28 may 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Sənə əjdaha lazımdır? – MARAQLI
Sənə əjdaha lazımdır? – MARAQLI
12.09.2017, 12:06

"İnsan özünü əjdaha kimi göstərməli deyil"

 

Mifin bitdiyi yerdən tarix başlayır. Lakin bu istiqamətdə zaman-zaman fərqli düşüncələrin şahidi olmuşuq. Məsələyə bir qədər aydınlıq gətirək. Bəzi insanlar mifoloji varlıqların reallığına inanır, hətta sübut etməyə çalışırlar. Digərləri isə onların yalnız xəyal məhsulu olduğunu düşünür. Götürək elə əjdaha obrazını. Əjdaha mifik obraz olsa da, bəziləri onun real olduğunu, həqiqətən yaşadığını düşünür. Bu baxımdan yəqin ki, hər kəsə əjdaha  obrazının necə yarandığı maraqlıdır.

 

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Folklor İnstitutunun mifologiya şöbəsinin əməkdaşı, folklorşünas Elçin Qabiloğlu Modern.az-a açıqlamasında bu obrazla bağlı maraqlı fikirlər səsləndirib. O bildirib ki, əjdaha yalnız mifdir, yaşayan varlıq deyil:

 

“Düşünə bilən, yaradıcılıqla məşğul olan, mifoloji şüur tarixinə malik dünya xalqlarının çoxunda əjdaha obrazı var. Eynilə Azərbaycan mifologiyasında da əjdaha obrazı mövcuddur. Folklor nümunələri, filmlər, danışılan hekayələr bunu deməyə əsas verir. Təbii ki, belə varlıq yoxdur. Amma əjdaha mifi insan yaşamı boyunca onun düşüncəsində, ağlında qorxunc obraz kimi  olub. Azərbaycan nağıllarında bu, daha çox  insanlara hücum edən, qalaçada məskunlaşan, ilan formalı obraz timsalında mövcuddur. Nağıllarda əjdahanın mahiyyət etibarı ilə pula hərisliyi, insanlara qarşı amansız görkəmdə qorxunc və çoxbaşlı formasına rast gəlmək mümkündür. Digər xalqların folklor nümunələrində də bu və ya digər formada əjdaha obrazını görmək olar. Bu, bütövlükdə özündə şərq obrazını ehtiva edir. Eyni zamanda bu obraz güc simvoludur. Çində əjdaha  obrazı xüsusi şəkildə formalaşıb”.

 

Bu cür obrazlar nədən yaranır?

 

E.Qabiloğlu qeyd edib ki, əjdaha obrazı insan qorxusunun məcmusu kimi ortaya çıxıb:

 

“Adətən  mifoloji obrazlar, demonik varlıqlar insan şüurunda daha çox qorxduğu obraz kimi yaranır. Yəni bu, insanın anlamadıqlarının məcmusu kimi formalaşır və özünü əjdaha, cin, div kimi obrazlarda göstərir. Əjdaha obrazı bütövlükdə insanın təbiətdə qorxduqlarının məcmusu kimi ortaya çıxıb. Əslində bu, mahiyyətcə insanın daxilindəki şər obrazı, onun qorxusunun, həyəcanının, tərəddüdünün, özünü tapmamasının ifadəsi kimi yaranır. İnsanın ikili dünyası var: özünü dərk edən və özünə bələd olmayan insan. İllər öncəki insan demək olar ki, həyatı, özünü anlamırdı və onun üçün hər şey sirli, o cümlədən qorxulu idi. Əjdaha obrazı da min illərdir belə yaranıb. İnsan təbii ki, zamanla formalaşmağa başlasa da, bu kimi qorxu düşüncələri onun altşüurunda qalır. Ədəbiyyat, mədəniyyət inkişaf etdikcə bu düşüncə onun yaradıcılığına keçir. Artıq o, həmin fikirləri ədəbiyyata gətirir. Amma bu cür obrazlar insanın altşüurundan ədəbiyyata keçid etsə də, onun təsviri ifadəsi yenə də insanlarda qorxu yaradır. Əjdaha obrazını təqdim edənlər də bunu çox gözəl bilirlər”.

 

Əjdaha mifini hansısa xalqın adı ilə bağlamaq mümkün deyil

 

Folklorşünas əjdaha mifinin ifadə etdiyi anlamlardan da söz açıb:

 

“Azərbaycanda əjdaha obrazı klassik ədəbiyyatda işlədilib. Məsələn, Nizaminin yaradıcılığında buna rast gəlmək mümkündür. Eynilə Azərbaycan xalçaçılığında əjdaha obrazı mövcuddur. Ümumiyyətlə xalçaçılıqda xeyir və şər obrazları canlandırılır. Əjdaha isə  şəri təmsil edən simvoldur. Bununla yanaşı, filmlərimizdə əjdaha obrazından oxşar məqsədlə  istifadə edilib. Nümunə kimi “Bir qalanın sirri” filmini göstərə bilərik. Orada xalqa zülm edən hökmdarların əjdahadan istifadə etmə motivi var. Amma gec-tez şər və onun daşıyıcısı yenilir. Yəni bu motiv folklorumuzdan filmlərə də keçib. Azərbaycan folklorunda əjdahanın yenilməli olduğuna inanılır. Bu dünya xalqlarında da belədir. Şər qüvvələrin ölümlü olması fikri hələ də yaşayır.

Əjdaha mifini hansısa xalqın adı ilə bağlamaq mümkün deyil. Dünya xalqlarının mifologiyasında ayrı-ayrı obrazlar mövcuddur. Onların bu və ya digər xalqda daha güclü ifadəsi var və bu, xalqın qüdrəti, ruhu ilə bağlıdır. Azərbaycan folklorunda bu cür obrazlar min illik düşüncələrin ifadəsi kimi formalaşıb. Bizim yanaşmamız özümüzəməxsusdur.

Əjdaha obrazı mifoloji şüur məhsuludur. Bunun da mahiyyətcə tarixi yoxdur.  Bu obrazın yaranması birbaşa qorxu ilə bağlıdır”.

 

“Yenilməzliyini anlayan insan  özünü əjdaha kimi  göstərməz”

 

E.Qabiloğlu düşünür ki, əjdaha kimi mifik obrazlarinsan xəyalının formalaşmasında ciddi rol oynayır.

“Bu gün özünü əjdaha adlandıranlar var. Bu, insanın özünə əminlik duyğusu ilə bağlıdır. Burada şər yox, yenilməzlik düşüncələri mövcuddur. Bu, şəxsin idrakının səviyyəsindən asılıdır. İnsan yenilməzliyini anlayırsa, özünü əjdaha və ya div kimi göstərməz. Özünə əmin olan insan özünü mənasız titul və ya pafoslarla təqdim etmir. Əslində əjdaha ifadəsi ironik şəkildə, güc mənasında işlədilir. Məsələn, filankəsi əjdahaya bənzətmək. Şübhəsiz ki, burada kiminsə gücünü, böyüklüyünü göstərməkdən daha çox ironiya var.

 

Adətən əjdaha ağzından alov püskürən formada təsvir edilir. Bu düşüncə Azərbaycan mifologiyasında odla bağlı  düşüncələrlə qarışıb. Odun ikili xüsusiyyəti var: dirildici və dağıdıcı. Azərbaycan düşüncəsindəki od yunan mifologiyasında Promoteyin gətirdiyi odla eynilik təşkil etmir. Bizdə od ağlı, düşüncəni işıqlandırmağı simvolizə etsə də, yunan mifologiyasında sadəcə soyuqdan qorunmaq anlamını ifadə edir. Bizim folklardakı baxış daha dərindir.

 

Folklor düşüncəsində obrazlaşdırma, buna ürəkdən bağlanmaq var. Bu səbəbdən zaman-zaman əjdahanın həqiqətən yaşadığına inananlar olub. Bütün bunlar xalqın xəyalının inkişafında ciddi rol oynayır. Əvvəllər əjdaha kimi obrazlara inam daha güclü idi. Amma indi texnologiyanın sürətli inkişafı uşaqlarda, o cümlədən digərlərində xəyal gücünü zəiflədir. Bu baxımdan əjdaha və bunun kimi obrazları yaşatmaq lazımdır. Bu cür düşüncələr yaradıcı nəsillərin yetişməsində rol oynayır. Şübhəsiz ki, idraklı yanaşma gərəkdir”. 


Günay RƏSULQIZI
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin məzarından eşidilən İNİLTİ
28.05.2018, 01:11

Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin məzarından eşidilən İNİLTİ

23 aydan ƏBƏDİYYƏT düzəldənlər - AXC qəhrəmanları, kimlikləri, məzarları
28.05.2018, 00:36

23 aydan ƏBƏDİYYƏT düzəldənlər - AXC qəhrəmanları, kimlikləri, məzarları

Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 
28.05.2018, 00:02

Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 

Nəsib bəy Yusifbəylinin məşəqqətli həyatı və  ölümü – Oğurlanan pullar, gizli qalan qatil   
27.05.2018, 23:45

Nəsib bəy Yusifbəylinin məşəqqətli həyatı və  ölümü – Oğurlanan pullar, gizli qalan qatil  

Azərbaycan Cümhuriyyətinin canlı varisi
27.05.2018, 23:15

Azərbaycan Cümhuriyyətinin canlı varisi

Gəncə-Sankt-Peterburq və Sankt-Peterburq-Gəncə reysləri yubanır
27.05.2018, 23:06

Gəncə-Sankt-Peterburq və Sankt-Peterburq-Gəncə reysləri yubanır

Bu yaz da Şuşaya gedə bilmədik...
27.05.2018, 22:51

Bu yaz da Şuşaya gedə bilmədik...

Azərbaycan cüdoçuları Avropa kubokunda 8 medal qazanıblar
27.05.2018, 22:38

Azərbaycan cüdoçuları Avropa kubokunda 8 medal qazanıblar

Ordumuzun 100 illiyi ilə bağlı fantastik pullar hazırlandı 
27.05.2018, 22:20

Ordumuzun 100 illiyi ilə bağlı fantastik pullar hazırlandı 

Türkiyə PKK-ya tarixi zərbə vurdu
27.05.2018, 22:06

Türkiyə PKK-ya tarixi zərbə vurdu

Ermənilər suyumuzu zəhərləyir
27.05.2018, 21:55

Ermənilər suyumuzu zəhərləyir

Dezodorantlar ozon təbəqəsinə zərər verir
27.05.2018, 21:43

Dezodorantlar ozon təbəqəsinə zərər verir

AXC-100-ə  həsr olunan qiraət müsabiqəsinin finalı keçirilib
27.05.2018, 21:31

AXC-100-ə  həsr olunan qiraət müsabiqəsinin finalı keçirilib

Rəsmi Pekin ABŞ-ı suverenliyini pozmaqda günahlandırıb
27.05.2018, 21:14

Rəsmi Pekin ABŞ-ı suverenliyini pozmaqda günahlandırıb

Hindistanda  bu virusdan ölənlərin sayı 14 nəfərə çatıb
27.05.2018, 20:54

Hindistanda  bu virusdan ölənlərin sayı 14 nəfərə çatıb

Ramazanın 12-ci gününün – DUASI VƏ TƏQVİMİ
27.05.2018, 20:40

Ramazanın 12-ci gününün – DUASI VƏ TƏQVİMİ

Saqqız çeynəmək arıqlamağa kömək edir
27.05.2018, 20:28

Saqqız çeynəmək arıqlamağa kömək edir

Polad Bülbüloğlu Bakının Moskvadan əsas gözləntisini açıqladı
27.05.2018, 20:12

Polad Bülbüloğlu Bakının Moskvadan əsas gözləntisini açıqladı

Rikkardo Monako Qran-prisinin qalibi olub
27.05.2018, 20:06

Rikkardo Monako Qran-prisinin qalibi olub

Azay Quliyevin  Cümhuriyyət haqqında məqaləsi  tanınmış dünya  portalında dərc edilib
27.05.2018, 18:37

Azay Quliyevin  Cümhuriyyət haqqında məqaləsi  tanınmış dünya  portalında dərc edilib

Ronaldu “Real”dan gedir?
27.05.2018, 17:52

Ronaldu “Real”dan gedir?

4 ayda Azərbaycanda 505 traktor, 130 avtomobil istehsal olunub
27.05.2018, 17:13

4 ayda Azərbaycanda 505 traktor, 130 avtomobil istehsal olunub

Ağır atletika üzrə yeniyetmələr arasında Azərbaycan birinciliyi başa çatdı
27.05.2018, 17:02

Ağır atletika üzrə yeniyetmələr arasında Azərbaycan birinciliyi başa çatdı

Biləsuvarda 16 yaşlı qız intihar etdi
27.05.2018, 16:20

Biləsuvarda 16 yaşlı qız intihar etdi

Azərbaycan XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda hərbi xidmət keçməsinə REAKSİYA
27.05.2018, 16:11

Azərbaycan XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda hərbi xidmət keçməsinə REAKSİYA

İsmayıllıda 60 kənd işıqsız, 7 kənd qazsız qaldı, mal-qaranı sel apardı
27.05.2018, 16:05

İsmayıllıda 60 kənd işıqsız, 7 kənd qazsız qaldı, mal-qaranı sel apardı

Türkiyənin məşhur aktyoru yol qəzasında öldü
27.05.2018, 15:57

Türkiyənin məşhur aktyoru yol qəzasında öldü

Fransalı nazir UFAZ-da oldu
27.05.2018, 15:54

Fransalı nazir UFAZ-da oldu

Məmmədyarovdan Ermənistana MESAJ: “Qoşunlarınızı dərhal Qarabağdan çıxarın!”
27.05.2018, 15:35

Məmmədyarovdan Ermənistana MESAJ: “Qoşunlarınızı dərhal Qarabağdan çıxarın!”

Gürcüstanda intihar edən azərbaycanlı tələbə haqda yeni AÇIQLAMA…
27.05.2018, 15:24

Gürcüstanda intihar edən azərbaycanlı tələbə haqda yeni AÇIQLAMA…

Makron Azərbaycana gələcək
27.05.2018, 15:18

Makron Azərbaycana gələcək

Sabahın havası - Bakıda 27 dərəcə isti olacaq
27.05.2018, 15:08

Sabahın havası - Bakıda 27 dərəcə isti olacaq

"Qarabağdakı hazırki vəziyyət münaqişənin həlli üçün yol deyil" - Fransadan ÇAĞIRIŞ
27.05.2018, 15:06

"Qarabağdakı hazırki vəziyyət münaqişənin həlli üçün yol deyil" - Fransadan ÇAĞIRIŞ

Avronest rəhbərliyindən Diaspor Komitəsinin sədrinə məktub gəldi
27.05.2018, 15:01

Avronest rəhbərliyindən Diaspor Komitəsinin sədrinə məktub gəldi

Fransa Qarabağ münaqişəsinin həllinə kömək edəcək - AÇIQLAMA
27.05.2018, 14:41

Fransa Qarabağ münaqişəsinin həllinə kömək edəcək - AÇIQLAMA

ARXİV
SORĞU
Türkiyədə səsvermə hüqüqunuz olsaydı, hansı namizədə səs verərdiniz?
Muharrem İnce (21.6%)
Meral Akşener (12.8%)
Rəcəb Tayyip Ərdoğan (57.2%)
Selahattin Demirtaş (1.54%)
Temel Karamollaoğlu (1.54%)
Doğu Perinçek (5.15%)