18 oktyabr 2018, Cümə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Qulu Məhərrəmlidən Dövlət Dil Komissiyasına etiraz – QALMAQAL
Qulu Məhərrəmlidən Dövlət Dil Komissiyasına etiraz – QALMAQAL
12.09.2018, 14:59

Xəbər verdiyimiz kimi, bir qrup elm, təhsil, mədəniyyət və mətbuat nümayəndəsi Azərbaycan Respublikası Dövlət Dil Komissiyasına müraciət edib. 

Müraciətdə Azərbaycan ədəbi dilinin uçuruma yuvarlandığı vurğulanır. 

Ciddi narahatlığa səbəb  Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının  Orfoqrafiya Komissiyası və Dilçilik İnstitutunun bir neçə ay öncə ictimaiyyətin müzakirəsinə təqdim etdiyi “Orfoqrafiya qaydaları” layihəsidir.

Layihə barədə hər iki tərəf üz-üzə gəlib. 

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) Terminologiya Komissiyasının sədr müavini Sayalı Sadıqova  və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Ofoqrafiya Komissiyasının sədr müavini, AMEA-nın vitse-prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli müraciətə cavab olaraq mətbuata açıqlamalar veriblər.

 

Dövlət Dil Komissiyasına müraciət edənlərdən biri, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Qulu Məhərrəmli Modern.az-a açıqlamasında fikirlərini bu cür izah edib.

 

“Əvvəla, onu deyim ki, bir qrup elm və mədəniyyət xadiminin yeni “Orfoqrafiya qaydaları layihəsi” ilə bağlı Dövlət Dil Komissiyasına müraciəti cəmiyyətimizdə dəyərlərə həssas münasibət mənasında müsbət hadisədir. İkincisi də cəmiyyətin müəyyən bir qisminin yazı qaydalarında nəzərdə tutulan dəyişikliklərlə bağlı öz narahatlığını ifadə etməsi burada ciddi problemin olduğunu göstərir. Halbuki təxminən ay yarım əvvəl Dil komissiyasının üzvlərindən biri mediaya yanlış olaraq demişdi ki, guya orfoqrafiya layihəsi ilə bağlı heç bir etiraz yoxdur, yəni işlər yağ kimi gedir. Amma bu müraciət həmin əminliyin əsassız olduğunu üzə çıxarır və ana dili ətrafında sıxlaşan qara buludlar barədə cəmiyyətə ciddi mesajlar verir. Mən xüsusən lazımsız dəyişikliyin praktik zərərini indidən görən orta məktəb müəllimlərinin həyəcanını başa düşürəm. Dil Komissiyası üzvlərinin bəzilərinin reaksiyasına da normal baxıram. Hərçənd onların kor-koranə müdafiə tərzini, "yalnız biz deyənlər doğrudur" düşüncəsini anlamaq çox çətindir. Məncə, fərqli fikirdə olanları “ajiotaj yaratmaqda” ittiham etmək və onlara qarşı kampaniya aparmaq yox, intonasiyanı dialoq ruhuna kökləmək, enerjini müzakirənin predmerinə yönəltmək, mübahisələri elmi prinsiplər əsasında çözmək daha effektli olardı”.

Professorun sözlərinə görə, müraciət kifayət qədər əsaslı yazılıb.

 

“Ana dilimizin qaydalarının sabitliyinin vacibliyi, zərurət olmadan söz və qayda dəyişmələrinə aludəçiliyin yolverilməzliyi, təklif edilən dəyişikliklərin yaradacağı potensial təhlükə elmi cəhətdən dürüst əsaslandırılıb. Vəzifə adamlarının reaksiyasından başqa mətləblər də anlaşılır.

 

Məsələn, belə qənaətə gəlmək olur ki, müraciət və etirazlardan asılı olmayaraq “nəzərdə turulmuş əməliyyat” gerçəkləşdiriləcək, çünki bu adamlar artıq bitmiş bir proses barədə danışırlar. Bir də açıqlama vermiş Komissiya üzvlərinin indiki “yazı qaydalarını sadələşdirmək lazımdır”, “orfoqrafiya qaydaları təkcə ziyalılar üçün yox, hamı üçündür” kimi tezisləri ana dilinə ciddi təcavüzdən xəbər verir”.

 

Qulu Məhərrəmli sözlərin orfoqrafik qaydalarına da toxunub.

 

“Bir də məndə belə təsəvvür yaranır ki, orfoqrafiyaya edilmiş bəzi yersiz və zərərli təkliflər dilin təbii inkişafından yox, dil bilgisi və dil duyğusu zəif olan ayrı-ayrı vəzifəli şəxslərdən qaynaqlanır. Məhz bu adamlar məsələni inzibati yolla həll etməyə çalışırlar. Məsələn, tam əminəm ki, heç bir zərurət olmadan qoşa “y”-nin birinin ixtisar edilməsi “ideyası”nı bir qrup vəzifəli şəxs, onların tabeliyində və əhatəsində olan şəxslər müdafiə edir. Bəzi adamlar, o cümlədən müstəqil olmayan bir qrup dilçi də ana dilində ciddi dolaşıqlıqlar yaradacaq belə üzdəniraq dəyişikliyə bəraət qazandırmağa çalışırlar, amma bu məsələdə təklif etdikləri “fonetik prinsip” tamamilə yanlış və zərərlidir. Dil mühafizəkarlığı sevir. Ana dilində hansısa söz və ya qaydanı dəyişmək fövqəladə hadisədir, amma bizimkilər bunu az qala əyləncəli vərdişə çeviriblər. İngilis dilində 13-cü əsrdən bu yana bir vergül də dəyişməyib, həmin dildə, eləcə də alman və fransız dillərində bir neçə hərf birləşib bir səsi ifadə edir.

 

Yaxud sözün axırında birdən-birə bir neçə hərf yazılsa da oxunmur, amma heç bir ingilisin və ya fransızın ağlına həmin hərfləri ixtisar etmək ideyası gəlmir. Yəni dilə, onun sabit qaydalarına, oturuşmuş sözlərə və prinsiplərə hörmət etmək lazımdır. Bunu bizdən ən azı ana dilimizin kəşməkəşli tarixi, bu tarixin acı təcrübəsi və bir də “Dövlət dili haqqında qanunun ruhu tələb edir”.


Namidə BİNGÖL
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Tərtərdə avtoqəza: Bir nəfər öldü
18.10.2018, 18:32

Tərtərdə avtoqəza: Bir nəfər öldü

Paytaxtda daha bir yerdə SÜRÜŞMƏ: İstinad divarı uçdu - FOTO+VİDEO
18.10.2018, 18:20

Paytaxtda daha bir yerdə SÜRÜŞMƏ: İstinad divarı uçdu - FOTO+VİDEO

Badamdarda sürüşmə zonasında yeni çatlar əmələ gəlib 
18.10.2018, 18:14

Badamdarda sürüşmə zonasında yeni çatlar əmələ gəlib 

Mehriban Əliyeva İtaliya Senatının sədri ilə görüşdü - FOTOLAR
18.10.2018, 18:04

Mehriban Əliyeva İtaliya Senatının sədri ilə görüşdü - FOTOLAR

Biz haqlı davamızdan geri çəkilməyəcəyik – İlhan Aşkın (Müsahibə)
18.10.2018, 18:02

Biz haqlı davamızdan geri çəkilməyəcəyik – İlhan Aşkın (Müsahibə)

MTN generallarının məhkəməsində şərti cəza alanlar azadlığa buraxıldı
18.10.2018, 17:53

MTN generallarının məhkəməsində şərti cəza alanlar azadlığa buraxıldı

“Azərsığorta” şəhid vərəsələrinin birdəfəlik ödənişlə bağlı narazılığına CAVAB VERDİ
18.10.2018, 17:27

“Azərsığorta” şəhid vərəsələrinin birdəfəlik ödənişlə bağlı narazılığına CAVAB VERDİ

Putin Trampla münasibətləri HAQDA
18.10.2018, 17:18

Putin Trampla münasibətləri HAQDA

Heydər Əliyev Mərkəzində V ümumrespublika bilik yarışı keçirilidi
18.10.2018, 17:15

Heydər Əliyev Mərkəzində V ümumrespublika bilik yarışı keçirilidi

Manat və dolların sabahkı məzənnəsi
18.10.2018, 17:12

Manat və dolların sabahkı məzənnəsi

Türkiyə polisi İstanbul meşəsində Camal Qaşqçının meyitini axtarıb
18.10.2018, 17:08

Türkiyə polisi İstanbul meşəsində Camal Qaşqçının meyitini axtarıb

“Televiziya və radio yayımı haqqında” Qanun dəyişir   
18.10.2018, 17:06

“Televiziya və radio yayımı haqqında” Qanun dəyişir  

Tərtər rayonu tam qazlaşdırıldı
18.10.2018, 16:56

Tərtər rayonu tam qazlaşdırıldı

Oqtay Əsədov İtaliya Senatının sədrini qəbul edib 
18.10.2018, 16:35

Oqtay Əsədov İtaliya Senatının sədrini qəbul edib 

Moskvada “Azərbaycanın payız sovqatları” adlı şəhərcik açılıb - FOTOLAR
18.10.2018, 16:28

Moskvada “Azərbaycanın payız sovqatları” adlı şəhərcik açılıb - FOTOLAR

Azərbaycan və Türkmənistan XİN-ləri arasında əməkdaşlıq proqramı imzalandı
18.10.2018, 16:15

Azərbaycan və Türkmənistan XİN-ləri arasında əməkdaşlıq proqramı imzalandı

Nemət Pənahlı həbsdə qaldı
18.10.2018, 16:08

Nemət Pənahlı həbsdə qaldı

UNEC-də Dövlət Müstəqilliyinə həsr olunmuş iclas
18.10.2018, 16:00

UNEC-də Dövlət Müstəqilliyinə həsr olunmuş iclas

Polis soyğunçuluq edəni yaxaladı
18.10.2018, 15:52

Polis soyğunçuluq edəni yaxaladı

Erməni deputat: “Azərbaycanlılardan çox razıyıq” - MÜSAHİBƏ
18.10.2018, 15:46

Erməni deputat: “Azərbaycanlılardan çox razıyıq” - MÜSAHİBƏ

15 sığortaçının lisenziyası ləğv edildi
18.10.2018, 15:40

15 sığortaçının lisenziyası ləğv edildi

Azərbaycanlı doktorant Rusiyada qalib oldu
18.10.2018, 15:32

Azərbaycanlı doktorant Rusiyada qalib oldu

Azərbaycandakı ömürlük məhkumların STATİSTİKASI
18.10.2018, 15:21

Azərbaycandakı ömürlük məhkumların STATİSTİKASI

Novruz Məmmədov iki şöbə müdirini işdən çıxardı
18.10.2018, 15:07

Novruz Məmmədov iki şöbə müdirini işdən çıxardı

Şahmatçılarımızdan Avropa çempionatında növbəti qələbə
18.10.2018, 15:00

Şahmatçılarımızdan Avropa çempionatında növbəti qələbə

Nazirliyin əməkdaşları çökən yoldakı ağaclara qulluq etdi
18.10.2018, 14:51

Nazirliyin əməkdaşları çökən yoldakı ağaclara qulluq etdi

“Lotu Quli” sərbəst buraxıldı
18.10.2018, 14:34

“Lotu Quli” sərbəst buraxıldı

Gədəbəydə at oğrusu tutuldu
18.10.2018, 14:27

Gədəbəydə at oğrusu tutuldu

Lənkəran Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzi fəaliyyətə başladı - FOTO
18.10.2018, 14:20

Lənkəran Dövlət Aqrar İnkişaf Mərkəzi fəaliyyətə başladı - FOTO

Cəlilabadda “Niva” kanala aşdı, sürücü öldü
18.10.2018, 14:18

Cəlilabadda “Niva” kanala aşdı, sürücü öldü

Zakir Həsənov hərbi sərgidə - FOTO
18.10.2018, 13:50

Zakir Həsənov hərbi sərgidə - FOTO

Ordumuz “İQLA”dan döyüş atışları icra etdi - VİDEO
18.10.2018, 13:44

Ordumuz “İQLA”dan döyüş atışları icra etdi - VİDEO

Sabirabadda su kanalından meyit tapıldı
18.10.2018, 13:39

Sabirabadda su kanalından meyit tapıldı

“Niva” kanala düşdü - sürücü öldü
18.10.2018, 13:27

“Niva” kanala düşdü - sürücü öldü

Azərbaycan məhsulları Parisdə nümayiş olunacaq
18.10.2018, 13:20

Azərbaycan məhsulları Parisdə nümayiş olunacaq

Azərbaycanda 9 uşaq əcnəbilərə verilib   
18.10.2018, 13:13

Azərbaycanda 9 uşaq əcnəbilərə verilib  

İlham Əliyev:
18.10.2018, 13:12

İlham Əliyev: "İqtisadi sahədə İtaliya Azərbaycan üçün birinci ticarət tərəfdaşıdır" - YENİLƏNİB

Gəncə Səhiyyə İdarəsinin rəisi vəzifədən azad edildi - Yeni TƏYİNAT oldu
18.10.2018, 13:07

Gəncə Səhiyyə İdarəsinin rəisi vəzifədən azad edildi - Yeni TƏYİNAT oldu

Rusiya səfiri Azərbaycan Dillər Universitetində olub - FOTO
18.10.2018, 13:01

Rusiya səfiri Azərbaycan Dillər Universitetində olub - FOTO

Bakıda 12 qadının mobil telefonunu oğurlayan şəxs tutuldu
18.10.2018, 12:58

Bakıda 12 qadının mobil telefonunu oğurlayan şəxs tutuldu

Azərbaycanda turistlər üçün "Qaynar xətt" açılacaq
18.10.2018, 12:57

Azərbaycanda turistlər üçün "Qaynar xətt" açılacaq

Koçaryan siyasətə qayıtdı - Yeni partiya yaradır
18.10.2018, 12:53

Koçaryan siyasətə qayıtdı - Yeni partiya yaradır

“Turizm strategiyasının hazırlanmasında mənim 25 illik təcrübəmdən istifadə edilib”
18.10.2018, 12:48

“Turizm strategiyasının hazırlanmasında mənim 25 illik təcrübəmdən istifadə edilib”

Sabah Bakıda qısamüddətli yağış yağacaq - PROQNOZ
18.10.2018, 12:42

Sabah Bakıda qısamüddətli yağış yağacaq - PROQNOZ

2019-cu ilin büdcəsi Milli Məclisin 5 iclasında müzakirə olunacaq - İLK DƏFƏ    
18.10.2018, 12:39

2019-cu ilin büdcəsi Milli Məclisin 5 iclasında müzakirə olunacaq - İLK DƏFƏ  

Soydaşımız Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyi yanında mərkəzin Elmi Şurasının üzvü seçilib
18.10.2018, 12:35

Soydaşımız Ukrayna Mədəniyyət Nazirliyi yanında mərkəzin Elmi Şurasının üzvü seçilib

Çoban öldürdüyü adamı kanala atdı, digərini isə ağır yaraladı
18.10.2018, 12:30

Çoban öldürdüyü adamı kanala atdı, digərini isə ağır yaraladı

DOST Agentliyinin mərkəzləri 5 kateqoriyada olacaq   
18.10.2018, 12:23

DOST Agentliyinin mərkəzləri 5 kateqoriyada olacaq  

İlin sonunadək 25 mindən çox müəllimin biliyi yoxlanılacaq - FOTO
18.10.2018, 12:22

İlin sonunadək 25 mindən çox müəllimin biliyi yoxlanılacaq - FOTO

“Siyahıya düşməyən könüllü şəhid döyüşçülər araşdırılmalı, onlara da birdəfəlik ödəniş verilməlidir!” - DEPUTAT   
18.10.2018, 12:15

“Siyahıya düşməyən könüllü şəhid döyüşçülər araşdırılmalı, onlara da birdəfəlik ödəniş verilməlidir!” - DEPUTAT  

ARXİV