Yazıçı-tədqiqatçı Ramiz Dəniz
Prezident təqaüdçüsü,
“Qızıl qələm” mükafatı laureatı


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
10-cu siniflər üzrə sınaq imtahanının nəticələri açıqlandı
23.05.2018, 16:34

10-cu siniflər üzrə sınaq imtahanının nəticələri açıqlandı

Keçmiş baş nazirin mənzilindən 30 milyon dollar tapıldı
23.05.2018, 16:19

Keçmiş baş nazirin mənzilindən 30 milyon dollar tapıldı

Tələbə qəbulunda daha bir YENİLİK   
23.05.2018, 16:18

Tələbə qəbulunda daha bir YENİLİK  

135 nömrəli avtobusda insident - Asayişi pozan şəxs tərksilah edildi
23.05.2018, 16:18

135 nömrəli avtobusda insident - Asayişi pozan şəxs tərksilah edildi

Ali məktəblərdə dərslər başa çatır - Hansı universitet imtahana hazır deyil?..
23.05.2018, 16:12

Ali məktəblərdə dərslər başa çatır - Hansı universitet imtahana hazır deyil?..

“Türk lirəsinin ucuzlaşması Azərbaycana da təsir edəcək”
23.05.2018, 16:04

“Türk lirəsinin ucuzlaşması Azərbaycana da təsir edəcək”

“Veysəloğlu” Belarusiyadan idxal etdiyi kərə yağlarının keyfiyyətinə zəmanət verir
23.05.2018, 16:04

“Veysəloğlu” Belarusiyadan idxal etdiyi kərə yağlarının keyfiyyətinə zəmanət verir

Şəhid zabitin atası: “Nəvələrim elə bil atalarının şəhid olduqlarını bilirlər” - FOTO
23.05.2018, 16:02

Şəhid zabitin atası: “Nəvələrim elə bil atalarının şəhid olduqlarını bilirlər” - FOTO

İnsan psixologiyasını məhv edən informasiyadan necə uzaqlaşmalı?
23.05.2018, 15:50

İnsan psixologiyasını məhv edən informasiyadan necə uzaqlaşmalı?

Əli Həsənovdan Rüstəm İbrahimbəyovla bağlı ÇAĞIRIŞ
23.05.2018, 15:39

Əli Həsənovdan Rüstəm İbrahimbəyovla bağlı ÇAĞIRIŞ

Milli Məclis 20 məsələni gündəliyə saldı
23.05.2018, 15:30

Milli Məclis 20 məsələni gündəliyə saldı

I sinfə qəbul üçün müraciət edənlərin sayı açıqlandı
23.05.2018, 15:28

I sinfə qəbul üçün müraciət edənlərin sayı açıqlandı

Türkiyədə 70 hərbçi axtarışa verildi
23.05.2018, 15:26

Türkiyədə 70 hərbçi axtarışa verildi

“BakuBus”dan piyadanın vurulması ilə bağlı AÇIQLAMA
23.05.2018, 15:10

“BakuBus”dan piyadanın vurulması ilə bağlı AÇIQLAMA

Bizi dözülməz istilər gözləyir - Nazirlik rəsmisi: “Yüksək temperatur proqnozlaşdırırıq”
23.05.2018, 14:49

Bizi dözülməz istilər gözləyir - Nazirlik rəsmisi: “Yüksək temperatur proqnozlaşdırırıq”

Dörd ayda Azərbaycana gələn və gedənlərin sayı AÇIQLANDI
23.05.2018, 14:47

Dörd ayda Azərbaycana gələn və gedənlərin sayı AÇIQLANDI

Mədət Quliyevin sinif yoldaşı: “Onun polis olması hamını təəccübləndirdi” - MÜSAHİBƏ
23.05.2018, 14:45

Mədət Quliyevin sinif yoldaşı: “Onun polis olması hamını təəccübləndirdi” - MÜSAHİBƏ

Paşinyanın yeni təyinatları Moskvanın narazılığına səbəb olub
23.05.2018, 14:38

Paşinyanın yeni təyinatları Moskvanın narazılığına səbəb olub

Özünü təlimçi kimi sınamaq istəyən təqaüdçülərin nəzərinə!
23.05.2018, 14:20

Özünü təlimçi kimi sınamaq istəyən təqaüdçülərin nəzərinə!

Sumqayıtda avtomobil qaçıran şəxsin başqa cinayəti üzə çıxdı
23.05.2018, 14:19

Sumqayıtda avtomobil qaçıran şəxsin başqa cinayəti üzə çıxdı

Binəqədi-Xırdalan yolunda hərəkət məhdudlaşdırılır
23.05.2018, 14:16

Binəqədi-Xırdalan yolunda hərəkət məhdudlaşdırılır

İftar süfrəsinə “Coca-Cola” qoymaq haramdır?..   
23.05.2018, 13:56

İftar süfrəsinə “Coca-Cola” qoymaq haramdır?..  

ADU-nun kitabxanası yapon dilində kitablarla təchiz olunub
23.05.2018, 13:55

ADU-nun kitabxanası yapon dilində kitablarla təchiz olunub

UNEC iddialara cavab verdi - FOTOLAR
23.05.2018, 13:50

UNEC iddialara cavab verdi - FOTOLAR

Universitetlərin nəzdində  kolleclər açılacaq - Təhsildə YENİLİK   
23.05.2018, 13:48

Universitetlərin nəzdində  kolleclər açılacaq - Təhsildə YENİLİK  

Sabah hava necə olacaq? - PROQNOZ   
23.05.2018, 13:39

Sabah hava necə olacaq? - PROQNOZ  

Hava şəraiti ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ edildi
23.05.2018, 13:37

Hava şəraiti ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ edildi

ŞAH və... MAT
23.05.2018, 13:35

ŞAH və... MAT

Paşinyan vətəndaşlara müraciət etdi: “Aksiyalara son verin”
23.05.2018, 13:34

Paşinyan vətəndaşlara müraciət etdi: “Aksiyalara son verin”

“Cavid Qurbanov həqiqəti deyir - Nazirləri tərifləməklə məşğul olmamalıyıq” - MÜSAHİBƏ
23.05.2018, 13:31

“Cavid Qurbanov həqiqəti deyir - Nazirləri tərifləməklə məşğul olmamalıyıq” - MÜSAHİBƏ

Zakir Həsənov NATO generalları ilə müzakirə apardı
23.05.2018, 13:22

Zakir Həsənov NATO generalları ilə müzakirə apardı

Oğuzda  qadın itkin düşüb - FOTO   
23.05.2018, 13:06

Oğuzda  qadın itkin düşüb - FOTO  

Nəsimi rayonunda banka basqın edən şəxs tutulub
23.05.2018, 12:41

Nəsimi rayonunda banka basqın edən şəxs tutulub

“İnternetdən istifadə ilə bağlı tədbirlər görülməlidir” – DİN rəsmisi
23.05.2018, 12:38

İnternetdən istifadə ilə bağlı tədbirlər görülməlidir” – DİN rəsmisi

Azyaşlıya kəbin kəsən bəzi din xadimləri cinayət məsuliyyətinə cəlb olunub
23.05.2018, 12:38

Azyaşlıya kəbin kəsən bəzi din xadimləri cinayət məsuliyyətinə cəlb olunub

ARXİV
SORĞU
Türkiyədə səsvermə hüqüqunuz olsaydı, hansı namizədə səs verərdiniz?
Muharrem İnce (19.5%)
Meral Akşener (13.0%)
Rəcəb Tayyip Ərdoğan (60.9%)
Selahattin Demirtaş (1.62%)
Temel Karamollaoğlu (0.81%)
Doğu Perinçek (4.06%)