18 yanvar 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Cehiz “Karvan” xalçası
Cehiz “Karvan” xalçası
16.12.2017, 13:04

(Hekayə)

... Qardaşı yenə həmişəki kimi darvazanın qıfılını çətinliklə açdı. Qışdan yazadək açar salınmayan qıfıl sanki hər dəfəsində bir müqavimət göstərir, son anadək dizini yerə qoymurdu. Sanki bu paslı qıfıl ortadakı dəmir dilini dişi ilə sıxır, bununla da, öz etirazını büruzə verirdi. Amma onun bu müqavimətinə qardaşı elə də əhəmiyyət vermirdi. Əslində isə, o, Zərifə qədər buna fəlsəfi don geydirmirdi. Nəhayət, darvazanın qıfılı qardaşının gücü qarşısında yenə ram olur. Artıq 2 ildir ki, bu qıfıla açar yazdan yaya salınır, darvaza açılır, yayın müəyyən vaxtlarında həyətdəki səs-küy burdakı məhzun sakitliyi pozur. Zərifə üçün bu həyətə daxil olmaq, burada valideynlərinin izlərini, onların xatirələrini, onlarla bağlı olan və Zərifənin bütün körpəliyinin, uşaqlığının xatirələrini, yaşadığı o xoşbəxt, qayğısız, gözəl illəri yada salmaq ağır və çətindir. Artıq iki ildir ki, Zərifə hər gün, hər saat, hər an ürəyinə basdığı daşın yerini bir az da möhkəmləndirir, sanki üzdə sakit, soyuqqanlı, bəzən acı və ruhsuz görünməklə bu əzaba, bu ağrıya yenilməməyə çalışır. Amma bu, keçici ağrı, ötəri əzab-əziyyət deyil. Bu, ruhun, qəlbin əzabıdır, həm də kövrək, hüzn dolu bir ağrıdır bu...

-         Zərifə, qızım, harda qaldın?

-         Zərifə, tez ol.

-         Zərifə, gör kimdir gələn?

-         Zərifə, qaç qapını aç, atan gəldi

-         Zərifə, gör qardaşın nə deyir?

-         Zərifə, bacına zəng elə gör çatdılarmı?

-         Zərifə, sən mənim ən qoçaq qızımsan

-         Zərifə, sən mənim ağıllı qızımsan

-         Ay qız, Zərifə!

-         Zərifə!...

... Qardaşının səsinə diksindi. Əlindəki çantanı ona uzatmışdı:

- Al, çantan maşında qalıb, içindən bir şey itər, zəhləmizi apararsan – deyərək yavaşça gülümsədi. Gözlərini düz bacısının gözünün içinə zillədi. Bacısının yenə başqa aləmdə, öz dünyasında olduğunu bilirdi. Əslində bəlkə də bu dünyasında onun qədər bacısını anlayan, özü qədər yaxın olan başqa kimsə yoxdu.

- Yuxarı evlərin açarı hanı?

- Buyur – deyib, qardaşı açarların hamısını ona uzatdı. Zərifə açarların içərisindəki bir açarı sanki sığallayırmış kimi ayırdı və barmaqlarının arasında sıxdı. Toz basmış pilləkənləri qalxmağa başladı.

... Əlindəki döşəmə silən taxtanın ucuna doladığı əski parçasını pilləkənə sürtüb həyətdə ipə sərilmiş xalçaları və kilimləri seyr edən anasına tərəf döndü:

- Axı bu pilləkəni kim bu hündürlükdə edib. Belim qırıldı. Bu qədər də pilləkən olar?

Anası fəxrlə gülümsədi:

-         Bax, o pilləkənlərin kənarındakı dəmir barmaqlıqları sənin dayın düzəldib. Mən gələndə bu pilləkənlərin hər iki tərəfi açıq idi. Qorxurdum çıxıb-düşməyə...

-         Eh, çox lazım imiş. Sən bu evi sökdürüb, bu pilləkəni tamamilə ləğv etməliydin. Hələ bir qırağına da məhəccər düzəltdirmisən. 22 dənə də pilləkən olar. Lüdovikin sarayıdır elə bil.

Hər ikisi ürəkdən gülüşdülər. Əllərini böyük ölçülü xalçanın qırmızı, yaşıl, sarı naxışlarının, ilmələrinin üzərində gəzdirən anası dedi:

-         Bilirsənmi, qızım, bu da bir dəb, adətdir. Xalqımız çox istedadlı və yaradıcıdır. Məsələn, sən bizdəki məhəccərin təsvirlərinə eynilə nənəngildə, əmingildə, ya qonşuda rast gəlməzsən. Bir az oxşaya bilər, amma eyni deyillər. Hər dəfə bir başqa təsvirlər olur. Fikir versən, 70-80-ci illərdə eyni qayda ilə, eyni cür formaya malik, qarşısı geniş şüşəbənd olan, aynabəndli daş evlər, balkonlu, məhəccərli evlər tikilib. Bu, bizim xalqımızın həm qurub-yaratmaq eşqini göstərir, həm də xalqımızın bir növ həmin dövr tikinti və arxitektura sənətinin tarixidir.

-         Eh, deyirəm, bu arxitekturanızı az mərtəbəli etsəydiniz nolardı ki? Mən, məsələn, on pilləkən silsəm pis olardı?

Anası guya ciddiymiş kimi, amma gülərək:

-         Heç yaxşı olmazdı – dedi...

... Xatirələri içində gəzdirə-gəzdirə qapını açıb içəri keçdi, ayaqqabısını çıxarıb aynabəndin ortasındakı xalçanın üstdə dayandı. Divarda atası və anasının böyüdülmüş fotoları olan iki iri çərçivədəki baxışlarla üz-üzə gəldi. Fotolara yaxınlaşıb həmişəki kimi əli ilə hər iki şəklin üstündəki şüşəni sığalladı “Gəldim, baxın, mən yenə gəldim” – deyə pıçıldadı. Bu an özü öz səsini güclə eşitsə də, sanki ünvana çatdı. Şəkildən iki cüt mehriban simadan sevgi dolu baxışları yenə gözünə yığdı Zərifə. Elə bil ki. ayağının altından ilıq bir istilik keçdi. Elə bil ki, ayağının altındakı xalçanı indi hiss etdi. Bu xalçanı Zərifə universitetdə oxuyanda almışdı anası. Aynabənd üçün. Həmişə aynabəndin pərdələrini dəyişir, yeni bəzəkli, təsvirli, müxtəlif tül və parçalardan ibarət pərdə ilə başdan-başa şüşəbənd olan bu uzun və geniş sahəni xüsusi bəzəyirdi anası. Yerə başdan-başa xalça, kilim döşəyirdi. Kiçik ölçülü palazları qapının kandarına sərərdilər. Bu kilim və palazların, xalçaların üzərindəki təsvirlər Zərifə üçün sirli-sehrli, maraqlı bir dünyanın simvolları idi. Uşaqlıqdan sual verməyi xoşladığı üçün həmişə anasından bunların mənalarını, ifadə etdiyi gizli kodları soruşurdu. Nənəsinin toxuyub anasına hədiyyə etdiyi kilimlərin üstündə uzanıb o qədər kitab oxumuşdu ki. Xalçanın üstə qarnı üstə uzanıb oxuduğu kitabın səhifələrinə alnını dayayıb yatdığı vaxtlar da vardı. Xüsusən qış tətili vaxtı bədii ədəbiyyat sarıdan əlinə nə keçsə, oxuyardı. Bəzən xalça üzərində oturub oxuduğu sehrli nağıllar onu həmin nağıllardakı ölkələrə, dövrlərə, qərinələrə aparardı, sanki uçan xalça ilə oraları dolaşıb gələrdi. Qayıdardı doğma, isti ata evinə. Lakin o isti, doğma ab-havanı indi hiss etmirdi. Soyumuşdu hər tərəfi aynabəndin. Bir də Zərifənin gözləri tamam başqa bir xalçanı axtarırdı. Zərifənin uşaqlığından anasının sevimli xalçası “Karvan”ı. İndi bu xalça ona daha çox şeylər danışa bilir, bu xalça daha çox şeylərdən söz açır ona hər dəfə...

-         Ana, bu xalça çox ağırdır. O biri xalça bunun qədər ağır deyil. Bu, həm də qalındır.

-         Onu sənin nənən toxuyub. Öz əlləri ilə. O birisi isə sonra alınıb.

-         Doğurdan? Necə toxuyub?

-         Hana qurub toxuyub. Mənə cehiz vermək üçün.

-         Bəs bu üzərindəkilər nəyi ifadə edir?

-         Karvanı... Adı da elə “Karvan” dır. Üzərindəki naxışları nənən öz əli ilə vurub.

... Aşağıdan qardaşının səsi gəlir:

-         Düşürsən aşağı? Sonra yenə qalxarsan, soyuqdur, orda çox dayanma

-         Yaxşı, gəlirəm

Amma ayaqları onu qapıya doğru deyil, içəridəki otağa aparır. “Karvan” içəridəki otaqda, yükə yaxın yerdə divara söykədilib.

-         “Karvan”ı da düşürüm, ana? Bunu ver aparım öz evimə

-         Yox, olmaz

-         Axı niyə? Mənim olsun da bu xalça.

-         O birisi xalçanı apar. Təzə aldığımı.

-         Yox, bunu istəyirəm

-         Onu verə bilmərəm. Öləndə onun üstə gedəcəm. Öz “Karvan”ımda.

-         Ana, belə danışma.

-         Bilirsənmi, qızım. Bu bizim adət-ənənəmizdir. Xalça xalqımızın maddi-mənəvi irsi olmaqla yanaşı, həm də adət-ənənələrlə, qayda-qanunumuzla, yaşam tərzi ilə bağlıdır. Xalça Azərbaycan xalqının həyatında böyük məna daşıyır. Bizim üçün xalça təkcə istilik vermək, estetik gözəllik bəxş etmək üçün deyil. Qədim zamanlardan analar qızlarına xalça cehiz verməlidirlər mütləq. Xalça sərilməli idi təzə gəlinin otağına mütləq. Bax, o xurcunu görürsən? Onun qotazları, üzərində olan rənglər anamın öz seçimi ilə, öz zövqü ilə mənim üçün hazırladığı xurcundur. Heybə və xurcunlar da, xalçalarımız kimi bizim milli mənəvi irsimizdir.

-         Mən başa düşmürəm, sən müəllimsən, yoxsa xalçaçı?

-         Mən xalça toxuya bilmirəm, amma anamın xalça toxumasının şahidi olmuşam. Xalça toxumadan öncə xalamla anam, bibim buna xüsusi hazırlıq görürdülər. Mən onda uşaq idim. Bilirsənmi, hərdən görürdüm ki, anam xalça toxuya-toxuya kövrəlir, ağlayır. Mənim anam, yəni sənin nənən öz iki subay qardaşını və ərini, yəni sənin babanı, mənim üzünü görmədiyim atamı II Dünya müharibəsi zamanı müharibəyə yola salıb və onların heç biri geri qayıtmayıb. Hərdən elə yanıqlı zümzümə edirdi ki. Hərdən də, çox sevincli otururdu hananın qarşısında. Bunlar hamısı mənim gözümün qarşısında olub. Bu xalça mənə çox əzizdir, anamın əllərinin izi var, onun hədiyyəsidir. Mənim cehizim bu evə gələndə həmin xalça cehizimin içində olub. Bax, o kilimlər var ha, onları da anam mənə cehiz verib.

... Divara söykədilmiş xalçaya yaxınlaşdı, əlləri ilə ona toxundu, sığalladı, xalçanın bükülmüş yerlərindəki naxışların üzərində ehmalca barmaqlarını gəzdirdi. Hər dəfəsində sanki anasını hiss edirdi, ona toxunurdu. Sanki istilik barmaqlarının ucu ilə süzülərək əllərindən bütün bədəninə yayıldı. Hər tərəf isindi. Elə bil ki, hardansa bir işıq otağın içərisinə yayıldı, ətrafı aydınlatdı. Hər şey əvvəlki kimi idi, uşaqlıqdakı kimi. Naxışların sehri onu məhrəm, doğma, isti bir sığınacağa aparmışdı sanki. Bir anlıq fərəhi saniyədəcə keçdi. Özünə gələndə hər iki əli ilə xalçanı qucaqladığını, sinəsinə sıxdığını hiss etdi. Gözündə gilələnən yaşlar yanağından aşağıya doğru süzüldü. Dodağının altda pıçıldadı: “Anamın “Karvan”ı”...

Əli ilə gözünün yaşını silib aynabəndə döndü. Anasının fotosuna yaxınlaşdı. Dodağını fotonun üstündəki şüşəyə yapışdırdi. Soyuq idi. İsti səhralarda lövbər salan karvanlardan qopan, nənəsinin əllərinin məhrəm, doğma nəfəsini özündə saxlayan, anasının cehiz “Karvan”ının istisi isə canına hopmuşdu.


Zeynab Kazımova
Azərbaycan Xalça Muzeyinin mətbuat katibi,
Fransızdilli “Le Carrefour” qəzetinin baş redaktoru


Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Qəza Heydər Əliyev prospektində tıxac yaratdı
18.01.2018, 18:55

Qəza Heydər Əliyev prospektində tıxac yaratdı

Avropada qasırğa 4 nəfəri öldürdü
18.01.2018, 18:47

Avropada qasırğa 4 nəfəri öldürdü

Teleradio yayımçılarına 3 milyon manat ayrıldı
18.01.2018, 18:39

Teleradio yayımçılarına 3 milyon manat ayrıldı

Prezident azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi ilə bağlı sərəncam verdi
18.01.2018, 18:26

Prezident azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi ilə bağlı sərəncam verdi

Teymur Bünyadov “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib
18.01.2018, 18:15

Teymur Bünyadov “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib

Baş redaktordan TƏKLİF: “Sahil” bağı “Cümhuriyyət” bağı adlandırılsın”
18.01.2018, 18:04

Baş redaktordan TƏKLİF: “Sahil” bağı “Cümhuriyyət” bağı adlandırılsın”

Magistraturaya hazırlaşanlara xəbər var
18.01.2018, 18:02

Magistraturaya hazırlaşanlara xəbər var

Fransada 100-dən artıq məhbus qiyam qaldırıb
18.01.2018, 18:01

Fransada 100-dən artıq məhbus qiyam qaldırıb

ABŞ səfiri azərbaycanlı tələbələrin  suallarını cavablandırdı
18.01.2018, 17:57

ABŞ səfiri azərbaycanlı tələbələrin  suallarını cavablandırdı

Ramil Usubov Bakıda polis rəislərinin qarşısına TƏLƏBLƏR qoydu - MÜŞAVİRƏ   
18.01.2018, 17:52

Ramil Usubov Bakıda polis rəislərinin qarşısına TƏLƏBLƏR qoydu - MÜŞAVİRƏ  

Daha bir avtobus sürücüsü işdən qovuldu - VİDEO
18.01.2018, 17:31

Daha bir avtobus sürücüsü işdən qovuldu - VİDEO

Ölkədə neçə km yolun, nə qədər körpünün tikildiyi bəlli oldu - YENİLƏNİB  
18.01.2018, 17:30

Ölkədə neçə km yolun, nə qədər körpünün tikildiyi bəlli oldu - YENİLƏNİB  

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ
18.01.2018, 17:27

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Yevda Abramov hələ İsraildən qayıtmayıb - Deputatın müalicəsi haqda AÇIQLAMA   
18.01.2018, 17:22

Yevda Abramov hələ İsraildən qayıtmayıb - Deputatın müalicəsi haqda AÇIQLAMA  

Azərbaycanda müəlliməni oğurlayıb zorlayanlara AĞIR CƏZA
18.01.2018, 17:11

Azərbaycanda müəlliməni oğurlayıb zorlayanlara AĞIR CƏZA

Elmar Məmmədyarov, Edvard Nalbandyanla GÖRÜŞÜR
18.01.2018, 17:07

Elmar Məmmədyarov, Edvard Nalbandyanla GÖRÜŞÜR

Ermənistanda nazir istefa verdi
18.01.2018, 17:06

Ermənistanda nazir istefa verdi

Aqil Abbas: Azərbaycan nağılları - Göydən 5 rayon düşdü
18.01.2018, 17:02

Aqil Abbas: Azərbaycan nağılları - Göydən 5 rayon düşdü

8 ailə “20 Yanvar şəhidi” adı almaq üçün Prezidentə MÜRACİƏT ETDİ  
18.01.2018, 16:49

8 ailə “20 Yanvar şəhidi” adı almaq üçün Prezidentə MÜRACİƏT ETDİ  

Suriya Türkiyəyə xəbərdarlıq etdi: “Cavab verəcəyik”
18.01.2018, 16:43

Suriya Türkiyəyə xəbərdarlıq etdi: “Cavab verəcəyik”

SOCAR “Palmali”dən 14 gəmi aldığını TƏSDİQLƏDİ
18.01.2018, 16:26

SOCAR “Palmali”dən 14 gəmi aldığını TƏSDİQLƏDİ

Səfirdən AÇIQLAMA: Fransanın Qarabağla bağlı mövqeyi dəyişməyib
18.01.2018, 16:17

Səfirdən AÇIQLAMA: Fransanın Qarabağla bağlı mövqeyi dəyişməyib

Nazirlik rəsmiləri quduzluqla bağlı Bakıda toplandılar
18.01.2018, 15:56

Nazirlik rəsmiləri quduzluqla bağlı Bakıda toplandılar

Təşviş yaradan yeni SİLAH: O, heç bir sığınacağa, bunkerə “rəhm etmir”
18.01.2018, 15:53

Təşviş yaradan yeni SİLAH: O, heç bir sığınacağa, bunkerə “rəhm etmir”

Əfqanıstanda 8 polis öldürüldü
18.01.2018, 15:50

Əfqanıstanda 8 polis öldürüldü

Bakıda banka basqın olub
18.01.2018, 15:45

Bakıda banka basqın olub

“Azərsu”da 20 yanvar şəhidlərinə EHTİRAM   
18.01.2018, 15:42

“Azərsu”da 20 yanvar şəhidlərinə EHTİRAM  

Bərdənin Təhsil Şöbəsi qaçırılan müəlliməyə XEYİR-DUA VERDİ: “Öz razılığı olub” - YENİLƏNİB
18.01.2018, 15:28

Bərdənin Təhsil Şöbəsi qaçırılan müəlliməyə XEYİR-DUA VERDİ: “Öz razılığı olub” - YENİLƏNİB

Ermənilər Xocalıda Günəş Elektrik Stansiyası tikəcək
18.01.2018, 15:23

Ermənilər Xocalıda Günəş Elektrik Stansiyası tikəcək

Dövlət İmtahan Mərkəzi işçi axtarır
18.01.2018, 15:11

Dövlət İmtahan Mərkəzi işçi axtarır

Elmar Məmmədyarovun həmsədrlərlə görüşür - FOTO
18.01.2018, 15:07

Elmar Məmmədyarovun həmsədrlərlə görüşür - FOTO

BDU-da şəhidləri anım mərasimi keçirilib
18.01.2018, 15:04

BDU-da şəhidləri anım mərasimi keçirilib

Qubanın kənd məktəbində bir gün: “Böyüyəndə göz həkimi olmaq istəyirəm” - REPORTAJ
18.01.2018, 15:03

Qubanın kənd məktəbində bir gün: “Böyüyəndə göz həkimi olmaq istəyirəm” - REPORTAJ

Eldar Mahmudovun ortağı Bakıya ekstradisiya edildi
18.01.2018, 14:57

Eldar Mahmudovun ortağı Bakıya ekstradisiya edildi

Rusiya və Türkiyə Baş Qərargah rəisləri görüşəcək
18.01.2018, 14:56

Rusiya və Türkiyə Baş Qərargah rəisləri görüşəcək

ARXİV
SORĞU
Aylıq məvacibinizi ən çox nəyə xərcləyirsiniz?
- Ərzağa(55.3%)
- Geyimə(3.29%)
- Müalicəyə(5.49%)
- Kommunal xidmət haqlarına(12.8%)
- Təhsilə(2.19%)
- İstirahətə(1.09%)
- Kitaba(1.09%)
- Rüşvətə(4.76%)
- Əyləncəyə(0.73%)
- Digər şeylərə(13.1%)