24 fevral 2018, Şənbə
Ana Səhifə - GÜNDƏM - “Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü” haqqında düşüncələrim
“Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü” haqqında düşüncələrim
13.02.2018, 11:11

Maarifə Hacıyeva,
UNEC-in professoru,filologiya elmləri doktoru

“Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya şözlüyü” adlı kitabın işıq üzü görməsini müsbət hal kimi qiymətləndirirəm. Bu kitabda təkcə ümumişlək sözlərin deyil, ümumiyyətlə, bir cox işlək sözlərində orfoqrafiya lüğətinə daxil edilməsi təqdir olunmalıdır. Yazıda az işlənən, lakin xalq dilində mövcud olan bir cox sözlər bu qəbildən olan sözlərdir.


Dilimiz haqqındaölkə prezidenti, möhtərəmİlham Əliyev AMEA-nın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş ümumi yığıncaqdakıçıxışında demişdir: “ƏsrlərboyuAzərbaycanxalqını bir xalq kimi qoruyan bizim mədəniyyətimiz, incəsənətimiz, musiqimiz, xalçaçılıq sənətimiz və diğər ənənələrimiz olubdur. Bizim bu sahədəki bütün fəaliyyətimizin əsasında Azərbaycan dili dayanır.Azərbaycan dili bizi bir xalq, millət kimi qoruyub. Əsrlər boyu biz başqa ölkələrin, imperiyaların tərkibində yaşadığımız, müstəqil olmadığımız dövrdə milli dəyərlərimizi, ana dilimizi qoruyub, saxlaya bilmişik. Azərbaycan dilinin saflığını qoruya bilmişik. Ona görə, bu gün bəzi hallarda görəndə ki, dilimizə xaricdən müdaxilələr edilir və bəzi hallardabumüdaxilələrAzərbaycanda da dəstək qazanır, bu, məni doğrudan da çox narahat edir. Azərbaycan dili o qədərzəngindirki, heç bir xarici kəlməyə ehtiyac yoxdur. Bir daha demək istəyirəm ki, biz əsrlər boyu dilimizi qorumuşuq.  Bu gün də qorumalıyıq”.


Məlumdur ki, dilimizdə başqa dillərin təsiri ilə işlənən bir cox sözlər,elmi terminlər, habeləelmvətexnikanın təsiri ilə dildə özünə yer tapır.Yeninəşrolunmuşsözlükdə dəelə sözlərə rast gəlinir ki, bu sözlər dilə zorla gətirilən söztəsiri bağışlayır.Məsələn sözlüyün 41-ci səhifəsində“ballast”, “ballaster”, 165- ci səhifədə  “kamanə”(Bu söz sözlükdə yay kimi işlənmişdir. Halbuki yay sözünü ifadə edən kaman sözüdə vardır). “Kamanə” isə anlaşılmır.213-cüsəhifədə “lampion”lampa” sözünü ifadə etmək üçün işlənmişdir. Onun da qənaətedici olmadığını düşünürəm. 75-ci səhifədə “dalay-lama” sözünündə mənası anlaşılmır.317-ci səhifədə“şüyüm-pinti”sözünün də “pinti”sözü kimi diləgətirilməsi arzuolunmazdır.Çünki dilimizdə“pinti”sözü işləkdir, “şüyüm”üisə bunun müqabilində işlətməkvə ya yazmaq məqsədyönlüdeyildir, çünki dili lüzumsuz dialekt söz kimiağırlaşdırır.

Dilimizin lüğət fondunakeçmiş “ssenari”sözü sözlükdə yer almışdır.Bu sözü biz ifadə edərkən bir “s” ilə söyləyirik.Odur ki, bu sözün və eləcə 303-cüsəhifədəverilmiş“ssenariçi”,“ssenarist”sözlərinin iki“s” ilə yazılmasıarzuolunmazdır.Sözlüyün 41-cisəhifəsindəki “balışağı”,balışüzü” sözlərinin ikisidə eyni mənanı verir.Lakin “balışüzü”sözü dildə daha işlək kəlmədir. Məncə “balışüzü” sözünü işlətmək daha uyğundur.

Dilimizdə “kainat” sözü işlək söz olaraq mövcudolduğu halda“kainat” sözünü ifadə edən “açun” sözü 221-ci səhifədəsözlüyə gətirilmişdir. Eləcə də,25-ci səhifədə “ajur”,26-ci səhifədə “akklimatizə”, 26-ci səhifədə “akva” kimi bir cox sözlərin lüğətə gətirilməsi dilimizi qəlizləşdirir. Diqqət edilsə, sözlükdə belə sözlər həddən artıqdır.Darixtisasları ifadə edən və tərcümə yolu ilə ifadə olunan çoxlu mətnlər var ki, bu mətnlərdə rast gəlinən hər bir sözün “Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü” nə daxil edilməsiarzuolunmazdır. Bu sözləri daşıdığı məna ilə ifadə edən terminlər lüğətləri vardır. Orfoqrafiyasözlüyünə isə dildə olan işlək sözlərinsalınması və həmin sözlərin imla qaydaları öz əksini tapmalıdır.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Nardaran sakini silahını təhvil verib
24.02.2018, 13:57

Nardaran sakini silahını təhvil verib

“Xocalısız 26 il” - FOTOLAR
24.02.2018, 13:46

“Xocalısız 26 il” - FOTOLAR

Gömrük qaydalarını pozan 68 şəxs aşkarlanıb
24.02.2018, 13:42

Gömrük qaydalarını pozan 68 şəxs aşkarlanıb

Azərbaycanda 560 min nəfərin müavinətləri artırılacaq
24.02.2018, 13:36

Azərbaycanda 560 min nəfərin müavinətləri artırılacaq

Tələbələrə ŞAD XƏBƏR – Güzəştli kreditlər veriləcək
24.02.2018, 13:29

Tələbələrə ŞAD XƏBƏR – Güzəştli kreditlər veriləcək

Tacikistan prezidenti bu il Azərbaycana gələcək
24.02.2018, 13:22

Tacikistan prezidenti bu il Azərbaycana gələcək

Moskva Ukraynada qəbul olunan qanuna etiraz etdi
24.02.2018, 13:11

Moskva Ukraynada qəbul olunan qanuna etiraz etdi

Oğruluq etmək istədi, bacaya düşdü
24.02.2018, 13:00

Oğruluq etmək istədi, bacaya düşdü

Azərbaycanlı deputatlar Berlində Xocalı faciəsi ilə bağlı SİMPOZİUMDA
24.02.2018, 12:34

Azərbaycanlı deputatlar Berlində Xocalı faciəsi ilə bağlı SİMPOZİUMDA

Əfv üçün müraciət edənlər ən çox bu cinayətləri törədib - SİYAHI
24.02.2018, 12:31

Əfv üçün müraciət edənlər ən çox bu cinayətləri törədib - SİYAHI

Ağ Evdə həyəcanlı anlar yaşandı
24.02.2018, 12:15

Ağ Evdə həyəcanlı anlar yaşandı

İstirahət günün hava PROQNOZU - Bakıda 10 dərəcə isti olacaq
24.02.2018, 12:11

İstirahət günün hava PROQNOZU - Bakıda 10 dərəcə isti olacaq

Milli Məclisin deputatları Ərdoğanla görüşəcək
24.02.2018, 11:58

Milli Məclisin deputatları Ərdoğanla görüşəcək

Yaşıl təbiət –Sağlam cəmiyyət
24.02.2018, 11:53

Yaşıl təbiət –Sağlam cəmiyyət

Məzahir Pənahovun qardaşı dünyasını dəyişib
24.02.2018, 11:53

Məzahir Pənahovun qardaşı dünyasını dəyişib

Elmar Vəliyəv vətəndaşları qəbul edib
24.02.2018, 11:43

Elmar Vəliyəv vətəndaşları qəbul edib

Bakıda qanunsuz ağac kəsən şəxs tutuldu
24.02.2018, 11:40

Bakıda qanunsuz ağac kəsən şəxs tutuldu

Dövlət Xidmətinin rəisinə ağır itki üz verdi
24.02.2018, 11:35

Dövlət Xidmətinin rəisinə ağır itki üz verdi

Tovuzda DƏHŞƏT – Ərlə arvad diri-diri yandı
24.02.2018, 11:33

Tovuzda DƏHŞƏT – Ərlə arvad diri-diri yandı

Türkiyə ordusu Afrinin bir addımlığında – Mühasirə həlqəsi daralır
24.02.2018, 11:22

Türkiyə ordusu Afrinin bir addımlığında – Mühasirə həlqəsi daralır

Dəb ədəbiyyatı: Dəbiyyat
24.02.2018, 11:13

Dəb ədəbiyyatı: Dəbiyyat

Ağsuda polislər yol qəzasına düşdü
24.02.2018, 11:09

Ağsuda polislər yol qəzasına düşdü

"Taliban" 25 hərbçini öldürdü
24.02.2018, 11:00

"Taliban" 25 hərbçini öldürdü

Rusiya və İran insan ölümlərində İTTİHAM OLUNDU
24.02.2018, 10:46

Rusiya və İran insan ölümlərində İTTİHAM OLUNDU

Milli Məclis 27 yaşayış yerinin adının dəyişdirilməsi məsələsinə baxacaq
24.02.2018, 10:35

Milli Məclis 27 yaşayış yerinin adının dəyişdirilməsi məsələsinə baxacaq

Neft bahalaşdı
24.02.2018, 10:24

Neft bahalaşdı

Kabildə kamikadze hücumu: Ölən və yaralanan var
24.02.2018, 10:09

Kabildə kamikadze hücumu: Ölən və yaralanan var

Myanmada 3 partlayış baş verib
24.02.2018, 09:50

Myanmada 3 partlayış baş verib

Ermənilər atəşkəsi sutka ərzində 120 dəfə pozdu
24.02.2018, 09:42

Ermənilər atəşkəsi sutka ərzində 120 dəfə pozdu

Sabahdan seçicilərə səsvermə vəsiqəsinin verilməsinə başlanılacaq
24.02.2018, 09:33

Sabahdan seçicilərə səsvermə vəsiqəsinin verilməsinə başlanılacaq

DİM-dən dövlət qulluğuna qəbul olmaq istəyənlərə XƏBƏRDARLIQ
24.02.2018, 09:28

DİM-dən dövlət qulluğuna qəbul olmaq istəyənlərə XƏBƏRDARLIQ

Cinayət törətmiş 32 nəfər saxlanıldı – Ötən günün STATİSTİKASI
24.02.2018, 09:14

Cinayət törətmiş 32 nəfər saxlanıldı – Ötən günün STATİSTİKASI

"Boko Haram"  105 məktəblini qaçırıb
24.02.2018, 01:01

"Boko Haram"  105 məktəblini qaçırıb

Uşaq 8 ay adsız qalıb - Video
24.02.2018, 00:45

Uşaq 8 ay adsız qalıb - Video

Hindistan ballistik raketi sınaqdan keçirdi
24.02.2018, 00:24

Hindistan ballistik raketi sınaqdan keçirdi

ARXİV
SORĞU
Hansı supermarketdən alver edirsiniz?
“ARAZ” marketləri(15.1%)
“Bazarstore”(10.1%)
“Neptun” marketləri(2.53%)
“Favorit” marketi(6.32%)
“Makromarket”(2.53%)
“Bizim market”(2.53%)
“Rahat market”(2.53%)
“Bravo” marketləri(13.9%)
“Oba market”(10.1%)
Heç biri - digər mağazalar(34.1%)