11 dekabr 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - CƏMİYYƏT - Cehiz aparan qızın atası borcda, cehizsiz qız isə qayınana hədəfində... - Ailələri çökdürən SƏBƏB  
Cehiz aparan qızın atası borcda, cehizsiz qız isə qayınana hədəfində... - Ailələri çökdürən SƏBƏB  
03.09.2018, 11:29

“Qız yükü, duz yükü” deyib atalarımız. Di gəl, atalarımız bu “yük”dən qurtulmaq ərəfəsində cehiz adlı bir yükün altına elə girirlər ki, qız öz qızını ərə vermək yaşına gələnədək, ata onun borcunu ödəməyə məcbur qalır.

Toy adətlərinə daxil olan cehizin tarixi orta əsrlərə qədər gedib çıxır. Nisbətən və ya çox varlı ailələrin qızları üçün cehiz 14-16 yaşlarından hazırlanırdı. Orta əsrlərdə isə cehiz qız doğulan kimi toplanmağa başlanırdı. Doğulan qız vəfat etsə, ona toplanan cehiz evin digər qızına ötürülürdü.

Cehizə əsasən yorğan-döşək dəstləri, yastıqlar, ədyal, pərdələr, müxtəlif qab-qacaq  dəstləri, bəzək əşyaları, qızıl, büllur, xalçalar və s. daxil edilirdi.

Vaxtilə kasıb ailələrdə cehiz anasından qızına miras olaraq ötürülürdü. Qız doğulduğu gündən başlayaraq, anası öz cehizindən qalmış əşyaları və çatmayanları yenidən alaraq əlavə edir, ayrıca bir sandığa yığırdı. El-oba qaydasına görə, ev əşyalarının çoxunu nişanlı qız özü hazırlayar, xalça, corab toxuyar, saatqabı, tənbəki kisəsi və s. tikərdi. Varlı ailələrdə isə cehizi tamamilə yenidən toplayardılar.

Tədarük işləri böyük nişantaxdı mərasimindən sonra toy günlərinə qədər davam etdirilirdi. Bu müddət ərzində həmin avadanlığın bir hissəsi qonum-qonşu qadınların köməyilə düzəlir, yun yuyulub daranır, yorğan-döşək tutulur, xalça-palaz toxunur və s. vacib işlər görülürdü.

El-oba qaydasınca, buraya köməyə gəlmiş hər subay qıza bir tikə yorğan-döşək parçasından və bir çəngə yun verib "başına gəlsin" deyilərmiş. Yaxın qohumların verdiyi və qonaqların özləri ilə qız toyuna gətirdikləri hədiyyələr ( bunlar qazan, tas, ləyən və s. olurdu ) də cehizə qatılardı. Qız evi kasıb olduqda, çox vaxt adaxlı oğlan özü bu əşyaları toplayıb toy gününə qədər qızgilə çatdırır və gəlinapardı mərasimində onu ər evinə daşıyardılar.

Gəlinin özü üçün sürmədan, ətirqabı, qayçıqabı, iynəqabı, sayı yeddi olmaqla iynə, qıyıq, güləbətinli pərdəbağı, ipək tumanbağı, taxça və güzgü pərdəsi, qara ayağdaşı və s. hazırlanardı. Bunlardan başqa, bir "camaxatan sandığı", yun məmulatından bir-iki xalça-palaz, camədan-məfrəş, xurcun, saxsı qab-qacaqdan nehrə, küpə, kuzə, aşsüzən, ağac məmulatından yeddi taxta qaşıq, oxlov, çanaq, çömçə,çörəkqabı, bazardan alınmış təzə, yaxud yenicə qalaylanmış mis qab-qacaq, gəlinin yuyunması üçün böyük teşt, farş, qazan, gülabzən, mis aftafa-ləyən, hamam satılı, altı kabab şişi və s. metal əşyalar da olmalıydı.

El-oba adətinə görə, buradakı mis, yaxud saxsı su qablarını yeni mənzilə əsla boş aparmaq olmazdı, onlar hökmən su ilə doldurulmalı idi.

Qaydaya görə, qız gəlin köçürüldükdə, ayaqqabısından başqa, istədiyi bütün paltarlarını yeni mənzilinə apara bilər. Amma bəzi yerlərin inanclarına görə,  gəlinin cehizlə, bəzən isə elə qızın özüylə onun bir tay köhnə ayaqqabısı da ər evinə aparılarmış.

Cehiz əşyaları siyahıya alındıqdan sonra bədnəzərdən qorunmaqdan ötrü onları qırmızı qaytan və lentlərlə sarıyaraq cecim sandıqlarına yerləşdirərmişlər.

Ötən əsrlərdə varlı ailələrdən ərə verilən qızların ata-anası övladlarına mal-qara sürüsü, ev-imarət, zəmi və bağ-bağça kimi hədiyyələr qoşur, hökmdarlar isə gəlin köçürdükləri qızlarına, bir adət olaraq, geniş bir ərazi və ya bir neçə kənd bağışlayarmışlar.

Adətə görə qıza verilən bütün əşyalar onun şəxsi malı hesab edilir. Bəzən el içində həqarətlə deyilən "cehizindən xeyir görməyəsən", yaxud "cehizin qayıtsın" kimi bəd dualar hələ də yaşamaqdadır.

 

Bu gün dünyada ənənəvi cehiz hələ də mövcuddur, lakin indi böyük hissəsini pul – böyük məbləğlər, üstəgəl bahalı mebel dəstləri, xüsusilə mühüm şəxsi əmlak (avtomobil) və daşınmaz əmlak (ev, mənzil, villa və s.) tutur. 

Əvvələr qız evi bu əşyaları oğlan evindən aldığı başlığın hesabına əldə edirdi. İllər keçdikcə bu adətin forması da dəyişməyə başladı. Hazırda “başlıq” o qədər də riayət edilən ənənə deyil. Əvəzində  qız evi maddi durumu imkan verdi-vermədi cehiz ənənəsilə ayaqlaşmağa vadar olur. Müxtəlif mebellər-yumşaq, yataq, mətbəx, qonaq dəstləri, divan-kreslo, paltaryuyan maşın, qabyuyan maşın, soyuducu, televizor, kondisioner və s. hətta gənclərin yaşaması üçün ev alanlar da var.

Bəzən oğlan evi “mən istədiyin qızılları alıram, sən də filan əşyaları cehiz olaraq gətirməlisən” kimi mənasız şərtləri qız atasını borc bataqlığına, illərlə banklara kredit ödəməyə vadar edir.

Aparılmayan cehiz də eləcə gəlin köçən qız üçün tənə rolunu oynayır: “gətidiklərin bu deyil?!”, “atan-anan sənə nə verib ki?!”, “işlətdiklərinin hamısı mənim əşyalarımdır”...

 

“Qızın təhsili, isməti ən dəyərli cehizdir”

 

Modern.az-ın müzakirəyə çıxardığı mövzu ilə bağlı danışan sosioloq Əhməd Qəşəmoğlu deyir ki, indiki cəmiyyətin tələbləri tamamilə dəyişib:

 

“İndiki cəmiyyət 40-50 il əvvəlki cəmiyyətlə tamamilə fərqlənir. İndi nikaha daxil olan insanlar üçün ailənin fəlsəfəsi izah edilməlidir. Əvvəllər standart ailə modeli vardı. Hamı bilirdi ki, gəlin köçən qız özü ilə nələrisə gətirəcək, ev-eşik quracaq. Oğlan evinin də özünün üzərinə düşən konkret borclar vardı ki, onları yerinə yetirməli idi. Bir sözlə, hər kəs öz funksiyasını bilirdi. Bu, yüzillər boyu davam etdi. 1970-ci illərdən sonra cehiz məsələləri daha da gücləndi, buna diqqət artırıldı. Sosioloji təhlil etdikdə, indiki cəmiyyətdə buna nə dərəcədə ehtiyac var? Əgər cəmiyyət dəyişilibsə, mürəkəbləşibsə, öz yaşam tərzi, xarakterilə fərqlənirsə, deməli biz ailənin hansı şəkildə dayanıqlı ola biləcəyini araşdırmalıyıq.

İndiki vaxtda ailənin dayanıqlığı üçün əsas cehiz deyil. Əsas bəy ilə gəlinin arasındakı münasibətlərdir, hörmətdir, sevgidir, onların üstünlük verdiyi dəyərlərdir. Əvvəl valideynlər cehizi verirdi ki, gənclərin ailədə rahat yaşamasına şərait olsun, ora-bura qaçmasınlar. İndi ailə quranda rahatlıq gətirən əsas komponentlərin nə olduğuna diqqət yetirmək lazımdır. İndi qızın təhsili, xarakteri daha üstün olmalıdır. Təbii, valideynlər imkan daxilində gənclərə kömək etməlidirlər. Bu bir sosial dəstəkdir”.

 

“Cehiz borcu qurtarmamış gənclər boşanır”

 

Ə.Qəşəmoğlu imkan olmadığı halda qıza bahalı cehiz verilməsi üçün borca girməyi doğru saymır:

“Axı nə ehtiyac var, bu artıq gülüncdür. İmkanın nəyə çatır, onu da ver. Elə etmək lazımdır ki, ailə öz-özünü təmin edə bilsin. Məşhur yapon sözü var : bir insana balıq verməzlər, balıq tutmağı öyrədərlər. Yəni biz ailəni o prinsip üzərində qurmalıyıq ki, ailə öz-özünü təmin etmək iqtidarında olsun. Atalar var, böyük borca girir, bankdan kredit götürürlər. Toydan əldə edilən az miqdarda gəliri aparıb banka verir, hətta borclu qalırlar. Borc qurtarmamış da gənclər boşanmaq qərarı verir. Bu baxımdan cehizə verilən pul gərəksiz yükə çevrilir. Ailə dağılsa da, sən o borcu illərlə ödəməli olursan. Hətta bəzi insanlar ödəniş edə bilmədiyi üçün çox böyük depressiyalara da düşür, aləm qarışır. Deməli, indi biz daha çox ailənin möhkəmliyinə kömək edəcək şeylərə üstünlük verməliyik. Əvvəllər də cehizin verilməsində məqsəd yeni ailənin sosial-iqtisadi problemlərinə dəstək üçün verilirdi. İndi isə məsələ daha çox dəb, yarışma halını alıb. Bu gün ərə gedən bir qızın aldığı təhsil, əxlaqı ən bahalı cehizdən üstündür”.

 

“Gəlinimə cehiz gətirməyə icazə vermədim”

 

“Təmiz Dünya” Qadınlara Dəstək İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova hesab edir ki, indiki halda ailə münasibətlərinə ən çox mənfi təsir edən amildir:

“Cehiz dəstək xarakteri daşımalıdır. Bir insanın bütün həyatını təmin etmək, yaxud yoxdursa, onun həyatını məhv etmək xarakteri daşımamalıdır. İnsanlara şərait yaratmaq lazımdır ki, həyatda stimul qazanmaq imkanları olsun, yeniliklər gətirsinlər. Əslində illər əvvəl də, indi də cehiz gənclərə dəstək məqsədi daşıyıb. Əvvəllər də ən azı yorğan-döşək, çarpayı, qab-qaşıq və s. verilib. Bu mənada ki, gənc ailə öz ehtiyaclarını ödəyə bilsin. İndiki halda cehiz məsələsi ifrat hal alıb. Məsələn, mən evimdə hər şey vardı deyə, gəlinimə nəsə gətirməyə qoymadım. Kasıb da ailə idi. Evimdə olan bir əşyanın eynisini qarşımdakının imkanı olmadığı halda almağa vadar etmək insanlığa sığan bir şey də deyil axı. Artıq əşyaları evimə nəyə görə yığmalıydım və yığıb nə edəsiydim? Məsələ budur. Heç vaxt da bizim bu barədə müzakirələrimiz olmur”.

 

Cehizsiz qız həmişə qayınananın hədəfində...

Müsahibimiz cehiz aparmayan qızın aqibətinin heç də həmişə yaxşı olmadığı qənaətindədir:

“Çox təəssüfedici və üzücü haldır ki, cehiz gətirməyən qızla bağlı xoşagəlməz fikirlər irəli sürülür. Hər dəfə nəsə narazılıq yarananda “heç nə gətirməmisən”, “gətirdiklərin budur” deyib onun başına qalxmaq, imkansızlığını üzünə vurmaq, insanın həyatını cəhənnəmə döndərməyə qədər gedib çıxır.

Əgər evində əşyaları olduğu halda, onları küçəyə atıb yenilərini tələb etmək nə anlam daşıyır? Bu yeni ailəyə hansı xoşbəxtliyi gətirəcək? İnsanlara imkan vermək lazımdır ki, həyatlarına yenilikləri özləri gətirsin. Əgər eyni, sabit bir şey olacaqsa, o insanların həyatda stimulu olmayacaq. Məncə bu, zərərli bir adətdir və gəncləri asılı vəziyyətdə qoyur. İnsanların gələcəklə bağlı düşüncələri formalaşmır. İnsan problemsiz də yaşayanda ailədə münasibətlər gərginləşir. Axtarış, yenilik, seçim imkanı verilmir insanlara. Valideyn alır, qoyur, deyir mənim seçimimdir. Ağır, bahalı mebelləri alınır, kimə lazımdır bu? Dəstəkdirsə olsun, amma bu, göstərişə çevriləndə ifrata varılır. Mən bu məsələlərin əleyhinəyəm. Heç qızıma da cehiz vermək fikrim yoxdur. Əgər nəsə almaq istəyirlərsə, onun özünə görə alsınlar. Şəxsi keyfiyyətlərinə görə onu seçsinlər. Yoxsa anası yaxşə cehiz verəcək deyə qapıma gəlməsinlər. Heç ona imkanım da yoxdur. Bir də özüm işlətsəm də “almaq” sözü gələndə sözün əsl mənasında əsəbiləşirəm. Elə bil kartof , soğan alırlar. Elə oğlan tərəfi “səni alıram” deməklə qıza yaxınlaşanda ən aşağılayıcı münasibəti sərgiləyir. Mən qəti olaraq demişəm ki, qızım üçün hansısa tələblər irəli sürülərsə, onlardan imtina edəcəyəm. Çünki mən bu saatdan sonra nə borca girəsiyəm, nə öz həyatımı zəhərləyəsiyəm, nə də onların. Zəhmət çəksinlər özləri öz gələcəklərini seçim imkanları olaraq həyata keçirsinlər”.

Cehiz barədə qeydlər edik. Vay o günə ki, Azərbaycanda bir ailənin 4 qızı var, belədə ailə rəsmən “bankrot” olur.

Amma ailələri borca salan təkcə cehizdirmi? Kürəkən və ya gəlin üçün qır-qızıl alınması, dəbdəbəli geyim, maşın karvanının təşkili, fotoçəkiliş üçün vəsait, restoran xərcləri və s…. Toydan sonra bunların stressini yaşayanlar, depressiyaya düşənlər onlarladır. Cünki əksər hallarda belə ailələr aylarla, illərlə borc içində üzürlər.


Gülşən RAUFQIZI
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
ATƏT PA-nın sədri: "Təcavüzkara qarşı ciddi sanksiyalar tətbiq olunmalıdır"
11.12.2018, 23:07

ATƏT PA-nın sədri: "Təcavüzkara qarşı ciddi sanksiyalar tətbiq olunmalıdır"

Gəncədə məktəbin zirzəmisindən 161 patron tapıldı
11.12.2018, 22:04

Gəncədə məktəbin zirzəmisindən 161 patron tapıldı

Vahid Ələkbərovun seksist olduğu üzə çıxdı
11.12.2018, 20:49

Vahid Ələkbərovun seksist olduğu üzə çıxdı

“Əbədi məşəl”in divarına dırmaşan gənc kimdir? - Polisə müraciət olunacaq
11.12.2018, 20:43

“Əbədi məşəl”in divarına dırmaşan gənc kimdir? - Polisə müraciət olunacaq

Əfqanıstanda TERROR: 12 ölü
11.12.2018, 20:07

Əfqanıstanda TERROR: 12 ölü

Bakıda daha bir piyada ÖLÜMÜ
11.12.2018, 20:05

Bakıda daha bir piyada ÖLÜMÜ

Sabah Rusiya Baş Qərargah rəisi ilə NATO generalı Bakıda GÖRÜŞƏCƏK
11.12.2018, 19:41

Sabah Rusiya Baş Qərargah rəisi ilə NATO generalı Bakıda GÖRÜŞƏCƏK

Heydər Əliyev ideyaları: uğurlarımızın qarantı
11.12.2018, 19:31

Heydər Əliyev ideyaları: uğurlarımızın qarantı

İlham Əliyev NATO komandanını qəbul etdi
11.12.2018, 19:28

İlham Əliyev NATO komandanını qəbul etdi

7-ci sinif şagirdi ilə evlənən Mirismayıl müəllim işləməyib
11.12.2018, 19:15

7-ci sinif şagirdi ilə evlənən Mirismayıl müəllim işləməyib

“Novo Nordisk” Qarabağa dərman ixrac etməyib
11.12.2018, 19:07

“Novo Nordisk” Qarabağa dərman ixrac etməyib

Türkiyədə polis rəisi güllələnib öldürüldü - 2 nəfər yaralandı
11.12.2018, 18:34

Türkiyədə polis rəisi güllələnib öldürüldü - 2 nəfər yaralandı

Dəmir yolu xəttinin tikintisinə 30 milyon manat ayrıldı
11.12.2018, 18:22

Dəmir yolu xəttinin tikintisinə 30 milyon manat ayrıldı

Azərbaycan qanunlarını pozan əcnəbilər barədə qərar verilib  
11.12.2018, 18:07

Azərbaycan qanunlarını pozan əcnəbilər barədə qərar verilib  

Bir qrup jurnalist “İlin adamı” elan edildi
11.12.2018, 18:00

Bir qrup jurnalist “İlin adamı” elan edildi

Zərərvericilərə qarşı nəzarət tədbirləri gücləndirilib
11.12.2018, 17:42

Zərərvericilərə qarşı nəzarət tədbirləri gücləndirilib

Jurnalistin atasını öldürən sürücünün məhkəməsi davam etdi - Şahidlər DANIŞDI   
11.12.2018, 17:41

Jurnalistin atasını öldürən sürücünün məhkəməsi davam etdi - Şahidlər DANIŞDI  

Rusiyalı hərbçi Ermənistanda qətl törətdi
11.12.2018, 17:31

Rusiyalı hərbçi Ermənistanda qətl törətdi

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək   
11.12.2018, 17:24

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək  

“Bakcell”dən abunəçilərə möhtəşəm Yeni İl HƏDİYYƏSİ
11.12.2018, 17:10

“Bakcell”dən abunəçilərə möhtəşəm Yeni İl HƏDİYYƏSİ

Azərbaycanlı deputatlar Vyetnamda - FOTO   
11.12.2018, 17:06

Azərbaycanlı deputatlar Vyetnamda - FOTO  

Manat və dollar sabah hansı MƏZƏNNƏDƏ olacaq?
11.12.2018, 17:02

Manat və dollar sabah hansı MƏZƏNNƏDƏ olacaq?

“Mercedes”in vurduğu piyada öldü - BAKIDA
11.12.2018, 16:56

“Mercedes”in vurduğu piyada öldü - BAKIDA

Akif Nağı: “Qarabağ mitinqinin məqsədini başa düşmək istəmirlər”   
11.12.2018, 16:51

Akif Nağı: “Qarabağ mitinqinin məqsədini başa düşmək istəmirlər”   

Fransada etiraz aksiyaları səngimir
11.12.2018, 16:51

Fransada etiraz aksiyaları səngimir

İlhamə Quliyevanın oğlu azadlığa buraxıldı
11.12.2018, 16:47

İlhamə Quliyevanın oğlu azadlığa buraxıldı

“SABAH” qrupları Təhsil fakültəsi yeni layihəyə başlayıb
11.12.2018, 16:41

“SABAH” qrupları Təhsil fakültəsi yeni layihəyə başlayıb

İlqar Məmmədovun evini yardılar
11.12.2018, 16:30

İlqar Məmmədovun evini yardılar

YAP Gəncə şəhər təşkilatında Heydər Əliyevin xatirəsi anılıb
11.12.2018, 16:20

YAP Gəncə şəhər təşkilatında Heydər Əliyevin xatirəsi anılıb

Heydər Əliyev babasının məzarını ziyarət etdi - VİDEO   
11.12.2018, 16:19

Heydər Əliyev babasının məzarını ziyarət etdi - VİDEO  

UNEC-də Heydər Əliyevin anım gününü qeyd olunub
11.12.2018, 16:13

UNEC-də Heydər Əliyevin anım gününü qeyd olunub

Rövşən Rzayev köçkünləri qəbul etdi
11.12.2018, 16:12

Rövşən Rzayev köçkünləri qəbul etdi

Orta məktəbin həyətində 2 ədəd mina tapıldı
11.12.2018, 16:08

Orta məktəbin həyətində 2 ədəd mina tapıldı

Dünyanın ən zəngin azərbaycanlısı öz varisi barədə DANIŞDI
11.12.2018, 15:48

Dünyanın ən zəngin azərbaycanlısı öz varisi barədə DANIŞDI

“Nar” Azərbaycanda yaşıl enerjinin tətbiqini dəstəkləyir
11.12.2018, 15:44

“Nar” Azərbaycanda yaşıl enerjinin tətbiqini dəstəkləyir

Milli Məclis 18 dekabrda bu məsələlərə görə iclas çağırıb - SİYAHI
11.12.2018, 15:39

Milli Məclis 18 dekabrda bu məsələlərə görə iclas çağırıb - SİYAHI

Ötən il ilə müqayisədə 11,5 faiz çox pambıq qəbul edilib
11.12.2018, 15:31

Ötən il ilə müqayisədə 11,5 faiz çox pambıq qəbul edilib

Sürücülər dumana düşdülər - Yol polisi onları müşayiət etdi - VİDEO
11.12.2018, 15:30

Sürücülər dumana düşdülər - Yol polisi onları müşayiət etdi - VİDEO

Hisə verilmiş təhlükəli ət məhsulları hazırlayanlar yaxalandı - FOTOLAR
11.12.2018, 15:22

Hisə verilmiş təhlükəli ət məhsulları hazırlayanlar yaxalandı - FOTOLAR

İran yeni ballistik raket sınaqlarını TƏSDİQLƏDİ
11.12.2018, 15:16

İran yeni ballistik raket sınaqlarını TƏSDİQLƏDİ

Daş bazarında ciddi bahalaşma olub - SƏBƏBLƏR  
11.12.2018, 15:00

Daş bazarında ciddi bahalaşma olub - SƏBƏBLƏR  

Manvel Qriqoryan məhkəmə zalında özündən getdi
11.12.2018, 14:49

Manvel Qriqoryan məhkəmə zalında özündən getdi

Əhali bu il ərzağa, siqaretə, içkiyə nə qədər pul xərcləyib?
11.12.2018, 14:44

Əhali bu il ərzağa, siqaretə, içkiyə nə qədər pul xərcləyib?

Bakı Ali Neft Məktəbinin tələbələri təltif olundular
11.12.2018, 14:37

Bakı Ali Neft Məktəbinin tələbələri təltif olundular

Liderləri Tanrı seçir...   
11.12.2018, 14:28

Liderləri Tanrı seçir...  

Azərbaycanda övladlığagötürmə sistemi təkmilləşdirilir
11.12.2018, 14:24

Azərbaycanda övladlığagötürmə sistemi təkmilləşdirilir

Transsərhəd xəstəliklərinə dair seminar keçirilib
11.12.2018, 14:03

Transsərhəd xəstəliklərinə dair seminar keçirilib

Dövlət xəstəxanalarında pullu xidmət rəsmiləşəcək? - Deputat AYDINLIQ GƏTİRDİ   
11.12.2018, 13:41

Dövlət xəstəxanalarında pullu xidmət rəsmiləşəcək? - Deputat AYDINLIQ GƏTİRDİ  

Elçin Quliyev iranlı komandanla razılıq əldə etdi
11.12.2018, 13:36

Elçin Quliyev iranlı komandanla razılıq əldə etdi

Dövlət himninin ifası zamanı vətəndaşdan tələb olunan ŞƏRTLƏR   
11.12.2018, 13:35

Dövlət himninin ifası zamanı vətəndaşdan tələb olunan ŞƏRTLƏR  

ARXİV