19 aprel 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - CƏMİYYƏT - Cəmiyyətimiz etiraz edir, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi pisləyir - Aparıcı ölkələr isə fərqli DÜŞÜNÜR
Cəmiyyətimiz etiraz edir, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi pisləyir - Aparıcı ölkələr isə fərqli DÜŞÜNÜR
03.04.2018, 15:54

Ailələrdə uşaq sahibi olmaq böyük sevinc deməkdir. Lakin bəzi ailələr müxtəlif səbəblərdən bu sevincdən məhrumdurlar. Bu isə hər bir ailə üçün təbii ki, ifadə olunması çox çətin bir problemdir.

 

Səbəblər kimi fərdlərin hər ikisinin və ya birinin sonsuzluğu, potensial ananın sağlamlığı ilə bağlı problemlərlə əlaqədar uşaq daşıya bilməməsi və digər problemləri göstərmək olar. Aydın məsələdir ki, uşaq hər bir ailənin həm sevinci həm də onun gələcək ümididir. Və ailələrdə müşayiət olunan uşaq olmaması ilə bağlı problemlər bu ailələrin çox zaman dağılmasına gətirib çıxarır.

 

Dünyada bu problemdən, yəni, övladları olmayan cütlüklərin uşaq sahibi olması üçün sperma banklarından istifadə olunur. Hələ ki, sperma bankları əsasən kişi sonsuzluğu kimi problemlərə qarşı hesablanıb.

Çünki kişi və qadın yumurtalıqlarının dondurulması hələ ki elmə məlum deyil. Buna görə də alimlər hələ ki yalnız kişi spermalarını donduraraq saxlamaqla kifayətlənirlər. Lakin bu bankların fəaliyyət istiqamətlərini tək dediyimiz bu dondurma ilə məhudlaşdırmaq düzgün deyil. Çünki, hələ də kişi və qadın yumurtalıqlarını donduraraq saxlamaq mümkün olmasa da bu problemləri əasən bu banklar aradan qaldırır.

 

Donorlar əvvəlcədən potensial donor kimi qeydiyyata alınmış şəxslərdən müəyyən olunur. Ya da müraciət edənlərin yaxın qohumlarını da əhatə edən bir axtarış nəticəsində tapılır.

 

Dünyada ilk belə banklar 1964-cü ildə ABŞ-da Ayova-Sitidə və Yaponiyada Tokioda yaradılıb. Hazırda ABŞ, Yaponiya, Rusiya, Belçika, İtaliya, Almaniya, İngiltərə, Danimarka, Çin kimi dövlətlərdə bu müəssisələr kifayət qədər yayılıb.

 

Ümumiyyətlə sperma bankları dedikdə insanların ilkin düşüncəsində böyük banklar nəzərdə tutulur. Bu isə əslində istənilən klinikanın tərkibində cəmi bir otağı tuta biləcək dərəcədə böyük olamayan bir neçə azotla doldurulmuş qablarla təchiz olunmuş laboratoriyalardan ibarətdir.

 

Lakin əsasən müsəlman ölkələrini özündə cəmləyən dünyanın bir çox ölkələrində bu tipli müəssisələr qanunla qadağandır. Bu əsasən etik səbəblərlə bağlıdır. Bu səbəblər özlüyündə bir uşağın normal böyüməsi üçün həm ata, həm də anasının olmasının vacibliyi, həm gələcəkdə ataları anonim saxlandığı üçün bacı və qardaş evliliyinin olmaması kimi bir sıra etik məsələləri cəmləyir.

 

Lakin dərindən düşünəndə bacı-qardaş evliliyindən söhbət gedə bilməz. Aydın olur ki, belə təcrübədən istifadə edən ölkələr bu problemləri aradan qaldırmağın bir üsulunu tapa biliblər. Bunun üçün əgər ata anonim qalacaqsa, xidmət göstərilən və ya müraciət olunan ərazi üzrə bir donorun sperma nümunəsi yalnız bir neçə dəfə istifadə oluna bilir.

 

Məsələn, əsasən 800 minlik əhalisi olan bir şəhər üçün bir donorun sperma nümunəsi yalnız 10 dəfə təqdim oluna bilir. Burada donor sayını da bəzərə alsaq o zaman bu ehtimalın demək olar ki təbii şəkildə rast gəlinən ehtimalla eyni olduğunu söyləmək olar. Bundan əlavə İngiltərə kimi ölkələr bu yaxınlarda qanuna etdikləri dəyişikliklə anonim donor məsələsini ləğv edib.

 

Bu sahədə əsas məsələlərdən biri də donor şəxslərə qarşı gələcəkdə müəyyən iddiaların olmamasıdır. Buna görə də bu cür müəssisələrdə donor kimi çıxış edən şəxslər həm doğulacaq uşaqlar üzərində valideyn hüququndan məhrumdur, həm də bu  şəxslərə qarşı gələcəkdə nə aliment, nə də atalıqla bağlı iddia ola bilməz. Bu kimi problemlərin aradan qaldırılması üçün həm də yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi donorların adlarının gizli saxlanılması tədbiq edilir.

 

Sperma  bankları donorlardan spermaları müəyyən məbləğ qarşılığında alırlar. Məbləğ ölkəyə görə əsasən müştərinin anonim olub, olmaması, həmçinin əgər müştəri anonim deyilsə onun məşhurluğuna görə dəyişir. Məsələn ABŞ-da bu məbləğ 15-15000 dollar arası dəyişir.  Rusiyada isə bu qiymətlər əsasən 1000 rubldan başlayır. İngiltərədə isə 950 pound qiymətində dəyərləndirilir. Satış qiymətləri də təbii ki müxtəlifdir. Avropa Sperma Bankında isə açıq məbləğlər qoyulub: anonim 309 avro, anonim olmayan 559 avro, ABŞ-dan anonim olmayan donor sperması 659 avroyadır. Burada unutmaq lazım deyil ki, məşhurlardan alınan nümunələrin qiyməti xüsusi olur.

 

Bu müəssisələrin tətbiqi insanlar üçün müxtəlif problemlərin həlli deməkdir. Buraya ən geniş yayılmışlarından olanı, xərçəng xəstəliyinə görə kimya müalicəsi alan insanın gələcəkdə uşaq sahibi olması şansının demək olar ki tamamilə aşağı düşməsini göstərmək olar. Bu zaman həmin şəxs sperma nümunəsi verərək gələcəkdə yenə də uşaq sahibi olmaq şansı əldə edir.

 

Burada ən diqqətə layiq məsələ sağlamlığı ilə bağlı səbəblərdən uşaq daşıya bilməməsi üçün çıxış yolunun olmasıdır. Bunun üçün üç nəfərin genlərindən istifadə edilir. Burada sperma donoru kimi atanın özü çıxış edir. Bununla qişaya toxunmadan ananın xəstə yumurtasının nüvəsi mayalanır.

 

Daha sonra isə başqa bir qadının sağlam yumurtasının sağlam olan qişası götürülür və bu həmin mayalanmış yumurtanın qişası ilə birləşdirilir. Burada məntiq, yumurtanın qişasının xəstəlikləri, nüvənin isə ananın göz, saç rəngi və s kimi xüsusiyyətlərini  daşıması ilə bağlıdır.

Dünya ölkələri təcrübəsində  sperma banklarının tətbiq olunduğu sahələrdən ən geniş yayılanı heyvandarlıq sahəsində məhsuldarlığın artırılması ilə bağlıdır. Sperma bankları dedikdə ilk növbədə insanların düşüncəsində bu bankların yalnız insanları əhatə etdiyi düşünülür.

 

Bu isə çox yanlış fikirdir. Çünki bu bankların ilkin təyinatı heyvanlar üçün olub. Belə ki, nəsli kəsilmiş və ya kəsilməkdə olan, xüsusi məhsuldarlığı ilə seçilən cinslər bu bankların ilkin müştəriləri olub. Bunun sayəsində həm həmin heyvanların nəslinin kəsilməsinin qarşısı alınır, həm də daşınma xərcləri və həmin bu cinslərin az olması problemi aradan qalxır. Hətta xarici ölkələrdə bu xidmətlər onlayn olaraq da təqdim olunur. Bunun sayəsində də hər kəsin bu üsulla təsərrüfatında məhsuldarlığı artırmaq imkanı olur. Bu cür müəssisələrə keçən il qonşu Türkiyədə açılmış anqor cinsi keçilər üçün sperma bankını misal göstərmək olar.

 

Qeyd edək ki, Azərbaycanda da sperman banklarının yaradılması “Reproduktiv sağlamlıq haqqında” qanun layihəsində nəzərdə tutulurdu. Lakin bəzi deputatların və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin etirazından sonra həmin maddə layihədən çıxarıldı.

 

Milli Məclisin deputatı, genetik alim Kamilə Əliyeva Modern.az saytına müsahibəsində sperma banklarının yaradılmasına belə etiraz etmişdi:

 

“Genetik olduğum üçün, gələcəkdə bunun fəsadlarını gözümün qabağına gətirdiyim üçün düşünürəm ki, sperma bankının yaradılması genetik partlayışa səbəb olar.

 

Birincisi, bizdə süni mayalanma deyəndə insanlarda başqa təəssüratlar yaranır. İndi bu düşüncələr nisbətən dəyişib. Süni mayalanma deyəndə insanlar digər şəxsin spermasının ana bətninə köçürülməsini nəzərdə tuturlar.

Amma bu, tam olaraq belə deyil. Süni mayalanma həm də odur ki, atadan götürülən sperma  süni yolla ananın uşaqlığına yeridilir. Və 9 aydan sonra uşaq dünyaya gəlir. Azərbaycanda nə qədər sonsuz olan ailələr Türkiyəyə üz tuturlar və onlar süni mayalanma ilə uşaq dünyaya gətirirlər. Halbuki, bu süni mayalanma Azərbaycanın özündə də aparılır.

 

Lakin gen bankının yaradılması başqa məsələdir. Bu o deməkdir ki, bir uşağın doğulması üçün həmin bankdan  götürülmüş spermadan istifadə edilir.

 

Müəyyən vaxtdan sonra isə kim qarantiya verə bilər ki, “bacı-qardaşlar” evlənməyəcəklər?! Azərbaycan çox böyük ölkə deyil. Araşdıranda hamı bir-birilə qohumdur. Sperma bankının yaradılması nələrə gətirib çıxara bilər - bunu düşünmək lazımdır. Mən genetik olduğuma görə bu təhlükənin miqyasının geniş olduğunu görürəm”.

 

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi sədrinin müavini Qəmər Cavadlı isə müsahibələrin birində bildirmişdi ki, İslam görüşləri baxımındansüni mayalanma ərin sperması ilə baş verməlidir.

 

“Digər tərəfdən bir sıra ölkələr süni mayalanma üçün xüsusi tibbi bank yaradırlar və müxtəlif insanlar da burda donor kimi iştirak edirlər.

 

Belə bir bankın Azərbaycanda yaradılmasına şübhə ilə yanaşıram. O şübhəm bu gün yox, sabah üçündür. Sabahkı genetik partlayış üçündür.

 

Yəni bu, milli genefonda vurulan ən böyük zərbə ola bilər. Azərbaycan kiçik ölkə olduğuna görə həmin donorların uşaqları sabah bir-birilərinə bacı-qardaş da çıxa bilər. Bu zaman kimin kiminlə evlənməsi bəlli olmayacaq. Bilirsiniz, o qədər qorxunc suallar yaranır ki.

 

Bu, Azərbaycan genofondu üçün həqiqətən fəlakət ola bilər.  Kim kimin donoru oldu, kimdən alındı, kimin üçün saxlanıldı və.s kimi dəhşətli suallar ortaya çıxacaq. Kim zəmanət verə bilər ki, bunlar olmayacaq?. Eyni zamanda donorluq edənlərin sağlamlığına, prosesin məxfiliyinə, genetik qohumluq probleminə kim zəmanət verəcək?”.

 

Əvəz ZEYNALOV


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir
19.04.2018, 18:57

Ermənistanda polis xalq tərəfə keçir

19.04.2018, 18:47

"Xalqımız son 15  ildə görülən işlərə öz yüksək qiymətini verdi"

Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib
19.04.2018, 18:44

Cəlilabadda 16 yaşlı məktəbli qız intihar edib

XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır
19.04.2018, 18:39

XİN: Rusiya və Azərbaycanı strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bağlayır

Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - FOTO
19.04.2018, 18:32

Raket və artilleriya bölmələrinin taktiki təlimləri keçirilib - FOTO

Sumqayıtda mənzildən qadın meyiti tapılıb
19.04.2018, 18:18

Sumqayıtda mənzildən qadın meyiti tapılıb

Kubada Kastro erası başa çatdı
19.04.2018, 18:07

Kubada Kastro erası başa çatdı

Səlim Müslümov şəhid və itkin ailələrinə 11 minlik ödənişlərdən danışdı
19.04.2018, 17:53

Səlim Müslümov şəhid və itkin ailələrinə 11 minlik ödənişlərdən danışdı

Dünyanın ən yaşlı kişisi çarpayıdan yıxılıb öldü
19.04.2018, 17:49

Dünyanın ən yaşlı kişisi çarpayıdan yıxılıb öldü

Vikipediya-da “Başlıbel faciəsi” haqqında məqalə yaradılıb
19.04.2018, 17:34

Vikipediya-da “Başlıbel faciəsi” haqqında məqalə yaradılıb

Azərbaycanda 66 tibb işçisi məsuliyyətə cəlb edilib
19.04.2018, 17:31

Azərbaycanda 66 tibb işçisi məsuliyyətə cəlb edilib

Erməni əsilli milyarder həbs olundu
19.04.2018, 17:27

Erməni əsilli milyarder həbs olundu

Gürcüstan Prezidentindən İlham Əliyevə TƏBRİK
19.04.2018, 17:12

Gürcüstan Prezidentindən İlham Əliyevə TƏBRİK

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ
19.04.2018, 17:08

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Çində kriptovalyuta fırıldaqçıları saxlanıldı
19.04.2018, 17:06

Çində kriptovalyuta fırıldaqçıları saxlanıldı

İraq aviasiyası Suriyanı bombaladı
19.04.2018, 16:52

İraq aviasiyası Suriyanı bombaladı

“Deputatların saatı xarab olanda mənə gətirirlər” - SAATSAZ HACI: “O, 40 min manatlıq saat taxır”
19.04.2018, 16:44

“Deputatların saatı xarab olanda mənə gətirirlər” - SAATSAZ HACI: “O, 40 min manatlıq saat taxır”

Oqtay Şirəliyev Narkoloji Mərkəzin direktorunu işdən çıxardı
19.04.2018, 16:37

Oqtay Şirəliyev Narkoloji Mərkəzin direktorunu işdən çıxardı

Rusiya Baş Qərargah rəisi ilə NATO generalı Bakıda GÖRÜŞDÜ
19.04.2018, 16:34

Rusiya Baş Qərargah rəisi ilə NATO generalı Bakıda GÖRÜŞDÜ

Nazirlik: Bakıda tozun miqdarı azaldı - YENİLƏNİB
19.04.2018, 16:31

Nazirlik: Bakıda tozun miqdarı azaldı - YENİLƏNİB

Vətəndaşların yol polisindən etdiyi şikayətlər - SİYAHI
19.04.2018, 16:30

Vətəndaşların yol polisindən etdiyi şikayətlər - SİYAHI

İlham Əliyev Rusiya və NATO generallarını qəbul etdi - YENİLƏNİB
19.04.2018, 16:30

İlham Əliyev Rusiya və NATO generallarını qəbul etdi - YENİLƏNİB

“Prezidentin milli birlik mesajı bütün xalqları birləşdirir” - Niyaz Niftiyev
19.04.2018, 16:16

“Prezidentin milli birlik mesajı bütün xalqları birləşdirir” - Niyaz Niftiyev

Naftalan otellərinə beynəlxalq sertifikat verildi
19.04.2018, 16:06

Naftalan otellərinə beynəlxalq sertifikat verildi

Hər ayağınıza olan ayaqqabını almayın - Tanınmış modelyerdən vacib MƏSLƏHƏT   
19.04.2018, 16:01

Hər ayağınıza olan ayaqqabını almayın - Tanınmış modelyerdən vacib MƏSLƏHƏT  

Xaçmazda zona müşavirəsi keçirilib
19.04.2018, 15:46

Xaçmazda zona müşavirəsi keçirilib

Sarkisyan 3 naziri vəzifəsində saxladı
19.04.2018, 15:45

Sarkisyan 3 naziri vəzifəsində saxladı

Elmar Vəliyev şikayətləri dinlədi
19.04.2018, 15:40

Elmar Vəliyev şikayətləri dinlədi

“Koroğlu” stansiyasının bir giriş-çıxışı bağlanır   
19.04.2018, 15:35

“Koroğlu” stansiyasının bir giriş-çıxışı bağlanır  

Ermənistanda saxlanılanların sayı 100-ə çatıb
19.04.2018, 15:34

Ermənistanda saxlanılanların sayı 100-ə çatıb

Əfqanıstandakı sülhməramlılarımız Vətənə qayıtdılar
19.04.2018, 15:30

Əfqanıstandakı sülhməramlılarımız Vətənə qayıtdılar

Bazar günü rusdilli abituriyentlər qəbul imtahanı verəcəklər  
19.04.2018, 15:25

Bazar günü rusdilli abituriyentlər qəbul imtahanı verəcəklər  

ABŞ qorxulu iddianı TƏSDİQLƏDİ – Şübhələr DAĞILDI
19.04.2018, 15:17

ABŞ qorxulu iddianı TƏSDİQLƏDİ – Şübhələr DAĞILDI

Azərbaycanda 193.1 mln. manat sığorta haqqı toplanıb
19.04.2018, 15:17

Azərbaycanda 193.1 mln. manat sığorta haqqı toplanıb

İlham Əliyev ata Corc Buşa başsağlığı verib
19.04.2018, 15:08

İlham Əliyev ata Corc Buşa başsağlığı verib

ARXİV
SORĞU
Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının qiymətlərinə necə baxırsınız?
İmtahan qiymətləri çox yüksəkdir(13.3%)
İmtahan qiymətləri normalıdr(3.33%)
İmtahan qiymətləri aşağıdır(0%)
Qiymətlər ləğv edilməli, imtahanlar pulsuz olmalıdır(70%)
İmtahan qiymətləri azaldılmalıdır(3.33%)
İmtahan qiymətləri artırılmalıdır(10%)