12 dekabr 2018, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Cehiz “Karvan” xalçası
Cehiz “Karvan” xalçası
16.12.2017, 13:04

(Hekayə)

... Qardaşı yenə həmişəki kimi darvazanın qıfılını çətinliklə açdı. Qışdan yazadək açar salınmayan qıfıl sanki hər dəfəsində bir müqavimət göstərir, son anadək dizini yerə qoymurdu. Sanki bu paslı qıfıl ortadakı dəmir dilini dişi ilə sıxır, bununla da, öz etirazını büruzə verirdi. Amma onun bu müqavimətinə qardaşı elə də əhəmiyyət vermirdi. Əslində isə, o, Zərifə qədər buna fəlsəfi don geydirmirdi. Nəhayət, darvazanın qıfılı qardaşının gücü qarşısında yenə ram olur. Artıq 2 ildir ki, bu qıfıla açar yazdan yaya salınır, darvaza açılır, yayın müəyyən vaxtlarında həyətdəki səs-küy burdakı məhzun sakitliyi pozur. Zərifə üçün bu həyətə daxil olmaq, burada valideynlərinin izlərini, onların xatirələrini, onlarla bağlı olan və Zərifənin bütün körpəliyinin, uşaqlığının xatirələrini, yaşadığı o xoşbəxt, qayğısız, gözəl illəri yada salmaq ağır və çətindir. Artıq iki ildir ki, Zərifə hər gün, hər saat, hər an ürəyinə basdığı daşın yerini bir az da möhkəmləndirir, sanki üzdə sakit, soyuqqanlı, bəzən acı və ruhsuz görünməklə bu əzaba, bu ağrıya yenilməməyə çalışır. Amma bu, keçici ağrı, ötəri əzab-əziyyət deyil. Bu, ruhun, qəlbin əzabıdır, həm də kövrək, hüzn dolu bir ağrıdır bu...

-         Zərifə, qızım, harda qaldın?

-         Zərifə, tez ol.

-         Zərifə, gör kimdir gələn?

-         Zərifə, qaç qapını aç, atan gəldi

-         Zərifə, gör qardaşın nə deyir?

-         Zərifə, bacına zəng elə gör çatdılarmı?

-         Zərifə, sən mənim ən qoçaq qızımsan

-         Zərifə, sən mənim ağıllı qızımsan

-         Ay qız, Zərifə!

-         Zərifə!...

... Qardaşının səsinə diksindi. Əlindəki çantanı ona uzatmışdı:

- Al, çantan maşında qalıb, içindən bir şey itər, zəhləmizi apararsan – deyərək yavaşça gülümsədi. Gözlərini düz bacısının gözünün içinə zillədi. Bacısının yenə başqa aləmdə, öz dünyasında olduğunu bilirdi. Əslində bəlkə də bu dünyasında onun qədər bacısını anlayan, özü qədər yaxın olan başqa kimsə yoxdu.

- Yuxarı evlərin açarı hanı?

- Buyur – deyib, qardaşı açarların hamısını ona uzatdı. Zərifə açarların içərisindəki bir açarı sanki sığallayırmış kimi ayırdı və barmaqlarının arasında sıxdı. Toz basmış pilləkənləri qalxmağa başladı.

... Əlindəki döşəmə silən taxtanın ucuna doladığı əski parçasını pilləkənə sürtüb həyətdə ipə sərilmiş xalçaları və kilimləri seyr edən anasına tərəf döndü:

- Axı bu pilləkəni kim bu hündürlükdə edib. Belim qırıldı. Bu qədər də pilləkən olar?

Anası fəxrlə gülümsədi:

-         Bax, o pilləkənlərin kənarındakı dəmir barmaqlıqları sənin dayın düzəldib. Mən gələndə bu pilləkənlərin hər iki tərəfi açıq idi. Qorxurdum çıxıb-düşməyə...

-         Eh, çox lazım imiş. Sən bu evi sökdürüb, bu pilləkəni tamamilə ləğv etməliydin. Hələ bir qırağına da məhəccər düzəltdirmisən. 22 dənə də pilləkən olar. Lüdovikin sarayıdır elə bil.

Hər ikisi ürəkdən gülüşdülər. Əllərini böyük ölçülü xalçanın qırmızı, yaşıl, sarı naxışlarının, ilmələrinin üzərində gəzdirən anası dedi:

-         Bilirsənmi, qızım, bu da bir dəb, adətdir. Xalqımız çox istedadlı və yaradıcıdır. Məsələn, sən bizdəki məhəccərin təsvirlərinə eynilə nənəngildə, əmingildə, ya qonşuda rast gəlməzsən. Bir az oxşaya bilər, amma eyni deyillər. Hər dəfə bir başqa təsvirlər olur. Fikir versən, 70-80-ci illərdə eyni qayda ilə, eyni cür formaya malik, qarşısı geniş şüşəbənd olan, aynabəndli daş evlər, balkonlu, məhəccərli evlər tikilib. Bu, bizim xalqımızın həm qurub-yaratmaq eşqini göstərir, həm də xalqımızın bir növ həmin dövr tikinti və arxitektura sənətinin tarixidir.

-         Eh, deyirəm, bu arxitekturanızı az mərtəbəli etsəydiniz nolardı ki? Mən, məsələn, on pilləkən silsəm pis olardı?

Anası guya ciddiymiş kimi, amma gülərək:

-         Heç yaxşı olmazdı – dedi...

... Xatirələri içində gəzdirə-gəzdirə qapını açıb içəri keçdi, ayaqqabısını çıxarıb aynabəndin ortasındakı xalçanın üstdə dayandı. Divarda atası və anasının böyüdülmüş fotoları olan iki iri çərçivədəki baxışlarla üz-üzə gəldi. Fotolara yaxınlaşıb həmişəki kimi əli ilə hər iki şəklin üstündəki şüşəni sığalladı “Gəldim, baxın, mən yenə gəldim” – deyə pıçıldadı. Bu an özü öz səsini güclə eşitsə də, sanki ünvana çatdı. Şəkildən iki cüt mehriban simadan sevgi dolu baxışları yenə gözünə yığdı Zərifə. Elə bil ki. ayağının altından ilıq bir istilik keçdi. Elə bil ki, ayağının altındakı xalçanı indi hiss etdi. Bu xalçanı Zərifə universitetdə oxuyanda almışdı anası. Aynabənd üçün. Həmişə aynabəndin pərdələrini dəyişir, yeni bəzəkli, təsvirli, müxtəlif tül və parçalardan ibarət pərdə ilə başdan-başa şüşəbənd olan bu uzun və geniş sahəni xüsusi bəzəyirdi anası. Yerə başdan-başa xalça, kilim döşəyirdi. Kiçik ölçülü palazları qapının kandarına sərərdilər. Bu kilim və palazların, xalçaların üzərindəki təsvirlər Zərifə üçün sirli-sehrli, maraqlı bir dünyanın simvolları idi. Uşaqlıqdan sual verməyi xoşladığı üçün həmişə anasından bunların mənalarını, ifadə etdiyi gizli kodları soruşurdu. Nənəsinin toxuyub anasına hədiyyə etdiyi kilimlərin üstündə uzanıb o qədər kitab oxumuşdu ki. Xalçanın üstə qarnı üstə uzanıb oxuduğu kitabın səhifələrinə alnını dayayıb yatdığı vaxtlar da vardı. Xüsusən qış tətili vaxtı bədii ədəbiyyat sarıdan əlinə nə keçsə, oxuyardı. Bəzən xalça üzərində oturub oxuduğu sehrli nağıllar onu həmin nağıllardakı ölkələrə, dövrlərə, qərinələrə aparardı, sanki uçan xalça ilə oraları dolaşıb gələrdi. Qayıdardı doğma, isti ata evinə. Lakin o isti, doğma ab-havanı indi hiss etmirdi. Soyumuşdu hər tərəfi aynabəndin. Bir də Zərifənin gözləri tamam başqa bir xalçanı axtarırdı. Zərifənin uşaqlığından anasının sevimli xalçası “Karvan”ı. İndi bu xalça ona daha çox şeylər danışa bilir, bu xalça daha çox şeylərdən söz açır ona hər dəfə...

-         Ana, bu xalça çox ağırdır. O biri xalça bunun qədər ağır deyil. Bu, həm də qalındır.

-         Onu sənin nənən toxuyub. Öz əlləri ilə. O birisi isə sonra alınıb.

-         Doğurdan? Necə toxuyub?

-         Hana qurub toxuyub. Mənə cehiz vermək üçün.

-         Bəs bu üzərindəkilər nəyi ifadə edir?

-         Karvanı... Adı da elə “Karvan” dır. Üzərindəki naxışları nənən öz əli ilə vurub.

... Aşağıdan qardaşının səsi gəlir:

-         Düşürsən aşağı? Sonra yenə qalxarsan, soyuqdur, orda çox dayanma

-         Yaxşı, gəlirəm

Amma ayaqları onu qapıya doğru deyil, içəridəki otağa aparır. “Karvan” içəridəki otaqda, yükə yaxın yerdə divara söykədilib.

-         “Karvan”ı da düşürüm, ana? Bunu ver aparım öz evimə

-         Yox, olmaz

-         Axı niyə? Mənim olsun da bu xalça.

-         O birisi xalçanı apar. Təzə aldığımı.

-         Yox, bunu istəyirəm

-         Onu verə bilmərəm. Öləndə onun üstə gedəcəm. Öz “Karvan”ımda.

-         Ana, belə danışma.

-         Bilirsənmi, qızım. Bu bizim adət-ənənəmizdir. Xalça xalqımızın maddi-mənəvi irsi olmaqla yanaşı, həm də adət-ənənələrlə, qayda-qanunumuzla, yaşam tərzi ilə bağlıdır. Xalça Azərbaycan xalqının həyatında böyük məna daşıyır. Bizim üçün xalça təkcə istilik vermək, estetik gözəllik bəxş etmək üçün deyil. Qədim zamanlardan analar qızlarına xalça cehiz verməlidirlər mütləq. Xalça sərilməli idi təzə gəlinin otağına mütləq. Bax, o xurcunu görürsən? Onun qotazları, üzərində olan rənglər anamın öz seçimi ilə, öz zövqü ilə mənim üçün hazırladığı xurcundur. Heybə və xurcunlar da, xalçalarımız kimi bizim milli mənəvi irsimizdir.

-         Mən başa düşmürəm, sən müəllimsən, yoxsa xalçaçı?

-         Mən xalça toxuya bilmirəm, amma anamın xalça toxumasının şahidi olmuşam. Xalça toxumadan öncə xalamla anam, bibim buna xüsusi hazırlıq görürdülər. Mən onda uşaq idim. Bilirsənmi, hərdən görürdüm ki, anam xalça toxuya-toxuya kövrəlir, ağlayır. Mənim anam, yəni sənin nənən öz iki subay qardaşını və ərini, yəni sənin babanı, mənim üzünü görmədiyim atamı II Dünya müharibəsi zamanı müharibəyə yola salıb və onların heç biri geri qayıtmayıb. Hərdən elə yanıqlı zümzümə edirdi ki. Hərdən də, çox sevincli otururdu hananın qarşısında. Bunlar hamısı mənim gözümün qarşısında olub. Bu xalça mənə çox əzizdir, anamın əllərinin izi var, onun hədiyyəsidir. Mənim cehizim bu evə gələndə həmin xalça cehizimin içində olub. Bax, o kilimlər var ha, onları da anam mənə cehiz verib.

... Divara söykədilmiş xalçaya yaxınlaşdı, əlləri ilə ona toxundu, sığalladı, xalçanın bükülmüş yerlərindəki naxışların üzərində ehmalca barmaqlarını gəzdirdi. Hər dəfəsində sanki anasını hiss edirdi, ona toxunurdu. Sanki istilik barmaqlarının ucu ilə süzülərək əllərindən bütün bədəninə yayıldı. Hər tərəf isindi. Elə bil ki, hardansa bir işıq otağın içərisinə yayıldı, ətrafı aydınlatdı. Hər şey əvvəlki kimi idi, uşaqlıqdakı kimi. Naxışların sehri onu məhrəm, doğma, isti bir sığınacağa aparmışdı sanki. Bir anlıq fərəhi saniyədəcə keçdi. Özünə gələndə hər iki əli ilə xalçanı qucaqladığını, sinəsinə sıxdığını hiss etdi. Gözündə gilələnən yaşlar yanağından aşağıya doğru süzüldü. Dodağının altda pıçıldadı: “Anamın “Karvan”ı”...

Əli ilə gözünün yaşını silib aynabəndə döndü. Anasının fotosuna yaxınlaşdı. Dodağını fotonun üstündəki şüşəyə yapışdırdi. Soyuq idi. İsti səhralarda lövbər salan karvanlardan qopan, nənəsinin əllərinin məhrəm, doğma nəfəsini özündə saxlayan, anasının cehiz “Karvan”ının istisi isə canına hopmuşdu.


Zeynab Kazımova
Azərbaycan Xalça Muzeyinin mətbuat katibi,
Fransızdilli “Le Carrefour” qəzetinin baş redaktoru


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Salyanda dezinfeksiya işləri aparılıb
12.12.2018, 11:18

Salyanda dezinfeksiya işləri aparılıb

Ermənilər Gürcüstanda niyə nifrət qazanıblar?
12.12.2018, 11:14

Ermənilər Gürcüstanda niyə nifrət qazanıblar?

Deputatlarımız Vyetnamda – Heydər Əliyevlə bağlı kitab təqdim edildi
12.12.2018, 11:01

Deputatlarımız Vyetnamda – Heydər Əliyevlə bağlı kitab təqdim edildi

İndiyədək 2338 şəhidin varisinə birdəfəlik ödəmə qərarı təsdiqlənib
12.12.2018, 10:53

İndiyədək 2338 şəhidin varisinə birdəfəlik ödəmə qərarı təsdiqlənib

Ağcabədidə zəlzələ olub
12.12.2018, 10:35

Ağcabədidə zəlzələ olub

Azərbaycanlı gənclər Lavrovla görüşdü
12.12.2018, 10:30

Azərbaycanlı gənclər Lavrovla görüşdü

Daha 26 rayonun arıçılarına subsidiya veriləcək
12.12.2018, 10:24

Daha 26 rayonun arıçılarına subsidiya veriləcək

İlham Əliyev Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
12.12.2018, 10:16

İlham Əliyev Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib

Facebook-un binasında bomba TƏHLÜKƏSİ
12.12.2018, 10:04

Facebook-un binasında bomba TƏHLÜKƏSİ

Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş anım mərasimi
12.12.2018, 10:03

Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş anım mərasimi

Tramp: “İmpiçment olsam, xalq üsyan edəcək”
12.12.2018, 09:59

Tramp: “İmpiçment olsam, xalq üsyan edəcək”

Heydər Əliyev baş redaktorlara nə demişdi..?
12.12.2018, 09:50

Heydər Əliyev baş redaktorlara nə demişdi..?

Azərbaycanda Böyük Britaniya məzunlarının mükafatlandırılması mərasimi keçirilib
12.12.2018, 09:48

Azərbaycanda Böyük Britaniya məzunlarının mükafatlandırılması mərasimi keçirilib

Beyləqanda yanğın, bir nəfər xəsarət aldı
12.12.2018, 09:46

Beyləqanda yanğın, bir nəfər xəsarət aldı

Ermənilər cəbhədə təxribatlara davam etdi
12.12.2018, 09:42

Ermənilər cəbhədə təxribatlara davam etdi

Heydər Əliyevin anım günüdür - FOTOLAR
12.12.2018, 09:40

Heydər Əliyevin anım günüdür - FOTOLAR

Çempionlar Liqasında qrup mərhələsi bu gün yekunlaşır - TƏQVİM   
12.12.2018, 09:06

Çempionlar Liqasında qrup mərhələsi bu gün yekunlaşır - TƏQVİM  

Çempionlar Liqasında 6-cı tur - “Qalarasaray” qismən xilas oldu - NƏTİCƏLƏR  
12.12.2018, 09:01

Çempionlar Liqasında 6-cı tur - “Qalarasaray” qismən xilas oldu - NƏTİCƏLƏR  

Strasburqda atışma - 3 ölü, 12 yaralı - YENİLƏNİB
12.12.2018, 08:51

Strasburqda atışma - 3 ölü, 12 yaralı - YENİLƏNİB

İsgəndər Həmidovun “Müxalifət zirvəsi” təklifi birmənalı qarşılanmadı - Kimlər qarşı çıxdı...   
12.12.2018, 08:44

İsgəndər Həmidovun “Müxalifət zirvəsi” təklifi birmənalı qarşılanmadı - Kimlər qarşı çıxdı...  

Mənim kəndim: “Qarabağlar”dan çıxmış jurnalistin kövrək xatirələri - LAYİHƏ + FOTOLAR   
12.12.2018, 08:30

Mənim kəndim: “Qarabağlar”dan çıxmış jurnalistin kövrək xatirələri - LAYİHƏ + FOTOLAR  

Milli Onkologiya Mərkəzi, Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi... - “Milli” sözünü bu adlara niyə qoşublar?..
12.12.2018, 08:23

Milli Onkologiya Mərkəzi, Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi... - “Milli” sözünü bu adlara niyə qoşublar?..

Tükənməz intellekt və mənəviyyat dəryası
12.12.2018, 08:13

Tükənməz intellekt və mənəviyyat dəryası

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
12.12.2018, 08:05

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Çaylarda suyun səviyyəsi dəyişdi
11.12.2018, 23:38

Çaylarda suyun səviyyəsi dəyişdi

ATƏT PA-nın sədri: "Təcavüzkara qarşı ciddi sanksiyalar tətbiq olunmalıdır"
11.12.2018, 23:07

ATƏT PA-nın sədri: "Təcavüzkara qarşı ciddi sanksiyalar tətbiq olunmalıdır"

Gəncədə məktəbin zirzəmisindən 161 patron tapıldı
11.12.2018, 22:04

Gəncədə məktəbin zirzəmisindən 161 patron tapıldı

Vahid Ələkbərovun seksist olduğu üzə çıxdı
11.12.2018, 20:49

Vahid Ələkbərovun seksist olduğu üzə çıxdı

“Əbədi məşəl”in divarına dırmaşan gənc kimdir? - Polisə müraciət olunacaq
11.12.2018, 20:43

“Əbədi məşəl”in divarına dırmaşan gənc kimdir? - Polisə müraciət olunacaq

Əfqanıstanda TERROR: 12 ölü
11.12.2018, 20:07

Əfqanıstanda TERROR: 12 ölü

Bakıda daha bir piyada ÖLÜMÜ
11.12.2018, 20:05

Bakıda daha bir piyada ÖLÜMÜ

Sabah Rusiya Baş Qərargah rəisi ilə NATO generalı Bakıda GÖRÜŞƏCƏK
11.12.2018, 19:41

Sabah Rusiya Baş Qərargah rəisi ilə NATO generalı Bakıda GÖRÜŞƏCƏK

Heydər Əliyev ideyaları: uğurlarımızın qarantı
11.12.2018, 19:31

Heydər Əliyev ideyaları: uğurlarımızın qarantı

İlham Əliyev NATO komandanını qəbul etdi
11.12.2018, 19:28

İlham Əliyev NATO komandanını qəbul etdi

7-ci sinif şagirdi ilə evlənən Mirismayıl müəllim işləməyib
11.12.2018, 19:15

7-ci sinif şagirdi ilə evlənən Mirismayıl müəllim işləməyib

“Novo Nordisk” Qarabağa dərman ixrac etməyib
11.12.2018, 19:07

“Novo Nordisk” Qarabağa dərman ixrac etməyib

Türkiyədə polis rəisi güllələnib öldürüldü - 2 nəfər yaralandı
11.12.2018, 18:34

Türkiyədə polis rəisi güllələnib öldürüldü - 2 nəfər yaralandı

Dəmir yolu xəttinin tikintisinə 30 milyon manat ayrıldı
11.12.2018, 18:22

Dəmir yolu xəttinin tikintisinə 30 milyon manat ayrıldı

Azərbaycan qanunlarını pozan əcnəbilər barədə qərar verilib  
11.12.2018, 18:07

Azərbaycan qanunlarını pozan əcnəbilər barədə qərar verilib  

Bir qrup jurnalist “İlin adamı” elan edildi
11.12.2018, 18:00

Bir qrup jurnalist “İlin adamı” elan edildi

Zərərvericilərə qarşı nəzarət tədbirləri gücləndirilib
11.12.2018, 17:42

Zərərvericilərə qarşı nəzarət tədbirləri gücləndirilib

Jurnalistin atasını öldürən sürücünün məhkəməsi davam etdi - Şahidlər DANIŞDI   
11.12.2018, 17:41

Jurnalistin atasını öldürən sürücünün məhkəməsi davam etdi - Şahidlər DANIŞDI  

Rusiyalı hərbçi Ermənistanda qətl törətdi
11.12.2018, 17:31

Rusiyalı hərbçi Ermənistanda qətl törətdi

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək   
11.12.2018, 17:24

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək  

“Bakcell”dən abunəçilərə möhtəşəm Yeni İl HƏDİYYƏSİ
11.12.2018, 17:10

“Bakcell”dən abunəçilərə möhtəşəm Yeni İl HƏDİYYƏSİ

Azərbaycanlı deputatlar Vyetnamda - FOTO   
11.12.2018, 17:06

Azərbaycanlı deputatlar Vyetnamda - FOTO  

“Mercedes”in vurduğu piyada öldü - BAKIDA
11.12.2018, 16:56

“Mercedes”in vurduğu piyada öldü - BAKIDA

Akif Nağı: “Qarabağ mitinqinin məqsədini başa düşmək istəmirlər”   
11.12.2018, 16:51

Akif Nağı: “Qarabağ mitinqinin məqsədini başa düşmək istəmirlər”   

Fransada etiraz aksiyaları səngimir
11.12.2018, 16:51

Fransada etiraz aksiyaları səngimir

İlhamə Quliyevanın oğlu azadlığa buraxıldı
11.12.2018, 16:47

İlhamə Quliyevanın oğlu azadlığa buraxıldı

ARXİV