10 dekabr 2018, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - TƏHSİL - Mətbuatın işıqlı başlanğıcı
Mətbuatın işıqlı başlanğıcı +
22.07.2018, 12:15

Azərbaycanın maarifpərvər ziyalı oğlu Həsən bəy Zərdabinin (Məlikov) xalqımızın tərəqqisi uğrunda müstəsna töhfələri danılmazdır. Bu mütərəqqi xidmətləri ilə o, adını Azərbaycanın mətbu tarixinə qızıl hərflərlə yazmağı bacarır. H.Zərdabi 1875-ci ilin 22 iyulunda “Əkinçi” mətbu orqanını yaratmaqla Azərbaycanda ilk dəfə olaraq anadilli mətbuatın əsasını qoyur. Bu ümdə vəzifənin icrası hər cür məşəqqətlərə tab gətirməyi tələb edirdi və təbii olaraq, Azərbaycanın o dövrki ictimai-siyasi cəhətdən gərgin olan vəziyyəti buna əsas verirdi.

XIX əsrin II yarısında Azərbaycanda inqilab yaratmaq gücünə sahib mütərəqqi ideyalar carçısı olan mətbu orqanın fəaliyyəti hökumət dairələrinin narazılığına səbəb olmuşdu. Çar Rusiyasının çirkin müstəmləkəçilik siyasətinin yalnız bir hədəfi var idi: “Azərbaycan xalqının gözünü açmasına mane olmaq”. Doğrudur, H.Zərdabi “Əkinçi”ni yaratmaq üçün dəfələrlə hökumətə yazılı ərizə ilə müraciət etsə də buna tez bir zamanda nail ola bilmir.

1865-ci ildə Çar Rusiyasında qəbul olunmuş “Senzura haqqında qəti qanun” mətbu orqan yaratmaq, mətbuatda dərc olunmaq məsələsini demək olar ki, mümkünsüz etmişdi. H.Zərdabi hələ 1868-ci ildə “Əkinçi” qəzetini yaratmaq istəyirdi, lakin dövrün mövcud çətinlikləri, çar senzurası və müstəmləkəçilik siyasəti buna imkan vermir. H.Zərdabinin xanımı Hənifə xanım Məlikova da öz xatirələrində qeyd edir ki, qəzetin nəşrinə icazə alınması üçün 7 il müddətinə vaxt sərf olunub.

1873-cü ildə rəsmi orqanlara ilk müraciətinə baxmayaraq, ancaq 1875-ci ildə H.Zərdabi öz məqsədinə nail olur. O, “Rusiyada əvvəlinci Türk qəzetəsi” adlı məqaləsində “Əkinçi”nin nəşrinə icazə almaq üçün general Staroselskiyə müraciət etdiyini də vurğuluyur: “Bizim qubernator mütəvvəffı general Staroselski – doğrudur, xalis rus idi, amma onun övrəfi gürcü qızı idi. Ona görə Qafqazın biz əhlini artıq dust tuturdu, mən ona dərdimi deyəndən sonra məsləhət gördü ki, qəzetənin adını “Əkinçi” qoyum ki, guya məhz əkin və ziraətdən danışacaq və özü də boynuna çəkdi ki, senzuralığı qəbul eləsün. Bu tövr ərizə verib izn aldım...”. Bu təşəbbüsün icrasında ona M.F.Axundov, S.Ə.Şirvani, N.Vəzirov, Ə.Gorani , İ.Şahtaxtlı, M.Ə.Şirvani və b. yaxından dəstək olur.

Azərbaycan-türk ictimai fikrinin görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycan jurnalistika tarixinin dühası olan Əli bəy Hüseynzadə də H.Zərdabinin mətbuatın inkişafı istiqamətindəki səylərini yüksək qiymətləndirmiş, onu “mətbu kəlamın yaradıcısı” adlandırmışdır: “Aləmi-islam bir qaranlıq içərisində qaldığı zaman bu adam əlinə məşəl alıb qaranlığı işıqlandırmağa çalışmışdır. O məşəl nə idi? Əvvəlinci mətbu kəlam idi.”

Xalqda dirçəliş, həmrəylik ruhunu oyatmağa çalışan qəzet hakim dairələrin təzyiqi ucbatından 29 sentyabr 1877-ci ildə fəaliyyətini dayandırır. Qəzetin bağlanmasına baxmayaraq mətbuatda inkişaf səngimir, əksinə “Əkinçi”nin aparıcı siyasətindən ilhamlanaraq XIX əsrin sonlarında “Ziya”, ”Ziyayi-Qafqaziyyə”,  “Kəşkül”, “Kaspi” kimi mətbu orqanlar fəaliyyətə keçir.

Qəzet xalq həyatının mənəvi çatışmazlıqlarını bütün incəlikləri ilə aşkar edən ən güclü vasitədir. Böyük mütəfəkkir H.Zərdabinin sözləri ilə desək: “Qəzetin borcudur işlərin yaxşı və yamanlığını ayna kimi xalqa göstərsin, ta xalq nikü-bədindən xəbərdar olub, onun əlacının dalınca olsun.”

Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini bərqərar etdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı əsasında “Əkinçi” qəzetinin fəaliyyətə başladığı gün - 22 iyul “Milli mətbuat və jurnalistika günü” kimi qeyd olunur.

 

Mirzəyeva Zeynəb

BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbəsi

  


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Fransada fövqəladə vəziyyət elan OLUNACAQ
10.12.2018, 23:52

Fransada fövqəladə vəziyyət elan OLUNACAQ

Astarada qatar 28 yaşlı gənci vuraraq öldürüb
10.12.2018, 23:21

Astarada qatar 28 yaşlı gənci vuraraq öldürüb

Lənkəranda 46 yaşlı kişi xalasının evindən itkin düşdü
10.12.2018, 23:11

Lənkəranda 46 yaşlı kişi xalasının evindən itkin düşdü

Fransada gürcü, azərbaycanlı və ermənilərin təmsil olunduğu cinayətkar qruplaşmanın üvzləri saxlanılıb 
10.12.2018, 22:30

Fransada gürcü, azərbaycanlı və ermənilərin təmsil olunduğu cinayətkar qruplaşmanın üvzləri saxlanılıb 

Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşdı
10.12.2018, 22:07

Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşdı

Sabunçuda mənzildən qadın meyiti tapıldı
10.12.2018, 21:39

Sabunçuda mənzildən qadın meyiti tapıldı

Bu şəxslərin maaşı artdı
10.12.2018, 21:21

Bu şəxslərin maaşı artdı

Novxanıda iki avtomobil toqquşdu, ölən və xəsarət alanlar var
10.12.2018, 20:58

Novxanıda iki avtomobil toqquşdu, ölən və xəsarət alanlar var

Səudiyyə Qaşıqçının qatillərini Türkiyəyə vermədi
10.12.2018, 20:45

Səudiyyə Qaşıqçının qatillərini Türkiyəyə vermədi

İstanbulda “İrəvan-gizlədilmiş həqiqətlər“ sənədli filmi nümayiş olunub - FOTOLAR
10.12.2018, 20:43

İstanbulda “İrəvan-gizlədilmiş həqiqətlər“ sənədli filmi nümayiş olunub - FOTOLAR

Qubada orta məktəbdə baş verən yanğın söndürülüb
10.12.2018, 20:40

Qubada orta məktəbdə baş verən yanğın söndürülüb

Paşinyan: “Ermənistan NATO üzvlüyünə can atmır”
10.12.2018, 20:34

Paşinyan: “Ermənistan NATO üzvlüyünə can atmır”

Qar ABŞ-ı “dondurdu” - 276 min adam işıqsızdı
10.12.2018, 20:19

Qar ABŞ-ı “dondurdu” - 276 min adam işıqsızdı

Naxçıvanda döyüş atışlı taktiki-xüsusi təlimlər keçirilib - FOTOLAR
10.12.2018, 19:45

Naxçıvanda döyüş atışlı taktiki-xüsusi təlimlər keçirilib - FOTOLAR

Aeroport yolunda nəqliyyatın sıxlığı müşahidə edilir - BNA
10.12.2018, 19:34

Aeroport yolunda nəqliyyatın sıxlığı müşahidə edilir - BNA

Keçmiş nazir müavini bıçaqlandı - GÜRCÜSTANDA
10.12.2018, 19:20

Keçmiş nazir müavini bıçaqlandı - GÜRCÜSTANDA

Sabunçuda 3 otaqlı ev yanıb
10.12.2018, 19:03

Sabunçuda 3 otaqlı ev yanıb

Azərbaycan nümayəndə heyəti Gürcüstan Prezidentinin inauqurasiyasında iştirak edəcək
10.12.2018, 18:55

Azərbaycan nümayəndə heyəti Gürcüstan Prezidentinin inauqurasiyasında iştirak edəcək

Xətai rayonunun bu hissələrində qaz olmayacaq
10.12.2018, 18:48

Xətai rayonunun bu hissələrində qaz olmayacaq

Qubada məktəbdə yanğın - İcra başçısı hadisə yerinə gəldi
10.12.2018, 18:40

Qubada məktəbdə yanğın - İcra başçısı hadisə yerinə gəldi

Heydər Əliyev Mərkəzində Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyəti incisinin təqdimatı olub - FOTO
10.12.2018, 18:33

Heydər Əliyev Mərkəzində Xocalı-Gədəbəy arxeoloji mədəniyyəti incisinin təqdimatı olub - FOTO

Daha 2 piyada yol qəzasının qurbanı oldu
10.12.2018, 18:25

Daha 2 piyada yol qəzasının qurbanı oldu

Muxtar Babayev Türkiyəli həmkarını qəbul edib
10.12.2018, 18:17

Muxtar Babayev Türkiyəli həmkarını qəbul edib

Cəlilabadda 30 yaşlı kişi xəstəxanada öldü
10.12.2018, 18:10

Cəlilabadda 30 yaşlı kişi xəstəxanada öldü

Ziyafət Əsgərov: “O saxta video - montajı onu yayanların vicdanına buraxıram”
10.12.2018, 17:59

Ziyafət Əsgərov: “O saxta video - montajı onu yayanların vicdanına buraxıram”

Braziliyadakı Azərbaycan məktəbində xeyriyyə tədbiri keçirilib
10.12.2018, 17:58

Braziliyadakı Azərbaycan məktəbində xeyriyyə tədbiri keçirilib

Prezident övladlığa götürmə ilə bağlı fərman imzaladı   
10.12.2018, 17:49

Prezident övladlığa götürmə ilə bağlı fərman imzaladı  

İlham Əliyev Burkina-Fasonun dövlət başçısını təbrik etdi
10.12.2018, 17:48

İlham Əliyev Burkina-Fasonun dövlət başçısını təbrik etdi

Sabah Bakıda Azərbaycan-Türkiyə biznes forumu keçiriləcək
10.12.2018, 17:40

Sabah Bakıda Azərbaycan-Türkiyə biznes forumu keçiriləcək

Dillər Universitetində Heydər Əliyev anıldı
10.12.2018, 17:39

Dillər Universitetində Heydər Əliyev anıldı

“Qarabağ problemi ilə bağlı dövlət qurumu yaradılsın” - Eldar Namazovun təklifinə REAKSİYA   
10.12.2018, 17:37

“Qarabağ problemi ilə bağlı dövlət qurumu yaradılsın” - Eldar Namazovun təklifinə REAKSİYA  

Elmi kadrların attestasiyasının aparılması işi təkmilləşdirilir - SƏRƏNCAM
10.12.2018, 17:31

Elmi kadrların attestasiyasının aparılması işi təkmilləşdirilir - SƏRƏNCAM

Kanada azərbaycanlıları erməni təxribatına etiraz edir
10.12.2018, 17:28

Kanada azərbaycanlıları erməni təxribatına etiraz edir

İlham Əliyev onlara fəxri adlar verdi - SİYAHI
10.12.2018, 17:24

İlham Əliyev onlara fəxri adlar verdi - SİYAHI

Vaqif Əsədov və Ceyhun Topçubaşov mükafatlandırıldı 
10.12.2018, 17:22

Vaqif Əsədov və Ceyhun Topçubaşov mükafatlandırıldı 

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
10.12.2018, 17:18

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

Qaraçuxur və Əmircan susuz qalacaq
10.12.2018, 17:17

Qaraçuxur və Əmircan susuz qalacaq

Azərbaycanla Türkiyə arasında Əməkdaşlıq Protokolu imzalanıb
10.12.2018, 17:09

Azərbaycanla Türkiyə arasında Əməkdaşlıq Protokolu imzalanıb

Rusiyada Əvəz Ələkbərov və Tofiq Quliyevin müəllifi olduğu kitab çıxdı
10.12.2018, 17:07

Rusiyada Əvəz Ələkbərov və Tofiq Quliyevin müəllifi olduğu kitab çıxdı

Bakı meriyası “Qarabağ mitinqi”nə “YOX” dedi
10.12.2018, 16:52

Bakı meriyası “Qarabağ mitinqi”nə “YOX” dedi

“Nar” gənclərə karyera qurmaqda dəstək olur
10.12.2018, 16:45

“Nar” gənclərə karyera qurmaqda dəstək olur

Bosniya və Herseqovinada AXC ilə bağlı konfrans keçirildi -  FOTO
10.12.2018, 16:41

Bosniya və Herseqovinada AXC ilə bağlı konfrans keçirildi -  FOTO

Böyük Britaniya Brexit-lə bağlı səsvermə keçirməyəcək
10.12.2018, 16:41

Böyük Britaniya Brexit-lə bağlı səsvermə keçirməyəcək

110 dövlət əmlakı özəlləşdirilir
10.12.2018, 16:37

110 dövlət əmlakı özəlləşdirilir

Azərbaycanda müəllim 7-ci sinif şagirdi ilə evləndi: “Ona dərs demişəm” - VİDEO
10.12.2018, 16:30

Azərbaycanda müəllim 7-ci sinif şagirdi ilə evləndi: “Ona dərs demişəm” - VİDEO

“Bakcell”ə “Ən yaxşı təqdimat” sertifikatı verildi
10.12.2018, 16:23

“Bakcell”ə “Ən yaxşı təqdimat” sertifikatı verildi

Azercell könüllü gənclərlə həmrəy oldu
10.12.2018, 16:15

Azercell könüllü gənclərlə həmrəy oldu

Bu ölkənin prezidentini 5-ci dəfə vəzifəsindən kənarlaşdırdılar
10.12.2018, 16:07

Bu ölkənin prezidentini 5-ci dəfə vəzifəsindən kənarlaşdırdılar

Rufiz Qonaqovun kitabının təqdimatı oldu
10.12.2018, 16:07

Rufiz Qonaqovun kitabının təqdimatı oldu

Koçaryanın vəkili jurnalistə Azərbaycan dilində CAVAB VERDİ - VİDEO  
10.12.2018, 15:55

Koçaryanın vəkili jurnalistə Azərbaycan dilində CAVAB VERDİ - VİDEO  

ARXİV