21 fevral 2019, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Uzun müddət yarğanda gizlənən, Xalq yazıçısının əsərində təndiq olunan Cümhuriyyət qəhrəmanı
Uzun müddət yarğanda gizlənən, Xalq yazıçısının əsərində təndiq olunan Cümhuriyyət qəhrəmanı
24.06.2018, 14:36

Modern.az Azərbaycan Cümhuriyyətinin yüzillik yubileyi ilə bağlı silsilə yazılarına davam edir. Bu dəfə Cümhuriyyətin qurulması və qorunmasında müstəsna xidmətləri  olan Sultanov qardaşlarının böyüyü- Sultan bəy haqqında məlumat verəcəyik. Daha doğrusu, həmin məlumatı tək biz yox, nə qədər qəribə olsa da, mərhum Xalq yazısı Süleyman Rəhimov da oxuculara təqdim edəcək:

 

Demək, indiki dənizkənarı bulvarda Süleyman Rəhimov başqa iki həmkarı ilə söhbət edən zaman, mövzu nədənsə, Sultan bəy Sultanovun üstünə gəlir. Yazıçılardan biri S. Rəhimova belə bir sual ünvanlayır:

- Süleyman müəllim mənim işim sizinlədi. Bax, çox görkəmli, təmiz əqidəli, hökumətdə işləmiş, uzun müddət cəmiyyətin əyrilikləri ilə barışmayan bir kommunist olmusunuz və elə də var.  İndi isə kommunistlərin əleyhinə danışırsınız, üstəgəl bəyləri – mülkədarları o ki, var tənqid eləmisiniz. Bu Sultan bəyin günahı nə idi ki, onu o günə salmısınız?

 

Süleyman Rəhimov daha da ciddi görkəm alıb, bir addım qabağa çıxıb, ona bu sualı ünvanlayan yazıçıya cavab verir:

 

 - Elə bilirsən özümü, özümküləri beynimdən keçirmirəm. Sən öl, mən “Şamo”nu yazanda bu günkü vəziyyət olsa idi, ömrümdə heylə bir əsər yarada bilməzdim.

Biz bu işin dalınca gedəndə elə bilirdik ki, kommunistlər nə deyirlərsə, “heylə” də olacaq. Düzdüyü hamı istəyir, hətta oğrular – əyrilər də. Düz deyirsən, mən ömrümdə heç bir əyriliklə, pis əməllərlə barışmamışam. Elə indinin özündə də beləyəm, özün bilirsən ki. Mən ömrümdə ağlıma gətirə bilməzdim ki, cibində kommunist partiyasının sənədini gəzdirəsən, özün də rüşvət alasan, yaxud ayrı yerdə ikinci arvad saxlayasan, bunları gördükcə dəli oluram. O, qaldı ki, Sultan bəyə – onun üçün qəm yemə. Bilirəm sən də bəy nəslindənsən (ona irad tutan yazıçıya müraciətlə deyir-E.N) istəmirəm ki, bəylərə toxunulsun. Amma, bil və agah ol,  Süleyman Rəhimov Sultan bəyə elə bir əzəmətli heykəl qoyub ki, belə bir heykəli heç kim qoya bilməz. Bir də bil ki, Sultan bəyin bu heykəlini heç kim sökə bilməyəcək, Şamonu yaxşı oxu, bir də oxu! Bil ki, Süleymanın Şamosu dünyanın 60 dilinə tərcümə olunub, sil gözüm bu tarixi necə siləcəksən. Süleymanı çox yaxşı başa düşməyib, dalımca danışıblar. Üzbəüz gələndə isə boğazları quruyub. İki kəlmə sözü bir-birinin ardınca deyə bilməyiblər. Belə adamların arasında Süleymanın boyu hamıdan uzun, üzü hamıdan ağdır. Bax belə işlər əmioğlu....

 

İrad tutan yazıçı söhbətə müdaxilə edir:

- Süleyman, çox düz buyurursan. Sən öl, heç sən deyəni mən fikirləşməmişəm, doğrudan da əzəmətli bir heykəldir.

 

Nədənsə, iki yazıçı bayaq irad tutduqları Rəhimovun fikirlərini təsdiqlədilər, bəyəndilər və bir daha kommunistlərin “əməlləri” haqqındakı söhbətlərini davam etdirdilər.

 

Qeyd edək ki, Süleyman Rəhimovun nəhəng epopeyası olan “Şamo”da adını çəkdiyi Sultan bəy Cümhuriyyət naziri Xosrov paşa Sultanovun qardaşıdır. ADR hökumətinin milli qəhrəman səviyyəsində tanıdığı bir sərkərdədir.

 

 

Onun milli qəhrəmana çevrilməsi 1905-ci il erməni-müsəlman hadisələri ilə bağlıdır. Müsəlman dəstələrdən birinə Sultan bəyin atası Əlipaşa bəy başçılıq edirdi, onun isə ən yaxın yardımçısı böyük oğlu Sultan bəy idi.

 

Sultan bəyin fəaliyyətinin ikinci hissəsi 1918-ci il olayları ilə bağlıdır. 1918-ci ildən başlayan erməni-müsəlman müharibəsində Sultan bəyin başçılıq etdiyi silahlı milis dəstələrinin bölgədəki müsəlman kəndlərinin mühafizə olunmasında mütəsna xidmətləri olub. Onun rəhbərliyi ilə Zabux dərəsində mühasirəyə alınan Andranikin dəstəsinin əsas hissəsi məhv edilir, Qaragöl ətrafında toplanan çoxsaylı erməni silahlıları məğlub edilir və onlardan 600 nəfər əsir alınır, İrana  keçmək istəyən yüzlərlə erməni silahlısı Araz  yaxınlığında Sahil əməliyyatı ilə sıradan çıxarılır.

 

ADR devriləndən sonra Sultan bəy Sovet Hakimiyyətindən qaçaq vəziyyətdə Kürdhacı kəndində bir meşəsində, bir yarğana pənah gətirir, orada gizlənir. Bir gün onunla qarşılaşarkən onu tanımayan və sonradan tanıyıb üzürxahlıq edən həmkəndlisinə aşağıdakı bayatını söyləyir:

Mən aşiqəm yarqana,

Yar sözünü yar qana.

Dünyaya sığmaz başım,

Sığınıbdır yarğana.

 

Ermənilərin hiylələri ilə bolşeviklər Sultan bəyə yeni sui-qəsd hazırlayırdılar. Yaranmış vəziyyətin mürəkkəbliyini dərk edən Sultan bəy Azərbaycan İnqilab Komitəsinə müraciət edir. Buradan ümidverici cavab almadığına görə Sultan bəy İrana- şaha üz tutur. Şah İranda rus-erməni cəsuslarının çox və qüvvətli olmasına baxmayaraq, Sultan bəyin müraciətini qəbul edir. Sultan bəy qardaşları Xosrov  və İsgəndərlə  düşmənlərdən qoruduğu vətəndən xaricə mühacirət etməli olur.

 

Sultan bəy vətəndən, doğma  ayrılarkən Kürdhacı kəndinin ərazisində ən uca zirvə, "Qarapalçıq" adlanan dağın zirvəsinə qalxır. Oradan Qırxqız yaylaqlarını, dağları son dəfə seyr edir və bir neçə bayatı çağırır:

 

Mən aşiq qəm qalağı,

Dağların qəm qalağı.

Dağlardan uca könlüm,

Olubdur qəm qalağı.

 

Mən aşiq dolan gözüm,

Dol gözüm, dolan gözüm.

Gedərsən qayıtmazsan,

Vətəni dolan gözüm.

 

Sovet imperyasının göndərdiyi xüsusi cəsuslar İranda at oynadıb meydan sulayır, tez-tez qətllər törədirdilər. Göndərilmiş xüsusi cəsuslar Sultan bəyin qardaşı İskəndər bəyi öldürdükdən sonra vəziyyətin pis olduğunu görən İran Şahı təhlükəsiz həyat şəraitini təmin edə bilmədiyi üçün Sultan bəyə Türkiyəyə müraciət etməyi məsləhət görür. Sultan bəy Türkiyəyə  müraciət etdikdə Türk dövləti 1923-cü ildə hər iki qardaşı – Sultan bəy ilə Xosrov bəyi rəsmi keçidlə qarşılayıb Qars vilayətinin Köçqoy kəndində mülk və malikənə verərək təhlükəsiz həyat şəraiti ilə təmin edir.

Sultan bəy 1942-ci ildə Qars ətrafında, Köçkoy kəndində vəfat etmiş və orada dəfn olunub.

 

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yardımı ilə həyata keçirilən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinin mediada təbliği və müsabiqənin keçirilməsi" layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. 

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
İŞİD-in nəzarətindəki sonuncu kənddə döyüşlər başladı - Qruplaşma tarixdən silinəcək?
21.02.2019, 17:10

İŞİD-in nəzarətindəki sonuncu kənddə döyüşlər başladı - Qruplaşma tarixdən silinəcək?

Manat sabah bu məzənnədə olacaq  
21.02.2019, 17:08

Manat sabah bu məzənnədə olacaq  

Xocalıdan olan ana Prezidentdən kömək istədi - MÜRACİƏT
21.02.2019, 17:03

Xocalıdan olan ana Prezidentdən kömək istədi - MÜRACİƏT

Vətənə xidmət vəzifəsi
21.02.2019, 17:01

Vətənə xidmət vəzifəsi

Dövlət Gömrük Komitəsi quzu əti ilə bağlı açıqlama yaydı
21.02.2019, 16:30

Dövlət Gömrük Komitəsi quzu əti ilə bağlı açıqlama yaydı

Əli Əhmədov Dünya Bankının regional direktoru ilə müzakirə apardı
21.02.2019, 16:26

Əli Əhmədov Dünya Bankının regional direktoru ilə müzakirə apardı

Azərbaycan sərhədini pozmaq istəyən 5 əcnəbi saxlanıldı
21.02.2019, 16:21

Azərbaycan sərhədini pozmaq istəyən 5 əcnəbi saxlanıldı

Mehman Əliyevin atası vəfat edib   
21.02.2019, 16:16

Mehman Əliyevin atası vəfat edib  

Kamal Abdulla Metin Yıldızla müzakirə apardı
21.02.2019, 16:13

Kamal Abdulla Metin Yıldızla müzakirə apardı

İcra başçısı Ermənistanla sərhəddə səyyar qəbul keçirdi
21.02.2019, 16:11

İcra başçısı Ermənistanla sərhəddə səyyar qəbul keçirdi

Ülvi Quliyevdən gənclərə ÇAĞIRIŞ
21.02.2019, 16:06

Ülvi Quliyevdən gənclərə ÇAĞIRIŞ

ATƏT-də Xocalı məsələsi qaldırılacaq   
21.02.2019, 15:56

ATƏT-də Xocalı məsələsi qaldırılacaq  

Ağdamda Ermənistanın PUA-sı məhv edildi
21.02.2019, 15:48

Ağdamda Ermənistanın PUA-sı məhv edildi

ATƏT PA-nın İpək Yoluna Dəstək Qrupu mühüm qərarlar qəbul etdi
21.02.2019, 15:43

ATƏT PA-nın İpək Yoluna Dəstək Qrupu mühüm qərarlar qəbul etdi

Venesuelanın Xarici İşlər nazirinin müavini ADU-da
21.02.2019, 15:42

Venesuelanın Xarici İşlər nazirinin müavini ADU-da

Sarkisyanın qardaşının gizləndiyi ölkə məlum oldu
21.02.2019, 15:39

Sarkisyanın qardaşının gizləndiyi ölkə məlum oldu

Magistraturaya qəbul imtahanı keçiriləcək
21.02.2019, 15:35

Magistraturaya qəbul imtahanı keçiriləcək

“Könüllülər Parlamenti - Azərbaycan, 2019” layihəsinin bağlanış mərasimi keçirildi   
21.02.2019, 15:24

“Könüllülər Parlamenti - Azərbaycan, 2019” layihəsinin bağlanış mərasimi keçirildi  

Təhqir və böhtana görə cəzalar sərtləşdirilə bilər - Birinci vitse-spikerdən ANONS
21.02.2019, 15:20

Təhqir və böhtana görə cəzalar sərtləşdirilə bilər - Birinci vitse-spikerdən ANONS

Növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilməyəcək – Ziyafət Əsgərov
21.02.2019, 15:11

Növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilməyəcək – Ziyafət Əsgərov

Almaniyada silahlı insidentdə 2 nəfər öldü
21.02.2019, 15:10

Almaniyada silahlı insidentdə 2 nəfər öldü

“Xalqa sevgi, vətənpərvərlik, humanizm...” - Deputatlar Mehriban Əliyevanın fəaliyyətindən DANIŞDILAR
21.02.2019, 15:04

“Xalqa sevgi, vətənpərvərlik, humanizm...” - Deputatlar Mehriban Əliyevanın fəaliyyətindən DANIŞDILAR

Azərbaycanla Türkiyə Ermənistanla sərhəddə təlim keçirir
21.02.2019, 14:38

Azərbaycanla Türkiyə Ermənistanla sərhəddə təlim keçirir

Bakı metrosunda daha bir YENİLİK
21.02.2019, 14:38

Bakı metrosunda daha bir YENİLİK

Avropada Qarabağ üçün birləşək! - Böyük mitinqə çağırış
21.02.2019, 14:37

Avropada Qarabağ üçün birləşək! - Böyük mitinqə çağırış

İki deputat Avstraliyadadır
21.02.2019, 14:29

İki deputat Avstraliyadadır

Nəticələr AÇIQLANDI - 211 nəfər sınaq imtahanına gəlməyib
21.02.2019, 14:22

Nəticələr AÇIQLANDI - 211 nəfər sınaq imtahanına gəlməyib

Prezident Ağdamda yol tikintisinə 2,3 milyon manat ayırdı
21.02.2019, 14:16

Prezident Ağdamda yol tikintisinə 2,3 milyon manat ayırdı

Nazirlik minimum əməkhaqqına görə işəgötürənlərə XƏBƏRDARLIQ etdi
21.02.2019, 13:45

Nazirlik minimum əməkhaqqına görə işəgötürənlərə XƏBƏRDARLIQ etdi

Timoşenko Poroşenkonu məhkəməyə verdi
21.02.2019, 13:44

Timoşenko Poroşenkonu məhkəməyə verdi

Mehriban Əliyevanın Birinci vitse-prezident təyin olunmasından iki il keçir
21.02.2019, 13:23

Mehriban Əliyevanın Birinci vitse-prezident təyin olunmasından iki il keçir

Mustafa Hacıbəyliyə hökm oxundu
21.02.2019, 13:17

Mustafa Hacıbəyliyə hökm oxundu

İlham Əliyev Sovet İttifaqı Qəhrəmanını qəbul edib   
21.02.2019, 13:10

İlham Əliyev Sovet İttifaqı Qəhrəmanını qəbul edib  

Azərbaycan filmi Niderlandın ən məşhur +31mag jurnalında
21.02.2019, 13:05

Azərbaycan filmi Niderlandın ən məşhur +31mag jurnalında

Sabahın hava PROQNOZU verildi   
21.02.2019, 12:59

Sabahın hava PROQNOZU verildi  

Bakıda dayanma-durma nişanları dəyişdirilir - FOTOLAR
21.02.2019, 12:53

Bakıda dayanma-durma nişanları dəyişdirilir - FOTOLAR

Nazirlikdən vergi ombudsmanı ilə bağlı rəsmi AÇIQLAMA
21.02.2019, 12:51

Nazirlikdən vergi ombudsmanı ilə bağlı rəsmi AÇIQLAMA

Aygün Kazımovadan daha bir YENİLİK - “Duy”  
21.02.2019, 12:34

Aygün Kazımovadan daha bir YENİLİK - “Duy”  

Ağ Ev Paşinyana hirsləndi - Erməni nazirin səfəri ləğv olundu
21.02.2019, 12:30

Ağ Ev Paşinyana hirsləndi - Erməni nazirin səfəri ləğv olundu

Soydaşlarımızın qəlbi Xocalıdadır
21.02.2019, 12:29

Soydaşlarımızın qəlbi Xocalıdadır

BDU-nun professoru vəfat etdi   
21.02.2019, 12:04

BDU-nun professoru vəfat etdi  

Qobustanda heyvanlar peyvəndlənir
21.02.2019, 12:04

Qobustanda heyvanlar peyvəndlənir

Masazırdakı yanğında 4 polis işçisi ZƏHƏRLƏNDİ   
21.02.2019, 12:01

Masazırdakı yanğında 4 polis işçisi ZƏHƏRLƏNDİ  

“Xoşbəxt et, Xoşbəxt ol”- Bakı Ali Neft Məktəbində xeyriyyə tədbiri
21.02.2019, 11:59

“Xoşbəxt et, Xoşbəxt ol”- Bakı Ali Neft Məktəbində xeyriyyə tədbiri

“Neolit”dəki davanın səbəbkarı olan çeçen bloger terrorçuluqda təqsirləndirilir
21.02.2019, 11:56

“Neolit”dəki davanın səbəbkarı olan çeçen bloger terrorçuluqda təqsirləndirilir

Avropa Gənclər Olimpiya Festivalının talismanları təqdim olunub
21.02.2019, 11:42

Avropa Gənclər Olimpiya Festivalının talismanları təqdim olunub

BDU-da Tvinninq layihəsinin rəhbərləri ilə görüş keçirilib
21.02.2019, 11:29

BDU-da Tvinninq layihəsinin rəhbərləri ilə görüş keçirilib

Ermənistanın ən radikal siyasətçisi Qarabağı Ermənistana birləşdirmək istəyir
21.02.2019, 11:27

Ermənistanın ən radikal siyasətçisi Qarabağı Ermənistana birləşdirmək istəyir

Fazil Məmmədov əvvəlki biznesi ilə məşğul olmağa başlayıb   
21.02.2019, 11:18

Fazil Məmmədov əvvəlki biznesi ilə məşğul olmağa başlayıb  

“Khazar” Avtomobil Zavodunda 1000-dən çox avtomobil istehsal olunub
21.02.2019, 11:17

“Khazar” Avtomobil Zavodunda 1000-dən çox avtomobil istehsal olunub

ARXİV