25 fevral 2018, Bazar
Ana Səhifə - GÜNDƏM - “Ağlaya-ağlaya zabitə dedim ki, məni atama görə niyə döyürsüz”- Cümhuriyyət generalının oğlu
“Ağlaya-ağlaya zabitə dedim ki, məni atama görə niyə döyürsüz”- Cümhuriyyət generalının oğlu
20.01.2018, 00:20

Modern. az Azərbaycan Cümhuriyyətinin yüzilliyi ilə bağlı silsilə yazılarına davam edir. Bu dəfə əvvəllər də haqqında bir neçə dəfə danışdığımız Səməd bəy Mehmandarov haqqında daha üç faktı təqdim edəcəyik. Başlayaq, birincidən: burada biz Səməd bəy haqqında ilk həqiqi bilgini oxuyacağıq. Onun müəllifi isə araşdırmaçı Mövsüm Əliyevdir. Doğrudur, onun verdiyi məlumatda kifayət qədər yarımçıqdır. Amma Səməd bəy haqqında verilən ilk müstəqil  bilgi kimi də çox maraqlıdır. Ona qədər isə Səməd bəy isə yalnız Çar ordusunun zabiti kimi xatırlanıb:

 

İlk məlumat

 

“Odlar yurdu” qəzetinin 13 iyul 1989-cu il tarixli 13-cü sayında böyük sərkərdənin həyatının bundan bir qədər sonrakı dövrü, daha konkret desək, 15 il keçəndən sonrakı xidmət illəri haqqında yazan M.Əliyev aşağıdakı məlumatları çatdırırdı: “Səməd bəy 1890-cı ildə kapitan rütbəsi almış, 1891-ci ildə isə ikinci dərəcəli “Müqəddəs Stanislav” ordeninə layiq görülmüşdür. 1894-cü ildə Səməd bəy hərbi komandanlığın əmri ilə Varşava hərbi dairəsinin sərancamma göndərilmşdir. 1896-cı ildə o, ikinci dərəcəli “Müqədds Anna” ordeni ilə təltif edilmişdir. 1898-ci ildə podpolkovnik rütbəsi alan Səməd bəy Mehmandarov Zabaykalye artilleriya diviziyasının komandiri təyin edilmişdir. O illərdə diviziya Mancuriyada yerləşirdi. 1900-1901-ci illərdə Çində antiimperialist hərəkatının yatırılmasında Səməd bəy Mehmandarovun komandir olduğu diviziya da iştirak etmişdir. Lakin Səməd bəy Mehmandarov silahsız Çin əsgərlərinə atəş açmağa razı olmamışdır. 1901-ci ildə S.Mehmandarov polkovnik rütbəsi və üçüncü dərəcəli “Müqəddəs Vladimir” ordeni, habelə üstündə “Qəhrəmancasına dərqlənməyə görə” sözləri yazılmış qızıl qılınc almışdır. Rus-yapon müharibəsi zamanı Port-Artur şəhərini qəhrəmancasına müdafiə edən Səməd bəy Mehmandarov 1904-cü il oktyabr ayının 22-də general-mayor rütbəsinə və dördüncü dərəcəli “Müqəddəs Georgi” ordeninə layiq görülmüşdür. 1907-1910-cu illərdə Səməd bəy Mehmandarov 3-cü Sibir ordusunda artilleriya rəisi işləmişdir. 1908-ci il iyulun 13-də hərbi xidmətlərinə görə ona general-leytenant rütbəsi verilmişdir.

 

Qarabağ səfərindən reportaj

 

Baş nazir N.Yusifbəylinin və hərbi nazir S.Mehmandarovun Qarabağa gəlmələri haqqında məlumat verən “Azərbaycan” qəzeti 3 avqust 1919-cu il sayında yazırdı:

“Qarabağın həyatında daha əlamətdar bir hadisə - bu 29-30 iyul günləri oldu. Bu günlərdə Qarabağ özünün ən əziz və sevimli qonaqlarını - Gəncə qubernatoru Rəfıbəyovun müşayət etdiyi Baş nazir N.Yusifbəylini və hərbi nazir S.Mehmandarovu qəbul etmək sevincini yaşadı. Qonaqlar iyulun 29-da Xankəndinə gəldilər, orada qoşunların paradı oldu. Paradı Baş nazir N. Yusifbəyli qəbul etdi... İyulun 30-da əziz qonaqlar Şuşaya gəldilər. Şəhərdə qonaqlar ruhanilər və əhali tərəfindən duz-çörəklə qarşılandılar. Sonra qonaqlar Azadlıq meydanına gəldilər və burada ruhanilər və əhali tərəfindən nitqlər söyləndi. Cavab nitqi söyləyən Baş nazir müsəlmanların başqa millətlərin nümayəndələri ilə dinc yanaşı yaşamalarının zəruriliyindən danışaraq, qeyd etdi ki, bunsuz Azərbaycanın rifahı mümkün deyil”.

İndisə Nəsib bəyin, Səməd bəyin nitq söylədiyi gözəl Şuşa torpağı erməni tapdığı altında öz xilaskarını gözləyə-gözləyə inləyir. Ancaq qəvi düşmən də yaxşı bilir ki, Şuşanın və başqa işğal edilmiş ərazilərimizi əsrin əvvəllərində Azərbaycandan qopardığı toıpaqlara qata bilməyəcək, tez-gec  o  yerlər azad ediləcək.

 

12 yaşlı oğluna təzyiq

 

Aşağıdakı təsirli fakt isə araşdırmaçı  Lətif  Şüküroğlunun arxivdən əldə etdiyi material əsasında təqdim olunur: İqor Səməd bəyin 3-cü Sibir korpusunda artilleriya rəisi təyin edildiyi 1908-ci ilin 18 noyabmrda anadan olub.

Qeyd etdiyimiz kimi, həmin il iyul ayının 13-də 53 yaşlı hərbçi generalın həyatında daha mühüm bir hadisə baş verdi, o, general- leytenant rütbəsi aldı. Oğlu dünyaya gəlməsindən hədsiz şad olan S.Mehmandarov onun adını Pir qoyub, sonra isə bu ad dəyişdirilərək İqor edilib. Səməd bəy 1915-ci ildə 2-ci Qafqaz ordusu korpusunun komandanı təyin ediləndə İqorun iki yaşı. 55 Azərbaycanın ikinci hökumətində nazir olanda 11, həbs olunanda isə cəmi 12 yaşı vardı və təbii ki, bu yaşda uşağın atasının fəaliyyətində hansı şəkildəsə iştirakı qeyri-mümkün idi. Ancaq “çeka”, “enkevede” cəlladları üçün bütün bunların heç bir əhəmiyyəti yox idi, əhəmiyyətli olansa, onun kimin oğlu olması, yeri gəlsə, hətta əsli-köküydü. Pirin xatirələrindən: “Atamdan sonra tez-tez anamı və məni “çekaya” çağırırdılar. Min cür hədələyici suallar verirdilər. Suallara düzgün cavab versək də, verməsək də bizi döyüb incidirdilər. Bir dəfə lap cana doyub ağlaya-ağlaya soruşdum ki, axı məni niyə döyürsünüz? Verdiyiniz sualların cavabını mən həqiqətən də bilmirəm, yalandan nə deyim? Mənim günahım nədir? - Günahınız ondan ibarətdir ki, özünüzə yaxşı valideynlər seçməmisiniz”.

 

Butırsk həbsxanasının rəisinə 3 noyabr 1920-ci ildə 1512 saylı talon göndərən ÜFK-nm xüsusi şöbəsi “bu sənədi alan kimi Səməd bəy Mehmandarovu təcili həbsdən azad edəsiniz” tapşırığı verir.

 

Həbsdən buraxılan keçmiş hərbi nazir 1921-ci ilin payızında Moskvadan Bakıya qayıdır. Elə həmin il Səməd bəy Mehman- darov Azərbaycan SSR hərbi-dəniz komissarlığında məsləhətçi vəzifəsində işləmiş, 1924-cü ildən 1927-ci ilin axırına qədər isə Azərbaycan hərbi məktəbində və Zaqafqaziya hərbi-piyada məktəbində dərs demiş, həmçinin, Bakı Zabitlər evində fəaliyyət göstərən “Hərbi-elmi cəmiyyət”inin sədri olub. 1928-ci ildə istefaya buraxılan Azərbaycanın ilk hərbi generalı, dalbadal dörd hökumətində hərbi nazir postunu tutmuş Səməd bəy Mehman- darov 1931-ci ilin fevral ayında Bakıda vəfat edib.

 

E. Nihad


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Gəncə sakini qohumu tərəfindən bıçaqlanıb
25.02.2018, 00:49

Gəncə sakini qohumu tərəfindən bıçaqlanıb

Prezident onu təhqir edənlərlə söhbət etdi
25.02.2018, 00:27

Prezident onu təhqir edənlərlə söhbət etdi

Afrində əməliyyat bir aylıq dayandırılır
25.02.2018, 00:11

Afrində əməliyyat bir aylıq dayandırılır

Mixail Saakaşvili Ukraynaya qayıtmağa hazırdır
24.02.2018, 23:49

Mixail Saakaşvili Ukraynaya qayıtmağa hazırdır

Nazirlər Xocalı şahidini ayaq üstə dinlədi
24.02.2018, 23:34

Nazirlər Xocalı şahidini ayaq üstə dinlədi

Yəməndə terror aktı: 6 ölü
24.02.2018, 23:16

Yəməndə terror aktı: 6 ölü

Bölgələrdə diri heyvan ucuzlaşdı
24.02.2018, 22:58

Bölgələrdə diri heyvan ucuzlaşdı

45 yaşlı kişi özünü 14-cü mərtəbədən ataraq intihar etdi
24.02.2018, 22:44

45 yaşlı kişi özünü 14-cü mərtəbədən ataraq intihar etdi

Fərqli rəngli gözlərə sahib 6 yaşlı qız - Video
24.02.2018, 22:31

Fərqli rəngli gözlərə sahib 6 yaşlı qız - Video

Anasını bıçaqlayan oğul saxlanıldı - Yenilənib
24.02.2018, 22:24

Anasını bıçaqlayan oğul saxlanıldı - Yenilənib

“Milli dəyərlərimizə sel kimi basqı var” - Yaqub Mahmudov
24.02.2018, 22:09

“Milli dəyərlərimizə sel kimi basqı var” - Yaqub Mahmudov

Türkiyə öz sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin edəcək
24.02.2018, 21:39

Türkiyə öz sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin edəcək

Azərbaycan cüdoçusu “Böyük dəbilqə”dən gümüş medal aldı
24.02.2018, 21:27

Azərbaycan cüdoçusu “Böyük dəbilqə”dən gümüş medal aldı

Şirvanda silahlı insident
24.02.2018, 21:14

Şirvanda silahlı insident

“İndiki məqamda "Qarabağ” "Qəbələ”dən güclüdür” – Roman Qriqorçuk
24.02.2018, 20:59

“İndiki məqamda "Qarabağ” "Qəbələ”dən güclüdür” – Roman Qriqorçuk

Somalidə partlayış qurbanlarının sayı 38-ə çatdı
24.02.2018, 20:46

Somalidə partlayış qurbanlarının sayı 38-ə çatdı

Ermənilər Ukraynada Xocalı ilə bağlı tədbirə mane olmaq istədi - Video
24.02.2018, 20:33

Ermənilər Ukraynada Xocalı ilə bağlı tədbirə mane olmaq istədi - Video

Bərdədə qatar yük maşını ilə toqquşdu - Video
24.02.2018, 20:13

Bərdədə qatar yük maşını ilə toqquşdu - Video

Prezident doktorant və tələbələrin təqaüdünü artırdı
24.02.2018, 20:01

Prezident doktorant və tələbələrin təqaüdünü artırdı

Nazirlik hərbi hissələrdə tədbir keçirdi
24.02.2018, 19:43

Nazirlik hərbi hissələrdə tədbir keçirdi

Prezident təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar sərəncam imzaladı
24.02.2018, 18:51

Prezident təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar sərəncam imzaladı

Arıqlamaq istədi, həyatını itirdi
24.02.2018, 17:49

Arıqlamaq istədi, həyatını itirdi

Bakıda liftdə köməksiz qalmış 3 nəfər xilas edilib
24.02.2018, 17:39

Bakıda liftdə köməksiz qalmış 3 nəfər xilas edilib

Trampın məsləhətçisi ruslarla işbirliyini etiraf etdi
24.02.2018, 17:31

Trampın məsləhətçisi ruslarla işbirliyini etiraf etdi

Bakıda mənzildən kişi meyiti tapılıb
24.02.2018, 17:22

Bakıda mənzildən kişi meyiti tapılıb

24.02.2018, 17:16

"Qarabağın səsi" adlı rəsm əsərlərinin sərgisi keçirilib

Bakıda ABŞ Senatının modeli – “Nüvə təhdidi: Şimali Koreya” mövzusunda SİMULYASİYA
24.02.2018, 17:14

Bakıda ABŞ Senatının modeli – “Nüvə təhdidi: Şimali Koreya” mövzusunda SİMULYASİYA

Prezidentliyə namizədliyi irəli sürülən 15 nəfər - SİYAHI
24.02.2018, 17:10

Prezidentliyə namizədliyi irəli sürülən 15 nəfər - SİYAHI

Gəncədə top mərmisi tapıldı
24.02.2018, 17:03

Gəncədə top mərmisi tapıldı

Ağdamda dərisi soyulmuş at cəmdəyi aşkarlanıb - FOTO
24.02.2018, 16:57

Ağdamda dərisi soyulmuş at cəmdəyi aşkarlanıb - FOTO

MSK 51 müşahidəçini qeydiyyata alıb
24.02.2018, 16:45

MSK 51 müşahidəçini qeydiyyata alıb

Ukrayna Saakaşvilinin sığındığı ölkəyə müraciət etdi
24.02.2018, 16:41

Ukrayna Saakaşvilinin sığındığı ölkəyə müraciət etdi

Daha 2 nəfərin prezidentliyə namizədliyinin irəli sürüldüyü təsdiqləndi - ADLAR
24.02.2018, 16:23

Daha 2 nəfərin prezidentliyə namizədliyinin irəli sürüldüyü təsdiqləndi - ADLAR

“Erməni saxtakarlıqlarını dünya ictimaiyyətinə çatdırmağa çalışırıq”
24.02.2018, 16:05

“Erməni saxtakarlıqlarını dünya ictimaiyyətinə çatdırmağa çalışırıq”

Rusiyanın kredit reytinqi artdı
24.02.2018, 15:54

Rusiyanın kredit reytinqi artdı

ARXİV
SORĞU
Hansı supermarketdən alver edirsiniz?
“ARAZ” marketləri(16.0%)
“Bazarstore”(10.3%)
“Neptun” marketləri(2.29%)
“Favorit” marketi(5.74%)
“Makromarket”(2.29%)
“Bizim market”(2.29%)
“Rahat market”(2.29%)
“Bravo” marketləri(13.7%)
“Oba market”(11.4%)
Heç biri - digər mağazalar(33.3%)