23 oktyabr 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - TƏHSİL - Ac qalıb intihar edən, terrora qurban gedən Cümhuriyyət tələbələri –AXC-100
Ac qalıb intihar edən, terrora qurban gedən Cümhuriyyət tələbələri –AXC-100
28.05.2018, 15:54

Modern.az Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi münasibətilə növbəti yazısını təqdim edir. 

Budəfəki yazıda   Cümhuriyyət hökumətinin atdığı ən vacib qərarın qəhrəmanları- Cümhuriyyətin xaricə göndərdiyi 100 tələbədən qısaca da olsa danşacağıq.

Təəssüf ki, Cümhuriyyət dünyanın bir neçə nöqtəsinə böyük ümidlə yolladığı həmin tələbələrdən faydalana bilmədi.

Çünki qısa müddətdən sonra devrilən ADR-dən sonra o tələbələr artıq təhsillərinin əsas mahiyyətindən uzaq düşdülər. Onlar gənc dövlətə xidmət etmək üçün oxuyurdular. Amma heç bir il keçməmiş həmin dövlət işğal edildi. Pulları və arzuları kəsilən tələbələr isə çox pis durumda qaldılar. O haqda az sonra…

İndi isə bir az əvvələ, həmin tələbələrin xaricə göndərilmə tarixindən danışaq:

Azərbaycan Parlamentinin 1919-cu il sentyabrın 1-də keçirilən 70-ci iclasında Bakı Dövlət Universitetinin təsisi ilə yanaşı, 1919-20 tədris ilindən başlayaraq, yüz nəfər azərbaycanlı gəncin hökumət hesabına təhsil almaq üçün xarici ölkələrin nüfuzlu ali məktəblərinə göndərilməsi haqqında məsələ də müzakirə edildi. Bu məsələ ilə əlaqədar  Əhməd bəy Pepinovun məruzəsi ətrafında müzakirələrdə Rəhim Vəkiləv, Abdulla bəy Əfəndizadə, Rza bəy Ağabəyov, Məmmədrza Ağavəkilov, Qasım bəy Camalbəyov, Qara bəy Qarabəyli, Muxtar Əfəndizadə, Ağa Aşurov, xalq maarifi naziri Rəşid xan Qaplanov və başqaları çıxış edərək, ölkə iqtisadiyyatının elm, təhsil və mədəniyyətinin gələcək inkişafı üçün tələbələrin xarici ölkələrdə ali təhsil almağa göndərilməsinin əhəmiyyətini vurğuladılar. 1919-20 tədris ilində xaricdə təhsil almağa göndəriləcək tələbələr barədə Azərbaycanın Cümhuriyyəti Parlamentinin xaricdə təhsil almağa göndərilən azərbaycanlı tələbələrə vəsait ödənilməsi haqqında qərarı ilə bu iş üçün dövlət xəzinəsindən Xalq Maarifı Nazirliyinin sərəncamına 7 milyon manat vəsait ayrıldı. 

Azərbaycan Cümhuriyyəti Ensiklopediyasının ikinci cildində bu barədə daha müfəssəl məlumatlar verilib. Bu məlumatların arasında smeta xərcləri də nəzərdə tutulmuşdu:

“Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər tələbəyə ayda 400 frank təqaüd və 1000 frank yol xərci, Rusiya ali məktəblərinə göndəriləcək tələbələrə isə hər ay 3 min rubl təqaüd və 1000 manat yol xərci ayrılmalı idi. Xaricə göndəriləcək tələbələri seçmək üçün Xalq Maarifı Nazirliyi yanında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (sədr), Əhməd bəy Pepinov, Qara bəy Qarabəyli, Mehdi bəy Hacınski və Abdulla bəy Əfəndizadədən ibarət çox nüfuzlu münsiflər heyəti yaradıldı. Münsiflər heyətinin diqqətlə seçdiyi tələbələrdən 10 nəfərinin İgiltərəyə, 23 nəfərinin İtaliyaya, 45 nəfərinin Fransaya, 9 nəfərinin Türkiyəyə göndərilməsi nəzərdə tutulurdu. Nəticədə isə Xalq Maarifi Nazirliyi tərəfındən xaricə göndərilən tələbələrdən 49 nəfərinə Almaniyanın, 27 nəfərinə Fransanın, 4 nəfərinə İtaliyanın, 1 nəfərinə İngiltərənin, 6 nəfərinə isə Türkiyənin müxtəlif ali məktəblərinə göndərilmələri barədə rəsmi sənəd verildi. Qalan 13 nəfər isə Rusiyaya göndərilməli idi. Rusiyada vətəndaş müharibəsi ilə əlaqədar yaranmış şəraitə görə oraya tələbə göndərmək mümkün olmamışdı. Xaricə göndərilən tələbələr 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, iş adamlarının, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə təntənəli surətdə yola salındılar. Tələbələrin Batuma getmələri üçün xüsusi vaqon ayrılmışdı. 1920-ci il fevralın 11 -də Parisə çatan tələbələr burada Paris Sülh Konfransında (1919-20) iştirak edən Azərbaycan nümayəndə heyəti tərəfındən hərarətlə qarşılandı. Nümayəndə heyətinin rəhbəri Əlimərdan bəy Topçubaşov tələbələr qarşısında böyük nitq söylədi. Bundan sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif ölkələrinə yollandılar”.

Amma səd heyf… Cümhuriyyətin tez bir zamanda bolşevik istilaçıları tərəfindən işğal edilməsi bir çox böyük arzular kimi bunu da yarımçıq qoydu. 1920-ci ilin aprelində süquta uğrayan Hökumətin 100 tələbəsi taleyin ümidinə qaldı. Çətinliklər bundan sonra başlayacaqdı.

Azərbaycan  Cümhuriyyəti Hökumətinin belə diqqətlə seçərək, böyük ümidlərlə xarici ölkələrin ali məktəblərinə yola saldığı bu tələbələrin taleyi Aprel işğalından (1920) sonra çox acınacaqlı oldu. Ölkənin bolşevikləşdirilməsi nəticəsində vəziyyət kəskin şəkildə dəyişdi. Tələbələrə pul göndərilmədi. Onlar bu barədə Nəriman Nərimanova müraciət etdilər. Azərbaycan İnqilab Komitəsinin 1920 il avqustun 9-da Nəriman Nərimanovun şəxsi təşəbbüsü və sədrliyi ilə keçirilən iclasında keçmiş Azərbaycan Hökumətinin xaricə göndərdiyi tələbələrin təhsillərini başa vurması üçün vəsait buraxılması və ümumiyyətlə, onlara maddi yardım göstərilməsi məsələsi müzakirə edilərək, müsbət qərar qəbul olundu və xaricdə oxuyan tələbələrə lazımi maddi kömək göstərilməsi yollarının müəyyənləşdirilməsi və göndərilməsi məsələlərinin həlli xalq maarifi və xalq xarici işlər komissarlıqlarına tapşırıldı. Azərbaycan SSR Xalq Komissarlan Sovetinin sədri kimi Nəriman Nərimanov xaricdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrə yardımın davam etdirilməsi haqqında xüsusi qərar imzaladı. Nəriman Nərimanov hələ 1919-cu ildən xaricdə oxuyan azərbaycanlı tələbələrin işinə məşğul Bəhram Axundovu 1921-ci il iyunun 18-də xaricdə oxuyan azərbaycanlı tələbələrin işləri üzrə xüsusi müvəkkil təyin etdi. Həmin il iyulun əvvəllərində B.Axundov xaricdə oxuyan azərbaycanlı tələbələrin maddi vəziyyətini öyrənmək və onlara əməli köməklik göstərmək üçün azərbaycanlı tələbələrin oxuduğu Qərbi Avropa ölkələrinin paytaxtlarına ezam olundu. O, bütün maneələri dəf edərək, yalnız həmin il oktyabrın axırlarında Parisə gəlib çata bildi. 1922 ilin yanvarına qədər Paris, Berlin və Avropanın digər şəhərlərinə səfər edən B.Axundov Fransanın müxtəlif məktəblərində 28, Almaniyanın ali məktəblərində 49, İtaliyada 3 nəfər tələbənin oxuduğunu müəyyənləşdirdi. Bakıya qayıtdıqdan sonra, o, 1922 il martın 2-də Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri Nəriman Nərimanovun adına əhatəli hesabat təqdim etdi. 

Bundan sonra gözlər Nərimanovda idi. O, 100 tələbənin taleyini həll edəcək qərar verməli olacaqdı. “Azərbaycan tarixi” yeddi cildliyinin Cümhuriyyətə həsr olunan sonuncu cildində bu haqda oxuyuruq:

“Bu hesabat əsasında Nəriman Nərimanovun şəxsi göstərişi ilə xaricdə oxuyan tələbələrə təhsillərini müvəffəqiyyətlə davam etdirmələri üçün lazımi şərait yaradılması tapşırıldı. 1922-ci ilin sonlarında Nəriman Nərimanov Moskvaya işə keçirildikdən sonra, xaricdə oxuyan tələbələrə münasibət yenidən dəyişdi. Xaricdə oxuyan tələbələr "sədaqətli" və "sədaqətsiz" adı ilə iki qismə bölündü. Onlara münasibət də bu yöndə quruldu. Nəticədə, təhsil haqqını ödəyə bilməyən tələbələrdən gündəlik çörəyə möhtac olaraq, ən ağır şəraitdə işləmək məcburiyyətində qalanlar, həbsxanalara düşənlər, hətta böhranlı vəziyyətdən çıxış yolu tapmayaraq, intihar edənlər də oldu. Çox çətinliklə təhsilini başa çatdınb, yüksək ixtisaslı mütəxəssislər kimi vətənə qayıdan tələbələrin əksəriyyəti isə sonralar "qırmızı terror"un qurbanı oldular”.

Qeyd: yazıda Ədalət Tahirzadə və Oğuztoğrul Tahirlinin  “Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri”, Azərbaycan Cümhuriyyəti Ensiklopediyası və “Azərbaycan tarixi”nin yeddinci cildindən istifadə edilib.

 

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yardımı ilə həyata keçirilən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinin mediada təbliği və müsabiqənin keçirilməsi" layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. 

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Orta məktəb binasından xeyli partlamamış sursat tapılıb
23.10.2018, 00:58

Orta məktəb binasından xeyli partlamamış sursat tapılıb

Bakıda avtobus evin tək qızını vurub öldürdü - VİDEO
23.10.2018, 00:43

Bakıda avtobus evin tək qızını vurub öldürdü - VİDEO

Həbsxanadan qaçan şəxs 11 nəfəri bıçaqladı
23.10.2018, 00:27

Həbsxanadan qaçan şəxs 11 nəfəri bıçaqladı

ABŞ buna səbr etməyəcək . . .
23.10.2018, 00:13

ABŞ buna səbr etməyəcək . . .

Azərbaycan nefti bahalaşdı
22.10.2018, 23:51

Azərbaycan nefti bahalaşdı

Prezidentliyə namizəd azərbaycanlıların problemlərini öyrəndi
22.10.2018, 23:37

Prezidentliyə namizəd azərbaycanlıların problemlərini öyrəndi

Azərbaycanlı fristaylerlər ilk dəfə olaraq Avropa çempionatında
22.10.2018, 23:24

Azərbaycanlı fristaylerlər ilk dəfə olaraq Avropa çempionatında

Leyla Əliyeva II gənclər sərgisində - FOTOLAR   
22.10.2018, 23:13

Leyla Əliyeva II gənclər sərgisində - FOTOLAR  

Tanınmış fizikin əşyaları onlayn satışa çıxarılır
22.10.2018, 22:56

Tanınmış fizikin əşyaları onlayn satışa çıxarılır

Türkiyə Ər-Riyad ilə münasibətlərin pisləşməsini istəmir
22.10.2018, 22:44

Türkiyə Ər-Riyad ilə münasibətlərin pisləşməsini istəmir

Universitetdə qarşıdurma
22.10.2018, 22:41

Universitetdə qarşıdurma

Heydər Əliyev Fondunun tikdirdiyi körpələr evi-uşaq bağçası istifadəyə verildi - YENİLƏNİB, FOTO
22.10.2018, 22:27

Heydər Əliyev Fondunun tikdirdiyi körpələr evi-uşaq bağçası istifadəyə verildi - YENİLƏNİB, FOTO

Azərbaycanlı avtoritetin qətl anı – VİDEO 18 +
22.10.2018, 22:16

Azərbaycanlı avtoritetin qətl anı – VİDEO 18 +

Qanunsuz ağac kəsimi aşkarlandı
22.10.2018, 22:09

Qanunsuz ağac kəsimi aşkarlandı

Dəhşətli qatar qəzasının baş verdiyi an - VİDEO
22.10.2018, 21:59

Dəhşətli qatar qəzasının baş verdiyi an - VİDEO

Azərbaycanda 9 ayda 458 avtomobil istehsal olunub
22.10.2018, 21:46

Azərbaycanda 9 ayda 458 avtomobil istehsal olunub

“Qeyri-neft ixracı 4,1 dəfə, ixrac məhsullarının çeşidi isə 2,6 dəfə artıb” - Şahin Mustafayev
22.10.2018, 21:33

“Qeyri-neft ixracı 4,1 dəfə, ixrac məhsullarının çeşidi isə 2,6 dəfə artıb” - Şahin Mustafayev

Şagirdlər bıçaq davasına çıxdı
22.10.2018, 21:23

Şagirdlər bıçaq davasına çıxdı

Xiaomi “Mi 8 Lite” modelinin qabiliyyətini yüksəldir
22.10.2018, 21:09

Xiaomi “Mi 8 Lite” modelinin qabiliyyətini yüksəldir

45 böyük aqroparkın yaradılması nəzərdə tutulur
22.10.2018, 20:58

45 böyük aqroparkın yaradılması nəzərdə tutulur

51 dövlət əmlakı özəlləşdirilir
22.10.2018, 20:45

51 dövlət əmlakı özəlləşdirilir

Bakıda kirpi ətinin verilməsi ilə bağlı rəsmi açıqlama - VİDEO
22.10.2018, 20:29

Bakıda kirpi ətinin verilməsi ilə bağlı rəsmi açıqlama - VİDEO

"Astana üçlüyü" Moskvada görüşür
22.10.2018, 20:15

"Astana üçlüyü" Moskvada görüşür

İlham Əliyev: “Son 15 il ərzində ölkəmizdə iqtisadiyyat üç dəfədən çox artıb”
22.10.2018, 20:02

İlham Əliyev: “Son 15 il ərzində ölkəmizdə iqtisadiyyat üç dəfədən çox artıb”

Biləsuvar gömrüyündə nəzarət gücləndirilir - avtomobillər daha dəqiq yoxlanılacaq
22.10.2018, 19:36

Biləsuvar gömrüyündə nəzarət gücləndirilir - avtomobillər daha dəqiq yoxlanılacaq

İlham Əliyev macarıstanlı həmkarını təbrik etdi
22.10.2018, 18:49

İlham Əliyev macarıstanlı həmkarını təbrik etdi

Astarada soyğunçuluq edən şəxs saxlanıldı
22.10.2018, 18:47

Astarada soyğunçuluq edən şəxs saxlanıldı

Prezident məktəb tikintisinə 1 milyon manat ayırdı
22.10.2018, 18:17

Prezident məktəb tikintisinə 1 milyon manat ayırdı

İmişlidə yaşayış binasının tikintisinə 3 milyon manat ayrıldı
22.10.2018, 18:14

İmişlidə yaşayış binasının tikintisinə 3 milyon manat ayrıldı

Sarayda yolu keçən piyadanı avtomobil vurdu
22.10.2018, 18:07

Sarayda yolu keçən piyadanı avtomobil vurdu

Ceyhun Bayramov “Zəngi” liseyinə yeni direktor təyin etdi
22.10.2018, 18:03

Ceyhun Bayramov “Zəngi” liseyinə yeni direktor təyin etdi

Mərkəzi Elmi Kitabxananın direktoru “Qızıl xaç” ordeni ilə təltif edilib
22.10.2018, 18:02

Mərkəzi Elmi Kitabxananın direktoru “Qızıl xaç” ordeni ilə təltif edilib

Milli Məclis bu hallarda buraxıla bilər - Daxili Nizamnamədə yeni maddə - İLK DƏFƏ   
22.10.2018, 17:51

Milli Məclis bu hallarda buraxıla bilər - Daxili Nizamnamədə yeni maddə - İLK DƏFƏ  

Xanım Qafarovanın qızı Mahsun Kırmızıgüllə filmə çəkilir
22.10.2018, 17:44

Xanım Qafarovanın qızı Mahsun Kırmızıgüllə filmə çəkilir

Məşhur robot Prezidentə təqdim olundu - FOTOLAR
22.10.2018, 17:38

Məşhur robot Prezidentə təqdim olundu - FOTOLAR

Azərbaycandakı sığorta şirkətlərinin reytinq cədvəli açıqlanıb   
22.10.2018, 17:32

Azərbaycandakı sığorta şirkətlərinin reytinq cədvəli açıqlanıb  

Mingəçevir “ASAN Peşə” Təhsil Mərkəzində seminar - FOTO
22.10.2018, 17:26

Mingəçevir “ASAN Peşə” Təhsil Mərkəzində seminar - FOTO

Bakıda “Robo Futbol” turniri təşkil olunacaq
22.10.2018, 17:20

Bakıda “Robo Futbol” turniri təşkil olunacaq

Fransalı merin adı “arzuolunmaz şəxslər” siyahısına daxil ediləcək
22.10.2018, 17:15

Fransalı merin adı “arzuolunmaz şəxslər” siyahısına daxil ediləcək

Saakaşvili: “Mənim evpulumu anam ödəyir”
22.10.2018, 17:13

Saakaşvili: “Mənim evpulumu anam ödəyir”

Hava Hücumundan Müdafiə bölmələrinin təlimləri davam edir - VİDEO
22.10.2018, 17:10

Hava Hücumundan Müdafiə bölmələrinin təlimləri davam edir - VİDEO

Rusiya Ukraynaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etdi
22.10.2018, 17:05

Rusiya Ukraynaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etdi

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ 
22.10.2018, 17:04

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ 

Dövlət Miqrasiya Xidməti 166 əcnəbini saxladı
22.10.2018, 17:02

Dövlət Miqrasiya Xidməti 166 əcnəbini saxladı

Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi Seçim Turlarını davam etdirir
22.10.2018, 16:59

Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi Seçim Turlarını davam etdirir

Deputat səlahiyyətlərinin itirilməsi qaydası dəyişdirilir
22.10.2018, 16:56

Deputat səlahiyyətlərinin itirilməsi qaydası dəyişdirilir

Kaşıkçının qətli  ilə bağlı Səudiyyə Ərəbistanın işlətdiyi hiylə ÜZƏ ÇIXDI
22.10.2018, 16:51

Kaşıkçının qətli  ilə bağlı Səudiyyə Ərəbistanın işlətdiyi hiylə ÜZƏ ÇIXDI

Müəllimin başına silah dayayan şagird həbs olundu
22.10.2018, 16:50

Müəllimin başına silah dayayan şagird həbs olundu

Nazirlik: “Kim qazancdan imtina edib, pambığı sahədə çürüdər?”
22.10.2018, 16:44

Nazirlik: “Kim qazancdan imtina edib, pambığı sahədə çürüdər?

Səbuhi Məmmədli 3-cü gün yenə əməliyyat olunacaq   
22.10.2018, 16:34

Səbuhi Məmmədli 3-cü gün yenə əməliyyat olunacaq  

ARXİV