17 avqust 2018, Cümə
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Yaqub Mahmudov: “Cümhuriyyətin qurulması od içində dirçəlişdir”
Yaqub Mahmudov: “Cümhuriyyətin qurulması od içində dirçəlişdir”
24.05.2018, 16:14

 

“Hazırda Avropada islamafobiya baş alıb gedir. Amma Xalq Cümhuriyyəti irqi, milli, dini və sinfi bərabərsizliyi ləğv edərək, bütün vətəndaşların hüquq bərabərliyini təmin etmişdi. Cümhuriyyətin qurulmasını od içində dirçəliş hesab edirəm”.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutundan Modern.az-a verilən məlumata görə, bunu institut direktoru, Milli Məclisin deputatı, akademik Yaqub Mahmudov bildirib.

 

Yaqub Mahmudov qeyd edib ki, ulu öndər Heydər Əliyev tarixçilər qarşısında Azərbaycanın XIX-XX əsrlər tarixinin yenidən yazılması vəzifəsini qoymuşdu: “Biz imperiyalar yaradan xalqıq. Lakin Azərbaycan xalqına sovet dönəmində saxta tarix təqdim olunmuşdu. Guya Cənubi Qafqazın aborigen, yəni ən qədim yerli əhalisi ermənilərdir, biz isə Altaylardan köçüb gəlmişik. Belə halların qarşısını almaq məqsədilə İrəvan xanlığının tarixini və uydurma “Böyük Ermənistan” nəzəriyyəsinin əleyhinə kitablar çap etdirmişik. Azərbaycan həqiqətlərini dünyaya çatdırmaq məqsədilə türk, rus, ərəb, ingilis, ispan, italyan, gürcü və sair dillərdə kitablar ortaya qoymuşuq.

 

Sovet vaxtı “26 Bakı komissarı” abidəsi toy-düyün yerinə çevrilmişdi. Prezident İlham Əliyev Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı cinayəti törətmiş Stepan Şaumyan və digər cəlladların cəsədlərinin qalıqlarını Bakının mərkəzindən şəhər qəbiristanına köçürtməklə şüurlarda inqilab etdi. Mən prezidentin bu addımını Nikolay Kopernikin kəşfinə bənzədirəm”.

 

Akademik deyib ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin adına şübhə edənlər İstiqlal Bəyannaməsini oxusunlar: “Sənəddə çox aydın yazılır ki, dövlətimizin adı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətidir. Mən BDU-nun Tarix fakültəsinin dekanı olan zaman Heydər Əliyev çox böyük tarixçi heyəti topladı və bildirdi ki, Cümhuriyyət dünyaya Azərbaycan Demokratik Respublikası (ADR) kimi yayılıb. Biz məsələni araşdırdıq. Dəfələrlə Milli Arxiv İdarəsinin rəisi Ataxan Paşayevlə görüşdük, sənədlərlə tanış olduq və daha sonra Heydər Əliyevə məlumat verdik. O, bütün materiallarla tanış oldu və göstəriş verdi ki, dövlət İstiqlal Bəyannaməsində olduğu kimi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti adlandırılsın”.

 

“Türk-müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublika olan Xalq Cümhuriyyəti dünya tarixinin ən demokratik dövlət qurumlarından biridir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən Xalq Cümhuriyyəti tarixinə dair ilk mənbələr və arxiv sənədləri ölkəmizə gətirilir. “Cümhuriyyət İli” çərçivəsində Tarix İnstitutu “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xadimlərinin dövlətçilik fəaliyyətinin Tiflis dövrü” və “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi Hindistan Milli Arxivinin sənədlərində” kitablarını çap etdirib”, - deyə institut direktoru bildirib.

Yaqub Mahmudov qeyd edib ki, Cümhuriyyət parlamentinin 1918-ci il dekabrın 7-də yaradıldığını söyləmək düzgün deyil: “Cümhuriyyət dövründə parlamentçilik tariximiz 1918-ci il mayın 27-dən başlayır. 1918-ci ilin mayında Zaqafqaziya Seyminin müsəlman fraksiyası əsasında Azərbaycan Milli Şurası (Azərbaycan parlamenti) formalaşıb. İlk parlamentimiz 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycanın müstəqilliyini elan etmiş, ölkənin idarə olunmasını öz üzərinə götürmüş və tarixi İstiqlal Bəyannaməsini qəbul etmişdir”.

“Arxiv sənədləri sübut edir ki, Andranik nəinki türk kəndlərini, hətta kürd kəndlərini də dağıdıb. İngilis kəşfiyyatının məlumatında bildirilir ki, Andranikə pul ayırmaq lazım deyil və İngiltərə Azərbaycana yardım etməlidir.

Tarix İnstitutunun nəzdində türk-müsəlman xalqlarına qarşı soyqırımları problemi ilə əlaqədar beynəlxalq əlaqələndirmə mərkəzi yaradılıb”, - deyə akademik bildirib.

 

Deputat deyib ki, gənc sərkərdə Nuru paşanın ətrafında Cümhuriyyət generalları toplaşmışdı: “Qafqaz İslam Ordusunun hərbi uğurlarında Azərbaycan xalqı, könüllü xalq dəstələri, o cümlədən Səməd bəy Mehmandarov, Əliağa Şıxlinski, Həbib bəy Səlimov və Xosrov bəy Sultanov fəal iştirak edib. 1918-20-ci illərdə, hələ Nuru paşa gəlməmiş Göynük igidləri Şəkidə daşnakların xalqımıza divan tutmasına yol verməyiblər. Gəncəyə gəlib Nuru paşaya məlumat veriblər ki, Şəkidə daşnakları məğlubiyyətə uğratdıq. Nuru paşa çox sevinib. O, Gəncədə Şəkidən gələn 4 böyük dəstə başçısını qəbul edərək, hamısına təşəkkürünü çatdırıb. Nuru paşa deyib ki, daşnaklara qarşı bu cür vuruşmaq lazımdır. Sonra atam “Qara Mikayıl” Nuru paşanın qoşununun tərkibində Biləcəriyə qədər gəlib.

 

İlhaqçılar Nuru paşanı Milli Şura hökumətinin guya Rusiyapərəst və inqilabi hakimiyyət olmasına, anarxiyaya və xaosa gətirib çıxaracağına inandıra bilmişdilər. Yaranmış böhranı aradan qaldırmaq üçün Milli Şuranın sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, baş  nazir Fətəli xan Xoyski və xarici işlər naziri Məmməd Həsən Hacınskidən ibarət bir heyət Nuru paşa ilə görüşüb danışıq aparmaq istədi. Lakin Nuru paşa “Mən əsgərəm, siyasəti anlamıram, ordunun siyasi müşaviri Əhməd Ağaoğludur. Onunla görüşün” bildirərək Milli Şura üzvlərini qəbul etməkdən imtina etdi. Rəsulzadə ümumi razılığa nail oldu. O, Milli Şuranın sədrliyindən istefa verdi və yeni hökumətin təşkilini Xoyskiyə həvalə etdiyini bildirdi. Bununla da Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi qorunub-saxlandı”.

Akademik qeyd edib ki, “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli” çərçivəsində Qafqaz İslam Ordusunun fəaliyyəti ilə əlaqədar Azərbaycan-Türkiyə hərbi qardaşlıq abidələri ucaldıla bilər: “Abidənin mərkəzində Nuru paşanın, onun sağında Səməd bəy Mehmandarovun, solunda isə Əliağa Şıxlinskinin heykəllərini təsəvvür edirəm. Qardaşlıq abidələrində Azərbaycan və Türkiyənin dövlət bayraqlarının birlikdə dalğalanmasını istəyirik”.

 

Tarixçi alim bildirib ki, Osmanlı imperiyasının hakim siyasi dairələrində Cənubi Qafqazda erməni dövləti yaradılması məsələsində fikir ayrılığı vardı: “Sədrəzəm Tələt paşa və hərbi nazir Ənvər paşa Cənubi Qafqazda erməni dövləti yaradılmasının əleyhinəydilər və bu məsələdə “çibanı kökündən təmizləmək” tərəfdarı idilər. Bu mümkün olmadıqda “Ermənistanın çox zəif və yaşaya bilməyəcək bir dövlət şəklində təşəkkül etməsini” təklif edirdilər”.

 

Yaqub Mahmudov qeyd edib ki, müstəqil Zaqafqaziya Federativ Respublikası elan olunduqda, 1918-ci il aprelin 26-da təşkil olunmuş hökumət tərkibində Fətəli xan Xoyski xalq maarifi naziri vəzifəsini tutur: “Qısamüddətli fəaliyyəti dövründə Xoyski Tiflisdə yaradılması qərarlaşdırılan Avropa tipli universitetin Bakıda açılması təklifini irəli sürmüş, sonralar Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıda universitetin açılmasında mühüm rol oynamışdı”.

 

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yardımı ilə həyata keçirilən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinin mediada təbliği və müsabiqənin keçirilməsi" layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. 

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Orqan gözləyən xəstələrə şad xəbər - VİDEO
17.08.2018, 00:56

Orqan gözləyən xəstələrə şad xəbər - VİDEO

Türkiyədə AKP heyəti qəzaya düşdü: 5 ölü
17.08.2018, 00:39

Türkiyədə AKP heyəti qəzaya düşdü: 5 ölü

Zabit Səmədov Fransa çempionuna qalib gəldi
17.08.2018, 00:23

Zabit Səmədov Fransa çempionuna qalib gəldi

Müslüm Maqomayev: Heydər Əliyevlə görüşə getməkdən imtina etmək istəyirdim... - VİDEO
17.08.2018, 00:07

Müslüm Maqomayev: Heydər Əliyevlə görüşə getməkdən imtina etmək istəyirdim... - VİDEO

İtaliyada 5 bal gücündə zəlzələ oldu
17.08.2018, 00:01

İtaliyada 5 bal gücündə zəlzələ oldu

Tərtərdə itkin düşən yeniyetmə qız tapılıb
16.08.2018, 23:44

Tərtərdə itkin düşən yeniyetmə qız tapılıb

Ağcəbədi sakinləri erkən nikah problemi ilə bağlı maarifləndirilib
16.08.2018, 23:26

Ağcəbədi sakinləri erkən nikah problemi ilə bağlı maarifləndirilib

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
16.08.2018, 23:12

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

Hindistanda yeddi günlük matəm elan edildi
16.08.2018, 22:55

Hindistanda yeddi günlük matəm elan edildi

Ağdaşdakı yanğında 1 nəfər xəsarət aldı
16.08.2018, 22:42

Ağdaşdakı yanğında 1 nəfər xəsarət aldı

Şəhriyar Məmmədyarov “Grand Chess Tour”da üçüncü oldu
16.08.2018, 22:28

Şəhriyar Məmmədyarov “Grand Chess Tour”da üçüncü oldu

İraq aviasiyası İŞİD qərargahını bombaladı
16.08.2018, 22:13

İraq aviasiyası İŞİD qərargahını bombaladı

Türkiyəyə 15 milyardlıq yardım ərəb ölkələrini özündən çıxardı
16.08.2018, 22:01

Türkiyəyə 15 milyardlıq yardım ərəb ölkələrini özündən çıxardı

Azərbaycan məktəbliləri Beynəlxalq Robort Texnologiyaları Olimpiadasında
16.08.2018, 21:46

Azərbaycan məktəbliləri Beynəlxalq Robort Texnologiyaları Olimpiadasında

Azərbaycanlı gənc qapıçı Türkiyədə İLK ONLUĞA düşdü - FOTO
16.08.2018, 21:31

Azərbaycanlı gənc qapıçı Türkiyədə İLK ONLUĞA düşdü - FOTO

Türkiyədə Almaniya vətəndaşı saxlanıldı
16.08.2018, 21:18

Türkiyədə Almaniya vətəndaşı saxlanıldı

Müəllimlərə XƏBƏRDARLIQ: İmtina ərizəsi yazmayanlar bu hüququnu itirəcək
16.08.2018, 21:07

Müəllimlərə XƏBƏRDARLIQ: İmtina ərizəsi yazmayanlar bu hüququnu itirəcək

Qarabağdakı “Ziyarət dağı” məbədinin də memarlıq quruluşu dəyişdirilir - FOTOLAR
16.08.2018, 20:52

Qarabağdakı “Ziyarət dağı” məbədinin də memarlıq quruluşu dəyişdirilir - FOTOLAR

Meksikada narkokartelin 50 üzvü tutuldu
16.08.2018, 20:41

Meksikada narkokartelin 50 üzvü tutuldu

İranda evlilik yaşı dəyişdirilir
16.08.2018, 20:27

İranda evlilik yaşı dəyişdirilir

İçərisində 150 rus turist olan təyyarə qəza enişi etdi
16.08.2018, 20:14

İçərisində 150 rus turist olan təyyarə qəza enişi etdi

Sabah Bakının bu ərazilərində qaz olmayacaq
16.08.2018, 20:01

Sabah Bakının bu ərazilərində qaz olmayacaq

Azərbaycanda ildə 3 min ton bal istehsal olunur
16.08.2018, 19:49

Azərbaycanda ildə 3 min ton bal istehsal olunur

2018-ci ildə Azərbaycanda ölənlərin sayı AÇIQLANDI
16.08.2018, 19:19

2018-ci ildə Azərbaycanda ölənlərin sayı AÇIQLANDI

Xəzər avtomobillərinin tezliklə ixracına başlanılacaq
16.08.2018, 18:52

Xəzər avtomobillərinin tezliklə ixracına başlanılacaq

Sabirabad sakini intihar edib
16.08.2018, 18:35

Sabirabad sakini intihar edib

Qaradağda avtomobil yolunun tikintisinə 11,6 milyon manat ayrılıb
16.08.2018, 18:23

Qaradağda avtomobil yolunun tikintisinə 11,6 milyon manat ayrılıb

İlham Əliyev indoneziyalı həmkarını təbrik edib
16.08.2018, 18:09

İlham Əliyev indoneziyalı həmkarını təbrik edib

İraqda valideynlərini itirmiş uşaqlar Bakıya gətirildi
16.08.2018, 18:04

İraqda valideynlərini itirmiş uşaqlar Bakıya gətirildi

İrandan Azərbaycana narkotik keçirən ata-oğul saxlanıldı
16.08.2018, 17:55

İrandan Azərbaycana narkotik keçirən ata-oğul saxlanıldı

Nazirdən ƏMR: Təhsilin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdi
16.08.2018, 17:47

Nazirdən ƏMR: Təhsilin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdi

Xətaidə avtobus dayanacağının ətrafına çəkilən dəmir hasar söküldü - FOTO
16.08.2018, 17:40

Xətaidə avtobus dayanacağının ətrafına çəkilən dəmir hasar söküldü - FOTO

Bakıda metroda yuxuya gedən şəxsi soydular 
16.08.2018, 17:31

Bakıda metroda yuxuya gedən şəxsi soydular 

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
16.08.2018, 17:16

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Ermənistan futboluna Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi nəzarət edəcək
16.08.2018, 17:08

Ermənistan futboluna Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi nəzarət edəcək

ARXİV