20 aprel 2018, Cümə
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - “Bəzən autizmli uşağı olan valideynlər intihara əl atırlar” – Psixoloqla MÜSAHİBƏ
“Bəzən autizmli uşağı olan valideynlər intihara əl atırlar” – Psixoloqla MÜSAHİBƏ
02.04.2018, 16:26

2 Aprel Dünya Autizm Məlumatlandırma Günüdür. Bizim ölkədə bu aksiyaya qoşulanlar sırasındadır. Mütəxəssislər bu sindromdan danışarkən xəstəliyi daşıyan uşaqlarla yanaşı onların valideynləri ilə də psixoloqların işləməsini vacib sayırlar.

 

Əsas səbəb budur ki, ata və ana ömür boyu  övladına nəzrət etməli, onu gözündən kənar qoymamalıdır, bir sözlə təmkinli yanaşmalıdılar. Psixoloq-psixoterapevt Xanım Niftəlyeva da Modern.az saytına bu sindroma yanaşmanın fərqliliklərindən danışıb.

 

- Autizmlə bağlı ekspertlər danışanda ilk olaraq belə bir fikir irəli sürür ki, bu uşaqlarla mütləq psixiatrlar, psixoloqlar çalışmalıdır. Bu uşaqlar digər pasiyentlərdən nə ilə fərqlənir? Ümumiyyətlə onlarla psixoloqlarn çalışması nə dərəcədə effekt verir?

 

- Autizm uşaqlıq dövrünün 2-3 yaşından sonra ortaya çıxan bir narahatlıqdır. Uşağın danışmasının gecikməsi, göz təmasını qura bilməməsi, beyin inkişafının gecikməsi kimi simptomlarla müşahidə olunur. Metabolizmanın pozulması da müşahidə olunur. Autizm inkişaf etməmiş bir beynin inkişaf edən bir beynin etdiklərini edə bilməməsidir. Necə ki, bir uşaq əvvəlcə iməkləyib sonra yeriməyə başlayır. Autizm olan uşaqlarda  sosial bacarıqlar, ünsiyyətdə çətinlik çəkmə  özünü göstərir. Burda ən çox diqqət çəkən məqam odur ki, qız uşaqları ilə müqayisədə oğlan uşaqlarında daha çox bu simptoma rast gəlinir. Yəni 1-in 4-ə olan nisbəti kimi götürmək olar bunu. Bu cür uşaqlarla işləmək normal pasientlə işləməkdən çətindir. Bu uşaqlarla yalnız psixoloqlar deyil, defektoloqlar, loqopedlər məşğul olmalıdır. Hətta onların daxilindəki xüsusi bacarıqları üzə çıxarıb məşğul olmaq lazımdır. Onların sadəcə daxilindəki potensialı üzə çıxarıb inkişaf etdirmək lazımdır.

 

- Bu uşaqlarla işləyəndə onların  sizə adekvat cavabları nə olur? Valideynlərə nə məsləhət görürsünüz? Onlar hansı problemlərlə üzləşə bilərlər?

 

- Qeyd etmək istərdim ki, uşaqların valideynləri ilə də məşğul olmaq lazımdır. Çünki ilk travmanı alan valideynlər olur. Çox təəssüf hissi ilə qeyd etmək istərdim ki, bizdə cəmiyyət autizm sindromlu bir uşaq görəndə onlardan qaçmağa, ehtiyat etməyə, qorxmağa başlayır. Onlar vəhşi deyil, dəli deyil, qatil deyillər. Onlar da bizdən biridirlər. Sadəcə fərqlidirlər. Hər birimiz kimi onların da bu cəmiyyətdə haqqı var. Əyləncə məkanlarından, parklardan, teatr və kinolardan istifadə etməyə haqları ar. Bəzən müşahidə edirəm ki, çoxu autizm deyəndə onu yoluxucu xəstəlik kimi, hər hansı bir öldürücü xəstəlik kimi başa düşür. Autizmli uşaqların ata-anasını görəndə sanki yazığı gəlmiş kimi onlara münasibət yaranır, yaxud da onlardan çəkinib, ehtiyat edirmiş kimi münasibət yaranır.

 

Bu da bizdə maariflənmənin, autizm sindromu haqqında məlumatın az olmasından irəli gəlir. Ötən Ramazan ayında bizim autizm sindromlu uşaqlarla görüşümüz oldu, iftar süfrəsi təşkil etdik. Ordan valideynlərin gözündə cəmiyyətin onların övladını qəbul etməsinin sevinci oxunurdu. Amma yenə də həmin tədbirin televiziyalarda işıqlandırılması ilə bağlı  soruşurdular. Çünki onlar heç kimin övladlarının autizmli olmasını istəmirlər. Bu da cəmiyyətin qınağından irəli gəlir. Ona görə də mən ailələrə, xüsusi ilə analara onu demək istərdim ki, autizmli övladınız varsa, ilk növbədə özünüz psixoloji cəhətdən sağlam, güclü olmalısınız. Ətrafı deyil, özünüzü, övladınızı düşünməlisiniz. Çünki o cür uşaqlar sevgi, qayğı ilə bəslənməlidir. Psixoloqla keçirilən bir neçə saatdan əlavə, valideyn özü də evdə övladının psixoloqu olmalıdır. Onlarla xüsusi məşğul olmalıdır, qayğı, diqqət, nəvaziş göstərməlidir. Beyinlə əlaqəli xəstəlik olsa da, bağırsaq pozğunluqları da olur. Ona görə də onların xüsusi dietaya ehtiyacı var.

 

- Autizm sindromuna tutulan insanlardan ətrafa qarşı hər hansı neqativ hərəkətlər gözlənilirmi? Onlara qarşı ehtiyatlı olmaq lazımdır, yoxsa necə?

 

- Onlar bəzən öz aləmlərinə qapılır. Deyirlər ki, onları cəmiyyətə adaptasiya etmək lazımdır. Amma cəmiyyətdə onlar qeyri-adi hərəkət edən anormal kimi görünə bilərlər. Axı onların hərəkəti sığortalanmayıb. Autizmli uşaqlar vəhşi deyil, onlardan qorunmaq lazım deyil. Biz onlara nə qədər qucaq açsaq, nə qədər sevgi versək, nə qədər qayğı göstərsək, onlar da öz daxillərindəki potensialı, gücü ortaya çıxarıb daha yaxşı nəticələr ortaya qoyacaq. Bu həm müalicəvi, həm də cəmiyyətdə özlərini formalaşdırmaq baxımından müsbət təsir göstərəcək. Hətta bəzən autizmli uşağı olan valideynlər depressiyaya düşür. Bəzən intiharı da düşünürlər.

Tarixə nəzər saldıqda bəzi dahilərin, tarixi şəxiyyətlərin də autizmdən əziyyət çəkdiyinin şahidi olacağıq. Bunu nəzərə alıb öz övladımızın da gələcəkdə dahi şəxsiyyət olacağını düşünək. Övladımıza psixoloji, sosioloji yardım göstərməyə çalışaq. Autizmin bir xəstəlik olmadığı, bu sindromlu uşaqların fərqli biri olduğu başa düşülür.

 

- Bir psixoloq bütün sahələrlə məşğul ola bilər?

 

- Bəzən psixoloqların əksəriyyəti pasient azlığından, ya hər hansı bir səbəbdən bütün psixologiyanın sahələri ilə məşğul olduqlarını, bacardıqlarını deyirlər. Amma mən deyərdim ki, bu heç bir qaydaya uyğun deyil. Həm etik baxımından, həm də psixologiyanın özünün sahələri var. Ailə terapiyası, cinsəl terapiya, autizm sindromu, daun sindromu ilə məşğul olan terapistlər var, həmçinin də panik attak, depressiv hal, nevrozlar, fobiyalar var. Bunların hamısı ilə bir psixoloq məşğul ola bilməz.

 

Əvəz ZEYNALOV 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azarkeşlər futbolçunun boğazını kəsdilər
20.04.2018, 00:16

Azarkeşlər futbolçunun boğazını kəsdilər

Lənkəranda evdə partlayış: ağır yaralı var
20.04.2018, 00:03

Lənkəranda evdə partlayış: ağır yaralı var

Məşhur aktyor Ermənistana səfər edəcəyi ilə bağlı xəbərləri inkar etdi
19.04.2018, 23:58

Məşhur aktyor Ermənistana səfər edəcəyi ilə bağlı xəbərləri inkar etdi

Azərbaycanın bu bölgəsi silkələndi: Əhali təşviş içində   
19.04.2018, 23:37

Azərbaycanın bu bölgəsi silkələndi: Əhali təşviş içində  

Neftin qiyməti 100 dolları ötəcəkmi? - PROQNOZ
19.04.2018, 23:26

Neftin qiyməti 100 dolları ötəcəkmi? - PROQNOZ

İlon Mask planetləri axtarmaq üçün kosmosa peyk göndərdi
19.04.2018, 23:15

İlon Mask planetləri axtarmaq üçün kosmosa peyk göndərdi

Şenol Günəşin başı yarıldı - Derbi yarımçıq qaldı 
19.04.2018, 23:13

Şenol Günəşin başı yarıldı - Derbi yarımçıq qaldı 

Türkiyə parlamenti erkən seçkilərin keçirilməsi haqqında qərarı təsdiqlədi
19.04.2018, 22:57

Türkiyə parlamenti erkən seçkilərin keçirilməsi haqqında qərarı təsdiqlədi

İraq Suriyanı bombaladı
19.04.2018, 22:45

İraq Suriyanı bombaladı

Erməni əsgərləri maykasız və tumansızdır - Paşinyan ordunu ifşa etdi
19.04.2018, 22:34

Erməni əsgərləri maykasız və tumansızdır - Paşinyan ordunu ifşa etdi

Almaniyada azərbaycanlı iş adamının bank hesabına səhvən 128 milyon avro köçürdülər -  Amma görün,  o, nə etdi...
19.04.2018, 22:20

Almaniyada azərbaycanlı iş adamının bank hesabına səhvən 128 milyon avro köçürdülər -  Amma görün,  o, nə etdi...

Nüfuzlu elmi mükafatın builki laureatlarının adları açıqlanıb
19.04.2018, 21:58

Nüfuzlu elmi mükafatın builki laureatlarının adları açıqlanıb

Bakıda ən yaxşı tələbələrə Moskva merinin təqaüdü təyin edilib
19.04.2018, 21:51

Bakıda ən yaxşı tələbələrə Moskva merinin təqaüdü təyin edilib

Azərbaycanın ali məktəblərində gürcü dili mərkəzi yaradıla bilər
19.04.2018, 21:42

Azərbaycanın ali məktəblərində gürcü dili mərkəzi yaradıla bilər

Azərbaycanlı məşqçilər dünya reytinqində irəlilədi
19.04.2018, 21:26

Azərbaycanlı məşqçilər dünya reytinqində irəlilədi

"Vüqar Həşimov mənə heç-heçə təklif etmişdi" - Şəhriyar Məmmədyarov
19.04.2018, 21:20

"Vüqar Həşimov mənə heç-heçə təklif etmişdi" - Şəhriyar Məmmədyarov

Bakıda tozun miqdarı normadan 26 faiz yuxarıdır- NAZİRLİK
19.04.2018, 20:50

Bakıda tozun miqdarı normadan 26 faiz yuxarıdır- NAZİRLİK

Avropa Komissiyasının rəhbəri Azərbaycan prezidentini təbrik etdi
19.04.2018, 20:25

Avropa Komissiyasının rəhbəri Azərbaycan prezidentini təbrik etdi

Yaponiya Rusiyadan 4 adanı tələb edir 
19.04.2018, 20:18

Yaponiya Rusiyadan 4 adanı tələb edir 

Keçmiş MTN generalının apellyasiya şikayəti təmin edilməyib
19.04.2018, 20:07

Keçmiş MTN generalının apellyasiya şikayəti təmin edilməyib

Beynəlxalq Sərgilər Bürosunun missiyasının Bakıya səfəri YEKUNLAŞDI
19.04.2018, 20:07

Beynəlxalq Sərgilər Bürosunun missiyasının Bakıya səfəri YEKUNLAŞDI

““Expo 2025”-ə ev sahibliyi etmək Azərbaycana 765 min avroya başa gələcək”
19.04.2018, 19:49

““Expo 2025”-ə ev sahibliyi etmək Azərbaycana 765 min avroya başa gələcək”

Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir
19.04.2018, 18:57

Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir

19.04.2018, 18:47

"Xalqımız son 15  ildə görülən işlərə öz yüksək qiymətini verdi"

Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib
19.04.2018, 18:44

Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib

XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır
19.04.2018, 18:39

XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır

Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - FOTO
19.04.2018, 18:32

Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - FOTO

Sumqayıtda mənzildən qadın meyiti tapılıb
19.04.2018, 18:18

Sumqayıtda mənzildən qadın meyiti tapılıb

Kubada Kastro erası başa çatdı
19.04.2018, 18:07

Kubada Kastro erası başa çatdı

Səlim Müslümov şəhid və itkin ailələrinə 11 minlik ödənişlərdən danışdı
19.04.2018, 17:53

Səlim Müslümov şəhid və itkin ailələrinə 11 minlik ödənişlərdən danışdı

Dünyanın ən yaşlı kişisi çarpayıdan yıxılıb öldü
19.04.2018, 17:49

Dünyanın ən yaşlı kişisi çarpayıdan yıxılıb öldü

Vikipediya-da “Başlıbel faciəsi” haqqında məqalə yaradılıb
19.04.2018, 17:34

Vikipediya-da “Başlıbel faciəsi” haqqında məqalə yaradılıb

Azərbaycanda 66 tibb işçisi məsuliyyətə cəlb edilib
19.04.2018, 17:31

Azərbaycanda 66 tibb işçisi məsuliyyətə cəlb edilib

Erməni əsilli milyarder həbs olundu
19.04.2018, 17:27

Erməni əsilli milyarder həbs olundu

Gürcüstan Prezidentindən İlham Əliyevə TƏBRİK
19.04.2018, 17:12

Gürcüstan Prezidentindən İlham Əliyevə TƏBRİK

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(11.7%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(5.88%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(0%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(70.5%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(2.94%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(8.82%)