15 oktyabr 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Mirzə Cəlilin öldüyü gün yaşadığı böyük sarsıntı, üzləşdiyi mistik hadisə - Anım günü
Mirzə Cəlilin öldüyü gün yaşadığı böyük sarsıntı, üzləşdiyi mistik hadisə - Anım günü
04.01.2018, 23:32

Bu gün böyük Azərbaycan maarifçisi, yazıçı, publisist, “Molla Nəsrəddin” jurnalının baş redaktoru Cəlil Məmmədquluzadənin anım günüdür. Böyük yazıçı 1932-ci ilin bu günündə dünyasını dəyişib.

Modern.az Mirzə Cəlilin xatirəsini yad etmək üçün onun barəsində bir neçə faktı təqdim edir:

 

Sınmayan Mirzə Cəlil

 

Cəlil Məməmmədquluzadə xalqın özünütanımağı, xalqın özünü bütöv görməsi, vətənin itirilmiş məcrasına qayıtması üçün nə lazım idisə, onu da yazırdı, göstərirdi. O,  təkcə satira deyil, həm də maarifçi yolunu tutmuşdu. Satirasının axrasında çox böyük meyarlar, öyrənilməli məsələlər dayanırdı. Sadəcə, üslubi satirik idi. Məzmunu isə daha geniş xarakter daşıyırdı. “Molla Nəsrəddin” pisə pis, yaxşıya yaxşı deyirdi. Əgər “Molla Nəsrəddin” də onunla eyni dövrdə yaranan mətbuat orqanları kimi sağa-sola vursaydı, o da çox yaşamazdı. Niyə “Əkinçi”ilə “Molla Nəsrəddin” xalqın marağını tuta bildi? Bunun konkret cavabı var: Nə Zərdabi, nə də  Mirzə Cəlil kimdənsə pul-para almadı. Özlərini kimdənsə asılı hala çevirmədilər. Nə Zeynalabdin Tağıyev, nə Musa Nağıyev, nə Murtuza Muxtarovdan asılı deyildi ki, onların da maraqlarını diktə etsin.

 

 

Belə bir fikir var ki, həyat yoldaşı Həmidə xanım - Qarabağ xanlarının nəvəsi olub - onun çətin vaxtlarında jurnalı maliyyələşdirib. Qətiyyən belə olmayıb. Mirzə Cəlil məktublarında deyir ki, “Həmidə, səndən bu qədər pul götürmüşdüm, indi sənə bu qədər borc qaytarıram”. Hətta öz imkanlı həyat yoldaşından da götürdüyü pulu qaytarırdı. Ona görə qaytarırdı ki, Həmidə xanımdan asılı hala düşməsin. Çünki maddi cəhətdən asılı hala düşsə idi, gərək Həmidə xanımın jurnaldan umacaqlarına da yer ayıra idi. Yəni xan nəslindən olan xanım idi. Deyərdi ki, Qarabağ xanlarından yazma... Mirzə Cəlil Həmidə xanımın pullarını qaytarmasaydı, gərək bunlara əməl edəydi. Bu da jurnalın öz hədəflərindən sapmasına səbəb olardı. Ondan aldığı pulu qəpiyinə qədər qaytarıb. “MollaNəsrəddin” xalqın abunə pulları ilə çıxdığı üçün yalnız xalqdan asılı idi, yalnız xalqın mənafeyinə xidmət edirdi.

 

Məsələnin bütün kökü də elə bundadır. “Molla Nəsrəddin” yeganə jurnaldı ki, bizim üçün mədəni mərkəz olan Tiflis, Təbriz və Bakı kimi şəhərlərdə çıxıb. İnqilabdan qabaq çıxan yeganə nəşrdir ki, onun sovet dövründə də çap olunmasına icazə verildi.  Bir neçə nəsil jurnalistlərin böyük müəllimi olan professor Abbas Zamanov deyirdi ki, əgər jurnalistin xəmirində “Əkinçi” ilə “Molla Nəsrəddin”in mayası olması onun çörəyi küt gedər”.

 

Rəsulzadə Mirzə Cəlil haqqında

 

“Heç kim bizim müasir ədəbiyyatın birinci dövrünün ədəbiyyatçılarının etdiyi kimi, yaşadığı əsrin orta əsrlərdən qalma qaydalarını belə güclü və aşkarlıqla tənqid etməmişdi. Bu tənqid təsvir etdiyimiz mərhələnin sonunda satirik “Molla Nəsrəddin” jurnalının və onun istedadlı redaktoru Cəlil Məmmədquluzadənin simasında özünün yüksək zirvəsinə çatır. Məmmədquluzadənin böyük səs-küyə səbəb olan “Ölülər” pyesi (doğrudur, ikinci dövrə aid olan yazılar) bizim tənqidi ədəbiyyatın ən məşhurudur və müəllif burada özünəməxsus kəskinliklə orta əsr nadanlığının, özündən arxayınlığının, quruluğunun bütün saxta mahiyyətini açıb göstərir, geridə qalmış ruhaniliyin şarlatanlığına və şeyxlərin müxtəlif yalanlarına, xalqın geridə qalmağından öz məqsədləri üçün istifadə etməsinə gülür”.

 

 

Ölüm günü

 

1932-ci ilin qışı onun üçün elə əvvəlcədən yaxşı gəlmir: çöldə külək, qar-qiyamət, evdə isə nə odun, nə ocaq var. Bir tərəfdən də insanların soyuqluğu... insanların üzüdönüklüyü ona yaman yer edir.

 

Və bir soyuq yanvar günü öz həmişəki gəzintisindən o, nədənsə tez qayıdır. “Üç-dörd yerdə qəbiristanlığa ölü aparan gördüm. Millət yaman qırılır”,- bu sözləri Həmidə xanıma deyir və öz otağına çəkilir. Xırdaca otağında o gecə səhərəcən işıq yanır.

 

 

Ertəsi gün çay-çörəkdən sonra Mirzə Cəlil bu dəfə xüsusi şövq və həvəslə çəkmələrini mazlamağa başlayır. Amma onlarla şəhərə çıxmaq Mirzə Cəlilə bir daha nəsib olmur. Bir –iki saatdan sonra halı xarablaşır. Və elə həmin gün o, işığı-nuru sönmüş əzab dolu gözləri ilə bir ölümün, bir də tənhalığın soyuq gözlərinə baxa-baxa öz əbədi həyatına çəkilir...

 

Yanvarın 6-da, saat 13:00-da Cəlil Məmmədquluzadənin cənazəsi köhnə mollanəsrəddinçilərdən Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Ömər Faiq Nemanzadə, Məmmədəli Sidqi, Əli Nəzmi və Salman Mümtazın çiynində “Kommunist” küçəsi ilə üzüyuxarı qəbiristanlığıa aparılır…


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Prezidenti İlham Əliyevin aqrar siyasəti 15 ildə   
15.10.2018, 17:23

Prezidenti İlham Əliyevin aqrar siyasəti 15 ildə  

Manatın kursu dəyişir? - MƏZƏNNƏ
15.10.2018, 17:09

Manatın kursu dəyişir? - MƏZƏNNƏ

Daşqınlar 13 fransızın həyatına son qoydu
15.10.2018, 17:04

Daşqınlar 13 fransızın həyatına son qoydu

Badamdardakı sürüşmə zonasına mobil seysmik stansiyalar quraşdırıldı
15.10.2018, 17:02

Badamdardakı sürüşmə zonasına mobil seysmik stansiyalar quraşdırıldı

“Brain Ring” izlə, “Nar”-dan hədiyyə qazan! 
15.10.2018, 16:56

“Brain Ring” izlə, “Nar”-dan hədiyyə qazan! 

Cəlaləddin Qasımovun iki filmi beynəlxalq mükafat aldı
15.10.2018, 16:50

Cəlaləddin Qasımovun iki filmi beynəlxalq mükafat aldı

Badamdardakı sürüşmə evin hasarını uçurdu
15.10.2018, 16:36

Badamdardakı sürüşmə evin hasarını uçurdu

“Ölkə başçısı yenə səfərdədir, yenə xalqla görüşür”
15.10.2018, 16:33

“Ölkə başçısı yenə səfərdədir, yenə xalqla görüşür”

Prezident Lerikə gedib
15.10.2018, 16:20

Prezident Lerikə gedib

Dövlət Departamentinin eks-spikeri Paşinyanı biabır etdi
15.10.2018, 16:12

Dövlət Departamentinin eks-spikeri Paşinyanı biabır etdi

İlham Əliyev Astarada dənizkənarı park-bulvar kompleksinin ikinci hissəsinin tikintisi ilə tanış olub
15.10.2018, 16:05

İlham Əliyev Astarada dənizkənarı park-bulvar kompleksinin ikinci hissəsinin tikintisi ilə tanış olub

Almaniyada naməlum şəxslər insanları girov götürüb
15.10.2018, 15:58

Almaniyada naməlum şəxslər insanları girov götürüb

Novruz Aslan: “Ən böyük problem ruhdan düşməyimizdir” - MÜSAHİBƏ
15.10.2018, 15:57

Novruz Aslan: “Ən böyük problem ruhdan düşməyimizdir” - MÜSAHİBƏ

Pensiyalar artıb – RƏSMİ
15.10.2018, 15:55

Pensiyalar artıb – RƏSMİ

İsveçrə azərbaycanlılarının rəhbəri: “Dəyişiklikləri görmək üçün vaxta ehtiyacımız var” - MÜSAHİBƏ
15.10.2018, 15:51

İsveçrə azərbaycanlılarının rəhbəri: “Dəyişiklikləri görmək üçün vaxta ehtiyacımız var” - MÜSAHİBƏ

Bu ölkə “Avroviziya”da iştirak etməyəcək
15.10.2018, 15:47

Bu ölkə “Avroviziya”da iştirak etməyəcək

İşğal edilmiş ərazilərlə bağlı qanun layihəsi parlamentə təqdim olundu
15.10.2018, 15:44

İşğal edilmiş ərazilərlə bağlı qanun layihəsi parlamentə təqdim olundu

Deputatdan Diaspor Komitəsinin çağırışlarına reaksiya – səs VERİN!
15.10.2018, 15:38

Deputatdan Diaspor Komitəsinin çağırışlarına reaksiya – səs VERİN!

“Astaranın içməli su təchizatı sistemləri” layihəsinin icrası başa çatdırılıb
15.10.2018, 15:30

“Astaranın içməli su təchizatı sistemləri” layihəsinin icrası başa çatdırılıb

Lerikdə yük maşını dərəyə aşdı - Ölən var 
15.10.2018, 15:22

Lerikdə yük maşını dərəyə aşdı - Ölən var 

Azərbaycan ədəbiyyatı Frankfurt sərgisində təqdim edilib
15.10.2018, 15:15

Azərbaycan ədəbiyyatı Frankfurt sərgisində təqdim edilib

Hacıbala Abutalıbov ittihamlara CAVAB VERDİ: “Heç kimə güzəşt olmayacaq”
15.10.2018, 15:13

Hacıbala Abutalıbov ittihamlara CAVAB VERDİ: “Heç kimə güzəşt olmayacaq”

İlham Əliyev Astaraya getdi 
15.10.2018, 15:05

İlham Əliyev Astaraya getdi 

Telman İsmayılovun qardaşı oğlu azadlığa buraxıldı
15.10.2018, 14:54

Telman İsmayılovun qardaşı oğlu azadlığa buraxıldı

Lənkəranda 7 kəndi birləşdirən yolun açılışı oldu
15.10.2018, 14:48

Lənkəranda 7 kəndi birləşdirən yolun açılışı oldu

Bu yolda hərəkət bərpa ediləcək
15.10.2018, 14:41

Bu yolda hərəkət bərpa ediləcək

Yol polisi reyd keçirdi, gərgin anlar yaşandı - FOTOLAR
15.10.2018, 14:40

Yol polisi reyd keçirdi, gərgin anlar yaşandı - FOTOLAR

Eldar Quliyev Yunanıstana gedir
15.10.2018, 14:36

Eldar Quliyev Yunanıstana gedir

 “Bu serialın mənə, əsərimə heç bir dəxli yoxdur” - Anar
15.10.2018, 14:34

 “Bu serialın mənə, əsərimə heç bir dəxli yoxdur” - Anar

UNEC ABŞ-ın Linkoln Universitetilə ikili diplom proqramına başlayır
15.10.2018, 14:27

UNEC ABŞ-ın Linkoln Universitetilə ikili diplom proqramına başlayır

Prezident və xanımı “Azərxalça” ASC-nin Lənkəran filialının açılışında
15.10.2018, 14:20

Prezident və xanımı “Azərxalça” ASC-nin Lənkəran filialının açılışında

Diaspor sədrinin cənazəsi Azərbaycana gətirilir 
15.10.2018, 14:14

Diaspor sədrinin cənazəsi Azərbaycana gətirilir 

Həsən bəy Ağayevin nəticəsi NARAZIDIR: “Babamın adını yada salmırlar”
15.10.2018, 14:08

Həsən bəy Ağayevin nəticəsi NARAZIDIR: “Babamın adını yada salmırlar”

Avtobusda və taksidə siqaret çəkənlər cərimələnəcək
15.10.2018, 13:42

Avtobusda və taksidə siqaret çəkənlər cərimələnəcək

Hər bir azərbaycanlının Prezidenti
15.10.2018, 13:32

Hər bir azərbaycanlının Prezidenti

Ömürlük məhkumlarla bağlı qanun dəyişir   
15.10.2018, 13:25

Ömürlük məhkumlarla bağlı qanun dəyişir  

Nərgiz Paşayeva Oksford Universitetinin Kanslerinin Xeyriyyəçilər Komitəsinin daimi üzvü oldu - FOTO
15.10.2018, 13:20

Nərgiz Paşayeva Oksford Universitetinin Kanslerinin Xeyriyyəçilər Komitəsinin daimi üzvü oldu - FOTO

On beş il: sabit və təhlükəsiz Azərbaycan
15.10.2018, 13:15

On beş il: sabit və təhlükəsiz Azərbaycan

Nazirlik: Sürüşmə zonasında gərginlik davam edir
15.10.2018, 13:12

Nazirlik: Sürüşmə zonasında gərginlik davam edir

Mətbuat Şurası jurnalistin ölümü ilə bağlı nekroloq yaydı   
15.10.2018, 13:09

Mətbuat Şurası jurnalistin ölümü ilə bağlı nekroloq yaydı  

Yağış yağacaq, leysan olacaq... - XƏBƏRDARLIQ
15.10.2018, 13:05

Yağış yağacaq, leysan olacaq... - XƏBƏRDARLIQ

Ermənistan prezidenti Azərbaycan ərazisində
15.10.2018, 12:58

Ermənistan prezidenti Azərbaycan ərazisində

İki kişi ilə birləşib ərini öldürən qadın saxlanıldı   
15.10.2018, 12:52

İki kişi ilə birləşib ərini öldürən qadın saxlanıldı  

Təqsirləndirilən şəxs Elmira Axundovadan üzr istədi
15.10.2018, 12:38

Təqsirləndirilən şəxs Elmira Axundovadan üzr istədi

İlham Əliyev və xanımı Olimpiya stadionunun açılışında  - FOTO
15.10.2018, 12:38

İlham Əliyev və xanımı Olimpiya stadionunun açılışında  - FOTO

Azərbaycan dilinin izdivac, ixrac və idxal imkanları - I YAZI
15.10.2018, 12:30

Azərbaycan dilinin izdivac, ixrac və idxal imkanları - I YAZI

Britaniya kraliçası növbəti dəfə nənə olacaq
15.10.2018, 12:27

Britaniya kraliçası növbəti dəfə nənə olacaq

9 ayda 3 mindən artıq şəxs ölkədən çıxarılıb
15.10.2018, 12:24

9 ayda 3 mindən artıq şəxs ölkədən çıxarılıb

Xaricdə yaşayan jurnalist: “Çoxları elə bilir ki, Norveç vətəndaşlığı küçəyə tökülüb” - MÜSAHİBƏ
15.10.2018, 12:22

Xaricdə yaşayan jurnalist: “Çoxları elə bilir ki, Norveç vətəndaşlığı küçəyə tökülüb” - MÜSAHİBƏ

UNEC stendi mükafata layiq görüldü - FOTO
15.10.2018, 12:12

UNEC stendi mükafata layiq görüldü - FOTO

ARXİV