23 fevral 2018, Cümə
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - Üzeyir bəyin qardaşına məktublarındakı gizli şifrələr: “Nəsib bəy məmləkəti qurtardı”
Üzeyir bəyin qardaşına məktublarındakı gizli şifrələr: “Nəsib bəy məmləkəti qurtardı”
12.10.2017, 15:42

Gələn il Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) 100 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd ediləcək.

Modern.az saytı 1918-ci il 28 may tarixində əsası qoyulan bu möhtəşəm tarixə aid “AXC-100” silsiləsi altında hazırladığı müsahibə, araşdırma, məqalələrini davam etdirir.

Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən danışdıqda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli kimi azsaylı insanların adlarını çəkməklə, onlar barəsində yazıları oxumaqla kifayətlənirik. Lakin heç onlar barəsində də bəzi lazımı bilgilər çox da araşdırılayıb. 

Məsələn, Üzeyir bəy Hacıbəylinin mühacirətdə olan qardaşı Ceyhun Hacıbəyliyə yazdığı məktublarında Nəsib bəy haqqında xeyli maraqlı faktlar var ki, onlar bir çox tədqiqatçıların gözündən kənar qalıb.

Modern.az bu dəfə  Üzeyir bəyin məktublarındakı gizli Nəsib bəyi təqdim edəcək. Burada onun həm baş nazir kimi bacarığını, həm maliyyəçi kimi qənaətcilliyini, həm də insan kimi obyektivliyini görəcəyik:

 

Nəsib bəy məmləkəti təhlükədən qurtardı”


Ceyhun bəy qürbətə yeni gedib. Lakin hələ mühacir sayılmaz. Çünki ADR hökuməti hələ süquta uğramayıb və Ceyhun bəy də həmin hökuməti dünyaya tanıtmaq üçün təşkil olunan nümayəndə heyətinin tərkibində Parisə yollanıb. Ara-sıra qardaşı Üzeyir bəylə məktublaşırlar. Bu məktubların birində Üzeyir bəy ADR hökumətinin yeni baş naziri  seçilən Nəsib bəy Yusifbəyli haqqında qardaşına bunları yazır:

 

“Siyasi işlərə gəldikdə,  hal-hazırda hökumət böhranı mövcuddu. Nəsib bəy kabinəsi istefa etmişdir. Lakin bu yaxınlarda yenə başında Nəsib bəy olmaq üzrə, yeni kabinə düzələcəkdir. Nazirlərin sayı bir az azalıb, əlavə zənn edirəm ki, sosialistlərə yer verilməyəcəkdir. Əhvali-siyasimiz dedikcə yaxşıdır. Nəsib bəy işi çox gözəl apardı və məmləkəti demək olar ki, hər bir təhlükədən qurtarmaqla bərabər, abad, məmur və qüvvətli bir hala saldı.  Bu saat tam mənası ilə müstəqil dolanırıq. İçimizdə heç bir biganə əl yoxdur. Qarabağ və Lənkəran məsələləri bizim nəfimizə olaraq, həmən qan tökülmədən həll edildi. Bir əndişəmiz varsa, o da şimaldandır. Lakin o barədə də bizə ümid verənlər az deyil. Qərəz, işimiz “xod”dur”.

Ad günü qonaqlığı

Məktubda Üzeyir bəyin Nəsib bəyə xoş münasibəti açıq-aydın görünür. Onlar həm də yaxın dost olublar. Üzeyir bəy hökumət rəhbərləri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Nəsib bəy Yusifbəyli ilə yaxından dostluq edib. Ceyhuna elə həmin ərəfələrdə yolladığı məktubda 18 sentyabr tarixində olan ad gününü bir yerdə keçirdiklərini və nümayəndə heyətinin üzvlərini də yad etdiklərini bildirir:

“O gün yaxşı bir qonaqlıq oldu. Nəsib bəy özü və arvadı, Məhəmməd Əmin, Şəfi bəy (Şəfi bəy Rüstəmbəyli) dəxi bizdə idilər. Sizin də sağlığınıza içdik və sizi dəxi yad etdik”.

Baş tutmayan qastrol

 

Ceyhun bəy Parisdəki konfransa yollandığı zaman Üzeyir bəyin əsərlərini Fransa teatrlarında tamaşaya qoymağa çalışır. Bunun üçün Üzeyir bəyin truppa ilə Parisə gəlməsini istəyir. Bü xüsusda əlindən gələni də edir. Lakin çox təəssüflər ki, Üzeyir bəy Parisə yollana və qardaşını orada görə bilmir. Üzeyir bəyin bununla bağlı qardaşına yazdığı məktubda səbəblər də izah olunur və yenə Nəsib bəyin adı çəkilir:

“O ki qaldı Parisə truppa aparmaq işinə,  mən burada Nəsib bəylə danışdım. O tapşırdı ki,  mən smeta düzəldim. Düzəltdim verdim. Amma Nəsib bəy demədi ki, əgər bizi təsdiq etsələr,  o halda,  getməyə lüzum olmayacaqdır”.

Məktubda müəyyən qədər şifrəli məsələlər var. O səbəbdən ilk baxışdan tam anlaşılmır. Məsələn, “əgər bizi təsdiq etsələr” ifadəsi... Bu, 1920-ci ilin yanvarı üçün çox aktual bir ifadə idi. Parisdə sülh konfransına yollanan nümayəndə heyətimiz də  dünyanın bizi tanımasına, təsdiqinə çalışırdı. Buna nail də oldular. Nəsib bəy də məhz bunu demək istəyirdi. Əgər dünyanın böyük gücləri bizi tanısa, sizin Parisə getməyinizə gərək olmayacaq. Çünki siyasi müstəvidə daha vacib işlər görülməlidir və bütün diqqət də bunlara ayrılmalıdır. İki vacib kadr- Ceyhunla Üzeyir də bu işlərin əsas aparıcı qüvvəsi olmalıdır.

Baş tutmayan səfirlik

Elə həmin vacib işlərdən biri də ADR hökumətinin Fransada səfirliyinin yaradılması  idi. Hökumət bu vəzifəyə elə Ceyhun bəyi əsas namizəd kimi görürdü. Üzeyir bəyin qardaşına növbəti məktubunda bunu daha dəqiq görmək olar:

“Əlavə burada bir məsələ var ki, Yevropaya səfarətlər təyin edilsin. Bu xüsusda mən Nəsib bəylə görüşmək istəyirəm ki, görüm sənin barəndə fikri nədir? Hərgah bir böylə plan olsa ki, sən Parisdə səfarət işləri ilə məşğul olasan, o halda sən buraya qayıtmalı olmazsan, səy edəcəyəm ki, özüm oraya gəlim”.

 

Qonarar məsələsi

Üzeyir bəyin Ceyhuna yazdığı məktublarında Nəsib bəyin portretinin başqa bilinməyən üzü də açılır. Baş nazir ola-ola atasından borc pul istəyən Nəsib bəy büdcəsini təsdiq etdiyi “Azərbaycan” qəzetində Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin də məvacib alması üçün istəməyərəkdən bir addım atır. Bilirik ki, Üzeyir bəy qəzetdə baş redaktor kimi Ceyhun Hacıbəylini əvəz edirdi. Özü qonarar alır, baş redaktor maaşını isə qardaşına yollayırdı. Büdcənin azlığı səbəbindən Nəsib bəy smetada əlavə qonararı kəsməli olur. İndi ancaq Üzeyir bəy baş redaktor kimi aylıq maaşını alacaqdı. Məktuba diqqət edək:

 

“Qəzetəni idarəyə davam edirəm. Ancaq iş çox olduğuna görə yoruluram. Xeyli şrift gətirdik. Bu günlərdə qəzetəni böyüdəcəyik. Bizim qəzetədən sənə hər ay məvacib çıxmaq məsələsi də  baş tutmadı. Çünki səndən sonra Nəsib bəy mənimlə görüşüb dedi ki, sən müdir olduğuna görə Ceyhunun məvacibini al, Məhəmməd Əmin də məvacib alsın. Deməli, daha sənə xüsusi məvacib yeri qalmadı və smeta dəxi öylə də yazıldı. Lakin Məhəmməd Əmin yalnız məqalə yazır, ağır iş mənim boynumadır. Bu məsələləri ona görə yazıram ki, Bakıda məvacibinizə ümidvar olmayasınız. Sonra məyusluq gələr”.

Qeyd: Yazıda araşdırmaçılar Aslan Kənanın və Solmaz Tohidinin ərsəyə gətirdiyi məktublardan istifadə edilib.



N.Nihad

  


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Sabahın hava PROQNOZU   
23.02.2018, 12:27

Sabahın hava PROQNOZU  

Avropa Parlamenti Xocalı soyqırımı ilə bağlı bəyanat verəcək - Spikerdən AÇIQLAMA
23.02.2018, 12:25

Avropa Parlamenti Xocalı soyqırımı ilə bağlı bəyanat verəcək - Spikerdən AÇIQLAMA

Yaxın qohumunun qızıllarını oğurlayan saxlanıldı
23.02.2018, 12:20

Yaxın qohumunun qızıllarını oğurlayan saxlanıldı

Siyavuş Novruzov: “Azərbaycanda siyasi məhbus yoxdur”    
23.02.2018, 12:20

Siyavuş Novruzov: “Azərbaycanda siyasi məhbus yoxdur”  

Oqtay Əsədov Fəttah Heydərovu təbrik etdi
23.02.2018, 12:11

Oqtay Əsədov Fəttah Heydərovu təbrik etdi

Əldəqayırma şirkətlərin sənaye terroru - AMEA-dan yağlarla bağlı HƏYƏCAN TƏBİLİ
23.02.2018, 12:08

Əldəqayırma şirkətlərin sənaye terroru - AMEA-dan yağlarla bağlı HƏYƏCAN TƏBİLİ

Vyanada “Saxta xəbərlər əsrində demokratiyanın müdafiəsi” mövzusu müzakirə olunub
23.02.2018, 12:07

Vyanada “Saxta xəbərlər əsrində demokratiyanın müdafiəsi” mövzusu müzakirə olunub

Hamilə qadınlara xəbərdarlıq - Bu qidalardan uzaq durun!
23.02.2018, 12:00

Hamilə qadınlara xəbərdarlıq - Bu qidalardan uzaq durun!

İki piyadanı vurub qaçan sürücü həbs edilib
23.02.2018, 11:53

İki piyadanı vurub qaçan sürücü həbs edilib

Bakı Ali Neft Məktəbi MGİMO ilə Anlaşma Memorandumu imzaladı
23.02.2018, 11:52

Bakı Ali Neft Məktəbi MGİMO ilə Anlaşma Memorandumu imzaladı

“AppLab” proqramının məzunları və yeni iştirakçıları bir arada
23.02.2018, 11:49

“AppLab” proqramının məzunları və yeni iştirakçıları bir arada

Qəribə OĞURLUQ: qaçırdığı maşınla yas mərasiminə gedərkən TUTULDU 
23.02.2018, 11:44

Qəribə OĞURLUQ: qaçırdığı maşınla yas mərasiminə gedərkən TUTULDU 

“Alpinistlərin tapılması üçün bütün vasitələr səfərbər olunub” - Axtarışa qoşulan dağçıdan AÇIQLAMA    
23.02.2018, 11:41

“Alpinistlərin tapılması üçün bütün vasitələr səfərbər olunub” - Axtarışa qoşulan dağçıdan AÇIQLAMA  

YAP İlham Əliyev üçün seçici imzalarını MSK-ya təqdim etdi
23.02.2018, 11:37

YAP İlham Əliyev üçün seçici imzalarını MSK-ya təqdim etdi

“Xocalı və Srebrenitsa soyqrımı şahidlərinin dünyaya birgə müraciəti mühüm addımdır”
23.02.2018, 11:36

“Xocalı və Srebrenitsa soyqrımı şahidlərinin dünyaya birgə müraciəti mühüm addımdır”

Allahşükür Paşazadə Vyanaya gedir
23.02.2018, 11:32

Allahşükür Paşazadə Vyanaya gedir

Azərbaycan genişmiqyaslı əməliyyatlara başlayacaq – Ermənistanda müharibə KABUSU
23.02.2018, 11:30

Azərbaycan genişmiqyaslı əməliyyatlara başlayacaq – Ermənistanda müharibə KABUSU

Bakıda 1 yaşlı uşağın qarnına mil batdı - FOTO   
23.02.2018, 11:15

Bakıda 1 yaşlı uşağın qarnına mil batdı - FOTO  

Şəhid zabitin xanımı: “Şahlar əkiz uşaqlarımızın doğulacağı xəbərini alan günün ertəsi həlak oldu” - FOTO
23.02.2018, 10:59

Şəhid zabitin xanımı: “Şahlar əkiz uşaqlarımızın doğulacağı xəbərini alan günün ertəsi həlak oldu” - FOTO

Arif Əsgərovun qohumuna hökm oxunub
23.02.2018, 10:54

Arif Əsgərovun qohumuna hökm oxunub

Dövlət qulluğuna qəbul üçün müsahibə qeydiyyatı bu gün başa çatır
23.02.2018, 10:26

Dövlət qulluğuna qəbul üçün müsahibə qeydiyyatı bu gün başa çatır

Xocalılar Avropada - Azərbaycanın “Böyüməyən uşaqlar”ı təqdim olundu - FOTOLAR
23.02.2018, 10:22

Xocalılar Avropada - Azərbaycanın “Böyüməyən uşaqlar”ı təqdim olundu - FOTOLAR

İlham Əliyev “Boeing” şirkətinin nümayəndə heyətini qəbul edib
23.02.2018, 10:19

İlham Əliyev “Boeing” şirkətinin nümayəndə heyətini qəbul edib

Pedaqoji Universitetin professoru: “O müəllim yaxşı müəllimdir ki...” - MÜSAHİBƏ
23.02.2018, 10:16

Pedaqoji Universitetin professoru: “O müəllim yaxşı müəllimdir ki...” - MÜSAHİBƏ

Şəmkirdə sərnişin gedişhaqqına görə taksi sürücüsünü öldürdü
23.02.2018, 10:13

Şəmkirdə sərnişin gedişhaqqına görə taksi sürücüsünü öldürdü

Baş nazir müavini məşuqəsinə görə istefa verdi
23.02.2018, 09:53

Baş nazir müavini məşuqəsinə görə istefa verdi

Cəbhədə şiddətli atışma oldu
23.02.2018, 09:37

Cəbhədə şiddətli atışma oldu

Gecələr evdə drel işlədən qonşunu necə durdurmalı... - Hüquqşünas çıxış yolu GÖSTƏRİR   
23.02.2018, 09:33

Gecələr evdə drel işlədən qonşunu necə durdurmalı... - Hüquqşünas çıxış yolu GÖSTƏRİR  

İnterpol qətl törədən azərbaycanlını axtarışa verdi
23.02.2018, 09:32

İnterpol qətl törədən azərbaycanlını axtarışa verdi

Xocalı soyqırımı bəşəriyyətə yönəlmiş cinayətdir
23.02.2018, 09:25

Xocalı soyqırımı bəşəriyyətə yönəlmiş cinayətdir

Beyləqanda ağır yol qəzası: 2 nəfər öldü
23.02.2018, 09:22

Beyləqanda ağır yol qəzası: 2 nəfər öldü

Dövlət qulluqçuları üçün də maaş artımı gözlənilir   
23.02.2018, 09:07

Dövlət qulluqçuları üçün də maaş artımı gözlənilir  

AvroLiqada 1/8 finalçılar bilindi - NƏTİCƏLƏR   
23.02.2018, 09:00

AvroLiqada 1/8 finalçılar bilindi - NƏTİCƏLƏR  

Milli Məclis bu gün 19 məsələni müzakirəyə çıxarır - GÜNDƏLİK  
23.02.2018, 08:44

Milli Məclis bu gün 19 məsələni müzakirəyə çıxarır - GÜNDƏLİK  

Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
23.02.2018, 08:39

Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ

ARXİV
SORĞU
Hansı supermarketdən alver edirsiniz?
“ARAZ” marketləri(9.83%)
“Bazarstore”(6.55%)
“Neptun” marketləri(3.27%)
“Favorit” marketi(8.19%)
“Makromarket”(3.27%)
“Bizim market”(1.63%)
“Rahat market”(3.27%)
“Bravo” marketləri(13.1%)
“Oba market”(11.4%)
Heç biri - digər mağazalar(39.3%)