17 iyul 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - DÜNYA - Qüdsün statusu - ABŞ Yaxın Şərqdə yeni müharibəyə rəvac verir?
Qüdsün statusu - ABŞ Yaxın Şərqdə yeni müharibəyə rəvac verir?
11.12.2017, 13:42

ABŞ prezidenti Donald Tramp dekabrın 6-da Qüdsü İsrailin paytaxtı elan etdi və ölkəsinin səfirliyinin Tel-Əvivdən bu müqəddəs şəhərə öçürülməsinə göstəriş verdi. Səfirliyin köçürülməsi prosesi 6 aya yaxın vaxt alacaq, amma bu müddət Yaxın Şərqdə yeni zorakılıq dalğasının başlanmasına kifayət edib.

 

ABŞ Konqresi hələ 1995-ci ildə ABŞ səfirliyinin Tel-Əvivdən Qüdsə köçürülməsi barədə göstəriş vermişdi. Lakin hər yeni seçilən prezident bu qərara 6 aydan bir veto qoyurdu. ABŞ prezidentləri bu qərarı ərəb monarxiyalarını qıcıqlandırmamaq üçün atırdılar. Belə ki, Qüdsün qərbi İsrailin nəzarəti altında olsa da, şərq hissəsinə Fələstin iddialıdır.

Bütün bu amillərə baxmayaraq, Tramp öz qərarının mövcud reallığı tanımaq üçün atdığını deyib. Ağ Ev sahibi 1995-ci ildə qəbul edilmiş qərarın münaqişənin sülh yolu ilə həllinə də dəstək olmadığını xatırladıb.

 

Qüdsdə həm müsəlmanlar, həm xristianlar, həm də yəhudilər üçün müqəddəs olan dini abidələr var. İki dünya müharibəsi arasındakı dövrdə Qüds Britaniya mandatı altında idi. XX əsrin əvvəllərində Fələstin ərazilərinə Yaxın Şərqdən, Şərqi Avropadan, Şimali Afrikadan və ABŞ-dan 100 min yəhudi köç etmişdi. Britaniya gələcəkdə bu ərazilərdə yəhudilərin milli dövlətinin yaradılmasına ümidli idi. Lakin yerli ərəblər yəhudilərin sayının kəskin artmasına etiraz edərək, üsyanlar təşkil etmişdi. Məhz bu dövrdə ilk yəhudi özünümüdafiə dəstələri yaradılmışdı.

 

Üsyanlar səbəbindən Britaniya hakimiyyəti ilkin vaxtlarda yəhudilərin miqrasiyasını məhdudlaşdırmalı oldu. Yəhudilərin yaşamalı olduğu ərazilərin bir hissəsində isə Transiordaniya (müasir İordaniya) yaradılmışdı. Sonralar miqrasiya yenidən davam etdi. İkinci Dünya Müharibəsinə qədər Qüds əsasən yəhudilərin yaşadığı şəhər idi.

1947-ci ildə regionda gərginlik öz zirvəsinə çatdı və rəsmi London mövcud ərazidə yəhudi və ərəb dövlətlərinin yaradılması iqtidarında olmadığı üçün öz mandatından imtina etdi.

 

1947-ci ilin noyabrında BMT Baş Assambleyası Qüdsün beynəlxalq nəzarətə verilməsi barədə 181 nömrəli qətnamə qəbul etdi. Beləliklə, Qüds heç bir ölkənin paytaxtı elan oluna bilməzdi. Bu səbəbdən dünya ölkələri öz diplomatik missiyalarını Qüdsdə deyil. Ölkənin biznes mərkəzi olan Tel-Əvivdə yerləşdirib.

 

İsrail 1948-ci il mayın 14-də yarandı. Növbəti gün ardıcıl 5 ölkə - Suriya, Misir, Livan, İraq və Transiordaniya öz qonşularına müharibə elan edərə, ilk ərəb-yəhudi savaşına səbəb oldular.

 

Qüdsün statusu İsrail-Fələstin münaqişəsinin əsas mübahisəli məqamlarından sayılır. İlk müharibə zamanı Qüds iki yerə bölünmüşdüsə, 1967-ci ildə baş verən ikinci müharibə zamanı İsrail Şərqi Qüdsü də nəzarətə götürdü.

 

1980-ci ildə İsrailin Qüdsü öz paytaxtı elan etməsinə cavab olaraq, BMT Təhlükəsizlik Şurası 478 nömrəli qətnamə qəbul edərək, bu ölkəni beynəlxalq normaları pozmaqda ittiham etmişdi. Həmin vaxt ABŞ səsvermədə iştirakdan vaz keçmişdi.

 

Tramp öz nitqində planını gerçəkləşdirəcəyi tarixi açıqlamayıb. Bir şey dəqiqdir ki, ABŞ-ın Tel-Əvivdəki səfirliyi yaxın vaxtlarda Qüdsə köçəcək. Bunun üçün ilk növbədə Qüdsdə amerikalı diplomatlar üçün bina inşa olunmalı, torpaq alqı-satqısı ilə bağlı mürəkkəb razılaşmalar imzlanmalıdır.

 

Maraqlıdır ki, hələ 1989-cu ildə ABŞ Qərbi Qüdsdəki “Baraki Allenbi” məhəlləsində səfirlik üçün torpaq sahəsi almışdı. 99 illik icarəyə götürülən əraziyə görə hər il Vaşinqton 1 dollar ödəməli idi. Amma səfirlik bu günə qədər inşa olunmayıb.

 

Merilend Universitetinin sosioloji araşdırmalar mərkəzinin keçirdiyi rəy sorğularına görə, amerikalıların 65%-i paytaxtın köçürülməsinə qarşıdır. Bununla belə, 9% amerikalı səfirliyin Qüdsdə yerləşməsini dəstəkləyir.

 

ABŞ-ın birtərəfli addımına Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya və Rusiya qarşı çıxıb. Eyni zamanda, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və Ərəb Ölkələri Liqası buna sərt reaksiya verib.


Vüqar İSMAYILOV
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azərbaycanlı sehrbazı kobra sancdı
17.07.2018, 00:57

Azərbaycanlı sehrbazı kobra sancdı

FİFA Serbiyanı böyük məbləğdə cərimələyib
17.07.2018, 00:35

FİFA Serbiyanı böyük məbləğdə cərimələyib

Müasir tarixin ən zəngin adamı
17.07.2018, 00:16

Müasir tarixin ən zəngin adamı

BMT Rusiya və  ABŞ liderlərinin görüşünü alqışladı
16.07.2018, 23:58

BMT Rusiya və  ABŞ liderlərinin görüşünü alqışladı

Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
16.07.2018, 23:44

Azərbaycan nefti ucuzlaşıb

ABŞ-da rusiyalı qadın casus yaxalandı
16.07.2018, 23:35

ABŞ-da rusiyalı qadın casus yaxalandı

Xalq artisti yenidən görüntüləndi - FOTOLAR
16.07.2018, 23:07

Xalq artisti yenidən görüntüləndi - FOTOLAR

“Şərq Tərəfdaşlığı” sammitinin vaxtı açıqlanıb
16.07.2018, 22:49

“Şərq Tərəfdaşlığı” sammitinin vaxtı açıqlanıb

Onlar ölkələrində qəhrəman kimi qarşılandı-FOTO
16.07.2018, 22:36

Onlar ölkələrində qəhrəman kimi qarşılandı-FOTO

“Prezidentin ilk 100 günü” qeyd edildi - FOTOLAR
16.07.2018, 22:24

“Prezidentin ilk 100 günü” qeyd edildi - FOTOLAR

Ödənişi 2 ay gecikdiyindən maşını əlindən alındı - VİDEO
16.07.2018, 22:02

Ödənişi 2 ay gecikdiyindən maşını əlindən alındı - VİDEO

"Tok"la balıq tutmaq istəyərkən şəxs özü öldü
16.07.2018, 21:49

"Tok"la balıq tutmaq istəyərkən şəxs özü öldü

İtaliya prezidenti Azərbaycana gəlir
16.07.2018, 21:33

İtaliya prezidenti Azərbaycana gəlir

Putin Trampa DÇ-nin rəsmi topunu hədiyyə edib
16.07.2018, 21:21

Putin Trampa DÇ-nin rəsmi topunu hədiyyə edib

Bakıda avtobus yandı
16.07.2018, 21:09

Bakıda avtobus yandı

Ermənistanda Ədliyyə Nazirliyinin binası uçdu: 1 ölü. 2 yaralı
16.07.2018, 20:57

Ermənistanda Ədliyyə Nazirliyinin binası uçdu: 1 ölü. 2 yaralı

Bu il heyvanlar arasında təhlükəli manqo xəstəliyi aşkarlanmayıb
16.07.2018, 20:43

Bu il heyvanlar arasında təhlükəli manqo xəstəliyi aşkarlanmayıb

“Görüş iki ölkə arasındakı münasibətlərdə dönüş nöqtəsi oldu”- Tramp         
16.07.2018, 20:29

“Görüş iki ölkə arasındakı münasibətlərdə dönüş nöqtəsi oldu”- Tramp         

Dövlət Neft Fondu gəlir və xərclərini açıqladı
16.07.2018, 20:14

Dövlət Neft Fondu gəlir və xərclərini açıqladı

Trampla Putinin mətbuat konfransında İNSİDENT
16.07.2018, 20:03

Trampla Putinin mətbuat konfransında İNSİDENT

Azərbaycanda yeni Dövlət Agentliyi yaradıldı
16.07.2018, 19:56

Azərbaycanda yeni Dövlət Agentliyi yaradıldı

Putin və Trampın mətbuat konfransında insident olub
16.07.2018, 19:51

Putin və Trampın mətbuat konfransında insident olub

Putin: “Rusiya və ABŞ dünyada təhlükəsizliyin təmin olunmasında məsuliyyət daşıyır”
16.07.2018, 19:43

Putin: “Rusiya və ABŞ dünyada təhlükəsizliyin təmin olunmasında məsuliyyət daşıyır”

Mətbuat Şurasının İdarə Heyəti Gəncə hadisələrini iclasda müzakirə edib
16.07.2018, 19:33

Mətbuat Şurasının İdarə Heyəti Gəncə hadisələrini iclasda müzakirə edib

Prezident yanında Bilik Fondunun Himayəçilik Şurasının üzvləri təyin edilib
16.07.2018, 19:26

Prezident yanında Bilik Fondunun Himayəçilik Şurasının üzvləri təyin edilib

BTC vasitəsilə 3 milyard barel neft ixrac olunub
16.07.2018, 19:18

BTC vasitəsilə 3 milyard barel neft ixrac olunub

Nazir Bakı Yay Enerji Məktəbində çıxış etdi
16.07.2018, 19:09

Nazir Bakı Yay Enerji Məktəbində çıxış etdi

Rusiyada “quş qripi” aşkarlandı
16.07.2018, 19:00

Rusiyada “quş qripi” aşkarlandı

Bakı Metropolitenindən paytaxtdakı çökmə ilə bağlı AÇIQLAMA
16.07.2018, 18:45

Bakı Metropolitenindən paytaxtdakı çökmə ilə bağlı AÇIQLAMA

ANAMA işçiləri təltif edildi - SİYAHI
16.07.2018, 18:29

ANAMA işçiləri təltif edildi - SİYAHI

Prezident qəzetlərə maliyyə yardımı ayırdı
16.07.2018, 18:16

Prezident qəzetlərə maliyyə yardımı ayır

Tramp Putinlə görüşdən razı qaldı
16.07.2018, 18:10

Tramp Putinlə görüşdən razı qaldı

Qəzəbli kütlə 300 timsahı öldürdü
16.07.2018, 17:48

Qəzəbli kütlə 300 timsahı öldürdü

UNEC-in gənc müəllimi ABŞ universitetində tədqiqat aparır
16.07.2018, 17:41

UNEC-in gənc müəllimi ABŞ universitetində tədqiqat aparır

Deputat: “Dövlətimizə arxadan zərbə vurmaq istəyənlərin niyyəti puç oldu”   
16.07.2018, 17:30

Deputat: “Dövlətimizə arxadan zərbə vurmaq istəyənlərin niyyəti puç oldu”  

ARXİV