22 oktyabr 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - Rəsulzadə və Şəfi bəy Rüstəmbəylinin düşmənçiliyi  - TARİX
Rəsulzadə və Şəfi bəy Rüstəmbəylinin düşmənçiliyi  - TARİX
26.05.2018, 14:22

Prezident İlham Əliyev 2018-ci ili ölkəmizdə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli” elan edib. Bu baxımdan Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) 100 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd ediləcək.

 

Modern.az saytı 1918-ci il 28 may tarixində əsası qoyulan bu möhtəşəm tarixə aid “AXC-100” silsiləsi altında hazırladığı müsahibə, araşdırma, məqalələri davam etdirir.

Bu dəfə təqdim etdiyimiz yazıda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Şəfi bəy Rüstəmbəyli arasındakı ixtilaflardan söz açacağıq.

 

Şəfi bəy 1892-ci ildə Ağdaş qəzasının Məmmədli kəndində doğulub. Orta təhsilini Gəncə klassik gimnaziyasında alıb, 1911-ci ildə Kiyev Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olub. Tələbəlik illərindən aktiv fəaliyyətə başlayıb, 1911-ci ilin sonunda universitetdə yaradılmış “Azərbaycan Həmyerlilər Cəmiyyəti”nin xəzinədarı olub. Bu dönəmdə Ümumrusiya müsəlman tələbələrinin qurultayının nizamnaməsinin hazırlanmasında da iştirak edib.

 

Şəfi bəy Rüstəmbəyli Azərbaycan milli dövlətçilik tarixində önəmli yerlərdən birini tutur.  Onun aktiv fəaliyyəti Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyası qurulandan sonra başlayıb. Partiyanı təsis edənlərdən biri də o idi. Həmçinin, Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman Fraksiyasında iştirak edib. 1918-ci ilin 28 mayında Azərbaycanın istiqlaliyyəti elan olunarkən “İstiqlaliyyət bəyənnaməsi”ndə imzalardan biri ona məxsusdu. Azərbaycan Cümhuriyyəti yaradılarkən Şəfi bəy Xosrov bəy Sultanov, Nəsib bəy Yusifbəyli ilə birlikdə Azərbaycana göndərilir. Onların əsas işi  Azərbaycan Cümhuriyyətini Bakıda elan etmək, burada müəyyən  əmin-amanlıq yaratmaq, müəyyən işəri qaydasına salmaq idi.

 

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Şəfi bəy Rüstəmbəyli....

Mühacirlər arasında qarşıdurma olarkən Şəfi bəy Rəsulzadəyə qarşı müxaliflər qanadının üzvü olub. Şəfi bəy onun haqqında “Rəsulzadənin süqutu”, “Yıxılan bütlər” kitabını çap edir. Rəsulzadə isə ona qarşı “Şəfibəyçilik” kitabını yazır.

 

Həmin kitabdan bir hissə:

“Rüstəmbəyli Şəfi bəy pozuculuq sahəsindəki çirkin rolunu tamamlamaq üçün bir risalə (kitabça – A.B.) nəşr etmişdir. Nəşr etdirdiyi bu risaləsinə o, “Yıxılan bütlər” adını vermişdir. Diqqətəlayiq hesab etdiyimiz bu ad heç də Şəfi bəyə məxsus deyildir. Bundan bir neçə il əvvəl III İnternasionalın Türkiyədəki nümayəndələri türk milliyətçiliyi sahəsindəki tanınmış şəxsiyyətləri aradan götürmək məqsədilə ərsəyə gətirdikləri yazıya eyni adı vermiş, “Bütləri qırırıq”, demişlərdi!.. Biz heç bir zaman bütpərəst olmadıq, aramızdan büt olmaq istəyənlər də çıxmadı Fəqət millətimizin idealları üçün acizanə yapdığımız xidmətə hörmət olaraq vətəndaşlarımızdan və məsləkdaşlarımızdan gördüyümüz münasibəti məmləkətimizin düşmənləri təbii olaraq istehza ilə qarşıladılar. İstifadə etdikləri “büt” ifadəsilə bizi aşağılamağa qalxanlar, bununla ancaq özlərinin nə yuvanın quşu olduqlarını və kimlərdən ilham aldıqlarını göstərmiş olurlar.

 

.....Bu mənada deyə bilərik ki, biz, Şəfi bəyin şəxsində sadə bir fərdlə deyil, ümumi bir zehniyyətlə, başqa sözlə, Şəfibəyçiliklə qarşılaşırıq. Şəfi bəyi görmədən və etina etmədən, sükutla keçə bilərdik, lakin Şəfibəyçiliyə məhəl qoymamaq qeyri-mümkündür. Onunla mübarizə aparmaq bizim milli bir borcumuzdur....Şəfibəyçiliyin psixologiyası ilə “ev sahibini hədələyən qəddar oğrunun” psixologiyası arasında çox böyük bir bənzəyiş vardır. Beləliklə, görürük ki, Şəfi bəy, təmsil etdiyi bu mənfur zehniyyətin mənəvi tələbatına tamamilə sadıq qalaraq, risaləsini “doğrunun bağrını yaran bir oğru” ifadəsilə yazmışdır. İrəlidə görüləcəyi kimi, boş yerə ona “namus oğrusu” deməmişlər ki!..”

 

“Onlar Şəfi bəyin durumundan istifadə etdilər”

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə  Şəfi bəy Rüstəmbəylinin aralarının dəyməsinə səbəb araşdırmaçıların fikirlərinə görə maliyyə məsələsi olub. Amma bəzi qarşıdurmalardan sonra Ş.Rüstəmbəylinin siyasi fəaliyyəti o dərəcədə də hiss olunmur. Bu bəlkə də onun konfliklərdən iyrənib bir kənara çəkilməsindən irəli gəlir.

 

Ə.Tahirzadə Rüstəmbəyli ilə Rəsulzadə arasındakı qarşıdurmanı belə izah edir: “Düşünmürəm ki, onu Rəsulzadədən incik salan bir şeylər olub. O vaxtlar ÇK (Fövqəladə Komissiya) çalışırdı ki, istər Rusiya, istər Qafqaz mühacirətçilərinin arasına didişmələr salsın və hərəkatı parçalasın. Düşünürəm ki, burada ÇK-nın rolu olub. Həm də, onların yaşayışları o qədər pis idi ki, bu durumdan istifadə etmək olurdu. Əlbəttə, orada maddi durumu yaxşı olan mühacirətçilər də vardı və onlar Şəfi bəyin durumundan istifadə etdilər... Cümhuriyyət qurulan vaxt onların bir-birinə münasibəti o qədər yaxşı olub ki, sonradan olanlar düşmənlərin yaratdığı münasibətlər idi...Xəlil bəy Xasməhəmmədli, Ziyadxanovlardan, Xan Xoyskilərdən, Əmircanovlardan da orada yaşayanlar vardı — onlar Şəfi bəyə kömək etdilər və o, təsərrüfatla məşğul olmağa başladı... Ferması vardı. Mağazaları da olub. Amma dediyim kimi, 30-cu illərdən sonra Şəfi bəyin siyasi fəaliyyətini görmürük”.

 

“Qoruyaq gənc dövlətimizi”

Şəfi bəylə bağlı ən çox xatırlanan hadisə isə Cümhuriyyətin son fövqəladə iclasında baş verdi. Bildiyimiz kimi, o zaman bolşevik ordusu artıq şəhərdə idi və parlamentin nəsə mübarizə aparmaq şansı belə yox idi. Hakimiyyət məcburi şəkildə bolşeviklərə təhvil verilməli idi. İclasda bu müzakirə edilən zaman ən emosional reaksiyanı Şəfi bəy verir. O, gənc dövlətin süqutundan sarsılıb çarəni ağlamaqda görür. Rəsulzadəyə üzünü tuturaq "biz sizə inanmışdıq, biz ideallarımız uğrunda mübarizə aparmışıq. Qoruyaq gənc dövlətimizi”,deyərək, etiraz edir. Maraqlıdır, elə bir məqamda Rəsulzadə nə edə bilərdi ki? Çingiz İldırım dənizdən top mərmilərini elə onların oturduğu parlamentə tuşlamışdı...Həmin məqamda Rəsulzadə ona cavab vermədi. Şəfi bəy də  göz yaşları içində parlamenti tərk etdi.

 

Orada əslində Rəsulzadə ilə Şəfi bəy Rüstəmbəyli eyni mövqedən çıxış edirdilər; antibolşevik mövqeyindən. Parlamentin son iclasında Şəfi bəy o səbəbə ağlayırdı ki, yeni yaranan dövlətin, Azərbaycan Cümhuiriyyətinin istila olunmasına əsəbləri tab gətirə bilmirdi. Amma Cümhuriyyətin təhvil verilməsinin qəti əleyhinə idi. Parlamentin son iclasında onlar eyni mövqedə olublar.

 

 

 

 

 

 

.


Günay RƏSULQIZI
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Prezident İlham Əliyev İmişliyə gedib
22.10.2018, 12:08

Prezident İlham Əliyev İmişliyə gedib

İlham Əliyevin tapşırığının icrasına başlanıldı - “Fatimeyi Zəhra” məscidini hasara aldılar - FOTOLAR
22.10.2018, 12:03

İlham Əliyevin tapşırığının icrasına başlanıldı - “Fatimeyi Zəhra” məscidini hasara aldılar - FOTOLAR

“Türk Dünyası Araşdırmaları” müsabiqəsi elan edildi   
22.10.2018, 11:52

“Türk Dünyası Araşdırmaları” müsabiqəsi elan edildi  

DİN əmisi gəlinini qaçırdığına görə öldürülən şəxs barədə məlumat yaydı
22.10.2018, 11:52

DİN əmisi gəlinini qaçırdığına görə öldürülən şəxs barədə məlumat yaydı

XƏBƏRDARLIQ: Tələblərə əməl etməyən 10 min manat cərimələnəcək
22.10.2018, 11:45

XƏBƏRDARLIQ: Tələblərə əməl etməyən 10 min manat cərimələnəcək

Polkovnik Abdulla Qurbani əməliyyat olundu   
22.10.2018, 11:42

Polkovnik Abdulla Qurbani əməliyyat olundu  

Binəqədidə iməclik keçirilib
22.10.2018, 11:41

Binəqədidə iməclik keçirilib

İnam Kərimov Paris sərgisində iştirak etdi
22.10.2018, 11:29

İnam Kərimov Paris sərgisində iştirak etdi

Eldar Əzizov sahibsiz itlərlə bağlı göstəriş verdi   
22.10.2018, 11:24

Eldar Əzizov sahibsiz itlərlə bağlı göstəriş verdi  

Gələn ilin büdcəsində hərbi xərclər ARTIRILIR   
22.10.2018, 11:15

Gələn ilin büdcəsində hərbi xərclər ARTIRILIR  

Qubada əmisinin gəlinini qaçırdığı üçün döyülən kişi öldü  - VİDEO
22.10.2018, 11:10

Qubada əmisinin gəlinini qaçırdığı üçün döyülən kişi öldü  - VİDEO

Bakıda valyutadəyişmə məntəqələri açmaq istəmirlər - Şərtlər qat-qat ağırdır  
22.10.2018, 11:08

Bakıda valyutadəyişmə məntəqələri açmaq istəmirlər - Şərtlər qat-qat ağırdır  

Sürücülərin nəzərinə: Texniki baxış üçün məhdudiyyət götürüldü 
22.10.2018, 11:07

Sürücülərin nəzərinə: Texniki baxış üçün məhdudiyyət götürüldü 

Azərbaycan-Rusiya-Türkiyə Mədəniyyət Birliyi yaradıldı   
22.10.2018, 11:02

Azərbaycan-Rusiya-Türkiyə Mədəniyyət Birliyi yaradıldı  

Kanadada 6,7 bal gücündə zəlzələ oldu
22.10.2018, 10:36

Kanadada 6,7 bal gücündə zəlzələ oldu

Hacı Əliyev uduzdu
22.10.2018, 10:33

Hacı Əliyev uduzdu

İsveçdə yaşayan azərbaycanlı jurnalist: “Bakıda çoxları elə bilir ki, burda pul xəzəl kimidir...”
22.10.2018, 10:30

İsveçdə yaşayan azərbaycanlı jurnalist: Bakıda çoxları elə bilir ki, burda pul xəzəl kimidir...”

“Aİ-92” markalı benzin UCUZLAŞMAYACAQ
22.10.2018, 10:24

“Aİ-92” markalı benzin UCUZLAŞMAYACAQ

Zəhərlənərək ölən iranlı dənizçilərin cəsədləri təhvil verilib - NAZİRLİK
22.10.2018, 10:21

Zəhərlənərək ölən iranlı dənizçilərin cəsədləri təhvil verilib - NAZİRLİK

Bakıda ABŞ səfirliyi əməkdaşının avtomobili avtobusla toqquşdu
22.10.2018, 10:14

Bakıda ABŞ səfirliyi əməkdaşının avtomobili avtobusla toqquşdu

BANM-ın müəlliminin elmi məqaləsi nüfuzlu beynəlxalq jurnalda
22.10.2018, 10:10

BANM-ın müəlliminin elmi məqaləsi nüfuzlu beynəlxalq jurnalda

Sürüşmə zonasındakı son vəziyyət necədir? - Nazirlikdən AÇIQLAMA   
22.10.2018, 10:04

Sürüşmə zonasındakı son vəziyyət necədir? - Nazirlikdən AÇIQLAMA  

Azərbaycan dilinin izdivac, ixrac və idxal imkanları - II YAZI
22.10.2018, 09:59

Azərbaycan dilinin izdivac, ixrac və idxal imkanları - II YAZI

Cəmiyyətdə ictimai rəyi yaxşı nümunələr dəyişdirir - Şeyxülislamın valideynlərinin sadə qəbirləri - FOTOLAR
22.10.2018, 09:53

Cəmiyyətdə ictimai rəyi yaxşı nümunələr dəyişdirir - Şeyxülislamın valideynlərinin sadə qəbirləri - FOTOLAR

Ermənistan atəşkəsi 22 dəfə pozdu
22.10.2018, 09:49

Ermənistan atəşkəsi 22 dəfə pozdu

Deputat tələbələrlə görüşdü
22.10.2018, 09:48

Deputat tələbələrlə görüşdü

Əhalinin siyahıyaalınmasında YENİLİK - Komitə nəticələrin elan olunacağı vaxtı da bildirdi   
22.10.2018, 09:47

Əhalinin siyahıyaalınmasında YENİLİK - Komitə nəticələrin elan olunacağı vaxtı da bildirdi  

Azərbaycanda bəzi vətəndaşları qan verməyə məcbur edən SƏBƏB açıqlandı   
22.10.2018, 08:49

Azərbaycanda bəzi vətəndaşları qan verməyə məcbur edən SƏBƏB açıqlandı  

“Aprel döyüşləri”nin iştirakçısının meyiti tapıldı   
22.10.2018, 08:21

“Aprel döyüşləri”nin iştirakçısının meyiti tapıldı  

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ 
22.10.2018, 08:01

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ 

Məktəblərdə cinsi tərbiyə dərsi tədris olunacaq - VİDEO
22.10.2018, 00:38

Məktəblərdə cinsi tərbiyə dərsi tədris olunacaq - VİDEO

Azərbaycan güləşçisi karyerasında ilk dəfə ...
22.10.2018, 00:03

Azərbaycan güləşçisi karyerasında ilk dəfə ...

Londonda Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günü qeyd edildi
21.10.2018, 23:44

Londonda Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günü qeyd edildi

Bakıdakı restoranda adı “Qırmızı kitab”a düşən heyvan əti verilib - VİDEO
21.10.2018, 23:27

Bakıdakı restoranda adı “Qırmızı kitab”a düşən heyvan əti verilib - VİDEO

Qaşıqçının nişanlısı 24 saat mühafizə ediləcək
21.10.2018, 23:10

Qaşıqçının nişanlısı 24 saat mühafizə ediləcək

Almaniya Səudiyyə Ərəbistanına silah satmayacaq
21.10.2018, 23:03

Almaniya Səudiyyə Ərəbistanına silah satmayacaq

Bakıda ər oğlunun gözü qarşısında arvadını öldürdü
21.10.2018, 22:47

Bakıda ər oğlunun gözü qarşısında arvadını öldürdü

Krım kollecində baş verən atışmanın görüntüləri yayıldı – VİDEO
21.10.2018, 22:27

Krım kollecində baş verən atışmanın görüntüləri yayıldı – VİDEO

Fərid Şahbazlının müsahibəsi Qazaxıstan və Ukrayna mediasında
21.10.2018, 22:14

Fərid Şahbazlının müsahibəsi Qazaxıstan və Ukrayna mediasında

İki siyasətçi  namizədliyini geri götürdü
21.10.2018, 21:53

İki siyasətçi  namizədliyini geri götürdü

Jurnalistin itkin düşdüyü Konsulluq binasına şübhəli yük gətirildi - FOTO
21.10.2018, 21:34

Jurnalistin itkin düşdüyü Konsulluq binasına şübhəli yük gətirildi - FOTO

Arıçılıq məhsulları festivalı yekunlaşdı
21.10.2018, 21:14

Arıçılıq məhsulları festivalı yekunlaşdı

Gürcüstanda seçki bülletenləri Azərbaycan dilində çap ediləcək
21.10.2018, 21:07

Gürcüstanda seçki bülletenləri Azərbaycan dilində çap ediləcək

Türkiyə rekordu yeniləndi
21.10.2018, 20:54

Türkiyə rekordu yeniləndi

“iPad Pro”ya rəqib “Galaxy Book2”
21.10.2018, 20:33

“iPad Pro”ya rəqib “Galaxy Book2”

Gənc qadın jurnalistin meyiti tapıldı
21.10.2018, 20:18

Gənc qadın jurnalistin meyiti tapıldı

Qatar qəzasında ölənlərin sayı 22 nəfərə çatdı: 171 yaralı
21.10.2018, 20:01

Qatar qəzasında ölənlərin sayı 22 nəfərə çatdı: 171 yaralı

Qərargah: Sürüşmənin sol hissəsində yeni çatlar qeydə alınıb
21.10.2018, 18:50

Qərargah: Sürüşmənin sol hissəsində yeni çatlar qeydə alınıb

Çində gəmi batdı: 11 nəfər itkin düşüb
21.10.2018, 17:43

Çində gəmi batdı: 11 nəfər itkin düşüb

Əfqanıstanda partlayış: 11 nəfər öldü
21.10.2018, 17:01

Əfqanıstanda partlayış: 11 nəfər öldü

ARXİV