16 avqust 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - GÜNDƏM - Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 
Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY 
28.05.2018, 00:02

Bu gün Şərqdə ilk demokratik respublikanın - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 100 ili tamam olur.

100 il öncə vətənpərvər Azərbaycan ziyalıları yoxdan bir dövlət qurublar. 

Modern.az xəbər verir ki, o dövrdə sahəsi 114 min kvadrat kilometr olan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman dünyasında ilk parlamentli demokratik respublika idi.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurulması 28 may 1918-ci ildə Tiflis şəhərindəki Qafqaz canişininin binasında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədri olduğu Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən bəyan edilib.

100 il öncə - 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycanın istiqlaliyyətinin elan edilməsində, Xalq Cümhuriyyətinin təşəkkül tapmasında və fəaliyyət göstərməsində Cümhuriyyətə rəhbərlik etmiş şəxslərin –Məhəmməıd Əmin Rəsulzadənin, Əlimərdan bəy Topçubaşovun, Fətəli xan Xoyskinin, Həsən bəy Ağayevin, Nəsib bəy Yusifbəylinin, Səməd bəy Mehmandarovun, Əliağa Şıxlinski və başqalarının böyük xidmətləri olub.

Bu görkəmli dövlət xadimlərinin, vətənpərvər  ziyalıların, peşəkar hərbçilərin adları xalqımızın yaddaşına əbədi həkk olunub. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Avropanın demokratik dəyərləri ilə Şərq mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini üzvi şəkildə birləşdirən yeni dövlət və cəmiyyət nümunəsi idi.

AXC-nin qurulmasına dair Milli Şuranın İstiqlal Bəyannaməsində deyilirdi:

 

“Bu gündən etibarən Azərbaycan xalqı hakimiyyətə malik olduğu kimi, Cənub-Şərqi Zaqafqaziyanı əhatə edən Azərbaycan da tam hüquqlu müstəqil bir dövlətdir;

 

Müstəqil Azərbaycan dövlətinin idarə forması Xalq Cümhuriyyətidir;

 

Azərbaycan Cümhuriyyəti bütün millətlərlə, xüsusilə qonşu olduğu millətlər və dövlətlərlə mehriban münasibətlər yaratmaq əzmindədir;

 

Azərbaycan Cümhuriyyətinin milliyyətindən, məzhəbindən, sinfindən, silkindən və cinsindən asılı olmayaraq öz sərhədləri daxilində yaşayan bütün vətəndaşlarına siyasi hüquqlar və vətəndaşlıq hüququ təmin edir;

 

Azərbaycan Cümhuriyyətinin öz ərazisi daxilində yaşayan bütün millətlərin sərbəst inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır;

 

Müəssislər Məclisi toplanıncaya qədər Azərbaycanın başında xalqın seçdiyi Milli Şura və Milli Şura qarşısında məsuliyyət daşıyan Müvəqqəti Hökumət durur”.


M. Ə. Rəsulzadə Azərbaycanın müstəqilliyinə dair Batumda Osmanlı imperiyası ilə danışıqlar apardığından, İstiqlal Bəyannaməsinin elan olunduğu iclasa Azərbaycan Milli Şurasının sədr müavini Həsən bəy Ağayev sədrlik edib. Mustafa Mahmudovun katib olduğu iclasa Fətəli Xan Xoyski, Xəlil bəy Xasməmmədov, Nəsib bəy Yusifbəyli, Mirhidayət Seyidov, Heybətqulu Məmmədbəyov, Nəriman bəy Nərimanbəyli (bolşevik Nəriman Nərimanov deyil - red.), Mehdi bəy Hacınski, Ələsgər bəy Mahmudbəyov, Aslan bəy Qardaşov, Sultanməcid Qənizadə, Əkbər Ağa Şeyxülislamov, Mehdi bəy Hacıbababəyov, Məmməd Yusif Cəfərov, Xudadat bəy Məlik-Aslanov, Rəhim bəy Vəkilov, Həmid bəy Şahtaxtinski, Firudin bəy Köçərli, Cəmo bəy Hacınski, Şəfi bəy Rüstəmbəyov, Xosrov Paşa bəy Sultanov, Cəfər Axundov, Məhəmməd Məhərrəmov, Cavad Məlik-Yeqanov və Hacı Molla Səlim Axundzadə qatılıblar.

 

Azərbaycan Milli Şurasının həmin iclasında bitərəf Fətəli Xan Xoyskinin rəhbərliyi ilə AXC-nin ilk müvəqqəti hökumətinin tərkibini də təsdiqlənib. İlk hökumətin tərkibi belə idi:

 

Fətəli xan Xoyski - Nazirlər Şurasının sədri və daxili işlər naziri

Xosrov Paşa bəy Sultanov - hərbi nazir

Məmmədhəsən Hacınski - xarici işlər naziri

Nəsib bəy Yusifbəylı - maliyyə naziri və xalq maarif naziri

Xəlil bəy Xasməmmədov - ədliyyə naziri

Məmmədyusif Cəfərov - ticarət və sənaye naziri

Əkbər Ağa Şeyxülislamov - əkinçilik naziri və əmək naziri

Xudadat bəy Məlik-Aslanov - yollar naziri və poçt-teleqraf naziri

Camo bəy Hacınski - dövlət nəzarətçisi.

 

AXC elan olunarkən Bakı Stepan Şaumyanın başçılığı altında bolşevik-daşnak birləşmələrinin nəzarəti altında olduğundan, Azərbaycan hökuməti müvəqqəti olaraq Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərib. 1918-ci il sentyabrın 15-də ağır döyüşlərdən sonra AXC milli ordusunun və Nuru Paşanın başçılıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun hissələri Bakını bolşevik-daşnak və ingilis hərbi dəstələrindən azad edib. Bundan sonra Azərbaycan hökuməti Bakıya köçüb.

 

1918-ci il dekabrın 7-də saat 13:00-da Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızlar məktəbinin binasında (hazırda AMEA-nın Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun yerləşdiyi bina) Azərbaycan parlamentinin təntənəli açılışı olub. Parlamentin açılışında Azərbaycan Milli Şurasının sədri M.Ə.Rəsulzadə geniş təbrik nitqi söyləyib.

 

Əlimərdan bəy Topçubaşov parlamentin sədri, Həsən bəy Ağayev isə onun birinci müavini seçilib. Ə.Topçubaşov Paris sülh konfransında olduğundan, parlamentə H. Ağayev rəhbərlik edib. Parlamentin ilk iclasındaca F. X. Xoyski hökumətinin istefası qəbul edilib və yeni hökumətin təşkil olunması qərara alınıb. Yeni hökumətin təşkili yenidən F. X. Xoyskiyə tapşırılıb.

AXC-nin müstəqilliyi ilk olaraq 1918-ci il iyunun 4-də Osmanlı imperiyası tərəfindən rəsmən tanınıb.

AXC-nin mövcud olduğu dövrdə parlamentin ümumilikdə 155 iclası keçirilib. Bunun 10-u Azərbaycan Milli Şurasının (27 may - 19 noyabr 1918-ci il), 145-i isə Azərbaycan parlamentinin fəaliyyət göstərdiyi dövrə (7 dekabr 1918-ci il - 27 aprel 1920-ci il) aiddir.

 

Parlamentin müzakirəsinə 270-dən çox qanun layihəsi çıxarılıb, onlardan 230-a yaxını qəbul olunub. Parlament qanunlarının hazırlanması, müzakirəsi və təsdiq olunmasında 11 fraksiya və qrupa mənsub olan millət vəkilləri iştirak edib. Parlamentdə 11 komissiya olub.

 
Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşaya bildi. 1920-ci il aprelin 27-28-də Azərbaycan Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olundu, Cümhuriyyət hökuməti süquta uğradı,


Cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Cümhuriyyət dövründə həyata keçirilən tədbirlər müstəqil dövlətçiliyimizin əsaslarının yaradılması və gələcək inkişaf yolunun müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etdi.

Demokratik hüquq və azadlıqların bərqərar olması, etnik və dini mənsubiyyətdən asılı olmayaraq bütün vətəndaşların  bərabər hüquqlarının tanınması, hətta bir çox Avropa ölkəsindən daha əvvəl qadınlara seçki hüququnun verilməsi, Azərbaycan dilinin dövlət dili elan edilməsi, təhsil və mədəniyyətin inkişafına xüsusi diqqət göstərilməsi, nizami Milli Ordunun, təhlükəsizlik strukturlarının qurulması və sair işlər Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin yürütdüyü siyasətin miqyasını, mahiyyət və mənasını əyani şəkildə səciyyələndirir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xüsusən təhsilin, mədəniyyətin, ədəbiyyat və incəsənətin inkişafı sahəsində fəaliyyəti ilə yadda qalıb. Azərbaycan hökumətinin həyata keçirdiyi tədbirlərdən biri tədris müəssisələrinin milliləşdirilməsi oldu. 1919-cu il sentyabrın 1-də Azərbaycan parlamenti Dövlət Universitetinin təşkili haqqında qanun qəbul etdi və bununla milli təhsil ocağının əsası qoyulub. AXC dövründə Azərbaycanda ilk muzey “İstiqlal” muzeyi təşkil olunub. Eyni zamanda Bakıda etnoqrafiya muzeyinin yaradılması haqqında Maarif Nazirliyi qarşısında məsələ qaldırılıb. Xalq Cümhuriyyətinin zəngin və rəngarəng, orijinal mətbuatı olub. 1918-20-ci illərdə Bakıda, Gəncədə və respublikanın digər şəhərlərində onlarca qəzet və jurnal nəşr olunub.


70 il sonra Azərbaycan ikinci dəfə müstəqilliyini bərpa etdikdə özünü 1918-20-ci illərdə mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin hüquqi, siyasi, mənəvi varisi elan etdi. Bu gün bayrağımız, gerbimiz, himnimiz o dövrdəkidir.  Bu gün də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixini, onun görkəmli şəxsiyyətlərinin fəaliyyətini dərindən öyrənməli, ideyalarını təbliğ etməli, təcrübəsindən bəhrələnməliyik.

Cümhuriyyətin tarixi təcrübəsi göstərir ki, dövlət müstəqilliyini və suverenliyi əldə etmək kifayət deyil, həm də onu bütün vasitələrlə qorumaq və möhkəmləndirmək lazımdır.

Qeyd edək ki, Respublika Günü 1990-cı ildən dövlət bayramı kimi qeyd olunur. Əmək Məcəlləsinə görə, 28 may qeyri-iş günü elan edilib.


Dövlət başçısının sərəncamına əsasən, 2018-ci il Azərbaycanda "Cümhuriyyət ili" elan olunub.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azərbaycanda ildə 3 min ton bal istehsal olunur
16.08.2018, 19:49

Azərbaycanda ildə 3 min ton bal istehsal olunur

2018-ci ildə Azərbaycanda ölənlərin sayı AÇIQLANDI
16.08.2018, 19:19

2018-ci ildə Azərbaycanda ölənlərin sayı AÇIQLANDI

Xəzər avtomobillərinin tezliklə ixracına başlanılacaq
16.08.2018, 18:52

Xəzər avtomobillərinin tezliklə ixracına başlanılacaq

Sabirabad sakini intihar edib
16.08.2018, 18:35

Sabirabad sakini intihar edib

Qaradağda avtomobil yolunun tikintisinə 11,6 milyon manat ayrılıb
16.08.2018, 18:23

Qaradağda avtomobil yolunun tikintisinə 11,6 milyon manat ayrılıb

İlham Əliyev indoneziyalı həmkarını təbrik edib
16.08.2018, 18:09

İlham Əliyev indoneziyalı həmkarını təbrik edib

İraqda valideynlərini itirmiş uşaqlar Bakıya gətirildi
16.08.2018, 18:04

İraqda valideynlərini itirmiş uşaqlar Bakıya gətirildi

İrandan Azərbaycana narkotik keçirən ata-oğul saxlanıldı
16.08.2018, 17:55

İrandan Azərbaycana narkotik keçirən ata-oğul saxlanıldı

Nazirdən ƏMR: Təhsilin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdi
16.08.2018, 17:47

Nazirdən ƏMR: Təhsilin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdi

Xətaidə avtobus dayanacağının ətrafına çəkilən dəmir hasar söküldü - FOTO
16.08.2018, 17:40

Xətaidə avtobus dayanacağının ətrafına çəkilən dəmir hasar söküldü - FOTO

Bakıda metroda yuxuya gedən şəxsi soydular 
16.08.2018, 17:31

Bakıda metroda yuxuya gedən şəxsi soydular 

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
16.08.2018, 17:16

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Ermənistan futboluna Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi nəzarət edəcək
16.08.2018, 17:08

Ermənistan futboluna Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi nəzarət edəcək

İxtisas qrupları üzrə boş qalan plan yerləri - SİYAHI
16.08.2018, 17:02

İxtisas qrupları üzrə boş qalan plan yerləri - SİYAHI

Azərbaycanda cinayətlərin ən çox hansı sahədə törədildiyi AÇIQLANDI
16.08.2018, 16:48

Azərbaycanda cinayətlərin ən çox hansı sahədə törədildiyi AÇIQLANDI

DİM-dən jurnalistlərə MÜRACİƏT
16.08.2018, 16:43

DİM-dən jurnalistlərə MÜRACİƏT

Paşinyan Putinə zəng etdi
16.08.2018, 16:29

Paşinyan Putinə zəng etdi

Ali məktəblərə plan yerlərinin 11 faizi boş qalıb
16.08.2018, 16:12

Ali məktəblərə plan yerlərinin 11 faizi boş qalıb

“Abituriyent” jurnalının 8-ci nömrəsi nəşr edildi
16.08.2018, 16:09

“Abituriyent” jurnalının 8-ci nömrəsi nəşr edildi

Zakir Həsənov Hərbi Liseydəki təmir-tikinti işlərini yoxladı
16.08.2018, 16:07

Zakir Həsənov Hərbi Liseydəki təmir-tikinti işlərini yoxladı

Koçaryan məhkəmədə Surət Hüseynovun qiyamından DANIŞDI
16.08.2018, 15:59

Koçaryan məhkəmədə Surət Hüseynovun qiyamından DANIŞDI

ABŞ Konqresinə müsəlman namizədlər irəli sürülüb
16.08.2018, 15:53

ABŞ Konqresinə müsəlman namizədlər irəli sürülüb

Qurban bayramına görə pensiyalar tez verildi
16.08.2018, 15:46

Qurban bayramına görə pensiyalar tez verildi

DİM Kamran Əsədovu məhkəməyə verir
16.08.2018, 15:36

DİM Kamran Əsədovu məhkəməyə verir

 Füzulidə yas mərasimləri sadə və israfçılıqdan kənar keçirilir
16.08.2018, 15:35

Füzulidə yas mərasimləri sadə və israfçılıqdan kənar keçirilir

Həyəcan təbili ÇALINDI: “Azərbaycan təhsilində kəmiyyət artır, keyfiyyət azalır”- İTTİHAM
16.08.2018, 15:30

Həyəcan təbili ÇALINDI: “Azərbaycan təhsilində kəmiyyət artır, keyfiyyət azalır”- İTTİHAM

692 bal toplayıb, müəllimliyi seçdi: “Savadsız müəllimlər işdən çıxmırlar ki, boş yerlər açılsın”
16.08.2018, 15:27

692 bal toplayıb, müəllimliyi seçdi: “Savadsız müəllimlər işdən çıxmırlar ki, boş yerlər açılsın”

Putin xarici işlər nazirinin toyuna qatılacaq
16.08.2018, 15:18

Putin xarici işlər nazirinin toyuna qatılacaq

Axtarışda olan şəxsdən silah-sursat götürülüb
16.08.2018, 15:17

Axtarışda olan şəxsdən silah-sursat götürülüb

Ramil Usubov Xoşbəxt Yusifzadəni təltif etdi
16.08.2018, 15:09

Ramil Usubov Xoşbəxt Yusifzadəni təltif etdi

Samuxda keçmiş məhkum arvadını öldürdü
16.08.2018, 14:53

Samuxda keçmiş məhkum arvadını öldürdü

Bakı-Sumqayıt avtobuslarında gediş haqqı ENDİRİLDİ
16.08.2018, 14:49

Bakı-Sumqayıt avtobuslarında gediş haqqı ENDİRİLDİ

Serj Sarkisyan istintaqa çağırılacaq
16.08.2018, 14:16

Serj Sarkisyan istintaqa çağırılacaq

Qərbi Kaspi Universitetinin Kolleci qəbul elan edir
16.08.2018, 14:13

Qərbi Kaspi Universitetinin Kolleci qəbul elan edir

Ən bahalı universitetlər – illiyi 70 min dollar...
16.08.2018, 14:11

Ən bahalı universitetlər – illiyi 70 min dollar...

ARXİV