18 fevral 2019, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - “Sakaryaya 22-ci gün” pyesində Atatürk obrazı  
“Sakaryaya 22-ci gün” pyesində Atatürk obrazı  
29.08.2018, 11:20

Abid Tahirli
[email protected]

 

(Mühacirət ədəbi irsindən)

       
Ən uzun meydan müharibəsi kimi dünya hərb tarixinə düşən və 21 gün- 1921-ci il 23 avqust – 12 sentyabr  tarixləri  arasında baş verən Sakarya döyüşü türk xalqının tarixində və taleyində, Qurtuluş savaşında həlledici rol  oynamışdır. Bu döyüşün nəticəsində  silah-sursat, canlı qüvvə baxımından qat-qat güclü  yunan ordusu üzərində parlaq qələbə qazanılmış, işğalçılar  Sakarya çayının qərb hissəsindən qovulmuş, düşmənin Qurtuluş savaşının simvolu və dirəniş mərkəzi hesab edilən Ankara arzusu birdəfəlik puç olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, Sakarya dastanı uzun illər boyu türk ədəbiyyatının aparıcı mövzularından birinə çevrilmişdir.

        
Mühacirət ədəbiyyatımızda bu qəbildən olan nümunələr kifayət qədərdir.  Tanınmışmühacir  dramaturq Abay Dağlı da (Ağayev Cəmil İbrahim oğlu, 1906- Şuşa-1975-İstanbul)  dəfələrlə Sakarya zəfərini vəsf etmiş, bu mövzuda bir neçə dram əsəri qələmə almışdır. O, «Sakaryada 22-ci gün» pyesinədək  «Sakarya» (1965), «Sakarya çetəsi» (1969), «Malazgirtdən Sakaryaya» (1971) pyeslərini yazmışdır. Eyni ideyaya xidmət edən bu əsərlər məzmun, mövzu baxımından   bir-birinə bənzəsə də,  hətta bəzi obrazlar, ayrı-ayrı epizodlar, səhnələr bəzən  bir-birini təkrarlasa da, pyeslərini hər birinin ayrıca süjet xətti, özünəməxsus kompozisiyası, bədii quruluşu vardır. Əsərlərdə oxşar talelər, hadisələr olsa da, qəhrəmanların həyəcan və iztirabiarı, onların düşüncə və əməlləri, həyata, cəmiyyətə, cərəyan edən ictimai-siyasi, hərbi olaylara münasibətləri pyeslərin hər birinə ayrı-ayrılıqda marağı artırır və onların oxucu rəğbətini, məhəbbətini qazanmasını şərtləndirir. Bütün bu rəngarənglik,  mövzu və problemlərlə bağlı xarakterik səhnələr müəllif ideyasının daha qabarıq çatdırılmasına yardım edir. Adları çəkilən pyeslərdə, o cümlədən Abay Dağlının   “şanlı Sakarya savaşlarının 50 illiyində şəhidlərin əziz ruhlarına və ölməz qazilərə ithaf “ etdiyi «Sakaryada 22-ci gün» pyesində istiqlal  və vətən sevgisini,   xalqın azadlıq ruhunu, şanlı, zəngin tarixinə məhəbbəti, düşmənə, kölə həyatına, satqınlara və xəyanətə  nifrət hissini, qələbəyə inamını təsvir və tərənnüm edir.

    
 İki pərdədən, 7 şəkildən ibarət   «Sakaryada 22-ci gün» mənzum pyesinin adından yalnız bir gündə- sentyabrın 12-də baş verən hadisələrin əks olunacağı təəssüratı yaranır. Amma əslində belə deyil. Pyesdə cərəyan edən hadisələr həm tarix, həm də coğrafiya baxımından daha əhatəlidir. Dramaturq kitaba yazdığı “Ata pyesi konusunda təşəbbüslər” adlı ön sözündə də bu məsələyə toxunur: “Şanlı bir zəfər gününün olayları içində Atanın gəncliyini və Sakaryadakı Başkomutanlığını da bir neçə səhnədə canlandırmağa çalışdım. Yəni bu pyes tam bir Ata pyesi deyildir, böyük Atanın sadəcə bəzi həyat səhnələrini canlandırır... Anasının gənc Mustafa Kamal ilə evləndirmək istədiyi Əminə də pyesin qəhrəmanları arasındadır.

       
Pyesin mövzusu istiqlal mücadiləsinin, qurtuluş savaşının, Sakarya uğrunda döyüşün baş qəhrəmanı Atatürkün həyat və fəaliyyətinin müəyyən məqamlarından götürülsə də, bu obraz yalnız pyesin ortalarında Gənc hərbiyyəli kimi səhnədə görünür.  O, anasının Əminə ilə evlənmək təklifinə etiraz edir və

 Ruhumu sarmışdır yeni bir həvəs,

 İrəli- söylüyor içimdən bir səs

- deyir, idealsız, ülküsüz insanın nəsibi olmadığını, yeni həyat uğrunda mücadiləyə başladığını qətiyyətlə bildirir. İstər anası, istərsə də Yaşlı  Paşa ilə olan dialoqları Gənc hərbiyyəlinin-  gələcək Qazinin xarakterini, əqidəsini, həyata baxışını  sərrast ifadə edir, dəqiq səciyyələndirir. O, türk milliyətçiliyin ilham qaynağı,  türk ədəbiyyatına yurdsevərlik, hürriyyət, millət anlayışlarını gətirən Namıq Kamal, mübariz, azadlıq, humanizm ruhlu şeirləri, zülmü, fanatizmi, istibdadı qətiyyətlə qamçılayan əsərləri ilə tanınan Tofiq Fikrət poeziyasının aşiqidir, cəmiyyətin elmə, mədəniyyətə, təhsilə böyük ehtiyacı olduğunu dərindən anlayır, cəhalətə, cahilliyə nifrət edir.

     
Sakarya döyüşü ərəfəsində hərbi taktikanı və hərb elmini dərindən bilən istedadlı  sərkərdə kimi yetişən Qazi Paşa  “Xətti-müdafiə yoxdur,  vaz keçdim, Səthi-müdafiə yolunu seçdim, O alan bütün vətəndir” - deyir və bu ifadələrlə reallaşan taktiki gedişlə hərb tarixinə bir yenilik gətirir.

     
Qazi Paşanın Aşıqla, çetecilərlə, dilənçi cildinə girmiş xəfiyyə ilə  görüşləri də istiqlal qəhrəmanının böyük zəka sahibi, müdrik, humanist və uzaqgörən insan kimi xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Əsir düşən Dilənçi əfv  olunması üçün  Gazi Paşaya yalvarır:


Əvət, silah almış, para almışam.

Etitaf ediyorum, aldadılmışam.

Beni İstanbulda kiraladılar.

Paşa ölsün deyə qərar aldılar . 


Qazi Paşa “nə ip, nə edam”-deyərək Dilənçini azad edir, bununla da, həm humanizmini nümayiş etdirir, həm də digər xainlərə öz əməllərindən nəticə çıxarmaq, aqibətləri haqqında düşünməyə şans vermiş olur:


Xainlər bizlərə nifrət edərlər.

Böylə cahilləri alət edərlər.

Başqa mürşidləri məğlub edərək,

 Məsum müridləri əfv etmək gərək. 

     
Pyesdə Aşıq obrazı xalq sözünün, xalq hərəkatının, xalq iradəsinin ifadəçisi kimi verilir. İstiqlal arzulu  Aşıq-xalq Ərzurumdan  Sakaryaya Qazi Paşanı ziyarət etməyə, bu müqəddəs savaşa öz töhfəsini verməyə gəlmişdir. Pyesdə  qəzetçilər də diqqət çəkən obrazlardandır. Abay Dağlı qəzetçilərin inadkarlığını, ilkin, mötəbər mənbədən operativ və obyektiv informasiya toplamaq  cəhdini, onların təəssübkeşliyini, Atatürk  və vətən sevgisini  məhəbbətlə tərənnüm edir.  Çavuşun və minbaşının müqavimətinə, bütün cəhdlərinə rəğmən “millət onu duymaq, bilmək istəyir”- deyən qəzetçilər Qazi Paşanı görməkdə israrlıdır:


Qazi hüzurundan kim qovar bizi,

Sizdə silah vardır, bizdə qələm var .

       
Qəzetçilər qorxmaz və vətənpərvərdirlər. Onlar Sakarya  zəfəri xəbərini işğal altındakı İstanbulda duymuş, dərhal da hadisə yerinə, Qazi Paşanın qərargahına gəlmişlər. Qəzetçilər qələbə sevincini xalqla paylaşmağı  məslək və vətəndaşlıq borcu hesab edirlər:


Qələmlər hayqırır, gur səsimiz var,

Sakarya coşarkən biz susamazdıq.

İyirmi iki gündür, çıx xəbər yazdıq,

Şimdi də görüşüb Paşamızla biz,

Bir mülakat yapıb, yazmaq istəriz .

    
Əsərdə ziyalı obrazları da eyni sevgi və məhəbbətlə təsvir olunur. Onların  Qazi Paşanı ziyarəti  qəzetçilərin görüş səhnəsinə bənzəsə də, ziyalıların məramı başqadır. İxtiyar 1-ci Aydının “Yenə cəbhələrə, savaşa gəldik”, orta yaşlı xanım 2-ci Aydının “Həm yardım edərəm, həm savaşaram”, orta yaşlı 3-cü Aydının “Bir əsgərəm, Paşam, əmrinizdəyəm” - deyə Paşaya müraciətləri ziyalıların məqsədi, istəyi barədə tam təsəvvür yaradır. Vətənin işğaldan azad olunması üçün bütün xalq kimi ziyalılar da səfərbər olmuş, silaha sarılmışlar. Yadellilər tərəfindən ayaqlar altında inləyən İstanbuldan gələn aydınlar şəhərin intizarla Paşanı gözlədiyini, özlərinin də istiqlal savaşına hazır olduqlarını bildirirlər.

     
Qazi Paşanın qəzetçilərə, ziyalılara diqqəti və həssas münasibəti onun  aydınlarla görüşündə də qabarıq nəzərə çarpır. Paşanı ziyarətə gəlmək istəyən aydınlar haqqında  xoş sözlər deyir:


Mühərrirlər, mühərrirlər...

Aydınlıq yolunda hünərlidirlər.

Aydınlar millətin düşünən başı,

Aydınlada bilir hər vətəndaşı.

     
Abay Dağlı pyesin birinci səhnəsində maraqlı və uğurlu ədəbi priyomla- düşmənin öz dili ilə türk mücahidlərinin cəsurluğunu, işğalçı yunanların  isə əzazilliyini diqqətə çatdırır. Sakarya döyüşlərinin sonuncu-22-ci günüdür. Yunan zabitlər qorxu içində sağa-sola vurnuxur, çətəcilərin əsgərlərdən geri qalmadığını etiraf edir, onlar   tərəfindən əsir götürüləcəklərindən ehtiyatlanırlar:

 Bizi məğlub etdi o cəbhəçilər,

Onlardan yamandır bu çətəcilər.


Yunan  zabitlər eyni zamanda türklərə qarşı törətdikləri cinayətləri sadalamaqla özlərini ifşa edirlər. Onlar  yaxşı bilirlər ki, əsir düşdükləri zaman türklər onları sorğu-suala tutacaq, çirkin əməllərinə görə  haqq-hesab çəkəcəklər. Yunan zabitlərdən biri  digərinə deyir:


Niyə yaxdın, niyə yıxdın diyorlar,

Öldürdün diyorlar silahsızları.

Götürdün diyorlar qadın, qızları.

Yanan köylərini göstəriyorlar

Bizlərə hər yerdə suç arıyorlar.

 
Digər yunan zabiti yuxarının əmrini yetirdiyini deməklə, guya özünə, öz vəhşi əməllərinə  bəraət qazandırmış olur:

 
Vur, dedi, vurduq.

Yax, dedi, yaxdıq.

Yaxdıq, yıxdıq...

      
Pyesdə yunan əsgərlərinin  qəddarlığı, dinc əhaliyə qarşı amansız rəftarı və lovğalığı ilə yanaşı, onların  qorxaqlığı, xəyanəti də xarakterik cizgilərlə təqdim olunur.1-ci yunanlı  guya  əsir olmaqdansa, ölməyi, intihar etməyi, əsgərlik şərəfini  üstün tutduğunu hay-küylə dilə gətirir, elə ki, əsir götürülür, “öldürməyiniz, öldürməyiniz”- deyə yalvararaq çətəcilərin ayaqlarına sarılır.

       
Biz yazının əvvəlində Abay Dağlının Sakarya savaşı mövzusunda bir neçə pyes yazdığını qeyd etmişdik. Bu mövzu nə qədər zəngin, əhatəli olsa da, eyni müəllifin eyni janrda  müxtəlif süjetli əsərlər yazması yaradıcılıq prosesinə və onun nəticəsində ərsəyə gələn əsərə  təsirsiz ötüşmür. “Sakaryaya 22-ci gün” pyesi də bu baxımdan istisna deyil. Buradakı bəzi obrazlara, onların iştirakı ilə cərəyan edən olaylara dramaturqun əvvəlki pyeslərində də bu və ya digər dərəcədə rast gəlinir. Məsələn, çobanla həmşirənin “məhəbbət” macərası “Sakarya çətəsi” pyesinidə də təsvir olunur. Doğrudur, “Sakaryaya 22-ci gün” pyesində çoban-həmşirə münasibətləri daha geniş və bir qədər də fərqli verilir, amma hər halda mahiyyət qalır: həmşirə çobana cəbhəyə getməyi, ondan sonra sevgi haqqında düşünməyi tövsiyə edir.  Aşıq, Aydın obrazları, onların xarakterik cizgiləri əvvəlki pyeslərdəkinə çox bənzəyir, bəzi hallarda demək olar ki, eyni ilə təkrarlanır. “Sakarya çətəsi” pyesinidə 1-ci Aydının dediyi-


Mülki Osmaniyə pək xarab olub,

Müsəllah eşkiya hər yerə dolub.

Məsum münafıklar gəzir ortada,

Mümtaz münəvvərlər artıq Maltada.

Həyatda var olmaq, yaşamaq çətin,

Məlalı dərindir bütün millətin-

misraları “Sakarya çətəsi” pyesində  2-ci Aydının dili ilə olduğu kimi təkrarlanır. Bütün bunlar əsərin ədəbi- bədii dəyərinə, estetik siqlətinə, sənətkarlıq səviyyəsinə təsir edən amillərdir.  Bu  kimi kiçik  kəm-kəsirlərə baxmayaraq, pyes bir tərəfdən ideyasının aktuallığı ilə, digər tərəfdən mühacirət  ədəbi irsi problemlərinin, o cümlədən Abay Dağlı yaradıcılığının araşdırılması baxımından  mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Güclü külək Mingəçevirdə fəsadlar törətdi
18.02.2019, 22:14

Güclü külək Mingəçevirdə fəsadlar törətdi

Məmmədyarovla Mnatsakanyanın görüşməmə səbəbi açıqlandı
18.02.2019, 21:57

Məmmədyarovla Mnatsakanyanın görüşməmə səbəbi açıqlandı

“Kölgə iqtisadiyyatı”na ağır zərbə vurulub” -  Səfər Mehdiyev
18.02.2019, 21:34

“Kölgə iqtisadiyyatı”na ağır zərbə vurulub” - Səfər Mehdiyev

Deputatdan azərbaycanlılarla çeçenlərin davası barədə bəyanat
18.02.2019, 21:16

Deputatdan azərbaycanlılarla çeçenlərin davası barədə bəyanat

Sürücülərə XƏBƏRDARLIQ: Bakının bu yollarında sürət həddi endirildi
18.02.2019, 21:01

Sürücülərə XƏBƏRDARLIQ: Bakının bu yollarında sürət həddi endirildi

Dəmir yolu ilə yük daşımaları artıb
18.02.2019, 20:58

Dəmir yolu ilə yük daşımaları artıb

“Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olduğum üçün xoşbəxtəm” - Nikola Yurçeviç
18.02.2019, 20:46

“Azərbaycan millisinin baş məşqçisi olduğum üçün xoşbəxtəm” - Nikola Yurçeviç

Sensasiya! - “Armani” daşnak firmasıdır - Əməkdar juralistdən SOS siqnalı
18.02.2019, 20:35

Sensasiya! - “Armani” daşnak firmasıdır - Əməkdar juralistdən SOS siqnalı

Suriyada partlayış: 9 ölü
18.02.2019, 20:28

Suriyada partlayış: 9 ölü

Naxçıvan döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirildi
18.02.2019, 20:16

Naxçıvan döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirildi

Bakıda işə gedən kişi itkin düşdü
18.02.2019, 20:01

Bakıda işə gedən kişi itkin düşdü

Salyanda kürəkən qayınatasının mal-qaranı oğurladı
18.02.2019, 20:00

Salyanda kürəkən qayınatasının mal-qaranı oğurladı

18.02.2019, 19:52

"Buta Airways"ın təyyarəsində nasazlıq yarandı

Əhalinin gəlirləri 6%-dən çox artıb
18.02.2019, 19:43

Əhalinin gəlirləri 6%-dən çox artıb

99 dövlət əmlakı özəlləşmədə - VAXT
18.02.2019, 19:34

99 dövlət əmlakı özəlləşmədə - VAXT

Milli Məclisin 6 deputatı ATƏT-in sessiyasına gedir
18.02.2019, 19:25

Milli Məclisin 6 deputatı ATƏT-in sessiyasına gedir

Azərbaycan millisi Latviya ilə qarşılaşacaq
18.02.2019, 19:16

Azərbaycan millisi Latviya ilə qarşılaşacaq

Sumqayıtdakı görüşdə tələbənin prezidentdən xahişi - Video
18.02.2019, 19:07

Sumqayıtdakı görüşdə tələbənin prezidentdən xahişi - Video

Mehriban Əliyevanın tapşırığı ilə tanınmış teleaparıcı Rafiq Hüseynovun barelyefi hazırlandı - FOTOLAR
18.02.2019, 18:58

Mehriban Əliyevanın tapşırığı ilə tanınmış teleaparıcı Rafiq Hüseynovun barelyefi hazırlandı - FOTOLAR

Büdcədə 800 milyon manatdan çox qalıq YARANDI
18.02.2019, 18:50

Büdcədə 800 milyon manatdan çox qalıq YARANDI

Məhkəmə insan alverinə görə həbs olunan 26 yaşlı qadını azadlığa buraxdı
18.02.2019, 18:42

Məhkəmə insan alverinə görə həbs olunan 26 yaşlı qadını azadlığa buraxdı

“Star” Azərbaycanın Türkiyəyə ən böyük yatırımıdır - Şamil Ayrım
18.02.2019, 18:34

“Star” Azərbaycanın Türkiyəyə ən böyük yatırımıdır - Şamil Ayrım

Məni vurmaq üçün hər cür şeytani əməllərə əl atdılar - AzTV-nin eks-müxbiri   
18.02.2019, 18:27

Məni vurmaq üçün hər cür şeytani əməllərə əl atdılar - AzTV-nin eks-müxbiri  

Əfqanıstandakı sülhməramlılarımızın bir qrupu Azərbaycana qayıtdı - FOTO
18.02.2019, 18:21

Əfqanıstandakı sülhməramlılarımızın bir qrupu Azərbaycana qayıtdı - FOTO

İlk verilişin ilk təəssüratı
18.02.2019, 18:15

İlk verilişin ilk təəssüratı

Əlilliyin müəyyən olunmasında yeni meyarlar tətbiq olunacaq - Nazir
18.02.2019, 18:08

Əlilliyin müəyyən olunmasında yeni meyarlar tətbiq olunacaq - Nazir

Qarabağ İcmasının üzvləri Ombudsmanın yanına gəldilər   
18.02.2019, 18:01

Qarabağ İcmasının üzvləri Ombudsmanın yanına gəldilər  

Dünyanın ölkələrinin vətəndaşları Xocalıya ədalət istədilər - VİDEO
18.02.2019, 18:01

Dünyanın ölkələrinin vətəndaşları Xocalıya ədalət istədilər - VİDEO

Şəmkirdə qızına təcavüz edən ata həbs olundu   
18.02.2019, 17:53

Şəmkirdə qızına təcavüz edən ata həbs olundu  

İlham Əliyevin hər bir uğuru Əli Kərimlini stressə salır - Əli Həsənovun YAZISI
18.02.2019, 17:49

İlham Əliyevin hər bir uğuru Əli Kərimlini stressə salır - Əli Həsənovun YAZISI

Tələbələr 9 quruma təcrübəyə göndərildilər   
18.02.2019, 17:41

Tələbələr 9 quruma təcrübəyə göndərildilər  

Koçaryanın oğluna qarşı da cinayət işi açıldı
18.02.2019, 17:35

Koçaryanın oğluna qarşı da cinayət işi açıldı

Manatın sabaha olan məzənnəsi
18.02.2019, 17:34

Manatın sabaha olan məzənnəsi

Yaradılan qiymət artımı ajiotajının səbəbi nədir?
18.02.2019, 17:31

Yaradılan qiymət artımı ajiotajının səbəbi nədir?

Maaşlar, pensiyalar bundan sonra da qaldırılacaq - Prezidentlə sumqayıtlıların maraqlı DİALOQU 
18.02.2019, 17:21

Maaşlar, pensiyalar bundan sonra da qaldırılacaq - Prezidentlə sumqayıtlıların maraqlı DİALOQU 

“Ermənistan cəmiyyəti müharibəyə hazır deyil” – Keçmiş kəşfiyyatçı
18.02.2019, 17:14

“Ermənistan cəmiyyəti müharibəyə hazır deyil” – Keçmiş kəşfiyyatçı

Nazirliyin əməkdaşları Almaniya təcrübəsini öyrəndi
18.02.2019, 17:03

Nazirliyin əməkdaşları Almaniya təcrübəsini öyrəndi

Milli Məclisin komitə sədrləri gənclərlə görüşdü
18.02.2019, 16:45

Milli Məclisin komitə sədrləri gənclərlə görüşdü

Nazirliyə “Uğur-2018” mükafatı verildi   
18.02.2019, 16:45

Nazirliyə “Uğur-2018” mükafatı verildi  

Din xadimləri Azərbaycan və Çeçen xalqlarını təxribatlara uymamağa çağırıb - VİDEO
18.02.2019, 16:28

Din xadimləri Azərbaycan və Çeçen xalqlarını təxribatlara uymamağa çağırıb - VİDEO

Ombudsmandan Xocalı soyqırımı ilə bağlı bəyanat 
18.02.2019, 16:23

Ombudsmandan Xocalı soyqırımı ilə bağlı bəyanat 

Azərbaycan Dillər Universiteti məhkəməyə müraciət edəcək
18.02.2019, 16:21

Azərbaycan Dillər Universiteti məhkəməyə müraciət edəcək

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində yeni direktor TƏYİNATI
18.02.2019, 16:06

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində yeni direktor TƏYİNATI

Almaniya Qarabağ separatçılarına silah satıb? - FOTO
18.02.2019, 16:05

Almaniya Qarabağ separatçılarına silah satıb? - FOTO

Sumqayıtda yeni iş yerləri açılacaq - Prezident anons etdi
18.02.2019, 15:56

Sumqayıtda yeni iş yerləri açılacaq - Prezident anons etdi

“Quş qripi” ilə bağlı monitorinq keçiriləcək
18.02.2019, 15:55

“Quş qripi” ilə bağlı monitorinq keçiriləcək

Belçikada Qüdslə bağlı beynəlxalq sərgi keçirilib
18.02.2019, 15:50

Belçikada Qüdslə bağlı beynəlxalq sərgi keçirilib

YAP Rüstəm İbrahimbəyova CAVAB VERDİ: “Uğurlara həmmüəlliflik etmək istəyənlər çoxdur”   
18.02.2019, 15:35

YAP Rüstəm İbrahimbəyova CAVAB VERDİ: “Uğurlara həmmüəlliflik etmək istəyənlər çoxdur”  

Baş Prokurorluq işə qəbul elan etdi
18.02.2019, 15:31

Baş Prokurorluq işə qəbul elan etdi

Yas məclisini idarə edən molla pul almalıdırmı?   
18.02.2019, 15:23

Yas məclisini idarə edən molla pul almalıdırmı?  

ARXİV