23 yanvar 2019, Çərşənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Hekayə - ən sevdiyim janr...
Hekayə - ən sevdiyim janr...
05.05.2018, 10:58

Kiçik həcmli  əsər, qısa bir hekayət, fikri dəqiq, lakonik çatdıran essedən, yazıdan yaxşı nə ola bilər axı?

 

Real həyatda gördüklərini, fantaziya, təxəyyül və xəyallarını hissı-hissə toparlayıb  barmağında sıxdığın qələmlə vərəqə, həzin klaviş toxunuşuyla mətn redaktoruna, leylək lələyi ilə papirus vərəqinə köçürsən.

 

Qoz qabığının içərisinə oxşayan beyin yarımkürələrinə, neyronların dərinliyinə hopmuş hadisələr qaranlıq meşədə qəfil görünən tanış cığır kimi, dolğunlaşıb ədəbi süjet xəttinə, formalaşmış yazıya çevirilir.

Fəqət, hələ yaranmış möcüzəni  əhliləşməmiş, vəhşi-xam şəkildə mətnə köçürmək, hələ onun hekayə olması demək deyil.

 

Əvvəlcə, mətn üzərində işin gərgin, çiy mərhələsi başlayır. Yazılmış hər sözü, cümləni, ifadəni bir az zənginləşdirmək, mənadan- mənaya salmaq, davamını, sonluğunu gətirmək, korrektə-redaktə etmək lazım olur. 

 

Hekayə ən geniş yayılmış nəsr janrıdır. Bu epik proza nümunəsinin öz yüksək sənətkarları, elit ustadları var: lakonik O.Henri, hissiyatlı Anton Çexov, qadın qəlbinin bilicisi Mopassan, satirik novellaçı Əziz Nesin və sair.

Ağılı başdan çıxaran, insanı məftun edən hekayələrin bəziləri həqiqətən möhtəşəmdir. Çexovun “5 nömrəli palata”sı, Tolstoyun “İvan İliçin ölümü”, Nesnin “Tarzan”ı, Dmitri Qriqoroviçin “Kənd”i, O.Henrinin “Sonuncu yarpaq”ı, eləcə də zövqə və üsluba görə digərləri....   

 

Digər, daha geniş formalı yazı əsərlərindən fərqli olaraq hekayədəki əsas personajlar məhdud sayda olur, süjet isə vahid xətt üzrə inkişaf edir.

 

Məsələn, Mopassan öz kiçik həcmli əsərlərində satiranı, lirikanı və psixoloji analizi ustalıqla birləşdirirdi.

O.Henri amerika novellistikasına ikinci nəfəs vermişdi. O, komik paradokslar, ikiqat dönüşlü süjet xətti, gözlənilməz sonluqlar üzrə virtuoz idi.

Anton Çexovun hekayələrində hadisələr, şərait sanki tərpənməzdir, tam sükut içərisindədir. Fəqət, hiss və həyəcanlar, qəhrəmanın psixoloji durumunun dərinliyi fasiləsiz hərəkətdədir, oynaqdır. Onun hekayələri kiçik hadisə üzərində qurulur,  süjet xətti bəzən tədricən, bəzən ildırım sürətiylə inkişaf edir və obrazlar öz həyatlarının kənar müşahidəçisinə çevirilirlər. Burada, konfilkt mənbəyi personajların hiss-həyəcanlarının paradoksal uyğunsuzluğudur (“İonıç”, “Yeni malikanə”) və  bütün insan həyatı sanki preslənərək kiçik hekayənin içərisinə sıxışdırılır (“İtlə gəzən qadın”, “Nişanlı qız”).

 

Cek Londonun sözlərinə görə, hekayə əhval-ruhiyyə, vəziyyət və fəaliyyətin tamlığını əks etdirən yazı nümunəsidir.

Onlar 3 hissəyə də bölünür: oçerklər, novellalar, hekayələr.

 

Aşpaz öz şah əsərini hazırlayarkən tərəvəz və ədviyyatları xörəyə  daxil edir.

Zərgər məmulat üzərində işləyir,  qiymətli metalın kiçik diametrli səthinə sapfirlər, rubinlər, almazlar düzür, onları gərgin zəhmətlə cilalayır, diqqət, səbr, hövsələ göstərir.

Peyzaj, portret, natürmort üzərində işləyən rəssam, eskizə forma konturları, incə cizgilər, kölgə effekləri verir.

Yazar isə, təsəvvüründə, təxəyyülündə formalaşdırdığı, beyininin hansısa güncündə yaratdığı mövzüları, faktları toplayır, hiss və həyəcanlarını, gözünün nurunu, fantaziyasını mətnə, vərəqə köçürür.

 

Bəzən yazının süjet xətti, pampıq üzərinə düşmüş qığılcım kimi insanı qəflətən çalxalayır, lakin  onu kağıza, mətnə daxil etmək qeyri-mümkün olur. Sonra isə mövzu isti otağa qoyulmuş dondurma kimi tədricən əriyir, hansısa qalın pərdə arxasında gizlənir, səhərə yaxın görülən yuxu kimi buxarlanıb yoxa çıxır.

 

Bəzən isə, oxuduğun hər hansı əsər, film süjeti, yaşadığın həyat epizodu, tarixi hadisə, qonşunun ailə dramı, küçə itinin həyatı, adi qarışqa yuvası üzərində aparılan müşahidə, insanı maraqlı hekayə yazmağa vadar edir. 

 

Kiçik, bir neçə sətrilik mətnə dərin hisslər, emosiyalar və düşüncələr yerləşdirmək bacarığı, yüksək yaradıcılıq ustalığı tələb edir.  Son olaraq, belə qısa əhvalat-şedervlərdən bir neçəsini oxuculara təqdim edirəm.

 

“Səhər erkən mən nənəmi öldürdüm”- bu frazadan istifadə etməklə Franklin Ruzvelt diqqəti yayınan həmsöhbətini mövzuya cəlb edərmiş. 

 

Amerikalı fantast yazıçı Frederik Braun isə  indiyə kimi yazılmış qısa əhvalatlardan ən qorxulusunu yaratmışdı:

“Dünyanın sonuncu İnsanı otaqda əyləşmişdi. Qəflətən qapı döyüldü...”

 

O.Henri isə, düyün, kulminasiya və açılış kimi ənənəvi tərkib hissələri olan ən qısa hekayə konkursunun qalibi olmuşdu:

“Sürücü siqareti damağında sıxıb baka doğru əyildi ki, benzinin miqdarını dəqiqləşdirsin. Mərhumun cəmisi 23 yaşı var idi”.

 

Gəlin Alan E. Mayerin “Bəxtsizlik” adlı hekayəsinə baxaq:

Mən bütün bədənimə yayılmış dəhşətli ağrıdan oyandım. Gözümü açdım və çarpayımın yanında dayanmış tibb bacısını gördüm.

-       Mister Fucima- O, dilləndi, - bəxtiniz gətirib və siz iki gün əvvəlki Xirosima bombardmanından sağ çıxmışınız. İndi siz qospitaldasınız və həyatınıza heç bir təhlükə yoxdur.

Hədsiz zəifliyə müqavimət göstərərək, zəif səslə soruşdum:

-       Mən hardayam?

-       Naqasakidə- deyə o, gülümsündü.

 

İngilislər də qısa hekayə janrında konkurs təşkil ediblər. Konkursun şərtinə görə yazıda “Allah”, “kraliça”, “seks” və “sirr” məfhumları öz əksini tapmalıymış. Birinci yeri bu hekayənin müəllifi qazanır:

“Aman tanrım, - kraliça qışqırdı, - mən kimliyini belə bilmədiyim insandan hamiləyəm!”

 

Vüsal Bağırlı

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Gəncədə “Elektrobus”lar istehsal oluna bilər
23.01.2019, 11:00

Gəncədə “Elektrobus”lar istehsal oluna bilər

Sabirabadda 3 otaqlı ev yandı
23.01.2019, 10:44

Sabirabadda 3 otaqlı ev yandı

Polis Akademiyasına kursant qəbulu üçün müsabiqə elan edildi - ŞƏRTLƏR
23.01.2019, 10:35

Polis Akademiyasına kursant qəbulu üçün müsabiqə elan edildi - ŞƏRTLƏR

Füzulidə şəhid ailələrinə qayğı hansı səviyyədədir...
23.01.2019, 10:34

Füzulidə şəhid ailələrinə qayğı hansı səviyyədədir...

Ölüm yorulmuş şair ruhuna verilən hədiyyədi...
23.01.2019, 10:33

Ölüm yorulmuş şair ruhuna verilən hədiyyədi...

Neft kəmərindəki partlayışda ölənlərin sayı 100-ə çatır
23.01.2019, 10:32

Neft kəmərindəki partlayışda ölənlərin sayı 100-ə çatır

Ümumdünya Turizm Təşkilatının növbəti sessiyası Bakıda keçiriləcək
23.01.2019, 10:28

Ümumdünya Turizm Təşkilatının növbəti sessiyası Bakıda keçiriləcək

Əliyevlə Paşinyan arasındakı qeyri-rəsmi görüşün VİDEOSU   
23.01.2019, 10:15

Əliyevlə Paşinyan arasındakı qeyri-rəsmi görüşün VİDEOSU  

Məleykə Abbaszadə: “Magistraturaya qəbul imtahanı bu il də iki mərhələdə keçiriləcək”
23.01.2019, 10:01

Məleykə Abbaszadə: “Magistraturaya qəbul imtahanı bu il də iki mərhələdə keçiriləcək”

Bakıda xarici diplomatın arvadı qəzaya düşdü
23.01.2019, 09:38

Bakıda xarici diplomatın arvadı qəzaya düşdü

Ermənistan atəşkəsi 29 dəfə pozdu    
23.01.2019, 09:35

Ermənistan atəşkəsi 29 dəfə pozdu  

Damı uçan məktəbdə tədris bərpa olunub? - AÇIQLAMA  
23.01.2019, 09:19

Damı uçan məktəbdə tədris bərpa olunub? - AÇIQLAMA  

Saxta əlilliyə görə verilən pullar həm vəzifəli şəxslərdən, həm də vətəndaşdan tutulacaq
23.01.2019, 09:03

Saxta əlilliyə görə verilən pullar həm vəzifəli şəxslərdən, həm də vətəndaşdan tutulacaq

Milli Məclisin İntizam komissiyasının tərkibi yenidən formalaşdırılır - SİYAHI
23.01.2019, 08:54

Milli Məclisin İntizam komissiyasının tərkibi yenidən formalaşdırılır - SİYAHI

Bakıda ata 3 gündür oğlunu axtarır
23.01.2019, 08:51

Bakıda ata 3 gündür oğlunu axtarır

Kerç boğazında yanan gəmidə 4 Türkiyə vətəndaşı ölüb
23.01.2019, 08:48

Kerç boğazında yanan gəmidə 4 Türkiyə vətəndaşı ölüb

Azərbaycan mətbəxinin ABŞ-dakı fədaisi...   
23.01.2019, 08:29

Azərbaycan mətbəxinin ABŞ-dakı fədaisi...  

Manatın məzənnəsi dəyişdi?
23.01.2019, 08:16

Manatın məzənnəsi dəyişdi?

AŞPA Mehman Hüseynovun işi üzrə qətnamə qəbulundan imtina edib
23.01.2019, 00:57

AŞPA Mehman Hüseynovun işi üzrə qətnamə qəbulundan imtina edib

Dumanlı hava Biləsuvar və Cəlilabadda hərəkəti çətinləşdirdi
23.01.2019, 00:46

Dumanlı hava Biləsuvar və Cəlilabadda hərəkəti çətinləşdirdi

“Volvo” 200 mindən çox avtomobili geri çağırdı
23.01.2019, 00:33

“Volvo” 200 mindən çox avtomobili geri çağırdı

ABŞ-da müsəlmanlara hücum planlaşdıran qruplaşma üzvləri həbs edildi - VİDEO
23.01.2019, 00:17

ABŞ-da müsəlmanlara hücum planlaşdıran qruplaşma üzvləri həbs edildi - VİDEO

Dehlidən Bakıya birbaşa uçuşlar olacaq
23.01.2019, 00:01

Dehlidən Bakıya birbaşa uçuşlar olacaq

“WhatsApp” çökdü
22.01.2019, 23:46

“WhatsApp” çökdü

Ukraynada prezidentliyə namizədlərin sayı 13-ə çatdı
22.01.2019, 23:29

Ukraynada prezidentliyə namizədlərin sayı 13-ə çatdı

Qanunsuz ov edən ərəblər cərimələndi
22.01.2019, 23:11

Qanunsuz ov edən ərəblər cərimələndi

Azərbaycan nefti bahalaşdı
22.01.2019, 22:56

Azərbaycan nefti bahalaşdı

İlham Əliyev Paşinyanla Qarabağı müzakirə etdi
22.01.2019, 22:43

İlham Əliyev Paşinyanla Qarabağı müzakirə etdi

Prezident “Microsoft” şirkətinin vitse-prezidenti ilə görüşdü - YENİLƏNİB, FOTO
22.01.2019, 22:40

Prezident “Microsoft” şirkətinin vitse-prezidenti ilə görüşdü - YENİLƏNİB, FOTO

Paşinyan Davosda İlham Əliyevlə görüşmək istəyir
22.01.2019, 22:18

Paşinyan Davosda İlham Əliyevlə görüşmək istəyir

İlham Əliyev: “Əsas məqsədimiz Azərbaycanı potensial risklərdən qorumaqdır”
22.01.2019, 22:14

İlham Əliyev: “Əsas məqsədimiz Azərbaycanı potensial risklərdən qorumaqdır”

Vaqif Şadlinskinin 79 yaşına   
22.01.2019, 22:12

Vaqif Şadlinskinin 79 yaşına  

Bərdədə məktəb binası yandı - FOTO
22.01.2019, 21:47

Bərdədə məktəb binası yandı - FOTO

Prezident sarayının yaxınlığındakı bank qarət olundu
22.01.2019, 21:34

Prezident sarayının yaxınlığındakı bank qarət olundu

Baş katib azərbaycanlı məcburi köçkünlərdən danışdı
22.01.2019, 21:19

Baş katib azərbaycanlı məcburi köçkünlərdən danışdı

Şərq Tərəfdaşlığına dair siyasi bəyannamə qəbulu istənilir
22.01.2019, 21:08

Şərq Tərəfdaşlığına dair siyasi bəyannamə qəbulu istənilir

Ermənilərin Qazaxa atdığı iki mərmi zərərsizləşdirildi
22.01.2019, 20:41

Ermənilərin Qazaxa atdığı iki mərmi zərərsizləşdirildi

ATƏT PA Mehman Hüseynovla bağlı son addımları alqışlayır
22.01.2019, 20:27

ATƏT PA Mehman Hüseynovla bağlı son addımları alqışlayır

Prezident “Total” şirkətinin rəhbəri ilə görüşdü
22.01.2019, 20:16

Prezident “Total” şirkətinin rəhbəri ilə görüşdü

Mədət Quliyevin sosial şəbəkələrdə heç bir səhifəsi yoxdur - DTX-dan AÇIQLAMA
22.01.2019, 20:03

Mədət Quliyevin sosial şəbəkələrdə heç bir səhifəsi yoxdur - DTX-dan AÇIQLAMA

Sabah Bakının bir hissəsi qazsız qalacaq
22.01.2019, 19:43

Sabah Bakının bir hissəsi qazsız qalacaq

Prezident Vahid Ələkbərovla görüşdü
22.01.2019, 19:37

Prezident Vahid Ələkbərovla görüşdü

“Azərbaycan KTMT-yə üzv olmağı planlaşdırmır”
22.01.2019, 19:25

“Azərbaycan KTMT-yə üzv olmağı planlaşdırmır”

“Bakcell”dən 6 bölgənin sakinlərinə 5 GB PULSUZ İnternet!
22.01.2019, 19:03

“Bakcell”dən 6 bölgənin sakinlərinə 5 GB PULSUZ İnternet!

Bir ildə Bakıda 241 cinayətkar qrup ifşa edilib
22.01.2019, 18:57

Bir ildə Bakıda 241 cinayətkar qrup ifşa edilib

UNEC pedaqoji heyətin potensialının artırılması üzərində daim çalışır
22.01.2019, 18:52

UNEC pedaqoji heyətin potensialının artırılması üzərində daim çalışır

İki səfir Əbülfəs Qarayevin qəbulunda
22.01.2019, 18:49

İki səfir Əbülfəs Qarayevin qəbulunda

Ayyət Əhməd Elçin Mirzəbəylinin şeirini fransız dilinə tərcümə etdi 
22.01.2019, 18:36

Ayyət Əhməd Elçin Mirzəbəylinin şeirini fransız dilinə tərcümə etdi 

Zakir Həsənov yeni istifadəyə verilən obyektlərlə tanış oldu
22.01.2019, 18:32

Zakir Həsənov yeni istifadəyə verilən obyektlərlə tanış oldu

Mehman Hüseynov Əli Abdalovla barışdı - VİDEO
22.01.2019, 18:17

Mehman Hüseynov Əli Abdalovla barışdı - VİDEO

ARXİV