19 iyun 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - MÜSAHİBƏ - Keçmiş baş psixiatr: “Ağıl xəstəliyi daha çox kişilərdə olur” – MÜSAHİBƏ
Keçmiş baş psixiatr: “Ağıl xəstəliyi daha çox kişilərdə olur” – MÜSAHİBƏ
07.09.2017, 11:26

Nadir İsmayılov: “Depressiyaların sayı 3-4 dəfə artıb”

 

Psixiatriya Assosasiyasının prezidenti, Tibb Universitetinin professoru, ölkənin sabiq baş psixiatrı Nadir İsmayılov Modern.az-ın suallarını cavablandırıb. Onunla müsahibəni təqdim edirik.

 

- Bu gün Azərbaycan insanın psixoloji vəziyyəti normal deyil. Hətta çox gərgin olduğunu deyə bilərik. Nədir bu gərginliyin səbəbləri?

 

- Gərginlik iki mənbədən qaynaqlanır. Birincisi, genetik, irsi amillərdir. İkincisi, sosial-iqtisadi faktorlardır. Əgər cəmiyyətdə iqtisadi çətinlik, sosial ədalətsizlik, şikayətlərə baxılmaması, narazılıq və narahatlıqlar artırsa, bu, ilk növbədə əsəb sisteminə təsir edir. Daha sonra ürək və digər orqanlara təsirləri görünməyə başlayır. Yəni onların emosiyasına, düşüncəsinə, təfəkkürünə, hətta yaddaşına təsir edir. Ona görə də baxır hansı xəstəlikdən şübhələr var, hansı xəstəliyin üzərində dayanmaq lazımdır. Əgər nevrozlar və depressiyaların adını çəksək, onda deməliyik ki, sosial-iqtisadi amillər bu xəstələrə güclü təsir göstərir. Ancaq şizofreniya, epilepsiya kimi güclü baş-beyin xəstəliklərinin yaranmasında sosial-iqtisadi faktorlar rol oynamır, hətta yox dərəcəsindədir. Biz ümumilikdə desək, bir çox nevrotik xəstəliklərin, intiharların sayı artıb. Bunların hamısı cəmiyyətdə müəyyən gərginlik, narahatlıq, narazılıq olduğunu deməyə əsas verir.

 

- Bizdə psixi xəstəliklər dedikdə, yalnız dəlilik başa düşülür. Əslində hansı növləri var psixi xəstəliklərin? Yayılma arealı necə dəyişir?

 

- Bilirsiniz, şizofreniya, epilepsiya xəstəlikləri dünyanın hər yerində eyni faiz təşkil edir. Yəni hər bir yerdə 1 faizdir. Ancaq getdikcə nevroz, depressiya, psixosomatik qrupun artması müşahidə edilir. Elə götürək intiharı. İntihar nədir? İntihar insanın kəskin depressiya vəziyyətindən yaranan özünəqəsddir. Onların sayı artıbsa, biz deyə bilmərik ki, depressiyaların sayı artmayıb.

Depressiyalar da, nevrozlar da, psixosomatik xəstəliklər də artıb. Gedin xəstəxanalara, klinikalara, kabinetlərə. Görün nə qədər xəstələr var. Hələ xəstələrin  əksəriyyəti müraciət etmir. Onların bir hissəsi nevroloqlara, terapevtlərə müraciət edir.

 

- Nevrotik xəstəliklər daha çox hansı cinsin nümayəndələrində özünü biruzə verir: kişilər yoxsa qadınlarda? Hansı cinsin əsəbləri daha çox dözümsüzlük nümayiş etdirir?

 

- Elə xəstəliklər var ki, onlar qadınlarda daha çox olur. Məsələn, depressiyalar, həyəcan, təşviş, qorxu əlamətləri ilə müşayiət olunan nevrorik xəstəliklər qadınlarda nisbətən çoxdur. Ancaq elə xəstəliklər var ki, qadın-kişi fərqi yoxdur. Məsələn, şizofreniya xəstəliyi eyni saydadır. Tutaq ki, Azərbaycanda 10 min belə xəstə varsa, onun 5 mini kişi, 5 mini qadındır. Amma elə xəstəliklər də var ki, onlarda fərq hiss edilir. Altsheymer xəstəliyi-ağıl zəifliyi, beyinin sklerotik xəstəlikləri kişilərdə daha çox olur.

 

- Bəs yaş amili hansı rolu oynayır nevroloji xəstəliklərdə?

 

- Yaş amili təbabətdə çox mühüm cəhətlərdən biridir. Elə xəstəliklər var ancaq uşaq yaşlarında rast gəlinir, elə xəstəliklər var ancaq yaşlı adamlarda rast gəlinir. Şizofreniya xəstəliyi daha çox 17-25 yaş arası insanlarda təsadüf olunur. 25 yaşdan sonra çox nadir hallarda bu xəstəliyə tutulma qeydə alınır. Ancaq ağıl zəifliyi 50-60 yaşdan sonra və daha çox kişilərdə qeydə alınır.

 

- Xüsusilə son dövrlərdə insanlarda yaddaşsızlıq problemi meydana gəlib. Bəzən, adicə əlində olan qələmi hara qoyduğunu xatırlaya bilmirsən...

 

- Bu, bizim bugünkü həyatımızın intensivliy ilə əlaqədardır. Telefon, kompüter, işdəki tapşırıqlar, narazılıqlar, üzərinə düşən vəzifələrin öhdəlikləri, evə pul qazanmaq qayğısı, ailədaxili münasibətlərə nəzər salsaq, görərik ki, insan sanki daşdır, dəmirdir bunlara dözür. Bizim hamımız gündəlik olaraq stress altındayıq. Kimi buna dözür, kimi dözmür. İnsanlar maksimum dərəcədə özünü stressdən qorumalı, idmanla məşğul olmalı, dietasına fikir verməlidir. Hər bir adam istər yaşlı olsun, istər cavan müəyyən profilaktik tədbirlər icra etməlidir. Əgər sağlam yaşamaq istəyirsənsə, ən azından bu qaydalara əməl etməlisən. Elə sadə əməliyyatlar var ki, onu insanlara məsləhət görürsən, amma öz sağlamlığına laqeyd yanaşır. Deyirsən hər gün 10 dəqiqə kürəyini masaj etdir, etdirmir.

 

Əgər bunu etsə, həm ömrü, həm də kişilik və qadınlıq qabiliyyəti 15 il müddətinə uzanacaq, bel-onurğa sütunun xəstəlikləri, radikulit və s. olmayacaq. Məsləhət görəndə “hə, hə” deyir gedirlər. Sağlamlığına, gigiyenasına fikir verib, ömrünü uzatmaq istəyən insanlar çox azdır. Səhər-səhər evdən çıxanda küçədə rastlaşdığın insanların hamısının əlində siqaret görürsən. Siqaretdə nə görmüsünüz? Siqaret ölümdür, zəhərdir. Adama nə qədər başa salırsan, başa düşmək istəmir. Günə 4-5 qutu siqaret çəkmək nə deməkdir axı, o haradan sağlam olacaq? Bilirsiniz təbabət profilaktik təbabətdir. Gələcəkdə həkimlər müalicə ilə yox, profilaktika ilə məşğul olacaqlar. O ölkədəki profilaktika üstünlük təşkil edir, o, qabaqcıl ölkədir. Bizdə həkimlər oturub gözləyir ki, xəstə nə vaxt gələcək, ona dərman yazacağam, pul qazanacağam. Amma elə etmək lazımdır ki, insanlar ümumiyyətlə xəstələnməsin. Təbabət ona xidmət etməlidir. Təəssüflər olsun ki, hələ də bu sahədə vəziyyət qənaətbəş deyil.

 

- Bayaq intiharlar məsələsinə toxundunuz. İnsanların depressiv halda olmasını intihara əsas səbəb kimi göstərdiniz. Amma çox kiçik-9-11 yaşlarında intihar edən uşaqları görürük. Bunlardamı depressiyaya düşürlər?

 

- Bilirsiniz, emosional həssaslığa, hissiyyatın zənginliyinə görə uşaqlar, yeniyetmələr, gənclər daha həssasdır. Ona görə də stress amilləri onlara güclü təsir edir. Yaşlı adam müqayisə edir, fikirləşir, götür-qoy edir, düzgün əqli nəticə çıxarır. Ancaq cavan adam o nəticəni asanlıqla çıxara bilmir. Onun yanında məsləhətçisi, böyüklük edəni yoxdursa, problemlə üz-üzə qalanda stress amilləri ona güclü təsir edir. Ani olaraq adamın düşüncəsi pozulur və intihara əl atır. Bir də son dövrlərdə çəkilən filmlər, seriallar insanların psixikasına mənfi təsir göstərir. Hansı kanalı açırsan, qan, əzab-əziyyət, vəhşilik, dava-qırğının təbliği gedir. Melodramalar, komediyalar, insanın əsəblərinə sakitləşdirici təsir edən filmlər çox azdır.

 

- Doğurdan da elə insanlar var ki, qəmgin bir musiqi, yaxud film əhvalına mənfi təsir göstərə bilir. Bu insanların depressiyaya meylli olduğunu demək olarmı, yoxsa bu da hansısa xəstəliyin başlanğıcıdır?

 

- Bilirsiniz zövqlər müxtəlifdir. Ailə, məktəb tərbiyəsinin, savadın, tutduğu vəzifənin dərəcəsi müxtəlifdir. Bunların hamısı insanın psixikasına hərtərəfli təsir göstərir. Ona görə dünyada nə qədər insan varsa, bir o qədər də xasiyyət olduğunu deyə bilərik. Nə qədər insan varsa, bir o qədər də xarici amillərə reaksiyalar var.

Son 10 ildə depressiyaların sayı 3-4 dəfə artıb. Əvvəllər manyakal hala düşənlər (psixi pozğunluq nəticəsində həddindən çox gülmək, şənlənmək) çox olardı. İndi xəstəlik nəticəsində deyib-gülənlər, çox danışan, şənlənənlərin sayı sıfıra enib. Ancaq depressiyalı xəstələrin sayı artıb. İnsanların depressiyaya düşməsində xarici amillərin təsiri daha çoxdur. Biz elə zəmanədə yaşayırıq ki, stressə məruz qalmayan insan yoxdur. İstəyir nazir olsun, istəyir deputat olsun, istəyir fəhlə, həkim, müəllim, tələbə olsun. Hamının gündəlik müəyyən dozada stress payı var. Ona görə ki, yaşayış mürəkkəbdir. Çətindir deyə bilmərəm, mürəkkəbdir. O mürəkkəblikdən baş açmaq, sahmana salmaq, yerbəyer eləmək də hər adamın işi deyil.

 

- Dediniz gündəlik olaraq hamının stress payı var. Bəs özünüz stress halı ilə qarşılaşanda vəziyyətdən necə çıxırsınız?

 

- Bilirsiniz, stressə düşən adamın yanında ağsaqqal, həkim, başı çıxan, ya da sadəcə anlayışlı biri olanda vəziyyət o qədər də qorxulu olmur. Amma bəzən həmin sirdaş yanında olmur. Bunun üçün bir çox ölkələrdə, o cümlədən də bizdə “inam telefonu” fəaliyyət göstərir. İnsan gərginliyə düşəndə həmin nömrələrə zəng etməklə psixoloq, psixiatr, psixoterapevtdən məsləhət alır. Çalışırıq ki, sutka boyu işləyən “inam telefonu” olsun ki, insanlar ehtiyac duyduğu vaxt o nömrəyə zəng edə bilsin.

 

Biz “inam telefonu”nu müəyyən sağlamlıq mərkəzlərində, kabinetlərdə  yaratmışıq. Amma “inam telefonu” müəyyən vaxtlarda işləyir. “İnam telefonu” elə olmalıdır ki, ora zəng edən insana dərhal cavab verilsin. Bunun üçün ştatlar ayrılmalıdır. Bu isə asan məsələ deyil. Təəssüf ki, hələ də bunu reallaşdıra bilməmişik.


Gülşən RAUFQIZI
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
İran XİN başçısı: “Yaxın Şərqdəki 80 nüvə başlığının heç biri İranın deyil”
19.06.2018, 16:04

İran XİN başçısı: “Yaxın Şərqdəki 80 nüvə başlığının heç biri İranın deyil”

Hindistanda 500 min insan faciə ilə üzləşib
19.06.2018, 15:36

Hindistanda 500 min insan faciə ilə üzləşib

Əbülfəs Qarayev İSESCO-nun baş direktoru ilə görüşdü
19.06.2018, 15:30

Əbülfəs Qarayev İSESCO-nun baş direktoru ilə görüşdü

Türkiyə ABŞ-la Rusiyanın arasında qalıb
19.06.2018, 15:20

Türkiyə ABŞ-la Rusiyanın arasında qalıb

Zakir Həsənov yeni hərbi hissənin açılışında iştirak edib - FOTOLAR
19.06.2018, 14:53

Zakir Həsənov yeni hərbi hissənin açılışında iştirak edib - FOTOLAR

"Qarabağ"ın Çempionlar Liqasında rəqibi məlum oldu
19.06.2018, 14:45

"Qarabağ"ın Çempionlar Liqasında rəqibi məlum oldu

Sabah Bakıda hava necə olacaq? - PROQNOZ
19.06.2018, 14:35

Sabah Bakıda hava necə olacaq? - PROQNOZ

Bakıdakı yanğınlarla bağlı nazirlik rəsmi açıqlama verdi
19.06.2018, 14:07

Bakıdakı yanğınlarla bağlı nazirlik rəsmi açıqlama verdi

Deputatın toxunulmazlıq hüququ ləğv edildi
19.06.2018, 13:54

Deputatın toxunulmazlıq hüququ ləğv edildi

İmişlidə 45-dən çox pambıqçı kimyəvi maddədən zəhərlənib - AÇIQLAMA
19.06.2018, 13:42

İmişlidə 45-dən çox pambıqçı kimyəvi maddədən zəhərlənib - AÇIQLAMA

Rusiya parlamentinin spikeri Azərbaycana səfərə gəlir
19.06.2018, 13:20

Rusiya parlamentinin spikeri Azərbaycana səfərə gəlir

Ermənilərin pilotsuz təyyarəsi məhv edildi
19.06.2018, 13:17

Ermənilərin pilotsuz təyyarəsi məhv edildi

Azərbaycanlı nazir OPEK-in iclasına qatılacaq
19.06.2018, 13:16

Azərbaycanlı nazir OPEK-in iclasına qatılacaq

Dünyanın ən yaşlı oranqutanı ölüb
19.06.2018, 13:04

Dünyanın ən yaşlı oranqutanı ölüb

Biləsuvarda DƏHŞƏT - 16 yaşlı qız intihardan əvvəl özünü VİDEO-ya çəkdi
19.06.2018, 13:02

Biləsuvarda DƏHŞƏT - 16 yaşlı qız intihardan əvvəl özünü VİDEO-ya çəkdi

Qənirə Paşayeva dünyanın nüfuzlu qadınlarını ölkəmizə dəvət etdi
19.06.2018, 12:56

Qənirə Paşayeva dünyanın nüfuzlu qadınlarını ölkəmizə dəvət etdi

Qərbi Kaspi Universitetində tələbələrlə görüş
19.06.2018, 12:55

Qərbi Kaspi Universitetində tələbələrlə görüş

Yuri Manvelyan: “General Manvel Qarabağdakı qarətdən varlanmağa başladı...”
19.06.2018, 12:54

Yuri Manvelyan: “General Manvel Qarabağdakı qarətdən varlanmağa başladı...”

Oqtay Əsədov Çinə gedir
19.06.2018, 12:53

Oqtay Əsədov Çinə gedir

Azərbaycanda külli miqdarda narkotik vasitə dövriyyədən çıxarılıb
19.06.2018, 12:31

Azərbaycanda külli miqdarda narkotik vasitə dövriyyədən çıxarılıb

Dünyada qaçqınların sayı rekord həddə çatıb
19.06.2018, 12:20

Dünyada qaçqınların sayı rekord həddə çatıb

Azərbaycanda qızıl mağazası qarət edildi
19.06.2018, 12:05

Azərbaycanda qızıl mağazası qarət edildi

BMT: “Azərbaycanla açıq və fəal əməkdaşlıq edirik”
19.06.2018, 11:48

BMT: “Azərbaycanla açıq və fəal əməkdaşlıq edirik”

Bakıda hərbi parada hazırlıq - Mərkəzi yollar bağlanacaq
19.06.2018, 11:38

Bakıda hərbi parada hazırlıq - Mərkəzi yollar bağlanacaq

Azərbaycanın Baş nazirinə qarşı xain sui-qəsdi...
19.06.2018, 11:24

Azərbaycanın Baş nazirinə qarşı xain sui-qəsdi...

Türkiyədə mina partlayışı: 1 ölü, 2 yaralı
19.06.2018, 11:19

Türkiyədə mina partlayışı: 1 ölü, 2 yaralı

Ərdoğanın populyarlığı azalır - XƏBƏRDARLIQ
19.06.2018, 11:01

Ərdoğanın populyarlığı azalır - XƏBƏRDARLIQ

Qusarda ana və 7 yaşlı qızı itkin düşüb
19.06.2018, 10:55

Qusarda ana və 7 yaşlı qızı itkin düşüb

Tailandda son 9 ildə ilk dəfə edam cəzası icra olundu
19.06.2018, 10:49

Tailandda son 9 ildə ilk dəfə edam cəzası icra olundu

Bakıdakı “Taxta bazarı”nda YANĞIN - YENİLƏNİB
19.06.2018, 10:34

Bakıdakı “Taxta bazarı”nda YANĞIN - YENİLƏNİB

Paytaxtda daha bir YANĞIN
19.06.2018, 10:25

Paytaxtda daha bir YANĞIN

Cəbhədə şiddətli ATIŞMA – Atəşkəs 95 dəfə pozuldu
19.06.2018, 10:14

Cəbhədə şiddətli ATIŞMA – Atəşkəs 95 dəfə pozuldu

Azərbaycanda rektor vəfat edib
19.06.2018, 10:10

Azərbaycanda rektor vəfat edib

Yol polisi reyd keçirdi – sərxoş sürücülər saxlanıldı
19.06.2018, 10:02

Yol polisi reyd keçirdi – sərxoş sürücülər saxlanıldı

1,8 kiloqram marixuana satarkən yaxalandı
19.06.2018, 10:02

1,8 kiloqram marixuana satarkən yaxalandı

ARXİV
SORĞU
Hansı ölkə dünya çempionu olacaq?
Argentina(16.4%)
Braziliya(20.6%)
Almaniya(13.4%)
İngiltərə(5.15%)
Portuqaliya(14.4%)
İspaniya(4.12%)
Fransa(5.15%)
Belçika(1.03%)
Seneqal(2.06%)
Rusiya(17.5%)