20 aprel 2018, Cümə
Ana Səhifə - REPORTAJ - “Təkəlduz tikmək üçün həndəsəni də bilməlisən” - Nadir sənət ustası ilə MÜSAHİBƏ  
“Təkəlduz tikmək üçün həndəsəni də bilməlisən” - Nadir sənət ustası ilə MÜSAHİBƏ   +
03.03.2018, 09:44

Azərbaycanın turizm mərkəzlərindən biri olan Şəki qədim sənətkarlıq nümunələriylə məhşurdur.  Belə sənət növlərindən biri də “Təkəlduz” sənətidir.

        
Təkəlduz qullab, yəni qarmaqla vurulan zəncirli tikişin istifadəsi ilə hazırlanan bədii tikmə növü və üsuludur. Hərfi mənada "tək əllə düz” mənasını verən sənət növünə Avropa dillərində "zəncirli naxış" da deyirlər. Çünki bu tikmə növünün əsasını qədim çağlardan gələn zəncirli tikiş təşkil edir. Özbəkistanda bu naxış növünə "yurma" və "darafş" deyilir.


18-ci əsrdən inkişaf etməyə başlayan bu sənətin əsas nümunələri kişilər tərəfindən işlənilib və hal-hazırda muzeylərdə sərgilənir.


Təkəlduz sənətində əvvəl eskiz çəkilir, sonra  ipək saplarla üərindən işlənilir.


Keçmişdə balınc üzlərində, süfrələrdə, xanımların geyimlərində təkəlduzdan istifadə ediblər. Xanımların geyimlərində  təkəlduz olurdusa bilinirdi ki, həmin xanım varlı ailənin və ya zadəgan qızıdır.


13 ildir bu sənətlə məşğul olan Vəfa Mustafayeva təkəlduz sənətində sapların rənglərinin bir-biri ilə uyğun olmasının mütləq olduğunu qeyd edir.


Modern.az
saytı onunla müsahibəni təqdim edir:

        

- Təkəlduz sənəti ipək saplarla işlənilir. Əvvəlcə eskizi çəkilir, sonra ipək saplarla üərindən tikilir.


- Təkəlduzun əsas xüsusiyyətləri nələrdir?

 

- Əsas naxışlardan ibarətdir. Həm də qara fonda işlənilir. Qara fondan istifadə olunması buradakı rənglər təmasını çox gözəl göstərir.


Bu sənət qışı çox sevir. Qış gecələrində bu işi işləyirik, yayda da sərgiləyirik.  Yayı bu sənət çox sevmir. Çünki, isti hava qalın parçaya təsir edir və tikmək olmur.

İndi biz təkəlduz əl işlərimizi çərçivəyə salırıq ki, müasir olsun,  itib-batmasın.  Çünki hal-hazırda çoxları parça süfrələrdən, balınc üzlərindən istifadə etmirlər.

 

- Hansı növ naxışlardan istifadə edirsiz?

 

- Əsas milli naxışlara üstünlük veririk. Toğrul Nərimanbəyov demiş: “Hər bir sənətkar öz milliliyinə üstünlük verməlidir”. Əgər biz Avropa üslubunda işləsək, biz o sənətin içində itib-batarıq. Ona görə də buta ornamentlərindən, Şəki Xan Sarayının divar naxışlarındakı naxışlardan daha çox istifadə edirik. Gələn turistlərə də bunu təbliğ edirik. Biz onlara  Xan Sarayının divar naxışlarından çəkilmiş naxış olduğunu deyəndə onlara maraqlı gəlir və onu almağa çalışırlar.

Keçmişdə təkəlduz naxışları vasitəsilə insanlar bir-biriylə danışıblar. Yəni, xanım  öz sevdiyinə yaylığın üzərinə naxış çəkib verirdi, oğlan da xanımın nə dediyini o naxışla bilirdi. Azərbaycan naxışları o qədər zəngindir ki, onlar danışırlar.

 

- Təkəlduz tikmək üçün nələri öyrənmək lazımdır?

 

- Həndəsəni də bilməlisən. Çünki, həndəsəni bilməsən, 1santimetr əskik və ya artıq  olsa, naxışlar əyri alınacaq. Həmçinin rəssamlıq qabiliyyətin də olmalıdır. Ona görə ki, əvvəl eskiz çəkilir.Eskiz düz çəkilməlidir ki, naxışlar əyri alınmasın.


- Keçmiş və müasir təkəlduz sənətkarlarının üslublarında fərqlər varmı?

        

- Parçanı biz də saxnağa keçiririk. Keçmişdə də yumru formada saxnağ olub. Parçanı ona keçirib eskiz çəkilib, sonra indiki kimi naxışlar həmin eskiz əsasında tikilib.

        

- Hansı sərgilərdə iştirak etmisiz?  

 

- Heydər Əliyev Fondu tərəfindən təkəlduz sənəti bütün dünyada sərgilərdə sərgilənir. Bu sənətə görə Fransada, Kolmarda, Moskvada olmuşuq. Sərgilərdə təbliğ etmişik. Mən orada gördüm ki, xaricilər çox maraq göstərir. HəttaFransada master klass zamanı təkəlduz tikəndə onlar maraqlanıb xahiş edirdilər ki, təkəlduz iynəsini göstərək görsünlər, bu iynə fərqli iynədirmi?

        

- Bəs sərgilər zamanı xaricilər bu sənəti öyrənmək üçün sizə müraciət edirdilər?

        

- Fransada olanda biz turistlərə,xaricilərə master-klass keçdik və onlara dedik ki, əgər siz bu işləri tikib-qurtarsanız bunları sizə hədiyyə edəcəyik. Eləsi oldu maraq göstərib tikdi, tikə bilməyənlərə də köməklik edib qurtarıb onlara hədiyyə verdik.

        

- Mükafatlarınız təkəlduz sənətiylə bağlıdır, yoxsa başqa mükafatlarınız da var?

 

- 2015-ci il I avropa Oyunlarında, Formula 1 yarışlarında master-klass keçdiyimizə görə fəxri diplomlarla mükafatlandırılmışıq. Biz bacımla tək təkəlduz sənətiylə kifayətlənmirik. Bizim 3D formatında kuklalar əl işlərimiz var.O işlərə görə də I yerə layiq görülübGənclər və İdman Nazirliyi tərəfindən mükafatlandırılmışdıq.

        

- Neçə tələbəniz var?

 

- Çox deyil. Çünki vaxt yoxdur. İki dənə tələbəm var. Biri demək olar ki, sənətkar kimi fəaliyyət göstərir. Biri də ki bacımın qızıdır.


- Tələbələrinizə nələri məsləhət görərdiz?

 

- Tələbələrimə məsləhət görərdim ki, tələsməsinlər.Yəni, sənətə gələn kimi “sənətkaram” deməsinlər.Mən özümə də sənətkar demirəm. Çünki işlərə digər insanlar baxıb qiymət verməlidirlər. Satmaq üçün yox, sənətdə qalmaq üçün işləsinlər.

Bir də ki deməsinlər mən hər şeyi bilirəm. Çünki işlədikcə yeniliklər öyrənirsən. Yəni, deyirsən ki, belə tiksəydim asan olardı, sapı belə çıxartsaydım daha rahat olardı.

 

Tərlan YUSİF


VIDEO
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azarkeşlər futbolçunun boğazını kəsdilər
20.04.2018, 00:16

Azarkeşlər futbolçunun boğazını kəsdilər

Lənkəranda evdə partlayış: ağır yaralı var
20.04.2018, 00:03

Lənkəranda evdə partlayış: ağır yaralı var

Məşhur aktyor Ermənistana səfər edəcəyi ilə bağlı xəbərləri inkar etdi
19.04.2018, 23:58

Məşhur aktyor Ermənistana səfər edəcəyi ilə bağlı xəbərləri inkar etdi

Azərbaycanın bu bölgəsi silkələndi: Əhali təşviş içində   
19.04.2018, 23:37

Azərbaycanın bu bölgəsi silkələndi: Əhali təşviş içində  

Neftin qiyməti 100 dolları ötəcəkmi? - PROQNOZ
19.04.2018, 23:26

Neftin qiyməti 100 dolları ötəcəkmi? - PROQNOZ

İlon Mask planetləri axtarmaq üçün kosmosa peyk göndərdi
19.04.2018, 23:15

İlon Mask planetləri axtarmaq üçün kosmosa peyk göndərdi

Şenol Günəşin başı yarıldı - Derbi yarımçıq qaldı 
19.04.2018, 23:13

Şenol Günəşin başı yarıldı - Derbi yarımçıq qaldı 

Türkiyə parlamenti erkən seçkilərin keçirilməsi haqqında qərarı təsdiqlədi
19.04.2018, 22:57

Türkiyə parlamenti erkən seçkilərin keçirilməsi haqqında qərarı təsdiqlədi

İraq Suriyanı bombaladı
19.04.2018, 22:45

İraq Suriyanı bombaladı

Erməni əsgərləri maykasız və tumansızdır - Paşinyan ordunu ifşa etdi
19.04.2018, 22:34

Erməni əsgərləri maykasız və tumansızdır - Paşinyan ordunu ifşa etdi

Almaniyada azərbaycanlı iş adamının bank hesabına səhvən 128 milyon avro köçürdülər -  Amma görün,  o, nə etdi...
19.04.2018, 22:20

Almaniyada azərbaycanlı iş adamının bank hesabına səhvən 128 milyon avro köçürdülər -  Amma görün,  o, nə etdi...

Nüfuzlu elmi mükafatın builki laureatlarının adları açıqlanıb
19.04.2018, 21:58

Nüfuzlu elmi mükafatın builki laureatlarının adları açıqlanıb

Bakıda ən yaxşı tələbələrə Moskva merinin təqaüdü təyin edilib
19.04.2018, 21:51

Bakıda ən yaxşı tələbələrə Moskva merinin təqaüdü təyin edilib

Azərbaycanın ali məktəblərində gürcü dili mərkəzi yaradıla bilər
19.04.2018, 21:42

Azərbaycanın ali məktəblərində gürcü dili mərkəzi yaradıla bilər

Azərbaycanlı məşqçilər dünya reytinqində irəlilədi
19.04.2018, 21:26

Azərbaycanlı məşqçilər dünya reytinqində irəlilədi

"Vüqar Həşimov mənə heç-heçə təklif etmişdi" - Şəhriyar Məmmədyarov
19.04.2018, 21:20

"Vüqar Həşimov mənə heç-heçə təklif etmişdi" - Şəhriyar Məmmədyarov

Bakıda tozun miqdarı normadan 26 faiz yuxarıdır- NAZİRLİK
19.04.2018, 20:50

Bakıda tozun miqdarı normadan 26 faiz yuxarıdır- NAZİRLİK

Avropa Komissiyasının rəhbəri Azərbaycan prezidentini təbrik etdi
19.04.2018, 20:25

Avropa Komissiyasının rəhbəri Azərbaycan prezidentini təbrik etdi

Yaponiya Rusiyadan 4 adanı tələb edir 
19.04.2018, 20:18

Yaponiya Rusiyadan 4 adanı tələb edir 

Keçmiş MTN generalının apellyasiya şikayəti təmin edilməyib
19.04.2018, 20:07

Keçmiş MTN generalının apellyasiya şikayəti təmin edilməyib

Beynəlxalq Sərgilər Bürosunun missiyasının Bakıya səfəri YEKUNLAŞDI
19.04.2018, 20:07

Beynəlxalq Sərgilər Bürosunun missiyasının Bakıya səfəri YEKUNLAŞDI

““Expo 2025”-ə ev sahibliyi etmək Azərbaycana 765 min avroya başa gələcək”
19.04.2018, 19:49

““Expo 2025”-ə ev sahibliyi etmək Azərbaycana 765 min avroya başa gələcək”

Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir
19.04.2018, 18:57

Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir

19.04.2018, 18:47

"Xalqımız son 15  ildə görülən işlərə öz yüksək qiymətini verdi"

Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib
19.04.2018, 18:44

Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib

XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır
19.04.2018, 18:39

XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır

Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - FOTO
19.04.2018, 18:32

Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - FOTO

Sumqayıtda mənzildən qadın meyiti tapılıb
19.04.2018, 18:18

Sumqayıtda mənzildən qadın meyiti tapılıb

Kubada Kastro erası başa çatdı
19.04.2018, 18:07

Kubada Kastro erası başa çatdı

Səlim Müslümov şəhid və itkin ailələrinə 11 minlik ödənişlərdən danışdı
19.04.2018, 17:53

Səlim Müslümov şəhid və itkin ailələrinə 11 minlik ödənişlərdən danışdı

Dünyanın ən yaşlı kişisi çarpayıdan yıxılıb öldü
19.04.2018, 17:49

Dünyanın ən yaşlı kişisi çarpayıdan yıxılıb öldü

Vikipediya-da “Başlıbel faciəsi” haqqında məqalə yaradılıb
19.04.2018, 17:34

Vikipediya-da “Başlıbel faciəsi” haqqında məqalə yaradılıb

Azərbaycanda 66 tibb işçisi məsuliyyətə cəlb edilib
19.04.2018, 17:31

Azərbaycanda 66 tibb işçisi məsuliyyətə cəlb edilib

Erməni əsilli milyarder həbs olundu
19.04.2018, 17:27

Erməni əsilli milyarder həbs olundu

Gürcüstan Prezidentindən İlham Əliyevə TƏBRİK
19.04.2018, 17:12

Gürcüstan Prezidentindən İlham Əliyevə TƏBRİK

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(11.7%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(5.88%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(0%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(70.5%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(2.94%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(8.82%)