18 avqust 2018, Şənbə
Ana Səhifə - GÜNDƏM - 23 aydan ƏBƏDİYYƏT düzəldənlər - AXC qəhrəmanları, kimlikləri, məzarları
23 aydan ƏBƏDİYYƏT düzəldənlər - AXC qəhrəmanları, kimlikləri, məzarları
28.05.2018, 00:36

Bir neçə dəqiqə bundan əvvəl Azərbaycan  Cümhuriyyətinin  elan olunduğu şanlı tarixin  100-cü  ili tamam oldu.

 

1918-ci il mayın 28-də müstəqilliyi elan olunmuş  AXC Şərqin ilk demokratik dövləti kimi tarixə düşüb. Cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq, Cümhuriyyət hökumətinin Azərbaycan dövlətçilik tarixində əsaslı xidmətləri olub. 28 aprel istilasına qədər gənc dövlətin hökumətinin tərkibi dörd dəfə dəyişib.

Birinci hökumət elə həmin gün təsis edilib və Fətəli xan Xoyski həmin hökumətin sədri seçilib. 
İkinci hökumət isə 1918-ci il iyunun 17-dən dekabrın 7-ə qədər davam edib. Dekabrın 7-də parlament təsis edilib və hökumətin tərkibi üçüncü dəfə dəyişib. Birinci və ikinci kabinetdə olan bəzi kadrların fəaliyyəti başqa sahəyə yönəldilib.

 

AXC-in əsas sütununu isə hökumətin tərkibində olan nüfuzlu şəxslər təşkil edirdilər ki, bu dövlət 28 apreldə süqut edən zaman onlar məcbur qalıb ayrı-ayrı yerlərə getməyə məcbur olublar. Bir qismi isə repressiyaya tuş gəlib.

 

Modern.az saytı həmin AXC qəhrəmanlarının bəzilərini fotoları ilə birlikdə təqdim edir:

 

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə - Bu tarixi şəxsiyyət haqqında çox danışmağa o qədər də ehtiyac yoxdur. Hər kəsin tanıdığı Rəsulzadə Şərqdə ilk demokratik Cümhuriyyətin əsasını qoyub. Milli Şuranın sədri seçilən Rəsulzadə AXC-in süqutundan sonra mühacirətdə mübarizəsini davam etdirib. Həddindən artıq faciəli ömür yaşayan Rəsulzadə 1955-ci ildə Türkiyədə vəfat edib.

 

Fətəli xan Xoyski -  ADR-in il hökumət başçısı seçilib. Fasilələrlə həm daxili işlər naziri, həm də xarici işlər naziri kimi fəaliyyət göstərən Xoyski cümhuriyyətin elan olunmasında elə Məhəmməd Əmin qədər iş görüb. İlk dəfə o, bütün dünyaya radio teleqramlar vasitəsilə AXC-nin müstəqilliyi barəsində məlumat verib. O, 1920-ci il iyunun 19-da erməni qatil Aram Yerganiyan tərəfindən güllələnib və Gürcüstanda Mirzə Fətəli Axundovun yanında dəfn edilib.

 

Əlimərdan bəy Topçubaşov - Xalq Cümhuriyyətinin parlament sədri olan nüfuzlu diplomat Versal konfransına gedən nümayəndə heyətinə də rəhbərlik edib. Çox təəssüf ki, həmin nümayəndə heyəti məlum səbəblərdən geri qayıtmayaraq, Avropada qalıb. AXC-dən əvvəl Azərbaycanı çar Dumasında təmsil edən tək-tük insanlardan biri olan Topçubaşov da məcburi şəkildə Fransada qalmalı olub. O, 1934-cü ildə Parisdə vəfat edib.

 

Məhəmmədhəsən Hacınski - Nüfuzlu nəslin davamçısı olan Məhəmmədhəsən Hacınski AXC-nin həm daxili işlər, həm də xarici işlər naziri olub. Çox təəssüf ki, AXC-nin süqutundan sonra həbs edilib və pis vəziyyətdə olan ailəsinin durumuna dözə bilməyərək, həbsxanada özünü mələfə ilə asaraq intihar edib. Hacınski həbsdə olan zaman ailəsinin ona gətirdiyi pendir-çörəyi geri qaytarırdı ki, ağır durumda olan uşaqları onunla qidalansınlar.

 

Nəsib bəy Yusifbəyli - AXC-nin ikinci hökumətinin başçısı olmuş Nəsib bəy Yusifbəyli həm də fasilələrlə maarif və daxili işlər naziri kimi fəaliyyət göstərib. Başqa AXC qəhrəmanları kimi onun da həyatı əzablarla yadda qalıb. Nəsib bəy AXC süqut etdikdən sonra mühacirətə getmək istəyərkən, 1920-ci ildə Kürdəmir tərəfdə müəmmalı şəkildə qətlə yetirilib.

 

Xəlil bəy Xasməmmədov - AXC-nin ədliyyə və daxili işlər naziri vəzifələrində çalışan Xəlil bəy Xasməmmədov da ömrünün Cümhuriyyətdən sonrakı hissəsini mühacirətdə keçirib. 1947-ci ildə İstanbulda vəfat edib və İstanbulun Feri-Köy məzarlığında dəfn olunub. Qəbri 1967-ci ildə vəfat edən yaxın qohumu və əqidədaşı Nağı bəy Şeyxzamanlının məzarının yanındadır.   

 

Behbud bəy Cavanşir - Cümhuriyyət tarixində xüsusi çəkisi olan adamlardan biri də Behbud bəydir. O, həm daxili işlər naziri, həm də ticarət nazirinin müavini vəzifələrində çalışıb. 

Behbud bəy Cavanşir də erməni xislətinin qurbanı olub. Xaricdə olarkən bir erməni qatil tərəfindən müəmmalı şəkildə qətlə yetirilib.

 

Xosrovpaşa Sultanov - AXC-nin ilk hərbi naziri olmuş Xosrovpaşa Sultanov həm də Qarabağın general-qubernatoru kimi də fəaliyyət göstərib. X.Sultanov da 1947-ci ildə mühacirətdə, konkret olaraq Trabzonda vəfat edib.

 

Ceyhun Hacıbəyli - AXC-nin ən gənc kadrlarından olan Ceyhun bəy həm də ən bəxtsiz şəxsiyyətlərindən biri kimi tarixə düşüb. Çox gənc ikən Versala gedən diplomatik nümayəndə heyətinin tərkibində yer alan gənc müşavir sonradan vətənə qayıda bilməyib. Beləcə, bütün ömrünü qürbətdə keçirməli olub. Qardaşı Üzeyir bəy onun vətənə gəlməsi üçün çox çalışsa da, rejim buna imkan verməyib. C.Hacıbəyli Fransada dünyasını dəyişib və orada dəfn edilib.

 

Səməd bəy Mehmandarov - Dövrünün ən mahir hərbi xadimlərindən biri olan Səməd bəy Mehmandarov həm çar, həm AXC, həm də sovet ordusunda yüksək vəzifələrdə fəaliyyət göstərib. Bir müddət AXC-nin hərbi naziri də olub. Ömrünün son üç ilində islam tarixi və fəlsəfə ilə məşğul olub. 1931-ci ildə vəfat edib. 

 

Əhməd Pepinov - AXC-nin həm parlament üzvü həm də əmək naziri olmuş Pepinov daha çox mühacirətdəki fəaliyyəti ilə tanınıb. AXC-nin süqutundan sonra bolşeviklər yüksək dərəcəli kadr olduğu üçün onu öldürməyib və müəyyən vəzifələrə təyin ediblər. O, hətta Qazaxıstanda maarif nazirinin müavini kimi də çalışıb. 1938-ci ildə repressiyaya məruz qalaraq, vəfat edib.


Rəşid bəy Qaplanov - Nüfuzlu Qaplanovlar nəslinin davamçısı olan Rəşid bəy gənc yaşına baxmayaraq, AXC tarixində iki sahənin naziri olmuş şəxs kimi xatırlanır. Gənc siyasi xadim həm maarif və dini etiqad naziri, həm də maliyyə naziri kimi fəaliyyət göstərib. O da repressiyaya məruz qalıb, 1937-ci ildə güllələnib.

 

Nağı bəy Şeyxzamanlı - AXC-nin xüsusi xidmət naziri olmuş Nağı bəyin rəsmi vəzifəsi Əksinqilabla Mübarizə İdarəsinin rəisi olub. Qeyd edək ki, bu strukturu da məhz Nağı bəyin özü yaradıb. Gələcəkdə böyük perspektivlər vəd edən bu qurum təəssüflər olsun ki, çox yaşamadı. Nağı bəy 1967-ci ildə İstanbulda vəfat edib. Amerika Azərbaycanlıları Alyansının sədri xanım Tomris Azərinin babasıdır. 

 

Aslan bəy Səfikürdiski - AXC-nin daha bir gəncəli balası da Aslan bəy olub. Cumhuriyyət tarixinin həm baş prokuroru, həm də poçt, teleqraf və əmək naziri kimi fəaliyyət göstərən Aslan bəy öz fəaliyyət sahəsinə uyğun bir çox kadrları yetişdirə bilib. Səfikürdiskilər nəslinin ən parlaq nümayəndələrindən olan Aslan bəy də repressiyaya məruz qalıb.

 

Onlar harada dəfn olunublar?

 

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banisi. 1955-ci il 6 mart tarixində dünyasını dəyişib. Məzarı Ankaranın Əski məzarlığındadır;

Fətəli xan Xoyski - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin başçısı. Ayrı-ayrı vaxtlarda daxili işlər naziri və xarici işlər naziri vəzifələrində çalışıb. Cəmi 44 il ömür sürən Xoyski 1920-ci ildə qətlə yetirilib. Məzarı Tiflisdədir;

Nəsib bəy Yusifbəyli - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin maarif və dini-etiqad, daxili işlər naziri, həmçinin, baş naziri vəzifələrində çalışıb. 1881-ci ildə Gəncədə anadan olan Nəsib bəy 1920-ci ildə satqınlıq nəticəsində sui-qəsdə uğrayır. Müəmmalı şəkildə qətlə yetirilən Nəsib bəyin məzarı naməlumdur;

Əlimərdan bəy Topçubaşov - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin sədri. Paris sülh konfransına nümayəndə heyətinin sədri kimi göndərilən Topçubaşov məlum səbəblərdən geri dönə bilmir. Bütün ömrünü qürbətdə- Fransada keçirməli olur. 1934-cü ildə 71 yaşında Fransanın Sen Klu adlanan yerində dünyasını dəyişir. Məzarı da oradadır; 

Həsən bəy Ağayev – AXC parlamentinin sədr müavini. O da 1920-ci ildə qətlə yetirilən ictimai xadimlərimiz sırasındadır. Məzarı Tiflisdədir;

Həbib bəy Səlimov –general-mayor, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk baş qərargah rəisi. 1920-ci ilin qanlı repressiyasına düçar olub. Nargində güllələnir. Təbii ki, məzarı da naməlum qalır. Cəsədinin dənizə atıldığı güman olunur;

Səməd bəy Mehmandarov – AXC-nin hərb naziri. 1931-ci ildə 75 yaşında dünyasını dəyişib. Dağüstü parkda dəfn edilib. Məzarı 1930-cu illərin sonunda dağıdılıb;

Nağı bəy Şeyxzamanlı - Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Əksinqilabla Mübarizə Təşkilatının (indiki MTN) sədri, Azərbaycanın ilk çekistlərindən biri. O, 1957-ci ildə Türkiyədə vəfat edib. İstanbulun Feri Köy məzarlığında dəfn edilib;

Əhməd bəy Pepinov - Xalq Cumhuriyyətinin parlament və V Nazirlər Kabinetinin üzvi, əmək və torpaq naziri.1938-ci ildə Qazaxıstanın Almatı şəhərində vəfat edib və orada dəfn olunub;

Camo bəy Hacınski – AXC hökumətinin ən gənc naziri olub. Poşt-teleqraf naziri vəzifəsində çalışıb. 1938-ci ildə sürgünə göndərilib və 1942-ci ildə Kirov vilayətinin Vyatka həbs düşərgəsində vəfat edir. Elə orada kütləvi məzarlıqda dəfn olunur;

Xəlil bəy Xasməmmədov – AXC-nin ilk ədliyyə naziri. 1875-ci ildə Gəncədə anadan olmuş Xəlil bəy 1945-ci ildə İstanbulda vəfat edib və Feri Köy məzarlığına dəfn edilib. Məzarı Nağı bəyin məzarının “qonşuluğundadır”.

Xosrov bəy Sultanov – AXC-nin hərb naziri. Cümhuriyyət devrildikdən sonra Türkiyəyə gedib və uzun müddət orada yaşayıb. 1943-cü ildə 63 yaşında İstanbulda vəfat edib. Məzarı da oradadır;

Əkbər ağa Şeyxülislamov- AXC-nin əmək və əkinçilik naziri. Parisə yollanan nümayəndə heyətinin üzvü. O da nümayandə heyətinin başqa üzvləri kimi vətənə dönə bilmir və ömrünün sonuna kimi Fransda yaşayır. 1961-ci ildə orada dünyasını dəyişir;

Ceyhun bəy Hacıbəyli, Məmməd Məhərrəmov, Miryaqub Mirmedhiyev də həmin acı aqibəti yaşamalı olublar.

 


Elmin NURİ
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azərbaycan bu şəhərlərdə ticarət evi açır
18.08.2018, 00:56

Azərbaycan bu şəhərlərdə ticarət evi açır

Filippində təyyarə qəzası
18.08.2018, 00:39

Filippində təyyarə qəzası

Sumqayıtda itin gözünü oydular - VİDEO
18.08.2018, 00:26

Sumqayıtda itin gözünü oydular - VİDEO

Maşın nəvəsindən ayrılmaq istəməyən nənəni sürüdü
18.08.2018, 00:12

Maşın nəvəsindən ayrılmaq istəməyən nənəni sürüdü

İstanbulda 47 azərbaycanlı məhbus aclığa başladı
17.08.2018, 23:56

İstanbulda 47 azərbaycanlı məhbus aclığa başladı

Ərdoğan yeddinci dəfə baba oldu
17.08.2018, 23:41

Ərdoğan yeddinci dəfə baba oldu

Kiyevdə iğtişaş törətmək istəyən 80 nəfər saxlanıldı
17.08.2018, 23:27

Kiyevdə iğtişaş törətmək istəyən 80 nəfər saxlanıldı

Azərbaycan nefti bahalaşıb
17.08.2018, 23:16

Azərbaycan nefti bahalaşıb

İsrail hərbçiləri ilə toqquşmalarda 2 fələstinli öldü
17.08.2018, 22:57

İsrail hərbçiləri ilə toqquşmalarda 2 fələstinli öldü

Pakistanda yeni baş nazir seçilib
17.08.2018, 22:43

Pakistanda yeni baş nazir seçilib

“ASAN Viza” 700.000-dən çox insanı sevindirib
17.08.2018, 22:29

“ASAN Viza” 700.000-dən çox insanı sevindirib

Qazax sakini həmyerlisinə oraqla xəsarət yetirib
17.08.2018, 22:13

Qazax sakini həmyerlisinə oraqla xəsarət yetirib

Güclü zəlzələ İndoneziyanı silkələdi
17.08.2018, 21:59

Güclü zəlzələ İndoneziyanı silkələdi

Azərbaycanda 18 yaşadək rəsmi nikaha girənlərin sayı azalıb
17.08.2018, 21:47

Azərbaycanda 18 yaşadək rəsmi nikaha girənlərin sayı azalıb

Paşinyan rəqiblərini hədələdi
17.08.2018, 21:33

Paşinyan rəqiblərini hədələdi

Avtobus sürücüsü və sərnişinləri ölümlə hədələyən şəxs TUTULDU - RƏSMİ
17.08.2018, 21:17

Avtobus sürücüsü və sərnişinləri ölümlə hədələyən şəxs TUTULDU - RƏSMİ

Müslüm Maqomayevin xatirəsi yad olundu - FOTOLAR
17.08.2018, 21:08

Müslüm Maqomayevin xatirəsi yad olundu - FOTOLAR

“Yaxın zamanlarda gömrük sistemində islahatlar başa çatdırılacaq” - İqbal Babayev
17.08.2018, 20:56

“Yaxın zamanlarda gömrük sistemində islahatlar başa çatdırılacaq” - İqbal Babayev

İtkin düşən abituriyent sevdiyi oğlanla qaçıb
17.08.2018, 20:39

İtkin düşən abituriyent sevdiyi oğlanla qaçıb

Türkiyə ordusu PKK rəhbərini belə vurdu - VİDEO
17.08.2018, 20:29

Türkiyə ordusu PKK rəhbərini belə vurdu - VİDEO

Hindistanda son 100 ilin ən dəhşətli faciəsi: 324 ölü
17.08.2018, 20:14

Hindistanda son 100 ilin ən dəhşətli faciəsi: 324 ölü

Ombudsman nümayəndələri Bakı İstintaq Təcridxanasında
17.08.2018, 20:01

Ombudsman nümayəndələri Bakı İstintaq Təcridxanasında

DGK-nın bu idarələri bayram günü işləyəcək
17.08.2018, 20:00

DGK-nın bu idarələri bayram günü işləyəcək

Son dörd gündə 87 qa­nunsuz miqrant sax­­­la­nıl­ıb   
17.08.2018, 19:50

Son dörd gündə 87 qa­nunsuz miqrant sax­­­la­nıl­ıb  

Messinin qardaşına hökm oxundu
17.08.2018, 19:40

Messinin qardaşına hökm oxundu

ABŞ Suriyanın bərpası layihəsinin maliyyələşdirilməsini dayandırıb
17.08.2018, 19:30

ABŞ Suriyanın bərpası layihəsinin maliyyələşdirilməsini dayandırıb

FIFA 4 klubu cəzalandırıb
17.08.2018, 19:19

FIFA 4 klubu cəzalandırıb

Helikopter bölmələrinin taktiki-uçuş məşqləri keçirilib
17.08.2018, 19:10

Helikopter bölmələrinin taktiki-uçuş məşqləri keçirilib

Milli Paralimpiya Komitəsinin regional bölməsi yaradılıb
17.08.2018, 19:00

Milli Paralimpiya Komitəsinin regional bölməsi yaradılıb

Bu türk filmi “Oskar”a namizəd göstərildi
17.08.2018, 18:52

Bu türk filmi “Oskar”a namizəd göstərildi

Saakaşvili Ukraynaya qayıdacağı vaxtı açıqladı
17.08.2018, 18:41

Saakaşvili Ukraynaya qayıdacağı vaxtı açıqladı

Metronun "Bakmil" stansiyası qarşıdakı istirahət günlərində adi qaydada işləyəcək
17.08.2018, 18:32

Metronun "Bakmil" stansiyası qarşıdakı istirahət günlərində adi qaydada işləyəcək

"Kaspersky Lab": Messenger və sosial şəbəkələrə olan hücumlar artıb
17.08.2018, 18:22

"Kaspersky Lab": Messenger və sosial şəbəkələrə olan hücumlar artıb

Lənkəranda yeni yol çəkiləcək
17.08.2018, 18:11

Lənkəranda yeni yol çəkiləcək

Fermerlərə daha 57,5 milyon manat subsidiya ödəniləcək
17.08.2018, 18:04

Fermerlərə daha 57,5 milyon manat subsidiya ödəniləcək

ARXİV