19 oktyabr 2018, Cümə
Ana Səhifə - TƏHSİL - Mətbuatın işıqlı başlanğıcı
Mətbuatın işıqlı başlanğıcı +
22.07.2018, 12:15

Azərbaycanın maarifpərvər ziyalı oğlu Həsən bəy Zərdabinin (Məlikov) xalqımızın tərəqqisi uğrunda müstəsna töhfələri danılmazdır. Bu mütərəqqi xidmətləri ilə o, adını Azərbaycanın mətbu tarixinə qızıl hərflərlə yazmağı bacarır. H.Zərdabi 1875-ci ilin 22 iyulunda “Əkinçi” mətbu orqanını yaratmaqla Azərbaycanda ilk dəfə olaraq anadilli mətbuatın əsasını qoyur. Bu ümdə vəzifənin icrası hər cür məşəqqətlərə tab gətirməyi tələb edirdi və təbii olaraq, Azərbaycanın o dövrki ictimai-siyasi cəhətdən gərgin olan vəziyyəti buna əsas verirdi.

XIX əsrin II yarısında Azərbaycanda inqilab yaratmaq gücünə sahib mütərəqqi ideyalar carçısı olan mətbu orqanın fəaliyyəti hökumət dairələrinin narazılığına səbəb olmuşdu. Çar Rusiyasının çirkin müstəmləkəçilik siyasətinin yalnız bir hədəfi var idi: “Azərbaycan xalqının gözünü açmasına mane olmaq”. Doğrudur, H.Zərdabi “Əkinçi”ni yaratmaq üçün dəfələrlə hökumətə yazılı ərizə ilə müraciət etsə də buna tez bir zamanda nail ola bilmir.

1865-ci ildə Çar Rusiyasında qəbul olunmuş “Senzura haqqında qəti qanun” mətbu orqan yaratmaq, mətbuatda dərc olunmaq məsələsini demək olar ki, mümkünsüz etmişdi. H.Zərdabi hələ 1868-ci ildə “Əkinçi” qəzetini yaratmaq istəyirdi, lakin dövrün mövcud çətinlikləri, çar senzurası və müstəmləkəçilik siyasəti buna imkan vermir. H.Zərdabinin xanımı Hənifə xanım Məlikova da öz xatirələrində qeyd edir ki, qəzetin nəşrinə icazə alınması üçün 7 il müddətinə vaxt sərf olunub.

1873-cü ildə rəsmi orqanlara ilk müraciətinə baxmayaraq, ancaq 1875-ci ildə H.Zərdabi öz məqsədinə nail olur. O, “Rusiyada əvvəlinci Türk qəzetəsi” adlı məqaləsində “Əkinçi”nin nəşrinə icazə almaq üçün general Staroselskiyə müraciət etdiyini də vurğuluyur: “Bizim qubernator mütəvvəffı general Staroselski – doğrudur, xalis rus idi, amma onun övrəfi gürcü qızı idi. Ona görə Qafqazın biz əhlini artıq dust tuturdu, mən ona dərdimi deyəndən sonra məsləhət gördü ki, qəzetənin adını “Əkinçi” qoyum ki, guya məhz əkin və ziraətdən danışacaq və özü də boynuna çəkdi ki, senzuralığı qəbul eləsün. Bu tövr ərizə verib izn aldım...”. Bu təşəbbüsün icrasında ona M.F.Axundov, S.Ə.Şirvani, N.Vəzirov, Ə.Gorani , İ.Şahtaxtlı, M.Ə.Şirvani və b. yaxından dəstək olur.

Azərbaycan-türk ictimai fikrinin görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycan jurnalistika tarixinin dühası olan Əli bəy Hüseynzadə də H.Zərdabinin mətbuatın inkişafı istiqamətindəki səylərini yüksək qiymətləndirmiş, onu “mətbu kəlamın yaradıcısı” adlandırmışdır: “Aləmi-islam bir qaranlıq içərisində qaldığı zaman bu adam əlinə məşəl alıb qaranlığı işıqlandırmağa çalışmışdır. O məşəl nə idi? Əvvəlinci mətbu kəlam idi.”

Xalqda dirçəliş, həmrəylik ruhunu oyatmağa çalışan qəzet hakim dairələrin təzyiqi ucbatından 29 sentyabr 1877-ci ildə fəaliyyətini dayandırır. Qəzetin bağlanmasına baxmayaraq mətbuatda inkişaf səngimir, əksinə “Əkinçi”nin aparıcı siyasətindən ilhamlanaraq XIX əsrin sonlarında “Ziya”, ”Ziyayi-Qafqaziyyə”,  “Kəşkül”, “Kaspi” kimi mətbu orqanlar fəaliyyətə keçir.

Qəzet xalq həyatının mənəvi çatışmazlıqlarını bütün incəlikləri ilə aşkar edən ən güclü vasitədir. Böyük mütəfəkkir H.Zərdabinin sözləri ilə desək: “Qəzetin borcudur işlərin yaxşı və yamanlığını ayna kimi xalqa göstərsin, ta xalq nikü-bədindən xəbərdar olub, onun əlacının dalınca olsun.”

Azərbaycan Respublikası öz müstəqilliyini bərqərar etdikdən sonra Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı əsasında “Əkinçi” qəzetinin fəaliyyətə başladığı gün - 22 iyul “Milli mətbuat və jurnalistika günü” kimi qeyd olunur.

 

Mirzəyeva Zeynəb

BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbəsi

  


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiya Suriyanı bombaladı
19.10.2018, 00:13

ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiya Suriyanı bombaladı

Jurnalisti qətlə yetirən şəxs ölkəsinə təhvil verilib
18.10.2018, 23:56

Jurnalisti qətlə yetirən şəxs ölkəsinə təhvil verilib

Rusiyada təyyarə qəzaya uğradı
18.10.2018, 23:34

Rusiyada təyyarə qəzaya uğradı

Azərbaycan nefti bir qədər də ucuzlaşdı
18.10.2018, 23:17

Azərbaycan nefti bir qədər də ucuzlaşdı

Mingəçevirlilər  “Əsgərə məktub” layihəsinə qoşuldu
18.10.2018, 23:06

Mingəçevirlilər  “Əsgərə məktub” layihəsinə qoşuldu

“Apple” oktyabrın 30-da yeni “iPad” və “Mac” kompüterini təqdim edəcək
18.10.2018, 22:54

“Apple” oktyabrın 30-da yeni “iPad” və “Mac” kompüterini təqdim edəcək

Maradona yeriməkdə çətinlik çəkir
18.10.2018, 22:36

Maradona yeriməkdə çətinlik çəkir

BP tələbələrə belə dəstək verəcək
18.10.2018, 22:27

BP tələbələrə belə dəstək verəcək

Sürüşmə ərazisində aktivlik dinamikası dəyişməz olaraq qalıb
18.10.2018, 22:13

Sürüşmə ərazisində aktivlik dinamikası dəyişməz olaraq qalıb

Rəşid Mahmudov əməliyyat olundu   
18.10.2018, 22:06

Rəşid Mahmudov əməliyyat olundu  

Moskvada azərbaycanlı qız faciəvi şəkildə öldü
18.10.2018, 21:58

Moskvada azərbaycanlı qız faciəvi şəkildə öldü

Meyvezer Həbibi aşağıladı: "Mənim artıqlarımla döyüşürsən"
18.10.2018, 21:45

Meyvezer Həbibi aşağıladı: "Mənim artıqlarımla döyüşürsən"

Paytaxtda ən ucuz və ən bahalı mənzillər
18.10.2018, 21:31

Paytaxtda ən ucuz və ən bahalı mənzillər

Avropa İttifaqından Səudiyyə Ərəbistanına hədə
18.10.2018, 21:15

Avropa İttifaqından Səudiyyə Ərəbistanına hədə

Dünya şöhrətli şəxsin uçuq koması
18.10.2018, 21:02

Dünya şöhrətli şəxsin uçuq koması

“WhatsApp”a “Tətil rejimi” gəlir
18.10.2018, 20:52

“WhatsApp”a “Tətil rejimi” gəlir

Direktor vəzifəsinə işə qəbul üzrə müsabiqə başlayır
18.10.2018, 20:39

Direktor vəzifəsinə işə qəbul üzrə müsabiqə başlayır

İstanbulun Yeni Hava limanından Bakıya uçuşlar başlayır
18.10.2018, 20:28

İstanbulun Yeni Hava limanından Bakıya uçuşlar başlayır

Leyla Əliyeva “Bir ömrün iziylə” kitabının təqdimatında iştirak edib - FOTOLAR
18.10.2018, 20:16

Leyla Əliyeva “Bir ömrün iziylə” kitabının təqdimatında iştirak edib - FOTOLAR

7 yaşlı uşağın ayaqları üstündən keçən sürücü hadisə yerindən qaçdı
18.10.2018, 20:02

7 yaşlı uşağın ayaqları üstündən keçən sürücü hadisə yerindən qaçdı

Azərbaycanlı deputatlar Gürcüstandakı prezident seçkilərini müşahidə edəcək
18.10.2018, 19:59

Azərbaycanlı deputatlar Gürcüstandakı prezident seçkilərini müşahidə edəcək

Göyçayda kafedə qadın qarət olundu
18.10.2018, 19:46

Göyçayda kafedə qadın qarət olundu

Ölsəm, ərə get!
18.10.2018, 19:42

Ölsəm, ərə get!

Putin: “ABŞ Camal Qaşıqçının itkin düşməsinə görə məsuliyyət daşıyır”
18.10.2018, 19:32

Putin: “ABŞ Camal Qaşıqçının itkin düşməsinə görə məsuliyyət daşıyır”

İqtisadiyyat Nazirliyinin səlahiyyətləri artırılıb
18.10.2018, 19:12

İqtisadiyyat Nazirliyinin səlahiyyətləri artırılıb

Elmar Məmmədyarov İtaliya senatının sədri ilə görüşdü
18.10.2018, 18:55

Elmar Məmmədyarov İtaliya senatının sədri ilə görüşdü

Lənkəranda evdə yanğın, 1 nəfər xəsarət alıb
18.10.2018, 18:52

Lənkəranda evdə yanğın, 1 nəfər xəsarət alıb

Nazir: “İlin sonunadək şəhid ailələrinin 50 faizinə yaxınına birdəfəlik ödəmə veriləcək”
18.10.2018, 18:49

Nazir: “İlin sonunadək şəhid ailələrinin 50 faizinə yaxınına birdəfəlik ödəmə veriləcək”

Tərtərdə avtoqəza: Bir nəfər öldü
18.10.2018, 18:32

Tərtərdə avtoqəza: Bir nəfər öldü

Paytaxtda daha bir yerdə SÜRÜŞMƏ: İstinad divarı uçdu - FOTO+VİDEO
18.10.2018, 18:20

Paytaxtda daha bir yerdə SÜRÜŞMƏ: İstinad divarı uçdu - FOTO+VİDEO

Badamdarda sürüşmə zonasında yeni çatlar əmələ gəlib 
18.10.2018, 18:14

Badamdarda sürüşmə zonasında yeni çatlar əmələ gəlib 

Mehriban Əliyeva İtaliya Senatının sədri ilə görüşdü - FOTOLAR
18.10.2018, 18:04

Mehriban Əliyeva İtaliya Senatının sədri ilə görüşdü - FOTOLAR

Biz haqlı davamızdan geri çəkilməyəcəyik – İlhan Aşkın (Müsahibə)
18.10.2018, 18:02

Biz haqlı davamızdan geri çəkilməyəcəyik – İlhan Aşkın (Müsahibə)

MTN generallarının məhkəməsində şərti cəza alanlar azadlığa buraxıldı
18.10.2018, 17:53

MTN generallarının məhkəməsində şərti cəza alanlar azadlığa buraxıldı

“Azərsığorta” şəhid vərəsələrinin birdəfəlik ödənişlə bağlı narazılığına CAVAB VERDİ
18.10.2018, 17:27

“Azərsığorta” şəhid vərəsələrinin birdəfəlik ödənişlə bağlı narazılığına CAVAB VERDİ

Putin Trampla münasibətləri HAQDA
18.10.2018, 17:18

Putin Trampla münasibətləri HAQDA

Heydər Əliyev Mərkəzində V ümumrespublika bilik yarışı keçirilidi
18.10.2018, 17:15

Heydər Əliyev Mərkəzində V ümumrespublika bilik yarışı keçirilidi

Manat və dolların sabahkı məzənnəsi
18.10.2018, 17:12

Manat və dolların sabahkı məzənnəsi

Türkiyə polisi İstanbul meşəsində Camal Qaşqçının meyitini axtarıb
18.10.2018, 17:08

Türkiyə polisi İstanbul meşəsində Camal Qaşqçının meyitini axtarıb

“Televiziya və radio yayımı haqqında” Qanun dəyişir   
18.10.2018, 17:06

“Televiziya və radio yayımı haqqında” Qanun dəyişir  

Tərtər rayonu tam qazlaşdırıldı
18.10.2018, 16:56

Tərtər rayonu tam qazlaşdırıldı

Oqtay Əsədov İtaliya Senatının sədrini qəbul edib 
18.10.2018, 16:35

Oqtay Əsədov İtaliya Senatının sədrini qəbul edib 

Moskvada “Azərbaycanın payız sovqatları” adlı şəhərcik açılıb - FOTOLAR
18.10.2018, 16:28

Moskvada “Azərbaycanın payız sovqatları” adlı şəhərcik açılıb - FOTOLAR

Azərbaycan və Türkmənistan XİN-ləri arasında əməkdaşlıq proqramı imzalandı
18.10.2018, 16:15

Azərbaycan və Türkmənistan XİN-ləri arasında əməkdaşlıq proqramı imzalandı

Nemət Pənahlı həbsdə qaldı
18.10.2018, 16:08

Nemət Pənahlı həbsdə qaldı

UNEC-də Dövlət Müstəqilliyinə həsr olunmuş iclas
18.10.2018, 16:00

UNEC-də Dövlət Müstəqilliyinə həsr olunmuş iclas

Polis soyğunçuluq edəni yaxaladı
18.10.2018, 15:52

Polis soyğunçuluq edəni yaxaladı

Erməni deputat: “Azərbaycanlılardan çox razıyıq” - MÜSAHİBƏ
18.10.2018, 15:46

Erməni deputat: “Azərbaycanlılardan çox razıyıq” - MÜSAHİBƏ

15 sığortaçının lisenziyası ləğv edildi
18.10.2018, 15:40

15 sığortaçının lisenziyası ləğv edildi

Azərbaycanlı doktorant Rusiyada qalib oldu
18.10.2018, 15:32

Azərbaycanlı doktorant Rusiyada qalib oldu

ARXİV