21 fevral 2019, Cümə axşamı
Ana Səhifə - GÜNDƏM - “Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü” haqqında düşüncələrim
“Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü” haqqında düşüncələrim
13.02.2018, 11:11

Maarifə Hacıyeva,
UNEC-in professoru,filologiya elmləri doktoru

“Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya şözlüyü” adlı kitabın işıq üzü görməsini müsbət hal kimi qiymətləndirirəm. Bu kitabda təkcə ümumişlək sözlərin deyil, ümumiyyətlə, bir cox işlək sözlərində orfoqrafiya lüğətinə daxil edilməsi təqdir olunmalıdır. Yazıda az işlənən, lakin xalq dilində mövcud olan bir cox sözlər bu qəbildən olan sözlərdir.


Dilimiz haqqındaölkə prezidenti, möhtərəmİlham Əliyev AMEA-nın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş ümumi yığıncaqdakıçıxışında demişdir: “ƏsrlərboyuAzərbaycanxalqını bir xalq kimi qoruyan bizim mədəniyyətimiz, incəsənətimiz, musiqimiz, xalçaçılıq sənətimiz və diğər ənənələrimiz olubdur. Bizim bu sahədəki bütün fəaliyyətimizin əsasında Azərbaycan dili dayanır.Azərbaycan dili bizi bir xalq, millət kimi qoruyub. Əsrlər boyu biz başqa ölkələrin, imperiyaların tərkibində yaşadığımız, müstəqil olmadığımız dövrdə milli dəyərlərimizi, ana dilimizi qoruyub, saxlaya bilmişik. Azərbaycan dilinin saflığını qoruya bilmişik. Ona görə, bu gün bəzi hallarda görəndə ki, dilimizə xaricdən müdaxilələr edilir və bəzi hallardabumüdaxilələrAzərbaycanda da dəstək qazanır, bu, məni doğrudan da çox narahat edir. Azərbaycan dili o qədərzəngindirki, heç bir xarici kəlməyə ehtiyac yoxdur. Bir daha demək istəyirəm ki, biz əsrlər boyu dilimizi qorumuşuq.  Bu gün də qorumalıyıq”.


Məlumdur ki, dilimizdə başqa dillərin təsiri ilə işlənən bir cox sözlər,elmi terminlər, habeləelmvətexnikanın təsiri ilə dildə özünə yer tapır.Yeninəşrolunmuşsözlükdə dəelə sözlərə rast gəlinir ki, bu sözlər dilə zorla gətirilən söztəsiri bağışlayır.Məsələn sözlüyün 41-ci səhifəsində“ballast”, “ballaster”, 165- ci səhifədə  “kamanə”(Bu söz sözlükdə yay kimi işlənmişdir. Halbuki yay sözünü ifadə edən kaman sözüdə vardır). “Kamanə” isə anlaşılmır.213-cüsəhifədə “lampion”lampa” sözünü ifadə etmək üçün işlənmişdir. Onun da qənaətedici olmadığını düşünürəm. 75-ci səhifədə “dalay-lama” sözünündə mənası anlaşılmır.317-ci səhifədə“şüyüm-pinti”sözünün də “pinti”sözü kimi diləgətirilməsi arzuolunmazdır.Çünki dilimizdə“pinti”sözü işləkdir, “şüyüm”üisə bunun müqabilində işlətməkvə ya yazmaq məqsədyönlüdeyildir, çünki dili lüzumsuz dialekt söz kimiağırlaşdırır.

Dilimizin lüğət fondunakeçmiş “ssenari”sözü sözlükdə yer almışdır.Bu sözü biz ifadə edərkən bir “s” ilə söyləyirik.Odur ki, bu sözün və eləcə 303-cüsəhifədəverilmiş“ssenariçi”,“ssenarist”sözlərinin iki“s” ilə yazılmasıarzuolunmazdır.Sözlüyün 41-cisəhifəsindəki “balışağı”,balışüzü” sözlərinin ikisidə eyni mənanı verir.Lakin “balışüzü”sözü dildə daha işlək kəlmədir. Məncə “balışüzü” sözünü işlətmək daha uyğundur.

Dilimizdə “kainat” sözü işlək söz olaraq mövcudolduğu halda“kainat” sözünü ifadə edən “açun” sözü 221-ci səhifədəsözlüyə gətirilmişdir. Eləcə də,25-ci səhifədə “ajur”,26-ci səhifədə “akklimatizə”, 26-ci səhifədə “akva” kimi bir cox sözlərin lüğətə gətirilməsi dilimizi qəlizləşdirir. Diqqət edilsə, sözlükdə belə sözlər həddən artıqdır.Darixtisasları ifadə edən və tərcümə yolu ilə ifadə olunan çoxlu mətnlər var ki, bu mətnlərdə rast gəlinən hər bir sözün “Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü” nə daxil edilməsiarzuolunmazdır. Bu sözləri daşıdığı məna ilə ifadə edən terminlər lüğətləri vardır. Orfoqrafiyasözlüyünə isə dildə olan işlək sözlərinsalınması və həmin sözlərin imla qaydaları öz əksini tapmalıdır.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Real TV bütün ölkəyə yayımlana bilər
21.02.2019, 21:38

Real TV bütün ölkəyə yayımlana bilər

DTX arxivi açdı: Tarixi əhəmiyyətli sertifikatlar təqdim olundu
21.02.2019, 21:28

DTX arxivi açdı: Tarixi əhəmiyyətli sertifikatlar təqdim olundu

Prezident Azərbaycan Əfqanıstan Veteranları İctimai Birliyinə 1 milyon manat ayırdı
21.02.2019, 21:13

Prezident Azərbaycan Əfqanıstan Veteranları İctimai Birliyinə 1 milyon manat ayırdı

Ankarada yeni kanal tikiləcək
21.02.2019, 20:57

Ankarada yeni kanal tikiləcək

İraqda İŞİD-i maliyyələşdirən gizli şəbəkə aşkarlandı
21.02.2019, 20:44

İraqda İŞİD-i maliyyələşdirən gizli şəbəkə aşkarlandı

“Gürcüstan parlamenti Xocalıda törədilmiş qətliamı soyqırımı kimi tanımalıdır” – Gürcü siyasətçi
21.02.2019, 20:27

“Gürcüstan parlamenti Xocalıda törədilmiş qətliamı soyqırımı kimi tanımalıdır” – Gürcü siyasətçi

Avtobus qəzasında yaralananlardan 19-u xəstəxanadadır - Səhiyyə Nazirliyi
21.02.2019, 20:16

Avtobus qəzasında yaralananlardan 19-u xəstəxanadadır - Səhiyyə Nazirliyi

Azərbaycanla İtaliya arasında ticarət dövriyyəsi 10 faiz artıb
21.02.2019, 20:03

Azərbaycanla İtaliya arasında ticarət dövriyyəsi 10 faiz artıb

Ağdaşda canavarlar sürüyə hücum edib - FOTO
21.02.2019, 19:56

Ağdaşda canavarlar sürüyə hücum edib - FOTO

Suriyada PARTLAYIŞ - 15 ölü
21.02.2019, 19:38

Suriyada PARTLAYIŞ - 15 ölü

Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı 2,4 faiz artıb
21.02.2019, 19:23

Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı 2,4 faiz artıb

“Yuventus”un səhmləri “Atletiko”ya məğlubiyyətdən sonra ucuzlaşıb
21.02.2019, 19:17

“Yuventus”un səhmləri “Atletiko”ya məğlubiyyətdən sonra ucuzlaşıb

Sumqayıtdakı qəzada yaralılardan biri hamilədir - RƏSMİ AÇIQLAMA
21.02.2019, 18:55

Sumqayıtdakı qəzada yaralılardan biri hamilədir - RƏSMİ AÇIQLAMA

Türkiyə-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun nümayəndələri BDU-da
21.02.2019, 18:30

Türkiyə-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun nümayəndələri BDU-da

Sumqayıtda avtobus binaya çırpıldı - 31 sərnişin xəstəxanada
21.02.2019, 18:15

Sumqayıtda avtobus binaya çırpıldı - 31 sərnişin xəstəxanada

İnam Kərimov Sabirabadda sakinlərlə görüşəcək
21.02.2019, 18:11

İnam Kərimov Sabirabadda sakinlərlə görüşəcək

Əbülfəs Qarayevin iştirakı ilə dəyirmi masa keçirildi
21.02.2019, 18:09

Əbülfəs Qarayevin iştirakı ilə dəyirmi masa keçirildi

“Cavabdeh şəxslər barəsində tədbir görüləcək” - AÇIQLAMA   
21.02.2019, 18:06

“Cavabdeh şəxslər barəsində tədbir görüləcək” - AÇIQLAMA  

Rezidenturaya ərizə qəbulunun vaxtı uzadıldı
21.02.2019, 17:52

Rezidenturaya ərizə qəbulunun vaxtı uzadıldı

Nazarbayev hökuməti istefaya göndərdi
21.02.2019, 17:49

Nazarbayev hökuməti istefaya göndərdi

Bakıda iki bələdiyyənin sədri istefa verdi
21.02.2019, 17:46

Bakıda iki bələdiyyənin sədri istefa verdi

“Azərbaycanın üzvlüyü ilə bağlı UNEC-də faydalı müzakirələr aparıldı”
21.02.2019, 17:43

“Azərbaycanın üzvlüyü ilə bağlı UNEC-də faydalı müzakirələr aparıldı”

Prezident onların da təqaüdünü artırdı
21.02.2019, 17:40

Prezident onların da təqaüdünü artırdı

Yeni Milli Meşə Proqramının ilkin müzakirəsi aparılır
21.02.2019, 17:34

Yeni Milli Meşə Proqramının ilkin müzakirəsi aparılır

Azərbaycanda 7 minə yaxın Əfqanıstan veteranı var - Ruslan Auşev DTX-dakı tədbirdə   
21.02.2019, 17:34

Azərbaycanda 7 minə yaxın Əfqanıstan veteranı var - Ruslan Auşev DTX-dakı tədbirdə  

İŞİD-in nəzarətindəki sonuncu kənddə döyüşlər başladı - Qruplaşma tarixdən silinəcək?
21.02.2019, 17:10

İŞİD-in nəzarətindəki sonuncu kənddə döyüşlər başladı - Qruplaşma tarixdən silinəcək?

Manat sabah bu məzənnədə olacaq  
21.02.2019, 17:08

Manat sabah bu məzənnədə olacaq  

Xocalıdan olan ana Prezidentdən kömək istədi - MÜRACİƏT
21.02.2019, 17:03

Xocalıdan olan ana Prezidentdən kömək istədi - MÜRACİƏT

Vətənə xidmət vəzifəsi
21.02.2019, 17:01

Vətənə xidmət vəzifəsi

Dövlət Gömrük Komitəsi quzu əti ilə bağlı açıqlama yaydı
21.02.2019, 16:30

Dövlət Gömrük Komitəsi quzu əti ilə bağlı açıqlama yaydı

Əli Əhmədov Dünya Bankının regional direktoru ilə müzakirə apardı
21.02.2019, 16:26

Əli Əhmədov Dünya Bankının regional direktoru ilə müzakirə apardı

Azərbaycan sərhədini pozmaq istəyən 5 əcnəbi saxlanıldı
21.02.2019, 16:21

Azərbaycan sərhədini pozmaq istəyən 5 əcnəbi saxlanıldı

Mehman Əliyevin atası vəfat edib   
21.02.2019, 16:16

Mehman Əliyevin atası vəfat edib  

Kamal Abdulla Metin Yıldızla müzakirə apardı
21.02.2019, 16:13

Kamal Abdulla Metin Yıldızla müzakirə apardı

İcra başçısı Ermənistanla sərhəddə səyyar qəbul keçirdi
21.02.2019, 16:11

İcra başçısı Ermənistanla sərhəddə səyyar qəbul keçirdi

Ülvi Quliyevdən gənclərə ÇAĞIRIŞ
21.02.2019, 16:06

Ülvi Quliyevdən gənclərə ÇAĞIRIŞ

ATƏT-də Xocalı məsələsi qaldırılacaq   
21.02.2019, 15:56

ATƏT-də Xocalı məsələsi qaldırılacaq  

Ağdamda Ermənistanın PUA-sı məhv edildi
21.02.2019, 15:48

Ağdamda Ermənistanın PUA-sı məhv edildi

ATƏT PA-nın İpək Yoluna Dəstək Qrupu mühüm qərarlar qəbul etdi
21.02.2019, 15:43

ATƏT PA-nın İpək Yoluna Dəstək Qrupu mühüm qərarlar qəbul etdi

Venesuelanın Xarici İşlər nazirinin müavini ADU-da
21.02.2019, 15:42

Venesuelanın Xarici İşlər nazirinin müavini ADU-da

Sarkisyanın qardaşının gizləndiyi ölkə məlum oldu
21.02.2019, 15:39

Sarkisyanın qardaşının gizləndiyi ölkə məlum oldu

Magistraturaya qəbul imtahanı keçiriləcək
21.02.2019, 15:35

Magistraturaya qəbul imtahanı keçiriləcək

“Könüllülər Parlamenti - Azərbaycan, 2019” layihəsinin bağlanış mərasimi keçirildi   
21.02.2019, 15:24

“Könüllülər Parlamenti - Azərbaycan, 2019” layihəsinin bağlanış mərasimi keçirildi  

Təhqir və böhtana görə cəzalar sərtləşdirilə bilər - Birinci vitse-spikerdən ANONS
21.02.2019, 15:20

Təhqir və böhtana görə cəzalar sərtləşdirilə bilər - Birinci vitse-spikerdən ANONS

Növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilməyəcək – Ziyafət Əsgərov
21.02.2019, 15:11

Növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilməyəcək – Ziyafət Əsgərov

Almaniyada silahlı insidentdə 2 nəfər öldü
21.02.2019, 15:10

Almaniyada silahlı insidentdə 2 nəfər öldü

“Xalqa sevgi, vətənpərvərlik, humanizm...” - Deputatlar Mehriban Əliyevanın fəaliyyətindən DANIŞDILAR
21.02.2019, 15:04

“Xalqa sevgi, vətənpərvərlik, humanizm...” - Deputatlar Mehriban Əliyevanın fəaliyyətindən DANIŞDILAR

Azərbaycanla Türkiyə Ermənistanla sərhəddə təlim keçirir
21.02.2019, 14:38

Azərbaycanla Türkiyə Ermənistanla sərhəddə təlim keçirir

Bakı metrosunda daha bir YENİLİK
21.02.2019, 14:38

Bakı metrosunda daha bir YENİLİK

Avropada Qarabağ üçün birləşək! - Böyük mitinqə çağırış
21.02.2019, 14:37

Avropada Qarabağ üçün birləşək! - Böyük mitinqə çağırış

ARXİV