23 yanvar 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Sənə əjdaha lazımdır? – MARAQLI
Sənə əjdaha lazımdır? – MARAQLI
12.09.2017, 12:06

"İnsan özünü əjdaha kimi göstərməli deyil"

 

Mifin bitdiyi yerdən tarix başlayır. Lakin bu istiqamətdə zaman-zaman fərqli düşüncələrin şahidi olmuşuq. Məsələyə bir qədər aydınlıq gətirək. Bəzi insanlar mifoloji varlıqların reallığına inanır, hətta sübut etməyə çalışırlar. Digərləri isə onların yalnız xəyal məhsulu olduğunu düşünür. Götürək elə əjdaha obrazını. Əjdaha mifik obraz olsa da, bəziləri onun real olduğunu, həqiqətən yaşadığını düşünür. Bu baxımdan yəqin ki, hər kəsə əjdaha  obrazının necə yarandığı maraqlıdır.

 

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Folklor İnstitutunun mifologiya şöbəsinin əməkdaşı, folklorşünas Elçin Qabiloğlu Modern.az-a açıqlamasında bu obrazla bağlı maraqlı fikirlər səsləndirib. O bildirib ki, əjdaha yalnız mifdir, yaşayan varlıq deyil:

 

“Düşünə bilən, yaradıcılıqla məşğul olan, mifoloji şüur tarixinə malik dünya xalqlarının çoxunda əjdaha obrazı var. Eynilə Azərbaycan mifologiyasında da əjdaha obrazı mövcuddur. Folklor nümunələri, filmlər, danışılan hekayələr bunu deməyə əsas verir. Təbii ki, belə varlıq yoxdur. Amma əjdaha mifi insan yaşamı boyunca onun düşüncəsində, ağlında qorxunc obraz kimi  olub. Azərbaycan nağıllarında bu, daha çox  insanlara hücum edən, qalaçada məskunlaşan, ilan formalı obraz timsalında mövcuddur. Nağıllarda əjdahanın mahiyyət etibarı ilə pula hərisliyi, insanlara qarşı amansız görkəmdə qorxunc və çoxbaşlı formasına rast gəlmək mümkündür. Digər xalqların folklor nümunələrində də bu və ya digər formada əjdaha obrazını görmək olar. Bu, bütövlükdə özündə şərq obrazını ehtiva edir. Eyni zamanda bu obraz güc simvoludur. Çində əjdaha  obrazı xüsusi şəkildə formalaşıb”.

 

Bu cür obrazlar nədən yaranır?

 

E.Qabiloğlu qeyd edib ki, əjdaha obrazı insan qorxusunun məcmusu kimi ortaya çıxıb:

 

“Adətən  mifoloji obrazlar, demonik varlıqlar insan şüurunda daha çox qorxduğu obraz kimi yaranır. Yəni bu, insanın anlamadıqlarının məcmusu kimi formalaşır və özünü əjdaha, cin, div kimi obrazlarda göstərir. Əjdaha obrazı bütövlükdə insanın təbiətdə qorxduqlarının məcmusu kimi ortaya çıxıb. Əslində bu, mahiyyətcə insanın daxilindəki şər obrazı, onun qorxusunun, həyəcanının, tərəddüdünün, özünü tapmamasının ifadəsi kimi yaranır. İnsanın ikili dünyası var: özünü dərk edən və özünə bələd olmayan insan. İllər öncəki insan demək olar ki, həyatı, özünü anlamırdı və onun üçün hər şey sirli, o cümlədən qorxulu idi. Əjdaha obrazı da min illərdir belə yaranıb. İnsan təbii ki, zamanla formalaşmağa başlasa da, bu kimi qorxu düşüncələri onun altşüurunda qalır. Ədəbiyyat, mədəniyyət inkişaf etdikcə bu düşüncə onun yaradıcılığına keçir. Artıq o, həmin fikirləri ədəbiyyata gətirir. Amma bu cür obrazlar insanın altşüurundan ədəbiyyata keçid etsə də, onun təsviri ifadəsi yenə də insanlarda qorxu yaradır. Əjdaha obrazını təqdim edənlər də bunu çox gözəl bilirlər”.

 

Əjdaha mifini hansısa xalqın adı ilə bağlamaq mümkün deyil

 

Folklorşünas əjdaha mifinin ifadə etdiyi anlamlardan da söz açıb:

 

“Azərbaycanda əjdaha obrazı klassik ədəbiyyatda işlədilib. Məsələn, Nizaminin yaradıcılığında buna rast gəlmək mümkündür. Eynilə Azərbaycan xalçaçılığında əjdaha obrazı mövcuddur. Ümumiyyətlə xalçaçılıqda xeyir və şər obrazları canlandırılır. Əjdaha isə  şəri təmsil edən simvoldur. Bununla yanaşı, filmlərimizdə əjdaha obrazından oxşar məqsədlə  istifadə edilib. Nümunə kimi “Bir qalanın sirri” filmini göstərə bilərik. Orada xalqa zülm edən hökmdarların əjdahadan istifadə etmə motivi var. Amma gec-tez şər və onun daşıyıcısı yenilir. Yəni bu motiv folklorumuzdan filmlərə də keçib. Azərbaycan folklorunda əjdahanın yenilməli olduğuna inanılır. Bu dünya xalqlarında da belədir. Şər qüvvələrin ölümlü olması fikri hələ də yaşayır.

Əjdaha mifini hansısa xalqın adı ilə bağlamaq mümkün deyil. Dünya xalqlarının mifologiyasında ayrı-ayrı obrazlar mövcuddur. Onların bu və ya digər xalqda daha güclü ifadəsi var və bu, xalqın qüdrəti, ruhu ilə bağlıdır. Azərbaycan folklorunda bu cür obrazlar min illik düşüncələrin ifadəsi kimi formalaşıb. Bizim yanaşmamız özümüzəməxsusdur.

Əjdaha obrazı mifoloji şüur məhsuludur. Bunun da mahiyyətcə tarixi yoxdur.  Bu obrazın yaranması birbaşa qorxu ilə bağlıdır”.

 

“Yenilməzliyini anlayan insan  özünü əjdaha kimi  göstərməz”

 

E.Qabiloğlu düşünür ki, əjdaha kimi mifik obrazlarinsan xəyalının formalaşmasında ciddi rol oynayır.

“Bu gün özünü əjdaha adlandıranlar var. Bu, insanın özünə əminlik duyğusu ilə bağlıdır. Burada şər yox, yenilməzlik düşüncələri mövcuddur. Bu, şəxsin idrakının səviyyəsindən asılıdır. İnsan yenilməzliyini anlayırsa, özünü əjdaha və ya div kimi göstərməz. Özünə əmin olan insan özünü mənasız titul və ya pafoslarla təqdim etmir. Əslində əjdaha ifadəsi ironik şəkildə, güc mənasında işlədilir. Məsələn, filankəsi əjdahaya bənzətmək. Şübhəsiz ki, burada kiminsə gücünü, böyüklüyünü göstərməkdən daha çox ironiya var.

 

Adətən əjdaha ağzından alov püskürən formada təsvir edilir. Bu düşüncə Azərbaycan mifologiyasında odla bağlı  düşüncələrlə qarışıb. Odun ikili xüsusiyyəti var: dirildici və dağıdıcı. Azərbaycan düşüncəsindəki od yunan mifologiyasında Promoteyin gətirdiyi odla eynilik təşkil etmir. Bizdə od ağlı, düşüncəni işıqlandırmağı simvolizə etsə də, yunan mifologiyasında sadəcə soyuqdan qorunmaq anlamını ifadə edir. Bizim folklardakı baxış daha dərindir.

 

Folklor düşüncəsində obrazlaşdırma, buna ürəkdən bağlanmaq var. Bu səbəbdən zaman-zaman əjdahanın həqiqətən yaşadığına inananlar olub. Bütün bunlar xalqın xəyalının inkişafında ciddi rol oynayır. Əvvəllər əjdaha kimi obrazlara inam daha güclü idi. Amma indi texnologiyanın sürətli inkişafı uşaqlarda, o cümlədən digərlərində xəyal gücünü zəiflədir. Bu baxımdan əjdaha və bunun kimi obrazları yaşatmaq lazımdır. Bu cür düşüncələr yaradıcı nəsillərin yetişməsində rol oynayır. Şübhəsiz ki, idraklı yanaşma gərəkdir”. 


Günay RƏSULQIZI
Xəbərin müəllifi

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Yeni vergi islahatları: Süni əngəllər qalxacaq, yaşlılar pensiya, müəllimlər maaş alacaq...
23.01.2018, 11:44

Yeni vergi islahatları: Süni əngəllər qalxacaq, yaşlılar pensiya, müəllimlər maaş alacaq...

100-dən çox oğlanı zorlayan manyak yaxalandı
23.01.2018, 11:44

100-dən çox oğlanı zorlayan manyak yaxalandı

Rusiya şirkəti Xankəndində əyləncə kompleksi tikir - TƏXRİBAT
23.01.2018, 11:27

Rusiya şirkəti Xankəndində əyləncə kompleksi tikir - TƏXRİBAT

Dünyaya üç cümləlik şahanə Türk mesajı!
23.01.2018, 11:26

Dünyaya üç cümləlik şahanə Türk mesajı!

Rezidenturaya qəbul olmaq istəyənlər üçün sınaq imtahanı keçiriləcək
23.01.2018, 11:22

Rezidenturaya qəbul olmaq istəyənlər üçün sınaq imtahanı keçiriləcək

Bakı Ali Neft Məktəbi Amerika ilə əməkdaşlığı genişləndirir
23.01.2018, 11:15

Bakı Ali Neft Məktəbi Amerika ilə əməkdaşlığı genişləndirir

Azərbaycan məhsulları dünyanın ən nüfuzlu beynəlxalq sərgisində - FOTOLAR
23.01.2018, 11:14

Azərbaycan məhsulları dünyanın ən nüfuzlu beynəlxalq sərgisində - FOTOLAR

Azərbaycanda internetdən istifadə və dünyada III YER
23.01.2018, 11:09

Azərbaycanda internetdən istifadə və dünyada III YER

Bakıda gizlədilən odlu silah aşkarlandı
23.01.2018, 10:59

Bakıda gizlədilən odlu silah aşkarlandı

Dövlət qulluğuna qəbulla bağlı təkrar sınaq imtahanı keçiriləcək
23.01.2018, 10:57

Dövlət qulluğuna qəbulla bağlı təkrar sınaq imtahanı keçiriləcək

 UNEC-in keyfiyyət elçiləri ilə görüş
23.01.2018, 09:59

UNEC-in keyfiyyət elçiləri ilə görüş

Bakıda gənc özünü asdı
23.01.2018, 09:57

Bakıda gənc özünü asdı

Gürcüstandan Azərbaycana ban nömrəsi saxtalaşdırılan maşın gətirilib - FOTO
23.01.2018, 09:45

Gürcüstandan Azərbaycana ban nömrəsi saxtalaşdırılan maşın gətirilib - FOTO

Yaponiya GUAM-a niyə maraq göstərir? - SƏBƏBLƏR
23.01.2018, 09:45

Yaponiya GUAM-a niyə maraq göstərir? - SƏBƏBLƏR

Hollivudun ən qocaman aktrisası öldü   
23.01.2018, 09:40

Hollivudun ən qocaman aktrisası öldü  

Ermənistan atəşkəsi 112 dəfə pozdu
23.01.2018, 09:39

Ermənistan atəşkəsi 112 dəfə pozdu

Ələt Azad İqtisadi Zonasında iki işçi dili olacaq
23.01.2018, 09:30

Ələt Azad İqtisadi Zonasında iki işçi dili olacaq

Ötən gün Azərbaycanda 26 şübhəli saxlanılıb   
23.01.2018, 09:05

Ötən gün Azərbaycanda 26 şübhəli saxlanılıb  

Yeni vergilər naziri “Naz-Lifan”dan istifadə edir
23.01.2018, 09:03

Yeni vergilər naziri “Naz-Lifan”dan istifadə edir

Hindistanın ən təhlükəli terrorçusu tutuldu
23.01.2018, 09:01

Hindistanın ən təhlükəli terrorçusu tutuldu

Manat və dolların bugünkü məzənnəsi
23.01.2018, 08:45

Manat və dolların bugünkü məzənnəsi

Türkiyə "Zeytun budağı" əməliyyatında şəhid verdi
23.01.2018, 00:59

Türkiyə "Zeytun budağı" əməliyyatında şəhid verdi

Bakıda 58 yaşlı kişi evində bıçaqlandı
23.01.2018, 00:50

Bakıda 58 yaşlı kişi evində bıçaqlandı

ABŞ qondarma rejimin "vətəndaşlarına" viza verir - Video   
23.01.2018, 00:37

ABŞ qondarma rejimin "vətəndaşlarına" viza verir - Video  

Türklərlə kürdlər arasında kütləvi dava
23.01.2018, 00:25

Türklərlə kürdlər arasında kütləvi dava

Oktan ədədi 95-dən az olan benzin növlərinin aksiz vergisi 200 dəfə artırılıb
23.01.2018, 00:11

Oktan ədədi 95-dən az olan benzin növlərinin aksiz vergisi 200 dəfə artırılıb

Prezident “Royal Phillips”in baş icraçı direktoru ilə müzakirə apardı
22.01.2018, 23:57

Prezident “Royal Phillips”in baş icraçı direktoru ilə müzakirə apardı

Sumqayıtda intihara cəhdin qarşısı alınıb
22.01.2018, 23:43

Sumqayıtda intihara cəhdin qarşısı alınıb

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
22.01.2018, 23:26

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

Avtobus qəzasında 18 nəfər öldü
22.01.2018, 23:15

Avtobus qəzasında 18 nəfər öldü

BMT-nin Yəmən üzrə xüsusi elçisi istefa verib
22.01.2018, 22:59

BMT-nin Yəmən üzrə xüsusi elçisi istefa verib

“Planlaşdırılmış bütün ərazilər nəzarət altına alınıb” – Bəkir Bozdağ
22.01.2018, 22:45

“Planlaşdırılmış bütün ərazilər nəzarət altına alınıb” – Bəkir Bozdağ

Ciddi və ya qeyri-ciddi saydığımız İNANCLAR
22.01.2018, 22:29

Ciddi və ya qeyri-ciddi saydığımız İNANCLAR

Tramp Davosa getməyə bilər
22.01.2018, 22:13

Tramp Davosa getməyə bilər

1 stəkan ilıq su və yarım qaşıq sarıkök – İNANILMAZ NƏTİCƏ
22.01.2018, 21:58

1 stəkan ilıq su və yarım qaşıq sarıkök – İNANILMAZ NƏTİCƏ

ARXİV
SORĞU
Hansı şirkətlər sosial layihələrə dəstək verir, xeyriyyəçilik edir?
BP Azərbaycan(42.5%)
SOCAR(12.7%)
Azersun Holding(10.6%)
Azercell(4.25%)
Bakcell(8.51%)
Nar mobile(2.12%)
Gilan Holdinq(4.25%)
Nurgun Group(2.12%)
Paşa Holding(2.12%)
Akkord(10.6%)