16 avqust 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Hekayə - ən sevdiyim janr...
Hekayə - ən sevdiyim janr...
05.05.2018, 10:58

Kiçik həcmli  əsər, qısa bir hekayət, fikri dəqiq, lakonik çatdıran essedən, yazıdan yaxşı nə ola bilər axı?

 

Real həyatda gördüklərini, fantaziya, təxəyyül və xəyallarını hissı-hissə toparlayıb  barmağında sıxdığın qələmlə vərəqə, həzin klaviş toxunuşuyla mətn redaktoruna, leylək lələyi ilə papirus vərəqinə köçürsən.

 

Qoz qabığının içərisinə oxşayan beyin yarımkürələrinə, neyronların dərinliyinə hopmuş hadisələr qaranlıq meşədə qəfil görünən tanış cığır kimi, dolğunlaşıb ədəbi süjet xəttinə, formalaşmış yazıya çevirilir.

Fəqət, hələ yaranmış möcüzəni  əhliləşməmiş, vəhşi-xam şəkildə mətnə köçürmək, hələ onun hekayə olması demək deyil.

 

Əvvəlcə, mətn üzərində işin gərgin, çiy mərhələsi başlayır. Yazılmış hər sözü, cümləni, ifadəni bir az zənginləşdirmək, mənadan- mənaya salmaq, davamını, sonluğunu gətirmək, korrektə-redaktə etmək lazım olur. 

 

Hekayə ən geniş yayılmış nəsr janrıdır. Bu epik proza nümunəsinin öz yüksək sənətkarları, elit ustadları var: lakonik O.Henri, hissiyatlı Anton Çexov, qadın qəlbinin bilicisi Mopassan, satirik novellaçı Əziz Nesin və sair.

Ağılı başdan çıxaran, insanı məftun edən hekayələrin bəziləri həqiqətən möhtəşəmdir. Çexovun “5 nömrəli palata”sı, Tolstoyun “İvan İliçin ölümü”, Nesnin “Tarzan”ı, Dmitri Qriqoroviçin “Kənd”i, O.Henrinin “Sonuncu yarpaq”ı, eləcə də zövqə və üsluba görə digərləri....   

 

Digər, daha geniş formalı yazı əsərlərindən fərqli olaraq hekayədəki əsas personajlar məhdud sayda olur, süjet isə vahid xətt üzrə inkişaf edir.

 

Məsələn, Mopassan öz kiçik həcmli əsərlərində satiranı, lirikanı və psixoloji analizi ustalıqla birləşdirirdi.

O.Henri amerika novellistikasına ikinci nəfəs vermişdi. O, komik paradokslar, ikiqat dönüşlü süjet xətti, gözlənilməz sonluqlar üzrə virtuoz idi.

Anton Çexovun hekayələrində hadisələr, şərait sanki tərpənməzdir, tam sükut içərisindədir. Fəqət, hiss və həyəcanlar, qəhrəmanın psixoloji durumunun dərinliyi fasiləsiz hərəkətdədir, oynaqdır. Onun hekayələri kiçik hadisə üzərində qurulur,  süjet xətti bəzən tədricən, bəzən ildırım sürətiylə inkişaf edir və obrazlar öz həyatlarının kənar müşahidəçisinə çevirilirlər. Burada, konfilkt mənbəyi personajların hiss-həyəcanlarının paradoksal uyğunsuzluğudur (“İonıç”, “Yeni malikanə”) və  bütün insan həyatı sanki preslənərək kiçik hekayənin içərisinə sıxışdırılır (“İtlə gəzən qadın”, “Nişanlı qız”).

 

Cek Londonun sözlərinə görə, hekayə əhval-ruhiyyə, vəziyyət və fəaliyyətin tamlığını əks etdirən yazı nümunəsidir.

Onlar 3 hissəyə də bölünür: oçerklər, novellalar, hekayələr.

 

Aşpaz öz şah əsərini hazırlayarkən tərəvəz və ədviyyatları xörəyə  daxil edir.

Zərgər məmulat üzərində işləyir,  qiymətli metalın kiçik diametrli səthinə sapfirlər, rubinlər, almazlar düzür, onları gərgin zəhmətlə cilalayır, diqqət, səbr, hövsələ göstərir.

Peyzaj, portret, natürmort üzərində işləyən rəssam, eskizə forma konturları, incə cizgilər, kölgə effekləri verir.

Yazar isə, təsəvvüründə, təxəyyülündə formalaşdırdığı, beyininin hansısa güncündə yaratdığı mövzüları, faktları toplayır, hiss və həyəcanlarını, gözünün nurunu, fantaziyasını mətnə, vərəqə köçürür.

 

Bəzən yazının süjet xətti, pampıq üzərinə düşmüş qığılcım kimi insanı qəflətən çalxalayır, lakin  onu kağıza, mətnə daxil etmək qeyri-mümkün olur. Sonra isə mövzu isti otağa qoyulmuş dondurma kimi tədricən əriyir, hansısa qalın pərdə arxasında gizlənir, səhərə yaxın görülən yuxu kimi buxarlanıb yoxa çıxır.

 

Bəzən isə, oxuduğun hər hansı əsər, film süjeti, yaşadığın həyat epizodu, tarixi hadisə, qonşunun ailə dramı, küçə itinin həyatı, adi qarışqa yuvası üzərində aparılan müşahidə, insanı maraqlı hekayə yazmağa vadar edir. 

 

Kiçik, bir neçə sətrilik mətnə dərin hisslər, emosiyalar və düşüncələr yerləşdirmək bacarığı, yüksək yaradıcılıq ustalığı tələb edir.  Son olaraq, belə qısa əhvalat-şedervlərdən bir neçəsini oxuculara təqdim edirəm.

 

“Səhər erkən mən nənəmi öldürdüm”- bu frazadan istifadə etməklə Franklin Ruzvelt diqqəti yayınan həmsöhbətini mövzuya cəlb edərmiş. 

 

Amerikalı fantast yazıçı Frederik Braun isə  indiyə kimi yazılmış qısa əhvalatlardan ən qorxulusunu yaratmışdı:

“Dünyanın sonuncu İnsanı otaqda əyləşmişdi. Qəflətən qapı döyüldü...”

 

O.Henri isə, düyün, kulminasiya və açılış kimi ənənəvi tərkib hissələri olan ən qısa hekayə konkursunun qalibi olmuşdu:

“Sürücü siqareti damağında sıxıb baka doğru əyildi ki, benzinin miqdarını dəqiqləşdirsin. Mərhumun cəmisi 23 yaşı var idi”.

 

Gəlin Alan E. Mayerin “Bəxtsizlik” adlı hekayəsinə baxaq:

Mən bütün bədənimə yayılmış dəhşətli ağrıdan oyandım. Gözümü açdım və çarpayımın yanında dayanmış tibb bacısını gördüm.

-       Mister Fucima- O, dilləndi, - bəxtiniz gətirib və siz iki gün əvvəlki Xirosima bombardmanından sağ çıxmışınız. İndi siz qospitaldasınız və həyatınıza heç bir təhlükə yoxdur.

Hədsiz zəifliyə müqavimət göstərərək, zəif səslə soruşdum:

-       Mən hardayam?

-       Naqasakidə- deyə o, gülümsündü.

 

İngilislər də qısa hekayə janrında konkurs təşkil ediblər. Konkursun şərtinə görə yazıda “Allah”, “kraliça”, “seks” və “sirr” məfhumları öz əksini tapmalıymış. Birinci yeri bu hekayənin müəllifi qazanır:

“Aman tanrım, - kraliça qışqırdı, - mən kimliyini belə bilmədiyim insandan hamiləyəm!”

 

Vüsal Bağırlı

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
ABŞ Konqresinə müsəlman namizdlər irəli sürülüb
16.08.2018, 15:53

ABŞ Konqresinə müsəlman namizdlər irəli sürülüb

Qurban bayramına görə pensiyalar tez verildi
16.08.2018, 15:46

Qurban bayramına görə pensiyalar tez verildi

DİM Kamran Əsədovu məhkəməyə verir
16.08.2018, 15:36

DİM Kamran Əsədovu məhkəməyə verir

 Füzulidə yas mərasimləri sadə və israfçılıqdan kənar keçirilir
16.08.2018, 15:35

Füzulidə yas mərasimləri sadə və israfçılıqdan kənar keçirilir

Həyəcan təbili ÇALINDI: “Azərbaycan təhsilində kəmiyyət artır, keyfiyyət azalır”- İTTİHAM
16.08.2018, 15:30

Həyəcan təbili ÇALINDI: “Azərbaycan təhsilində kəmiyyət artır, keyfiyyət azalır”- İTTİHAM

692 bal toplayıb, müəllimliyi seçdi: “Savadsız müəllimlər işdən çıxmırlar ki, boş yerlər açılsın”
16.08.2018, 15:27

692 bal toplayıb, müəllimliyi seçdi: “Savadsız müəllimlər işdən çıxmırlar ki, boş yerlər açılsın”

Putin xarici işlər nazirinin toyuna qatılacaq
16.08.2018, 15:18

Putin xarici işlər nazirinin toyuna qatılacaq

Axtarışda olan şəxsdən silah-sursat götürülüb
16.08.2018, 15:17

Axtarışda olan şəxsdən silah-sursat götürülüb

Ramil Usubov Xoşbəxt Yusifzadəni təltif etdi
16.08.2018, 15:09

Ramil Usubov Xoşbəxt Yusifzadəni təltif etdi

Samuxda keçmiş məhkum arvadını öldürdü
16.08.2018, 14:53

Samuxda keçmiş məhkum arvadını öldürdü

Bakı-Sumqayıt avtobuslarında gediş haqqı ENDİRİLDİ
16.08.2018, 14:49

Bakı-Sumqayıt avtobuslarında gediş haqqı ENDİRİLDİ

Serj Sarkisyan istintaqa çağırılacaq
16.08.2018, 14:16

Serj Sarkisyan istintaqa çağırılacaq

Qərbi Kaspi Universitetinin Kolleci qəbul elan edir
16.08.2018, 14:13

Qərbi Kaspi Universitetinin Kolleci qəbul elan edir

Ən bahalı universitetlər – illiyi 70 min dollar...
16.08.2018, 14:11

Ən bahalı universitetlər – illiyi 70 min dollar...

Aksiz markasız siqaretlərin ölkəyə gətirilməsinin qarşısı alındı
16.08.2018, 14:10

Aksiz markasız siqaretlərin ölkəyə gətirilməsinin qarşısı alındı

Qayda pozan sürücülərə 34 milyon manatdan çox cərimə yazılıb
16.08.2018, 13:58

Qayda pozan sürücülərə 34 milyon manatdan çox cərimə yazılıb

Abituriyentlərin yerinə tələbələri qəbul imtahanına buraxmaq istədilər - Cinayət işi açıldı
16.08.2018, 13:30

Abituriyentlərin yerinə tələbələri qəbul imtahanına buraxmaq istədilər - Cinayət işi açıldı

Paytaxtda 36 su nasosu oğurlayan şəxs saxlanıldı
16.08.2018, 13:24

Paytaxtda 36 su nasosu oğurlayan şəxs saxlanıldı

Elçin Quliyev 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib
16.08.2018, 13:16

Elçin Quliyev 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib

Dövlət Sərhəd Xidmətinin 3 hərbçisinə general rütbəsi verildi - SİYAHI
16.08.2018, 13:08

Dövlət Sərhəd Xidmətinin 3 hərbçisinə general rütbəsi verildi - SİYAHI

Sabahın HAVASI: Temperatur 35 dərəcəyə yüksələcək
16.08.2018, 13:06

Sabahın HAVASI: Temperatur 35 dərəcəyə yüksələcək

Restoranda vəhşi quşlar saxlayan şəxs cərimələndi 
16.08.2018, 12:43

Restoranda vəhşi quşlar saxlayan şəxs cərimələndi 

Bu rayonlarda dezinfeksiya işləri aparılır
16.08.2018, 12:38

Bu rayonlarda dezinfeksiya işləri aparılır

ADA Universiteti təhsil haqqının yüksək olması ilə bağlı məsələyə aydınlıq gətirdi
16.08.2018, 12:28

ADA Universiteti təhsil haqqının yüksək olması ilə bağlı məsələyə aydınlıq gətirdi

Avtomobil 3 piyadanı vurdu - 1 ölü
16.08.2018, 12:27

Avtomobil 3 piyadanı vurdu - 1 ölü

Bu tələbələr təhsil haqqından azad ediliblər – SİYAHI  
16.08.2018, 12:20

Bu tələbələr təhsil haqqından azad ediliblər – SİYAHI  

Mövludu yuxumda görmüşəm
16.08.2018, 12:20

Mövludu yuxumda görmüşəm

Abituriyentin 596 balla imtahandan kəsilməsi xəbərinə rəsmi MÜNASİBƏT
16.08.2018, 12:15

Abituriyentin 596 balla imtahandan kəsilməsi xəbərinə rəsmi MÜNASİBƏT

Təhsil Nazirliyi ilə DİM razılığa gəlib – keçid balları dəyişməyəcək
16.08.2018, 12:12

Təhsil Nazirliyi ilə DİM razılığa gəlib – keçid balları dəyişməyəcək

Bakıda avtobus dayanacağı zəbt edildi - FOTOLAR
16.08.2018, 11:37

Bakıda avtobus dayanacağı zəbt edildi - FOTOLAR

“Nə? Harada? Nə zaman?” intellektual oyunu üzrə I Şəmkir Çempionatı keçirilir   
16.08.2018, 11:26

“Nə? Harada? Nə zaman?” intellektual oyunu üzrə I Şəmkir Çempionatı keçirilir  

Arif Alışanova minnətdarlıq
16.08.2018, 11:23

Arif Alışanova minnətdarlıq

Son 6 ayda Azərbaycanda 7 min 200-dən çox ailə dağılıb
16.08.2018, 11:21

Son 6 ayda Azərbaycanda 7 min 200-dən çox ailə dağılıb

Müslüm Maqomayevin 76 illiyi qeyd olunacaq
16.08.2018, 11:20

Müslüm Maqomayevin 76 illiyi qeyd olunacaq

Bakıda kirayə evlərin qiyməti qalxdı
16.08.2018, 11:15

Bakıda kirayə evlərin qiyməti qalxdı

ARXİV