16 dekabr 2018, Bazar
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - “Bəzən autizmli uşağı olan valideynlər intihara əl atırlar” – Psixoloqla MÜSAHİBƏ
“Bəzən autizmli uşağı olan valideynlər intihara əl atırlar” – Psixoloqla MÜSAHİBƏ
02.04.2018, 16:26

2 Aprel Dünya Autizm Məlumatlandırma Günüdür. Bizim ölkədə bu aksiyaya qoşulanlar sırasındadır. Mütəxəssislər bu sindromdan danışarkən xəstəliyi daşıyan uşaqlarla yanaşı onların valideynləri ilə də psixoloqların işləməsini vacib sayırlar.

 

Əsas səbəb budur ki, ata və ana ömür boyu  övladına nəzrət etməli, onu gözündən kənar qoymamalıdır, bir sözlə təmkinli yanaşmalıdılar. Psixoloq-psixoterapevt Xanım Niftəlyeva da Modern.az saytına bu sindroma yanaşmanın fərqliliklərindən danışıb.

 

- Autizmlə bağlı ekspertlər danışanda ilk olaraq belə bir fikir irəli sürür ki, bu uşaqlarla mütləq psixiatrlar, psixoloqlar çalışmalıdır. Bu uşaqlar digər pasiyentlərdən nə ilə fərqlənir? Ümumiyyətlə onlarla psixoloqlarn çalışması nə dərəcədə effekt verir?

 

- Autizm uşaqlıq dövrünün 2-3 yaşından sonra ortaya çıxan bir narahatlıqdır. Uşağın danışmasının gecikməsi, göz təmasını qura bilməməsi, beyin inkişafının gecikməsi kimi simptomlarla müşahidə olunur. Metabolizmanın pozulması da müşahidə olunur. Autizm inkişaf etməmiş bir beynin inkişaf edən bir beynin etdiklərini edə bilməməsidir. Necə ki, bir uşaq əvvəlcə iməkləyib sonra yeriməyə başlayır. Autizm olan uşaqlarda  sosial bacarıqlar, ünsiyyətdə çətinlik çəkmə  özünü göstərir. Burda ən çox diqqət çəkən məqam odur ki, qız uşaqları ilə müqayisədə oğlan uşaqlarında daha çox bu simptoma rast gəlinir. Yəni 1-in 4-ə olan nisbəti kimi götürmək olar bunu. Bu cür uşaqlarla işləmək normal pasientlə işləməkdən çətindir. Bu uşaqlarla yalnız psixoloqlar deyil, defektoloqlar, loqopedlər məşğul olmalıdır. Hətta onların daxilindəki xüsusi bacarıqları üzə çıxarıb məşğul olmaq lazımdır. Onların sadəcə daxilindəki potensialı üzə çıxarıb inkişaf etdirmək lazımdır.

 

- Bu uşaqlarla işləyəndə onların  sizə adekvat cavabları nə olur? Valideynlərə nə məsləhət görürsünüz? Onlar hansı problemlərlə üzləşə bilərlər?

 

- Qeyd etmək istərdim ki, uşaqların valideynləri ilə də məşğul olmaq lazımdır. Çünki ilk travmanı alan valideynlər olur. Çox təəssüf hissi ilə qeyd etmək istərdim ki, bizdə cəmiyyət autizm sindromlu bir uşaq görəndə onlardan qaçmağa, ehtiyat etməyə, qorxmağa başlayır. Onlar vəhşi deyil, dəli deyil, qatil deyillər. Onlar da bizdən biridirlər. Sadəcə fərqlidirlər. Hər birimiz kimi onların da bu cəmiyyətdə haqqı var. Əyləncə məkanlarından, parklardan, teatr və kinolardan istifadə etməyə haqları ar. Bəzən müşahidə edirəm ki, çoxu autizm deyəndə onu yoluxucu xəstəlik kimi, hər hansı bir öldürücü xəstəlik kimi başa düşür. Autizmli uşaqların ata-anasını görəndə sanki yazığı gəlmiş kimi onlara münasibət yaranır, yaxud da onlardan çəkinib, ehtiyat edirmiş kimi münasibət yaranır.

 

Bu da bizdə maariflənmənin, autizm sindromu haqqında məlumatın az olmasından irəli gəlir. Ötən Ramazan ayında bizim autizm sindromlu uşaqlarla görüşümüz oldu, iftar süfrəsi təşkil etdik. Ordan valideynlərin gözündə cəmiyyətin onların övladını qəbul etməsinin sevinci oxunurdu. Amma yenə də həmin tədbirin televiziyalarda işıqlandırılması ilə bağlı  soruşurdular. Çünki onlar heç kimin övladlarının autizmli olmasını istəmirlər. Bu da cəmiyyətin qınağından irəli gəlir. Ona görə də mən ailələrə, xüsusi ilə analara onu demək istərdim ki, autizmli övladınız varsa, ilk növbədə özünüz psixoloji cəhətdən sağlam, güclü olmalısınız. Ətrafı deyil, özünüzü, övladınızı düşünməlisiniz. Çünki o cür uşaqlar sevgi, qayğı ilə bəslənməlidir. Psixoloqla keçirilən bir neçə saatdan əlavə, valideyn özü də evdə övladının psixoloqu olmalıdır. Onlarla xüsusi məşğul olmalıdır, qayğı, diqqət, nəvaziş göstərməlidir. Beyinlə əlaqəli xəstəlik olsa da, bağırsaq pozğunluqları da olur. Ona görə də onların xüsusi dietaya ehtiyacı var.

 

- Autizm sindromuna tutulan insanlardan ətrafa qarşı hər hansı neqativ hərəkətlər gözlənilirmi? Onlara qarşı ehtiyatlı olmaq lazımdır, yoxsa necə?

 

- Onlar bəzən öz aləmlərinə qapılır. Deyirlər ki, onları cəmiyyətə adaptasiya etmək lazımdır. Amma cəmiyyətdə onlar qeyri-adi hərəkət edən anormal kimi görünə bilərlər. Axı onların hərəkəti sığortalanmayıb. Autizmli uşaqlar vəhşi deyil, onlardan qorunmaq lazım deyil. Biz onlara nə qədər qucaq açsaq, nə qədər sevgi versək, nə qədər qayğı göstərsək, onlar da öz daxillərindəki potensialı, gücü ortaya çıxarıb daha yaxşı nəticələr ortaya qoyacaq. Bu həm müalicəvi, həm də cəmiyyətdə özlərini formalaşdırmaq baxımından müsbət təsir göstərəcək. Hətta bəzən autizmli uşağı olan valideynlər depressiyaya düşür. Bəzən intiharı da düşünürlər.

Tarixə nəzər saldıqda bəzi dahilərin, tarixi şəxiyyətlərin də autizmdən əziyyət çəkdiyinin şahidi olacağıq. Bunu nəzərə alıb öz övladımızın da gələcəkdə dahi şəxsiyyət olacağını düşünək. Övladımıza psixoloji, sosioloji yardım göstərməyə çalışaq. Autizmin bir xəstəlik olmadığı, bu sindromlu uşaqların fərqli biri olduğu başa düşülür.

 

- Bir psixoloq bütün sahələrlə məşğul ola bilər?

 

- Bəzən psixoloqların əksəriyyəti pasient azlığından, ya hər hansı bir səbəbdən bütün psixologiyanın sahələri ilə məşğul olduqlarını, bacardıqlarını deyirlər. Amma mən deyərdim ki, bu heç bir qaydaya uyğun deyil. Həm etik baxımından, həm də psixologiyanın özünün sahələri var. Ailə terapiyası, cinsəl terapiya, autizm sindromu, daun sindromu ilə məşğul olan terapistlər var, həmçinin də panik attak, depressiv hal, nevrozlar, fobiyalar var. Bunların hamısı ilə bir psixoloq məşğul ola bilməz.

 

Əvəz ZEYNALOV 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
“Qəbələ” “Sabah”ı məğlub etdi
16.12.2018, 18:12

“Qəbələ” “Sabah”ı məğlub etdi

 Zurabişvili: “Qafqazda sülh və sabitliyin bərqərar olmasına ehtiyac var”
16.12.2018, 18:10

 Zurabişvili: “Qafqazda sülh və sabitliyin bərqərar olmasına ehtiyac var”

Afrində terror aktı: 5 ölü, 20 yaralı
16.12.2018, 17:27

Afrində terror aktı: 5 ölü, 20 yaralı

Türkiyədə yaşayan azərbaycanlılarla görüş keçirilib -  FOTOLAR
16.12.2018, 17:10

Türkiyədə yaşayan azərbaycanlılarla görüş keçirilib -  FOTOLAR

Azərbaycanda istehsal olunan müdafiə təyinatlı məmulatların həcmi 33 dəfə artıb
16.12.2018, 16:47

Azərbaycanda istehsal olunan müdafiə təyinatlı məmulatların həcmi 33 dəfə artıb

Gürcüstanın ilk qadın prezidenti and içib
16.12.2018, 16:33

Gürcüstanın ilk qadın prezidenti and içib

İndoneziyada 5,9 bal gücündə zəlzələ
16.12.2018, 16:07

İndoneziyada 5,9 bal gücündə zəlzələ

Meriya parklanma yerlərini niyə təhvil vermir?...
16.12.2018, 15:49

Meriya parklanma yerlərini niyə təhvil vermir?...

Rəssam Hitler - Fürerin çəkdiyi PORTRET   
16.12.2018, 15:11

Rəssam Hitler - Fürerin çəkdiyi PORTRET  

Müşfiq Ələsgərlinin oğurlanmış velosipedi tapıldı - FOTO   
16.12.2018, 15:08

Müşfiq Ələsgərlinin oğurlanmış velosipedi tapıldı - FOTO  

Türkiyədə şəkər komasına düşmüş azərbaycanlının öldürüldüyü məlum olub
16.12.2018, 15:00

Türkiyədə şəkər komasına düşmüş azərbaycanlının öldürüldüyü məlum olub

İsveçrədə avtobus qəzası: 1 ölü, 40 yaralı
16.12.2018, 14:07

İsveçrədə avtobus qəzası: 1 ölü, 40 yaralı

Gürcüstanda müxalifətlə polis arasında qarşıdurma olub
16.12.2018, 13:16

Gürcüstanda müxalifətlə polis arasında qarşıdurma olub

Sabahın HAVASI: Qar yağacaq
16.12.2018, 12:58

Sabahın HAVASI: Qar yağacaq

Gürcüstanın yeni prezidenti bu gün and içəcək
16.12.2018, 12:35

Gürcüstanın yeni prezidenti bu gün and içəcək

Ramil Usubov rəisi sərəncama göndərdi
16.12.2018, 12:13

Ramil Usubov rəisi sərəncama göndərdi

Azərbaycanlı kişilər evlənəndə ən çox rus və ukraynalı qızlara üstünlük verirlər
16.12.2018, 12:03

Azərbaycanlı kişilər evlənəndə ən çox rus və ukraynalı qızlara üstünlük verirlər

Qəhrəmanı dəlidən?...   
16.12.2018, 11:56

Qəhrəmanı dəlidən?...  

Oğul anasını küçənin ortasında bıçaqlayıb -  BƏRDƏDƏ - FOTOLAR
16.12.2018, 11:55

Oğul anasını küçənin ortasında bıçaqlayıb -  BƏRDƏDƏ - FOTOLAR

Sehirli barmaqların ABŞ möcüzəsi   
16.12.2018, 11:41

Sehirli barmaqların ABŞ möcüzəsi  

Çində 5,7 bal gücündə zəlzələ
16.12.2018, 11:30

Çində 5,7 bal gücündə zəlzələ

İndoneziyada vulkan püskürdü
16.12.2018, 11:05

İndoneziyada vulkan püskürdü

Avropa İttifaqından Türkiyəyə ÇAĞIRIŞ
16.12.2018, 10:39

Avropa İttifaqından Türkiyəyə ÇAĞIRIŞ

Ermənilər cəbhədə təxribatlara davam edir
16.12.2018, 10:26

Ermənilər cəbhədə təxribatlara davam edir

Bakıda tikinti bumu mənzillərin qiymətini UCUZLAŞDIRACAQ
16.12.2018, 10:12

Bakıda tikinti bumu mənzillərin qiymətini UCUZLAŞDIRACAQ

Cəlilabadda evdə yanğın
16.12.2018, 10:10

Cəlilabadda evdə yanğın

Bizimkilər - “Discovery Azerbaijan”ın xanım redaktoru: “Ən böyük arzum ANS-çi olmaq idi” - FOTOLAR
16.12.2018, 09:56

Bizimkilər - “Discovery Azerbaijan”ın xanım redaktoru: “Ən böyük arzum ANS-çi olmaq idi” - FOTOLAR

Salyanda qəzada 1 nəfər öldü
16.12.2018, 09:25

Salyanda qəzada 1 nəfər öldü

Şabranda 4 otaqlı evdə yanğın oldu
16.12.2018, 09:09

Şabranda 4 otaqlı evdə yanğın oldu

Çaylarda suyun səviyyəsi ARTDI
16.12.2018, 09:01

Çaylarda suyun səviyyəsi ARTDI

Baş nazir Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıyır ...
16.12.2018, 00:51

Baş nazir Qüdsü İsrailin paytaxtı kimi tanıyır ...

Yaponiyadan rekord büdcə: 891 milyard dollar
16.12.2018, 00:38

Yaponiyadan rekord büdcə: 891 milyard dollar

Sabiq nazir Lukaşenkonun Qarabağla bağlı açıqlamalarını şərh etdi - VİDEO
16.12.2018, 00:18

Sabiq nazir Lukaşenkonun Qarabağla bağlı açıqlamalarını şərh etdi - VİDEO

Fəhlə qum dolu maşının altında qaldı
15.12.2018, 23:53

Fəhlə qum dolu maşının altında qaldı

Daxili işlər naziri istefa verdi
15.12.2018, 23:44

Daxili işlər naziri istefa verdi

Türkiyə daha 13 terrorçunu məhv etdi
15.12.2018, 23:21

Türkiyə daha 13 terrorçunu məhv etdi

“Paşinyan zəng vurdu, dedim ki, heç vaxt səni...” - Lukaşenko
15.12.2018, 23:09

“Paşinyan zəng vurdu, dedim ki, heç vaxt səni...” - Lukaşenko

Daha bir məşhur üçün "Maşın" əldən getdi
15.12.2018, 22:46

Daha bir məşhur üçün "Maşın" əldən getdi

“Türkiyə bu məsələnin üstündən keçməyəcək” - Mövlud Çavuşoğlu
15.12.2018, 22:34

“Türkiyə bu məsələnin üstündən keçməyəcək” - Mövlud Çavuşoğlu

“Neftçi” “Sumqayıt”a uduzdu
15.12.2018, 22:14

“Neftçi” “Sumqayıt”a uduzdu

“Beşiktaş” Pepe ilə yollarını ayırdı
15.12.2018, 21:56

“Beşiktaş” Pepe ilə yollarını ayırdı

“Ruhani diplomatiyası” - Allahşükür Paşazadənin Vazgen və Qareginlə danışıqlarının SSRİ-dən başlanan TARİXİ
15.12.2018, 21:48

“Ruhani diplomatiyası” - Allahşükür Paşazadənin Vazgen və Qareginlə danışıqlarının SSRİ-dən başlanan TARİXİ

Fransada qarşıdurma: Daha 107 etirazçı saxlanıldı
15.12.2018, 21:37

Fransada qarşıdurma: Daha 107 etirazçı saxlanıldı

Qarabağda iki erməni əsgəri ağır yaralandı
15.12.2018, 21:27

Qarabağda iki erməni əsgəri ağır yaralandı

Tanımış prodüser-rejissor Minarə Əskərova yenidən beyin əməlliyatı olunmalıdır
15.12.2018, 21:13

Tanımış prodüser-rejissor Minarə Əskərova yenidən beyin əməlliyatı olunmalıdır

Başına 1,5 milyon mükafat qoyulan terrorçu saxlanıldı
15.12.2018, 20:57

Başına 1,5 milyon mükafat qoyulan terrorçu saxlanıldı

Leyla Əliyeva “Cırtdan nağıllar aləmində” adlı ailəvi meqa-şouda - FOTOLAR
15.12.2018, 20:39

Leyla Əliyeva “Cırtdan nağıllar aləmində” adlı ailəvi meqa-şouda - FOTOLAR

Ukraynada təyyarə qəzası
15.12.2018, 20:26

Ukraynada təyyarə qəzası

Dünyanın ən etibarlı avtomobillərinin adı açıqlandı
15.12.2018, 20:15

Dünyanın ən etibarlı avtomobillərinin adı açıqlandı

Mübarizə qarşı çıxan nadan və cahillər - Millət vəkili
15.12.2018, 20:02

Mübarizə qarşı çıxan nadan və cahillər - Millət vəkili

ARXİV