22 yanvar 2019, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 
Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 
28.05.2018, 00:02

Bu gün Şərqdə ilk demokratik respublikanın - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 100 ili tamam olur.

100 il öncə vətənpərvər Azərbaycan ziyalıları yoxdan bir dövlət qurublar. 

Modern.az xəbər verir ki, o dövrdə sahəsi 114 min kvadrat kilometr olan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman dünyasında ilk parlamentli demokratik respublika idi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurulması 28 may 1918-ci ildə Tiflis şəhərindəki Qafqaz canişininin binasında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədri olduğu Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən bəyan edilib.

100 il öncə - 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycanın istiqlaliyyətinin elan edilməsində, Xalq Cümhuriyyətinin təşəkkül tapmasında və fəaliyyət göstərməsində Cümhuriyyətə rəhbərlik etmiş şəxslərin –Məhəmməıd Əmin Rəsulzadənin, Əlimərdan bəy Topçubaşovun, Fətəli xan Xoyskinin, Həsən bəy Ağayevin, Nəsib bəy Yusifbəylinin, Səməd bəy Mehmandarovun, Əliağa Şıxlinski və başqalarının böyük xidmətləri olub.

Bu görkəmli dövlət xadimlərinin, vətənpərvər  ziyalıların, peşəkar hərbçilərin adları xalqımızın yaddaşına əbədi həkk olunub. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Avropanın demokratik dəyərləri ilə Şərq mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini üzvi şəkildə birləşdirən yeni dövlət və cəmiyyət nümunəsi idi.

AXC-nin qurulmasına dair Milli Şuranın İstiqlal Bəyannaməsində deyilirdi:

 

“Bu gündən etibarən Azərbaycan xalqı hakimiyyətə malik olduğu kimi, Cənub-Şərqi Zaqafqaziyanı əhatə edən Azərbaycan da tam hüquqlu müstəqil bir dövlətdir;

 

Müstəqil Azərbaycan dövlətinin idarə forması Xalq Cümhuriyyətidir;

 

Azərbaycan Cümhuriyyəti bütün millətlərlə, xüsusilə qonşu olduğu millətlər və dövlətlərlə mehriban münasibətlər yaratmaq əzmindədir;

 

Azərbaycan Cümhuriyyətinin milliyyətindən, məzhəbindən, sinfindən, silkindən və cinsindən asılı olmayaraq öz sərhədləri daxilində yaşayan bütün vətəndaşlarına siyasi hüquqlar və vətəndaşlıq hüququ təmin edir;

 

Azərbaycan Cümhuriyyətinin öz ərazisi daxilində yaşayan bütün millətlərin sərbəst inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır;

 

Müəssislər Məclisi toplanıncaya qədər Azərbaycanın başında xalqın seçdiyi Milli Şura və Milli Şura qarşısında məsuliyyət daşıyan Müvəqqəti Hökumət durur”.


M. Ə. Rəsulzadə Azərbaycanın müstəqilliyinə dair Batumda Osmanlı imperiyası ilə danışıqlar apardığından, İstiqlal Bəyannaməsinin elan olunduğu iclasa Azərbaycan Milli Şurasının sədr müavini Həsən bəy Ağayev sədrlik edib. Mustafa Mahmudovun katib olduğu iclasa Fətəli Xan Xoyski, Xəlil bəy Xasməmmədov, Nəsib bəy Yusifbəyli, Mirhidayət Seyidov, Heybətqulu Məmmədbəyov, Nəriman bəy Nərimanbəyli (bolşevik Nəriman Nərimanov deyil - red.), Mehdi bəy Hacınski, Ələsgər bəy Mahmudbəyov, Aslan bəy Qardaşov, Sultanməcid Qənizadə, Əkbər Ağa Şeyxülislamov, Mehdi bəy Hacıbababəyov, Məmməd Yusif Cəfərov, Xudadat bəy Məlik-Aslanov, Rəhim bəy Vəkilov, Həmid bəy Şahtaxtinski, Firudin bəy Köçərli, Cəmo bəy Hacınski, Şəfi bəy Rüstəmbəyov, Xosrov Paşa bəy Sultanov, Cəfər Axundov, Məhəmməd Məhərrəmov, Cavad Məlik-Yeqanov və Hacı Molla Səlim Axundzadə qatılıblar.

 

Azərbaycan Milli Şurasının həmin iclasında bitərəf Fətəli Xan Xoyskinin rəhbərliyi ilə AXC-nin ilk müvəqqəti hökumətinin tərkibini də təsdiqlənib. İlk hökumətin tərkibi belə idi:

 

Fətəli xan Xoyski - Nazirlər Şurasının sədri və daxili işlər naziri

Xosrov Paşa bəy Sultanov - hərbi nazir

Məmmədhəsən Hacınski - xarici işlər naziri

Nəsib bəy Yusifbəylı - maliyyə naziri və xalq maarif naziri

Xəlil bəy Xasməmmədov - ədliyyə naziri

Məmmədyusif Cəfərov - ticarət və sənaye naziri

Əkbər Ağa Şeyxülislamov - əkinçilik naziri və əmək naziri

Xudadat bəy Məlik-Aslanov - yollar naziri və poçt-teleqraf naziri

Camo bəy Hacınski - dövlət nəzarətçisi.

 

AXC elan olunarkən Bakı Stepan Şaumyanın başçılığı altında bolşevik-daşnak birləşmələrinin nəzarəti altında olduğundan, Azərbaycan hökuməti müvəqqəti olaraq Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərib. 1918-ci il sentyabrın 15-də ağır döyüşlərdən sonra AXC milli ordusunun və Nuru Paşanın başçılıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun hissələri Bakını bolşevik-daşnak və ingilis hərbi dəstələrindən azad edib. Bundan sonra Azərbaycan hökuməti Bakıya köçüb.

 

1918-ci il dekabrın 7-də saat 13:00-da Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızlar məktəbinin binasında (hazırda AMEA-nın Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun yerləşdiyi bina) Azərbaycan parlamentinin təntənəli açılışı olub. Parlamentin açılışında Azərbaycan Milli Şurasının sədri M.Ə.Rəsulzadə geniş təbrik nitqi söyləyib.

 

Əlimərdan bəy Topçubaşov parlamentin sədri, Həsən bəy Ağayev isə onun birinci müavini seçilib. Ə.Topçubaşov Paris sülh konfransında olduğundan, parlamentə H. Ağayev rəhbərlik edib. Parlamentin ilk iclasındaca F. X. Xoyski hökumətinin istefası qəbul edilib və yeni hökumətin təşkil olunması qərara alınıb. Yeni hökumətin təşkili yenidən F. X. Xoyskiyə tapşırılıb.

AXC-nin müstəqilliyi ilk olaraq 1918-ci il iyunun 4-də Osmanlı imperiyası tərəfindən rəsmən tanınıb.

AXC-nin mövcud olduğu dövrdə parlamentin ümumilikdə 155 iclası keçirilib. Bunun 10-u Azərbaycan Milli Şurasının (27 may - 19 noyabr 1918-ci il), 145-i isə Azərbaycan parlamentinin fəaliyyət göstərdiyi dövrə (7 dekabr 1918-ci il - 27 aprel 1920-ci il) aiddir.

 

Parlamentin müzakirəsinə 270-dən çox qanun layihəsi çıxarılıb, onlardan 230-a yaxını qəbul olunub. Parlament qanunlarının hazırlanması, müzakirəsi və təsdiq olunmasında 11 fraksiya və qrupa mənsub olan millət vəkilləri iştirak edib. Parlamentdə 11 komissiya olub.

 
Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşaya bildi. 1920-ci il aprelin 27-28-də Azərbaycan Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olundu, Cümhuriyyət hökuməti süquta uğradı,


Cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Cümhuriyyət dövründə həyata keçirilən tədbirlər müstəqil dövlətçiliyimizin əsaslarının yaradılması və gələcək inkişaf yolunun müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etdi.

Demokratik hüquq və azadlıqların bərqərar olması, etnik və dini mənsubiyyətdən asılı olmayaraq bütün vətəndaşların  bərabər hüquqlarının tanınması, hətta bir çox Avropa ölkəsindən daha əvvəl qadınlara seçki hüququnun verilməsi, Azərbaycan dilinin dövlət dili elan edilməsi, təhsil və mədəniyyətin inkişafına xüsusi diqqət göstərilməsi, nizami Milli Ordunun, təhlükəsizlik strukturlarının qurulması və sair işlər Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin yürütdüyü siyasətin miqyasını, mahiyyət və mənasını əyani şəkildə səciyyələndirir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xüsusən təhsilin, mədəniyyətin, ədəbiyyat və incəsənətin inkişafı sahəsində fəaliyyəti ilə yadda qalıb. Azərbaycan hökumətinin həyata keçirdiyi tədbirlərdən biri tədris müəssisələrinin milliləşdirilməsi oldu. 1919-cu il sentyabrın 1-də Azərbaycan parlamenti Dövlət Universitetinin təşkili haqqında qanun qəbul etdi və bununla milli təhsil ocağının əsası qoyulub. AXC dövründə Azərbaycanda ilk muzey “İstiqlal” muzeyi təşkil olunub. Eyni zamanda Bakıda etnoqrafiya muzeyinin yaradılması haqqında Maarif Nazirliyi qarşısında məsələ qaldırılıb. Xalq Cümhuriyyətinin zəngin və rəngarəng, orijinal mətbuatı olub. 1918-20-ci illərdə Bakıda, Gəncədə və respublikanın digər şəhərlərində onlarca qəzet və jurnal nəşr olunub.


70 il sonra Azərbaycan ikinci dəfə müstəqilliyini bərpa etdikdə özünü 1918-20-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin hüquqi, siyasi, mənəvi varisi elan etdi. Bu gün bayrağımız, gerbimiz, himnimiz o dövrdəkidir.  Bu gün də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixini, onun görkəmli şəxsiyyətlərinin fəaliyyətini dərindən öyrənməli, ideyalarını təbliğ etməli, təcrübəsindən bəhrələnməliyik.

Cümhuriyyətin tarixi təcrübəsi göstərir ki, dövlət müstəqilliyini və suverenliyi əldə etmək kifayət deyil, həm də onu bütün vasitələrlə qorumaq və möhkəmləndirmək lazımdır.

Qeyd edək ki, Respublika Günü 1990-cı ildən dövlət bayramı kimi qeyd olunur. Əmək Məcəlləsinə görə, 28 may qeyri-iş günü elan edilib.


Dövlət başçısının sərəncamına əsasən, 2018-ci il Azərbaycanda "Cümhuriyyət ili" elan olunub.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Venesuelada qiyama görə 40-dək hərbçi saxlanıldı
22.01.2019, 00:52

Venesuelada qiyama görə 40-dək hərbçi saxlanıldı

Almaniyadan digər Avropa ölkələrinə  8.6 min qaçqın göndərilib
22.01.2019, 00:29

Almaniyadan digər Avropa ölkələrinə  8.6 min qaçqın göndərilib

“Ermənistandakı seçkilər əhalidəki inamsızlıq haqqında aydın siqnal verir” - Deputat
22.01.2019, 00:14

“Ermənistandakı seçkilər əhalidəki inamsızlıq haqqında aydın siqnal verir” - Deputat

Yanan gəmidə ölü sayı 11-ə çatdı - YENİLƏNİB, VİDEO
21.01.2019, 23:58

Yanan gəmidə ölü sayı 11-ə çatdı - YENİLƏNİB, VİDEO

Azərbaycan nefti bahalaşdı
21.01.2019, 23:39

Azərbaycan nefti bahalaşdı

Səməd Seyidov: “Bəzi deputatlar Azərbaycanın imicinə xələl gətirmək istəyirlər”   
21.01.2019, 23:22

Səməd Seyidov:Bəzi deputatlar Azərbaycanın imicinə xələl gətirmək istəyirlər  

Ərdoğanın Rusiyaya səfər proqramı açıqlandı
21.01.2019, 23:18

Ərdoğanın Rusiyaya səfər proqramı açıqlandı

“Bakıda mitinq keçirməyə icazə verilməməsi üçün vəsatət qaldıracağam” - Paytaxtın polis rəisi
21.01.2019, 22:52

“Bakıda mitinq keçirməyə icazə verilməməsi üçün vəsatət qaldıracağam” - Paytaxtın polis rəisi

“Sarkisyan Xocalıdakı qətliamda iştirakını açıq şəkildə elan edirdi” - Deputat
21.01.2019, 22:39

“Sarkisyan Xocalıdakı qətliamda iştirakını açıq şəkildə elan edirdi” - Deputat

GMO məhsullar Azərbaycan bazarına Türkiyə və İrandan gətirilir
21.01.2019, 22:23

GMO məhsullar Azərbaycan bazarına Türkiyə və İrandan gətirilir

İlham Əliyev Rusiya və Çin mediasına müsahibə verdi - FOTOLAR
21.01.2019, 22:10

İlham Əliyev Rusiya və Çin mediasına müsahibə verdi - FOTOLAR

Azərbaycanlı Ukraynada prezidentliyə namizəd oldu
21.01.2019, 21:57

Azərbaycanlı Ukraynada prezidentliyə namizəd oldu

İlham Əliyev: “Azərbaycan IV sənaye inqilabının hədəflərinin həyata keçirilməsində fəal iştirak edəcək”
21.01.2019, 21:46

İlham Əliyev: “Azərbaycan IV sənaye inqilabının hədəflərinin həyata keçirilməsində fəal iştirak edəcək”

Azərbaycanda avtomobil istehsalı 31 dəfə artıb
21.01.2019, 21:04

Azərbaycanda avtomobil istehsalı 31 dəfə artıb

OPEK 2019-cu ildə Azərbaycanda neft hasilatı üzrə proqnozları açıqladı
21.01.2019, 20:50

OPEK 2019-cu ildə Azərbaycanda neft hasilatı üzrə proqnozları açıqladı

“Donuz qripi”ndən ölənlərin sayı 19-a çatdı
21.01.2019, 20:36

“Donuz qripi”ndən ölənlərin sayı 19-a çatdı

Tufandan sonra Neft Daşlarında meydança çöküb
21.01.2019, 20:27

Tufandan sonra Neft Daşlarında meydança çöküb

Daha 3 vəkil Vəkillər Kollegiyasından xaric edilir
21.01.2019, 20:15

Daha 3 vəkil Vəkillər Kollegiyasından xaric edilir

Mədəniyyət Nazirliyinə tabe məktəblərdə nöqsanlar aşkarlandı
21.01.2019, 20:02

Mədəniyyət Nazirliyinə tabe məktəblərdə nöqsanlar aşkarlandı

Astarada yanğınlar törədən şəxs dəlixanaya yerləşdirildi
21.01.2019, 19:57

Astarada yanğınlar törədən şəxs dəlixanaya yerləşdirildi

10 milyona az qaldıq - Ötən il sayımız 76 493 nəfər artıb
21.01.2019, 19:50

10 milyona az qaldıq - Ötən il sayımız 76 493 nəfər artıb

Kürdəmirdə zəlzələ baş verdi
21.01.2019, 19:40

Kürdəmirdə zəlzələ baş verdi

Çində təhsil almaq istəyənlər üçün ŞANS
21.01.2019, 19:30

Çində təhsil almaq istəyənlər üçün ŞANS

Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edildi - FƏRMAN
21.01.2019, 19:20

Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edildi - FƏRMAN

İlham Əliyev meksikalı həmkarına başsağlığı verdi
21.01.2019, 19:10

İlham Əliyev meksikalı həmkarına başsağlığı verdi

“WhatsApp”da hər kəsin gözlədiyi YENİLİK
21.01.2019, 19:00

“WhatsApp”da hər kəsin gözlədiyi YENİLİK

Tanınmış futbolçu karyerasını başa vurdu
21.01.2019, 18:49

Tanınmış futbolçu karyerasını başa vurdu

Prezident Mehman Hüseynovla bağlı tapşırıq verdi
21.01.2019, 18:38

Prezident Mehman Hüseynovla bağlı tapşırıq verdi

Azərbaycanda ÜDM açıqlandı - RƏSMİ
21.01.2019, 18:34

Azərbaycanda ÜDM açıqlandı - RƏSMİ

Hüquq müdafiəçiləri Mehman Hüseynova görə Prezidentdən xahiş etdilər
21.01.2019, 18:20

Hüquq müdafiəçiləri Mehman Hüseynova görə Prezidentdən xahiş etdilər

11 ayda 13 min 655 boşanma - Əhalinin sayı AÇIQLANDI   
21.01.2019, 18:13

11 ayda 13 min 655 boşanma - Əhalinin sayı AÇIQLANDI  

Hesablama Palatası Vergilər Nazirliyində nöqsanlar aşkarladı
21.01.2019, 18:08

Hesablama Palatası Vergilər Nazirliyində nöqsanlar aşkarladı

Hacı İsmayılova “Şöhrət” ordeni verildi - SƏRƏNCAM   
21.01.2019, 18:05

Hacı İsmayılova “Şöhrət” ordeni verildi - SƏRƏNCAM  

Əbülfəs Qarayev iki ölkənin səfirini qəbul etdi
21.01.2019, 17:40

Əbülfəs Qarayev iki ölkənin səfirini qəbul etdi

Babək prospektindəki təmir başa çatdı
21.01.2019, 17:37

Babək prospektindəki təmir başa çatdı

AZƏRTAC ispan dilində xəbər yayımına başladı
21.01.2019, 17:33

AZƏRTAC ispan dilində xəbər yayımına başladı

Suriyada ABŞ qüvvələrinə hücum: 5 ölü
21.01.2019, 17:28

Suriyada ABŞ qüvvələrinə hücum: 5 ölü

Oqtay Əsədov Səudiyyə Ərəbistanına təşəkkür etdi
21.01.2019, 17:25

Oqtay Əsədov Səudiyyə Ərəbistanına təşəkkür etdi

UNEC-də startap müsabiqəsi keçirilib
21.01.2019, 17:20

UNEC-də startap müsabiqəsi keçirilib

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ   
21.01.2019, 17:15

Manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ  

Qərbi Kaspi Universitetində qış imtahan sessiyası davam edir
21.01.2019, 17:14

Qərbi Kaspi Universitetində qış imtahan sessiyası davam edir

Səhnəmizin Mustafa müəllimi - Hacı İsmayılovun 75 yaşına...   
21.01.2019, 17:10

Səhnəmizin Mustafa müəllimi - Hacı İsmayılovun 75 yaşına...  

“Vikipediya”da Elza İbrahimova haqqında 8 dildə məqalə yaradıldı
21.01.2019, 16:59

“Vikipediya”da Elza İbrahimova haqqında 8 dildə məqalə yaradıldı

Yazıçı Eyruzun “Həsrət dolu məktublar”ı
21.01.2019, 16:51

Yazıçı Eyruzun “Həsrət dolu məktublar”ı

Əsgəranda 4 erməni dəm qazından zəhərləndi
21.01.2019, 16:42

Əsgəranda 4 erməni dəm qazından zəhərləndi

Afaq Məsudun kitabı Misirdə nəşr olundu
21.01.2019, 16:40

Afaq Məsudun kitabı Misirdə nəşr olundu

Rusiyaya qarşı “Skripal” işi ilə bağlı yeni SANKSİYA
21.01.2019, 16:35

Rusiyaya qarşı “Skripal” işi ilə bağlı yeni SANKSİYA

Usta işlədiyi evdən xeyli pul OĞURLADI
21.01.2019, 16:26

Usta işlədiyi evdən xeyli pul OĞURLADI

AŞPA-nın sədri seçildi
21.01.2019, 16:06

AŞPA-nın sədri seçildi

AŞPA üzvlərinin 2019-cu il üçün səlahiyyətləri təsdiq edildi
21.01.2019, 16:03

AŞPA üzvlərinin 2019-cu il üçün səlahiyyətləri təsdiq edildi

ARXİV