23 iyun 2018, Şənbə
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Hekayə - ən sevdiyim janr...
Hekayə - ən sevdiyim janr...
05.05.2018, 10:58

Kiçik həcmli  əsər, qısa bir hekayət, fikri dəqiq, lakonik çatdıran essedən, yazıdan yaxşı nə ola bilər axı?

 

Real həyatda gördüklərini, fantaziya, təxəyyül və xəyallarını hissı-hissə toparlayıb  barmağında sıxdığın qələmlə vərəqə, həzin klaviş toxunuşuyla mətn redaktoruna, leylək lələyi ilə papirus vərəqinə köçürsən.

 

Qoz qabığının içərisinə oxşayan beyin yarımkürələrinə, neyronların dərinliyinə hopmuş hadisələr qaranlıq meşədə qəfil görünən tanış cığır kimi, dolğunlaşıb ədəbi süjet xəttinə, formalaşmış yazıya çevirilir.

Fəqət, hələ yaranmış möcüzəni  əhliləşməmiş, vəhşi-xam şəkildə mətnə köçürmək, hələ onun hekayə olması demək deyil.

 

Əvvəlcə, mətn üzərində işin gərgin, çiy mərhələsi başlayır. Yazılmış hər sözü, cümləni, ifadəni bir az zənginləşdirmək, mənadan- mənaya salmaq, davamını, sonluğunu gətirmək, korrektə-redaktə etmək lazım olur. 

 

Hekayə ən geniş yayılmış nəsr janrıdır. Bu epik proza nümunəsinin öz yüksək sənətkarları, elit ustadları var: lakonik O.Henri, hissiyatlı Anton Çexov, qadın qəlbinin bilicisi Mopassan, satirik novellaçı Əziz Nesin və sair.

Ağılı başdan çıxaran, insanı məftun edən hekayələrin bəziləri həqiqətən möhtəşəmdir. Çexovun “5 nömrəli palata”sı, Tolstoyun “İvan İliçin ölümü”, Nesnin “Tarzan”ı, Dmitri Qriqoroviçin “Kənd”i, O.Henrinin “Sonuncu yarpaq”ı, eləcə də zövqə və üsluba görə digərləri....   

 

Digər, daha geniş formalı yazı əsərlərindən fərqli olaraq hekayədəki əsas personajlar məhdud sayda olur, süjet isə vahid xətt üzrə inkişaf edir.

 

Məsələn, Mopassan öz kiçik həcmli əsərlərində satiranı, lirikanı və psixoloji analizi ustalıqla birləşdirirdi.

O.Henri amerika novellistikasına ikinci nəfəs vermişdi. O, komik paradokslar, ikiqat dönüşlü süjet xətti, gözlənilməz sonluqlar üzrə virtuoz idi.

Anton Çexovun hekayələrində hadisələr, şərait sanki tərpənməzdir, tam sükut içərisindədir. Fəqət, hiss və həyəcanlar, qəhrəmanın psixoloji durumunun dərinliyi fasiləsiz hərəkətdədir, oynaqdır. Onun hekayələri kiçik hadisə üzərində qurulur,  süjet xətti bəzən tədricən, bəzən ildırım sürətiylə inkişaf edir və obrazlar öz həyatlarının kənar müşahidəçisinə çevirilirlər. Burada, konfilkt mənbəyi personajların hiss-həyəcanlarının paradoksal uyğunsuzluğudur (“İonıç”, “Yeni malikanə”) və  bütün insan həyatı sanki preslənərək kiçik hekayənin içərisinə sıxışdırılır (“İtlə gəzən qadın”, “Nişanlı qız”).

 

Cek Londonun sözlərinə görə, hekayə əhval-ruhiyyə, vəziyyət və fəaliyyətin tamlığını əks etdirən yazı nümunəsidir.

Onlar 3 hissəyə də bölünür: oçerklər, novellalar, hekayələr.

 

Aşpaz öz şah əsərini hazırlayarkən tərəvəz və ədviyyatları xörəyə  daxil edir.

Zərgər məmulat üzərində işləyir,  qiymətli metalın kiçik diametrli səthinə sapfirlər, rubinlər, almazlar düzür, onları gərgin zəhmətlə cilalayır, diqqət, səbr, hövsələ göstərir.

Peyzaj, portret, natürmort üzərində işləyən rəssam, eskizə forma konturları, incə cizgilər, kölgə effekləri verir.

Yazar isə, təsəvvüründə, təxəyyülündə formalaşdırdığı, beyininin hansısa güncündə yaratdığı mövzüları, faktları toplayır, hiss və həyəcanlarını, gözünün nurunu, fantaziyasını mətnə, vərəqə köçürür.

 

Bəzən yazının süjet xətti, pampıq üzərinə düşmüş qığılcım kimi insanı qəflətən çalxalayır, lakin  onu kağıza, mətnə daxil etmək qeyri-mümkün olur. Sonra isə mövzu isti otağa qoyulmuş dondurma kimi tədricən əriyir, hansısa qalın pərdə arxasında gizlənir, səhərə yaxın görülən yuxu kimi buxarlanıb yoxa çıxır.

 

Bəzən isə, oxuduğun hər hansı əsər, film süjeti, yaşadığın həyat epizodu, tarixi hadisə, qonşunun ailə dramı, küçə itinin həyatı, adi qarışqa yuvası üzərində aparılan müşahidə, insanı maraqlı hekayə yazmağa vadar edir. 

 

Kiçik, bir neçə sətrilik mətnə dərin hisslər, emosiyalar və düşüncələr yerləşdirmək bacarığı, yüksək yaradıcılıq ustalığı tələb edir.  Son olaraq, belə qısa əhvalat-şedervlərdən bir neçəsini oxuculara təqdim edirəm.

 

“Səhər erkən mən nənəmi öldürdüm”- bu frazadan istifadə etməklə Franklin Ruzvelt diqqəti yayınan həmsöhbətini mövzuya cəlb edərmiş. 

 

Amerikalı fantast yazıçı Frederik Braun isə  indiyə kimi yazılmış qısa əhvalatlardan ən qorxulusunu yaratmışdı:

“Dünyanın sonuncu İnsanı otaqda əyləşmişdi. Qəflətən qapı döyüldü...”

 

O.Henri isə, düyün, kulminasiya və açılış kimi ənənəvi tərkib hissələri olan ən qısa hekayə konkursunun qalibi olmuşdu:

“Sürücü siqareti damağında sıxıb baka doğru əyildi ki, benzinin miqdarını dəqiqləşdirsin. Mərhumun cəmisi 23 yaşı var idi”.

 

Gəlin Alan E. Mayerin “Bəxtsizlik” adlı hekayəsinə baxaq:

Mən bütün bədənimə yayılmış dəhşətli ağrıdan oyandım. Gözümü açdım və çarpayımın yanında dayanmış tibb bacısını gördüm.

-       Mister Fucima- O, dilləndi, - bəxtiniz gətirib və siz iki gün əvvəlki Xirosima bombardmanından sağ çıxmışınız. İndi siz qospitaldasınız və həyatınıza heç bir təhlükə yoxdur.

Hədsiz zəifliyə müqavimət göstərərək, zəif səslə soruşdum:

-       Mən hardayam?

-       Naqasakidə- deyə o, gülümsündü.

 

İngilislər də qısa hekayə janrında konkurs təşkil ediblər. Konkursun şərtinə görə yazıda “Allah”, “kraliça”, “seks” və “sirr” məfhumları öz əksini tapmalıymış. Birinci yeri bu hekayənin müəllifi qazanır:

“Aman tanrım, - kraliça qışqırdı, - mən kimliyini belə bilmədiyim insandan hamiləyəm!”

 

Vüsal Bağırlı

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Zaqatalada avtoxuliqanlıq edən şəxs həbs olundu 
23.06.2018, 10:14

Zaqatalada avtoxuliqanlıq edən şəxs həbs olundu 

Cəbhədə erməni təxribatı - Şiddətli atışma oldu
23.06.2018, 09:47

Cəbhədə erməni təxribatı - Şiddətli atışma oldu

Bakıda kilsədə 9 yaşlı qıza təcavüz etdilər
23.06.2018, 09:39

Bakıda kilsədə 9 yaşlı qıza təcavüz etdilər

“Bu günün məktəblisi, sabahın əsgəri” adlı  rəsm müsabiqəsi yekunlaşdı – Qaliblər əsgərlərlə görüşəcək
23.06.2018, 09:27

“Bu günün məktəblisi, sabahın əsgəri” adlı  rəsm müsabiqəsi yekunlaşdı – Qaliblər əsgərlərlə görüşəcək

Ərdoğan: “BMT-də 2 təcrübəli siyasətçi var, biri mənəm, digəri də Putin”
23.06.2018, 09:16

Ərdoğan: “BMT-də 2 təcrübəli siyasətçi var, biri mənəm, digəri də Putin”

Məhəmməd Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu
23.06.2018, 08:58

Məhəmməd Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu

Helsinkidə sərnişin təyyarəsi təcili eniş etdi
23.06.2018, 08:57

Helsinkidə sərnişin təyyarəsi təcili eniş etdi

Bakıda taksi piyadanı vurdu
23.06.2018, 00:59

Bakıda taksi piyadanı vurdu

Ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında daha bir qudurğanlığı - FOTOLAR
23.06.2018, 00:44

Ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında daha bir qudurğanlığı - FOTOLAR

Bakıda kilsədə dəhşət: Ayzaşlı qıza təcavüz edildi
23.06.2018, 00:24

Bakıda kilsədə dəhşət: Ayzaşlı qıza təcavüz edildi

Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunda bir ilk də yaşandı
23.06.2018, 00:12

Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunda bir ilk də yaşandı

Dünya Çempionatı-2018: İsveçrə Serbiyanı məğlub etdi
22.06.2018, 23:57

Dünya Çempionatı-2018: İsveçrə Serbiyanı məğlub etdi

Sərkisyanın mühafizə rəisi həbs edildi
22.06.2018, 23:42

Sərkisyanın mühafizə rəisi həbs edildi

Kombayn taxıl sahəsində yandı
22.06.2018, 23:27

Kombayn taxıl sahəsində yandı

36 polisin qətlində təqsirləndirilən terrorçu həbs olundu
22.06.2018, 23:11

36 polisin qətlində təqsirləndirilən terrorçu həbs olundu

Çağırışa gec gələn həkimi döydülər-Video
22.06.2018, 22:56

Çağırışa gec gələn həkimi döydülər-Video

BMT Rusiyanı Dnestryanıdan çıxmağa çağırdı
22.06.2018, 22:41

BMT Rusiyanı Dnestryanıdan çıxmağa çağırdı

Sumqayıt sakini qapısına gələn "su pulu yığan"ı bıçaqlayıb
22.06.2018, 22:29

Sumqayıt sakini qapısına gələn "su pulu yığan"ı bıçaqlayıb

İşçilər etiraz olaraq prezident sarayının qazını kəsdi
22.06.2018, 22:13

İşçilər etiraz olaraq prezident sarayının qazını kəsdi

“Proqres” – “Qəbələ” oyununun saatı açıqlandı
22.06.2018, 21:41

“Proqres” – “Qəbələ” oyununun saatı açıqlandı

Üzünü gizlətmək istəyən dələduz anbaan kameraya düşdü-VİDEO
22.06.2018, 21:29

Üzünü gizlətmək istəyən dələduz anbaan kameraya düşdü-VİDEO

Muharrem İnce bu şəxsləri həbs edəcək
22.06.2018, 21:16

Muharrem İnce bu şəxsləri həbs edəcək

Dünya Çempionatı-2018: Nigeriya öz qələbəsi ilə Argentinaya yol açdı - VİDEO
22.06.2018, 21:02

Dünya Çempionatı-2018: Nigeriya öz qələbəsi ilə Argentinaya yol açdı - VİDEO

Türk şahinləri 24 terrorçunu zərərsizləşdirdi
22.06.2018, 20:45

Türk şahinləri 24 terrorçunu zərərsizləşdirdi

ABŞ Şimali Koreyaya qarşı sanksiya müddətini uzadıb
22.06.2018, 20:31

ABŞ Şimali Koreyaya qarşı sanksiya müddətini uzadıb

“Dövlətlər vətəndaş cəmiyyəti arasında etimad mühiti yaranıb” – Azay Quliyev
22.06.2018, 20:12

“Dövlətlər vətəndaş cəmiyyəti arasında etimad mühiti yaranıb” – Azay Quliyev

Şirvan sakini qətlə yetirildi
22.06.2018, 20:04

Şirvan sakini qətlə yetirildi

Tramp Şimali Koreyaya qarşı sanksiyaları daha bir il müddətinə uzadıb
22.06.2018, 20:00

Tramp Şimali Koreyaya qarşı sanksiyaları daha bir il müddətinə uzadıb

Dolların sabaha olan məzənnəsi
22.06.2018, 19:55

Dolların sabaha olan məzənnəsi

Dövlət Komitəsinin sədri Gəncədə köçkünlərin müraciətinə baxdı
22.06.2018, 19:51

Dövlət Komitəsinin sədri Gəncədə köçkünlərin müraciətinə baxdı

Əli Həsənov:
22.06.2018, 19:41

Əli Həsənov: "Azərbaycanda azad media formalaşıb

Prezident AİB İdarə Heyəti Şurası üzvlərini qəbul edib - YENİLƏNİB
22.06.2018, 19:32

Prezident AİB İdarə Heyəti Şurası üzvlərini qəbul edib - YENİLƏNİB

İlahiyyat İnstitutunda İslamşünaslıq ixtisası üzrə minimum keçid balı müəyyənləşdi
22.06.2018, 19:21

İlahiyyat İnstitutunda İslamşünaslıq ixtisası üzrə minimum keçid balı müəyyənləşdi

Nazir: “Təhsilə qoyulan investisiya ən yaxşı investisiyadır"   
22.06.2018, 19:09

Nazir: “Təhsilə qoyulan investisiya ən yaxşı investisiyadır"  

Rektor: "İlahiyyat İnstitutuna ilk tədris ilində tələbə qəbulu üçün 60 plan yeri ayrılıb"
22.06.2018, 19:01

Rektor: "İlahiyyat İnstitutuna ilk tədris ilində tələbə qəbulu üçün 60 plan yeri ayrılıb"

ARXİV
SORĞU
Hansı ölkə dünya çempionu olacaq?
Argentina(13.1%)
Braziliya(23.4%)
Almaniya(10.3%)
İngiltərə(2.73%)
Portuqaliya(12.5%)
İspaniya(5.46%)
Fransa(4.37%)
Belçika(2.18%)
Seneqal(3.82%)
Rusiya(21.8%)