18 avqust 2018, Şənbə
Ana Səhifə - TƏHSİL - Mətbuatın işıqlı başlanğıcı
Mətbuatın işıqlı başlanğıcı +
22.07.2018, 12:15

Azərbaycanın maarifpərvər ziyalı oğlu Həsən bəy Zərdabinin (Məlikov) xalqımızın tərəqqisi uğrunda müstəsna töhfələri danılmazdır. Bu mütərəqqi xidmətləri ilə o, adını Azərbaycanın mətbu tarixinə qızıl hərflərlə yazmağı bacarır. H.Zərdabi 1875-ci ilin 22 iyulunda “Əkinçi” mətbu orqanını yaratmaqla Azərbaycanda ilk dəfə olaraq anadilli mətbuatın əsasını qoyur. Bu ümdə vəzifənin icrası hər cür məşəqqətlərə tab gətirməyi tələb edirdi və təbii olaraq, Azərbaycanın o dövrki ictimai-siyasi cəhətdən gərgin olan vəziyyəti buna əsas verirdi.

XIX əsrin II yarısında Azərbaycanda inqilab yaratmaq gücünə sahib mütərəqqi ideyalar carçısı olan mətbu orqanın fəaliyyəti hökumət dairələrinin narazılığına səbəb olmuşdu. Çar Rusiyasının çirkin müstəmləkəçilik siyasətinin yalnız bir hədəfi var idi: “Azərbaycan xalqının gözünü açmasına mane olmaq”. Doğrudur, H.Zərdabi “Əkinçi”ni yaratmaq üçün dəfələrlə hökumətə yazılı ərizə ilə müraciət etsə də buna tez bir zamanda nail ola bilmir.

1865-ci ildə Çar Rusiyasında qəbul olunmuş “Senzura haqqında qəti qanun” mətbu orqan yaratmaq, mətbuatda dərc olunmaq məsələsini demək olar ki, mümkünsüz etmişdi. H.Zərdabi hələ 1868-ci ildə “Əkinçi” qəzetini yaratmaq istəyirdi, lakin dövrün mövcud çətinlikləri, çar senzurası və müstəmləkəçilik siyasəti buna imkan vermir. H.Zərdabinin xanımı Hənifə xanım Məlikova da öz xatirələrində qeyd edir ki, qəzetin nəşrinə icazə alınması üçün 7 il müddətinə vaxt sərf olunub.

1873-cü ildə rəsmi orqanlara ilk müraciətinə baxmayaraq, ancaq 1875-ci ildə H.Zərdabi öz məqsədinə nail olur. O, “Rusiyada əvvəlinci Türk qəzetəsi” adlı məqaləsində “Əkinçi”nin nəşrinə icazə almaq üçün general Staroselskiyə müraciət etdiyini də vurğuluyur: “Bizim qubernator mütəvvəffı general Staroselski – doğrudur, xalis rus idi, amma onun övrəfi gürcü qızı idi. Ona görə Qafqazın biz əhlini artıq dust tuturdu, mən ona dərdimi deyəndən sonra məsləhət gördü ki, qəzetənin adını “Əkinçi” qoyum ki, guya məhz əkin və ziraətdən danışacaq və özü də boynuna çəkdi ki, senzuralığı qəbul eləsün. Bu tövr ərizə verib izn aldım...”. Bu təşəbbüsün icrasında ona M.F.Axundov, S.Ə.Şirvani, N.Vəzirov, Ə.Gorani , İ.Şahtaxtlı, M.Ə.Şirvani və b. yaxından dəstək olur.

Azərbaycan-türk ictimai fikrinin görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycan jurnalistika tarixinin dühası olan Əli bəy Hüseynzadə də H.Zərdabinin mətbuatın inkişafı istiqamətindəki səylərini yüksək qiymətləndirmiş, onu “mətbu kəlamın yaradıcısı” adlandırmışdır: “Aləmi-islam bir qaranlıq içərisində qaldığı zaman bu adam əlinə məşəl alıb qaranlığı işıqlandırmağa çalışmışdır. O məşəl nə idi? Əvvəlinci mətbu kəlam idi.”

Xalqda dirçəliş, həmrəylik ruhunu oyatmağa çalışan qəzet hakim dairələrin təzyiqi ucbatından 29 sentyabr 1877-ci ildə fəaliyyətini dayandırır. Qəzetin bağlanmasına baxmayaraq mətbuatda inkişaf səngimir, əksinə “Əkinçi”nin aparıcı siyasətindən ilhamlanaraq XIX əsrin sonlarında “Ziya”, ”Ziyayi-Qafqaziyyə”,  “Kəşkül”, “Kaspi” kimi mətbu orqanlar fəaliyyətə keçir.

Qəzet xalq həyatının mənəvi çatışmazlıqlarını bütün incəlikləri ilə aşkar edən ən güclü vasitədir. Böyük mütəfəkkir H.Zərdabinin sözləri ilə desək: “Qəzetin borcudur işlərin yaxşı və yamanlığını ayna kimi xalqa göstərsin, ta xalq nikü-bədindən xəbərdar olub, onun əlacının dalınca olsun.”

Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini bərqərar etdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı əsasında “Əkinçi” qəzetinin fəaliyyətə başladığı gün - 22 iyul “Milli mətbuat və jurnalistika günü” kimi qeyd olunur.

 

Mirzəyeva Zeynəb

BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbəsi

  


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Həbsdən azad edilənlər üçün Sosial Adaptasiya Mərkəzi tikilib
18.08.2018, 20:01

Həbsdən azad edilənlər üçün Sosial Adaptasiya Mərkəzi tikilib

“Dünya liderlərinin gurultulu çıxışları vətəndaşa və sahibkara zərər vurur” 
18.08.2018, 17:31

“Dünya liderlərinin gurultulu çıxışları vətəndaşa və sahibkara zərər vurur” 

Lerikdə yol tikintisinə 11,3 milyon manat ayrıldı
18.08.2018, 17:17

Lerikdə yol tikintisinə 11,3 milyon manat ayrıldı

İlham Əliyev əfqanıstanlı həmkarını təbrik etdi
18.08.2018, 17:12

İlham Əliyev əfqanıstanlı həmkarını təbrik etdi

Dövlət qulluğuna test imtahanının nəticələri açıqlandı
18.08.2018, 16:44

Dövlət qulluğuna test imtahanının nəticələri açıqlandı

Səfər Mehdiyev gömrük postlarını YOXLADI
18.08.2018, 16:15

Səfər Mehdiyev gömrük postlarını YOXLADI

Avtobus sürücüləri və sərnişinlərini hədələyən şəxs həbs edildi
18.08.2018, 16:12

Avtobus sürücüləri və sərnişinlərini hədələyən şəxs həbs edildi

Ərdoğan: “Azanlarımızı susdura, bayrağımızı endirə bilməyəcəksiniz”
18.08.2018, 15:59

Ərdoğan: “Azanlarımızı susdura, bayrağımızı endirə bilməyəcəksiniz”

Məşhur restorandakı kütləvi zəhərlənməyə görə cinayət işi açıldı
18.08.2018, 15:12

Məşhur restorandakı kütləvi zəhərlənməyə görə cinayət işi açıldı

Belarusa yeni baş nazir təyin olundu
18.08.2018, 14:52

Belarusa yeni baş nazir təyin olundu

Gömrükdə külli miqdarda dərman aşkar edildi
18.08.2018, 14:49

Gömrükdə külli miqdarda dərman aşkar edildi

Kofi Annan vəfat etdi
18.08.2018, 13:56

Kofi Annan vəfat etdi

Axtarışda olan 36 nəfər saxlanıldı
18.08.2018, 13:53

Axtarışda olan 36 nəfər saxlanıldı

Əli Əhmədov AKP-nin qurultayında iştirak etmək üçün Türkiyəyə getdi
18.08.2018, 13:32

Əli Əhmədov AKP-nin qurultayında iştirak etmək üçün Türkiyəyə getdi

Biləsuvarda motosiklet aşdı, sürücü öldü
18.08.2018, 13:09

Biləsuvarda motosiklet aşdı, sürücü öldü

Sabahın havası - yağış yağacaq, şimsək çaxacaq
18.08.2018, 12:55

Sabahın havası - yağış yağacaq, şimsək çaxacaq

İstiqlal mücadiləsi: tarixdən drama
18.08.2018, 12:40

İstiqlal mücadiləsi: tarixdən drama

Maliyyə Nazirliyi yeni elektron xidmətlər göstərəcək
18.08.2018, 12:34

Maliyyə Nazirliyi yeni elektron xidmətlər göstərəcək

Azərbaycan vətəndaşı Ukraynada yol qəzasında öldü
18.08.2018, 12:23

Azərbaycan vətəndaşı Ukraynada yol qəzasında öldü

Polşada turist avtobusu aşdı - 3 ölü, 51 yaralı
18.08.2018, 12:13

Polşada turist avtobusu aşdı - 3 ölü, 51 yaralı

Gəncədə arvadı və qayınatasını öldürən şəxs tutuldu
18.08.2018, 12:02

Gəncədə arvadı və qayınatasını öldürən şəxs tutuldu

Keçmiş sərhədçi: “Cəlilabad və Yardımlıda elə kəndlər var ki, ipə-sapa yatmırdılar” – MÜSAHİBƏ    
18.08.2018, 11:47

Keçmiş sərhədçi: “Cəlilabad və Yardımlıda elə kəndlər var ki, ipə-sapa yatmırdılar” – MÜSAHİBƏ  

Salyanda zəlzələ oldu
18.08.2018, 11:33

Salyanda zəlzələ oldu

Məşhəddə 6 nəfər edam olundu
18.08.2018, 11:23

Məşhəddə 6 nəfər edam olundu

Dövlət qulluğuna qəbul imtahanı keçirilir
18.08.2018, 11:13

Dövlət qulluğuna qəbul imtahanı keçirilir

Elza Paşinyana şeir yazacaq
18.08.2018, 10:58

Elza Paşinyana şeir yazacaq

Xaçmaz avtovağzalında köşkdən 2500 manat oğurlayan şəxs ələ keçdi
18.08.2018, 10:55

Xaçmaz avtovağzalında köşkdən 2500 manat oğurlayan şəxs ələ keçdi

Qələbə adətkarlığı
18.08.2018, 10:50

Qələbə adətkarlığı

Koçaryan Paşinyanı zəif yerindən vurur – ŞƏRH
18.08.2018, 10:45

Koçaryan Paşinyanı zəif yerindən vurur – ŞƏRH

Kooperasiya Universiteti boş qalan plan yerlərinə qəbul elan edir
18.08.2018, 10:38

Kooperasiya Universiteti boş qalan plan yerlərinə qəbul elan edir

Genuyada "körpü qurbanları"nın sayı 41-ə çatdı
18.08.2018, 10:36

Genuyada "körpü qurbanları"nın sayı 41-ə çatdı

Qəbiristanlıqda çətənə becərən şəxs tutuldu
18.08.2018, 10:34

Qəbiristanlıqda çətənə becərən şəxs tutuldu

Bulvara girişin pullu olması: “Hava qaralanda gənclərin nə işlə məşğul olduqlarını Allah bilir” 
18.08.2018, 10:07

Bulvara girişin pullu olması: “Hava qaralanda gənclərin nə işlə məşğul olduqlarını Allah bilir” 

Ermənistan mövqelərimizi iriçaplı silahlarla atəşə tutdu
18.08.2018, 09:59

Ermənistan mövqelərimizi iriçaplı silahlarla atəşə tutdu

Porno SƏNAYESİ: hər saniyəsi 3-4 min dollar xərcdir – ARAŞDIRMA
18.08.2018, 09:47

Porno SƏNAYESİ: hər saniyəsi 3-4 min dollar xərcdir – ARAŞDIRMA

ARXİV