22 iyun 2018, Cümə
Ana Səhifə - REPORTAJ - “Təkəlduz tikmək üçün həndəsəni də bilməlisən” - Nadir sənət ustası ilə MÜSAHİBƏ  
“Təkəlduz tikmək üçün həndəsəni də bilməlisən” - Nadir sənət ustası ilə MÜSAHİBƏ   +
03.03.2018, 09:44

Azərbaycanın turizm mərkəzlərindən biri olan Şəki qədim sənətkarlıq nümunələriylə məhşurdur.  Belə sənət növlərindən biri də “Təkəlduz” sənətidir.

        
Təkəlduz qullab, yəni qarmaqla vurulan zəncirli tikişin istifadəsi ilə hazırlanan bədii tikmə növü və üsuludur. Hərfi mənada "tək əllə düz” mənasını verən sənət növünə Avropa dillərində "zəncirli naxış" da deyirlər. Çünki bu tikmə növünün əsasını qədim çağlardan gələn zəncirli tikiş təşkil edir. Özbəkistanda bu naxış növünə "yurma" və "darafş" deyilir.


18-ci əsrdən inkişaf etməyə başlayan bu sənətin əsas nümunələri kişilər tərəfindən işlənilib və hal-hazırda muzeylərdə sərgilənir.


Təkəlduz sənətində əvvəl eskiz çəkilir, sonra  ipək saplarla üərindən işlənilir.


Keçmişdə balınc üzlərində, süfrələrdə, xanımların geyimlərində təkəlduzdan istifadə ediblər. Xanımların geyimlərində  təkəlduz olurdusa bilinirdi ki, həmin xanım varlı ailənin və ya zadəgan qızıdır.


13 ildir bu sənətlə məşğul olan Vəfa Mustafayeva təkəlduz sənətində sapların rənglərinin bir-biri ilə uyğun olmasının mütləq olduğunu qeyd edir.


Modern.az
saytı onunla müsahibəni təqdim edir:

        

- Təkəlduz sənəti ipək saplarla işlənilir. Əvvəlcə eskizi çəkilir, sonra ipək saplarla üərindən tikilir.


- Təkəlduzun əsas xüsusiyyətləri nələrdir?

 

- Əsas naxışlardan ibarətdir. Həm də qara fonda işlənilir. Qara fondan istifadə olunması buradakı rənglər təmasını çox gözəl göstərir.


Bu sənət qışı çox sevir. Qış gecələrində bu işi işləyirik, yayda da sərgiləyirik.  Yayı bu sənət çox sevmir. Çünki, isti hava qalın parçaya təsir edir və tikmək olmur.

İndi biz təkəlduz əl işlərimizi çərçivəyə salırıq ki, müasir olsun,  itib-batmasın.  Çünki hal-hazırda çoxları parça süfrələrdən, balınc üzlərindən istifadə etmirlər.

 

- Hansı növ naxışlardan istifadə edirsiz?

 

- Əsas milli naxışlara üstünlük veririk. Toğrul Nərimanbəyov demiş: “Hər bir sənətkar öz milliliyinə üstünlük verməlidir”. Əgər biz Avropa üslubunda işləsək, biz o sənətin içində itib-batarıq. Ona görə də buta ornamentlərindən, Şəki Xan Sarayının divar naxışlarındakı naxışlardan daha çox istifadə edirik. Gələn turistlərə də bunu təbliğ edirik. Biz onlara  Xan Sarayının divar naxışlarından çəkilmiş naxış olduğunu deyəndə onlara maraqlı gəlir və onu almağa çalışırlar.

Keçmişdə təkəlduz naxışları vasitəsilə insanlar bir-biriylə danışıblar. Yəni, xanım  öz sevdiyinə yaylığın üzərinə naxış çəkib verirdi, oğlan da xanımın nə dediyini o naxışla bilirdi. Azərbaycan naxışları o qədər zəngindir ki, onlar danışırlar.

 

- Təkəlduz tikmək üçün nələri öyrənmək lazımdır?

 

- Həndəsəni də bilməlisən. Çünki, həndəsəni bilməsən, 1santimetr əskik və ya artıq  olsa, naxışlar əyri alınacaq. Həmçinin rəssamlıq qabiliyyətin də olmalıdır. Ona görə ki, əvvəl eskiz çəkilir.Eskiz düz çəkilməlidir ki, naxışlar əyri alınmasın.


- Keçmiş və müasir təkəlduz sənətkarlarının üslublarında fərqlər varmı?

        

- Parçanı biz də saxnağa keçiririk. Keçmişdə də yumru formada saxnağ olub. Parçanı ona keçirib eskiz çəkilib, sonra indiki kimi naxışlar həmin eskiz əsasında tikilib.

        

- Hansı sərgilərdə iştirak etmisiz?  

 

- Heydər Əliyev Fondu tərəfindən təkəlduz sənəti bütün dünyada sərgilərdə sərgilənir. Bu sənətə görə Fransada, Kolmarda, Moskvada olmuşuq. Sərgilərdə təbliğ etmişik. Mən orada gördüm ki, xaricilər çox maraq göstərir. HəttaFransada master klass zamanı təkəlduz tikəndə onlar maraqlanıb xahiş edirdilər ki, təkəlduz iynəsini göstərək görsünlər, bu iynə fərqli iynədirmi?

        

- Bəs sərgilər zamanı xaricilər bu sənəti öyrənmək üçün sizə müraciət edirdilər?

        

- Fransada olanda biz turistlərə,xaricilərə master-klass keçdik və onlara dedik ki, əgər siz bu işləri tikib-qurtarsanız bunları sizə hədiyyə edəcəyik. Eləsi oldu maraq göstərib tikdi, tikə bilməyənlərə də köməklik edib qurtarıb onlara hədiyyə verdik.

        

- Mükafatlarınız təkəlduz sənətiylə bağlıdır, yoxsa başqa mükafatlarınız da var?

 

- 2015-ci il I avropa Oyunlarında, Formula 1 yarışlarında master-klass keçdiyimizə görə fəxri diplomlarla mükafatlandırılmışıq. Biz bacımla tək təkəlduz sənətiylə kifayətlənmirik. Bizim 3D formatında kuklalar əl işlərimiz var.O işlərə görə də I yerə layiq görülübGənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən mükafatlandırılmışdıq.

        

- Neçə tələbəniz var?

 

- Çox deyil. Çünki vaxt yoxdur. İki dənə tələbəm var. Biri demək olar ki, sənətkar kimi fəaliyyət göstərir. Biri də ki bacımın qızıdır.


- Tələbələrinizə nələri məsləhət görərdiz?

 

- Tələbələrimə məsləhət görərdim ki, tələsməsinlər.Yəni, sənətə gələn kimi “sənətkaram” deməsinlər.Mən özümə də sənətkar demirəm. Çünki işlərə digər insanlar baxıb qiymət verməlidirlər. Satmaq üçün yox, sənətdə qalmaq üçün işləsinlər.

Bir də ki deməsinlər mən hər şeyi bilirəm. Çünki işlədikcə yeniliklər öyrənirsən. Yəni, deyirsən ki, belə tiksəydim asan olardı, sapı belə çıxartsaydım daha rahat olardı.

 

Tərlan YUSİF


VIDEO
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Gürcüstanda daha 3 nazirlik ləğv olunacaq
22.06.2018, 00:59

Gürcüstanda daha 3 nazirlik ləğv olunacaq

Nazirlər Kabineti ezamiyyə xərclərinin normalarını artırdı
22.06.2018, 00:48

Nazirlər Kabineti ezamiyyə xərclərinin normalarını artırdı

Beş ayda Azərbaycana 7294 avtomobil idxal edilib
22.06.2018, 00:29

Beş ayda Azərbaycana 7294 avtomobil idxal edilib

Azərbaycan neftinin 1 bareli 76 dollara çatır
22.06.2018, 00:13

Azərbaycan neftinin 1 bareli 76 dollara çatır

Dünya Çempionatı-2018: Xorvatiya Argentinaya şans vermədi
21.06.2018, 23:57

Dünya Çempionatı-2018: Xorvatiya Argentinaya şans vermədi

Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında yoqa məşğələsi - FOTOLAR
21.06.2018, 23:37

Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında yoqa məşğələsi - FOTOLAR

Dünya Çempionatı-2018: Qırmızı vərəqə alan futbolçu ölümlə hədələnir
21.06.2018, 23:20

Dünya Çempionatı-2018: Qırmızı vərəqə alan futbolçu ölümlə hədələnir

“Azərbaycan vətəndaşları qul deyil” - Çingiz Qənizadə:
21.06.2018, 23:06

“Azərbaycan vətəndaşları qul deyil” - Çingiz Qənizadə:

Metroda döyülən şortikli qız axtarılır
21.06.2018, 22:53

Metroda döyülən şortikli qız axtarılır

Gecə klubunda atışma: 2 ölü
21.06.2018, 22:42

Gecə klubunda atışma: 2 ölü

Qardaş türmədə görüşünə gəlməyən qardaşını bıçaqladı
21.06.2018, 22:29

Qardaş türmədə görüşünə gəlməyən qardaşını bıçaqladı

Şəmkirdə musiqiçilər qəzaya düşdü
21.06.2018, 22:14

Şəmkirdə musiqiçilər qəzaya düşdü

Azərbaycanda narkotik istifadəçiləri arasında azyaşlılar da var
21.06.2018, 21:58

Azərbaycanda narkotik istifadəçiləri arasında azyaşlılar da var

Paşinyana qarşı qaldırılan cinayət işi bağlanıb
21.06.2018, 21:43

Paşinyana qarşı qaldırılan cinayət işi bağlanıb

Şirkət rəhbəri işdə məhəbbət məcarasına görə istefaya getdi
21.06.2018, 21:30

Şirkət rəhbəri işdə məhəbbət məcarasına görə istefaya getdi

Bakıda körpənin boğazından qəpik belə çıxarıldı - Video
21.06.2018, 21:16

Bakıda körpənin boğazından qəpik belə çıxarıldı - Video

Dünya Çempionatı-2018: Fransaya uduzan Peru üçün də çempionat bitdi - VİDEO
21.06.2018, 20:59

Dünya Çempionatı-2018: Fransaya uduzan Peru üçün də çempionat bitdi - VİDEO

UNEC rektoru Akif Əlizadənin təkliflərini dəstəklədi
21.06.2018, 20:44

UNEC rektoru Akif Əlizadənin təkliflərini dəstəklədi

 “Ovannisyan axmaq şərhləri ilə insanları təəccübləndirir”-Vaqif Dərgahlı   
21.06.2018, 20:27

 “Ovannisyan axmaq şərhləri ilə insanları təəccübləndirir”-Vaqif Dərgahlı  

“Qarabağ” bu qapıçıya 600 min ödəməyə hazırdır
21.06.2018, 20:15

“Qarabağ” bu qapıçıya 600 min ödəməyə hazırdır

“Araz” supermarketin işçisinin qətl səbəbi ...
21.06.2018, 20:01

“Araz” supermarketin işçisinin qətl səbəbi ...

Neftçalada 19 yaşlı gənc özünü asdı
21.06.2018, 20:00

Neftçalada 19 yaşlı gənc özünü asdı

Füzulidə raket hissəsi tapılıb - FOTO
21.06.2018, 19:45

Füzulidə raket hissəsi tapılıb - FOTO

BMT-nin qətnamələrinin icrası ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinə həvalə edilib
21.06.2018, 19:34

BMT-nin qətnamələrinin icrası ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinə həvalə edilib

Azərbaycanda sosial müdafiə və sosial təminat xərcləri 7%-ə yaxın artırılır
21.06.2018, 19:22

Azərbaycanda sosial müdafiə və sosial təminat xərcləri 7%-ə yaxın artırılır

Vahid Ələkbərovdan neftin qiyməti ilə bağlı PROQNOZ - 100 dollara çatmayacaq
21.06.2018, 19:05

Vahid Ələkbərovdan neftin qiyməti ilə bağlı PROQNOZ - 100 dollara çatmayacaq

Onlar UNEC-i seçir
21.06.2018, 18:51

Onlar UNEC-i seçir

Abşeronda piyadanı avtomobil vurub öldürdü
21.06.2018, 18:49

Abşeronda piyadanı avtomobil vurub öldürdü

Azərbaycanda universitetin girişində sütunlu tavan çöküb
21.06.2018, 18:43

Azərbaycanda universitetin girişində sütunlu tavan çöküb

Baş nazirin birinci müavini vəzifəsindən azad edildi
21.06.2018, 18:39

Baş nazirin birinci müavini vəzifəsindən azad edildi

Sumqayıtda məcburi köçkün ailələri üçün tikilən bina bu il YEKUNLAŞACAQ
21.06.2018, 18:32

Sumqayıtda məcburi köçkün ailələri üçün tikilən bina bu il YEKUNLAŞACAQ

Dəmirçi-Lahıc avtomobil yolunun tikintisinə 13,7 milyon manat ayrılıb
21.06.2018, 18:26

Dəmirçi-Lahıc avtomobil yolunun tikintisinə 13,7 milyon manat ayrılıb

64800 şagird üçün keçirilən buraxılış imtahanı başa çatıb
21.06.2018, 18:23

64800 şagird üçün keçirilən buraxılış imtahanı başa çatıb

İçərişəhərdə gənc rəssamlar üçün incəsənət müsabiqəsi
21.06.2018, 18:18

İçərişəhərdə gənc rəssamlar üçün incəsənət müsabiqəsi

Cocuq Mərcanlıya daha 50 ailə köçürülüb
21.06.2018, 18:14

Cocuq Mərcanlıya daha 50 ailə köçürülüb

ARXİV
SORĞU
Hansı ölkə dünya çempionu olacaq?
Argentina(15.0%)
Braziliya(24.5%)
Almaniya(11.3%)
İngiltərə(3.14%)
Portuqaliya(11.9%)
İspaniya(4.40%)
Fransa(5.03%)
Belçika(1.88%)
Seneqal(3.14%)
Rusiya(19.4%)