11 dekabr 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - REPORTAJ - Bir şəklin tarixçəsi: Bakıda “qeybə çəkilən” möhtəşəm tikili - Onu kim və niyə sökmüşdü?  
Bir şəklin tarixçəsi: Bakıda “qeybə çəkilən” möhtəşəm tikili - Onu kim və niyə sökmüşdü?   +
01.12.2018, 13:08

Modern.az saytının “Bir şəklin tarixçəsi” rubrikasında budəfəki təqdimatı uzun illər öncə Bakıda mövcud olmuş məşhur tikili ilə bağlıdır. Söhbət Aleksandr Nevski Başkilsəsindən gedir.

O kilsə ki, tikintisi 10 ilə və böyük zəhmətlər hesabına başa gəlmişdi.


1888-ci ildə təməli qoyulan Aleksandr Nevski Başkilsəsi 1898-ci ildə istifadəyə verilib.

Tarixi mənbələrə görə, 1878-ci ildə Bakı valisi Valerian Pozen şəhərin pravoslav icması üçün kilsə tikdirmək təklifi ilə çıxış edir. Ali dini qurum (Sinod) bu kilsənin o zamanki Persidskaya küçəsində (indiki Muxtarov küçəsi), köhnə müsəlman qəbristanlığının yerində tikilməsinə icazə verir. Hökümətin yerli müsəlmanlarla 10 illik mübahisəsindən sonra, kilsənin inşasına başlanılır.

8 oktyabr 1888-ci il tarixində imperator III Aleksandr ailəsi ilə birgə Bakıya gəlir və kilsənin təməl daşının qoyulması mərasimində iştirak edir.

Kilsənin memarı alman Robert Marfeld, onun köməkçisi isə polyak memar və mühəndis İosif Qoslavski idi. O Qoslavski ki, sonralar Bakının baş arxitektoru oldu.

Kilsənin tikintisinə başlayandan az sonra inşaat büdcəsi tükənir və Bakı sakinlərindən 200 min manat ianə toplanır. Bu məbləğin 75% müsəlmanlar tərəfindən verilir ki, bura məşhur milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin ayırdığı 10 min manat da daxil idi. Daha 10 min manat Bakının yəhudi icmasından yığılmışdı.

O zaman Bakıda yerləşən Aleksandr Nevski Başkilsəsi kilsəsi el arasında “Qızıllı kilsə” kimi də tanınırdı. Bu, Zaqafqaziyanın ən böyük ortodoks kilisəsi olub.



Aleksandr Nevski Başkilsəsi mürəkkəb memarlıq və mühəndis tikintisi sayılırdı. Qoslavski yalnız binanın konstruksiya hissəsinin həllində yox, həm də kilsənin element və detallarının icrasında öz istedadını göstərmişdi.

Kilsənin memarlıq işlənməsində Qoslavskinin iştirakı o dərəcədə böyükdür ki, onun bu ibadət binasının ikinci müəllifi qismində tanıyıblar.

Qeyd etdiyimiz kimi, kilsənin tikintisinə faktiki rəhbərliyi İosif Qoslavski etmişdi.

Aleksandr Nevski Başkilsəsi 1936-cı ildə bolşeviklər tərəfindən yerlə-yeksan edilib. Stalin hökuməti kilsəni partlayıcı maddə vasitəsilə məhv edib. Bolşeviklər onu Bibiheybət məscidi ilə bir gündə dağıdıblar.

Aleksandr Nevski Başkilsəsinin vaxtilə yerləşdiyi ərazidə hazırda 189 və 190 nömrəli məktəblər fəaliyyət göstərir.

İ.Qoslavski 1865-ci ildə Varşava şəhərində zadəgan ailəsində anadan olmuşdu. 1890-cı ildə I Nikolay adına Peterburq mülki mühəndislər institutunu bitirmişdi.

Qoslavski Bakı üçün nələr yaratmayıb...

O, 1891-ci ilin oktyabrında Aleksandr Nevski Başkilsəsinin inşası üçün Bakıya gəlmişdi. Bu kilsənin inşası üzrə iş icraçısı olan Qoslavski 1892-ci ildən Bakı şəhər memarı vəzifəsini yerinə yetirməyə başlamışdı. Baş memarın lap ilk yaradıcılıq addımları şəhərin inkişafında dönüş nöqtəsi olmuş, küçə və məhəllələrin abad edilməsinə geniş təsir göstərmiş və o, Bakıya əsl Şərqi Avropa şəhərinə xas olan xüsusiyyətlər vermişdi.

Qoslavski 1893-cü ildən 1900-cü ilə qədərki yaradıcılıq fəaliyyəti ərzində Bakıda Aleksandr Nevski Başkilsəsindən əlavə, 12 əsaslı obyekt layihələndirərək, inşa edib.


Onun 1893-cü ildən 1900-cü ilə qədərki yaradıcılıq fəaliyyəti hər bir kəsi heyran edir. İ.Qoslavskinin memarlıq irsi çoxsahəli və çoxcəhətlidir.

Məsələn, onun 1900-1904-cü illərdə Bakı şəhər Duması üçün tikdiyi möhtəşəm bina bu gün də paytaxtın bəzəyi hesab olunur və indi ora Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin iqamətgahıdır.

İosif Qoslavski H.Z.Tağıyevin Mərdəkandakı villasının, Zığ kəndindəki toxuculuq fabrikinin, Tağıyevin Qızlar məktəbinin və digər memarlıq abidələrinin müəllifi kimi tarixə düşüb. Qəzlar məktəbinin binasında sonralar - 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Parlamenti yerləşib. Hazırda isə orada Əlyazmalar İnstitutu fəaliyyət göstərir.

Bakı orta texniki məktəbinin (indiki Neft və Sənaye Universiteti) binası da Qoslavski tərəfindən H.Z.Tağıyevin vəsaiti hesabına tikilib.

Hazırda Azərbaycan Tarixi Muzeyinin binası da vaxtilə Qoslavskinin layihəsi əsasında Tağıyevin yaşayış evi kimi tikilib.

Qoslavski 30 yanvar 1904-cü il tarixində 39 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib. O, vərəm xəstəliyinə tutulmuşdu. Xəstəliklə mübarizə apardığı bir zamanda arvadı uşaqlarını da götürüb Polşaya gedir, xəstə İosif Bakıda təkbaşına qalır və ölür. Sonradan bacısı gəlib onun əşyalarını Polşaya aparıb...


A.Qorxmaz

 


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Yol polisindən Beynəlxalq Sürücülük Vəsiqəsi ilə bağlı TÖVSİYƏLƏR
11.12.2018, 12:59

Yol polisindən Beynəlxalq Sürücülük Vəsiqəsi ilə bağlı TÖVSİYƏLƏR

İlham Əliyev: “İran-Azərbaycan sərhədi dostluq sərhədidir” - YENİLƏNİB
11.12.2018, 12:53

İlham Əliyev: “İran-Azərbaycan sərhədi dostluq sərhədidir” - YENİLƏNİB

Vanqanın 2019-cu il PROQNOZLARI - Putinə sui-qəsd, Trampın xəstələnməsi, dəhşətli sunami...
11.12.2018, 12:50

Vanqanın 2019-cu il PROQNOZLARI - Putinə sui-qəsd, Trampın xəstələnməsi, dəhşətli sunami...

Paşinyanın yeni kadr təyinatları mətbuata SIZDI
11.12.2018, 12:41

Paşinyanın yeni kadr təyinatları mətbuata SIZDI

Yetkinlik yaşına çatmayanlara siqaret satanlar cərimələnib
11.12.2018, 12:31

Yetkinlik yaşına çatmayanlara siqaret satanlar cərimələnib

Orta aylıq əməkhaqqı 540 manata çatıb   
11.12.2018, 12:18

Orta aylıq əməkhaqqı 540 manata çatıb  

Elmira Axundovanın Heydər Əliyev haqqındakı kitabına təqdimat keçirildi - FOTOLAR
11.12.2018, 11:59

Elmira Axundovanın Heydər Əliyev haqqındakı kitabına təqdimat keçirildi - FOTOLAR

Brüsseldə Brexit-lə bağlı yekun danışıqlar başlayacaq
11.12.2018, 11:58

Brüsseldə Brexit-lə bağlı yekun danışıqlar başlayacaq

Bakı Meriyasından Atatürk parkındakı söküntü ilə bağlı AÇIQLAMA   
11.12.2018, 11:47

Bakı Meriyasından Atatürk parkındakı söküntü ilə bağlı AÇIQLAMA  

ADA Universitetində 5-ci BMT modeli konfransı keçirilib
11.12.2018, 11:39

ADA Universitetində 5-ci BMT modeli konfransı keçirilib

Azərbaycanda gündəlik neft hasilatının həcmi AÇIQLANDI  
11.12.2018, 11:30

Azərbaycanda gündəlik neft hasilatının həcmi AÇIQLANDI  

“Buta Palace”nin art direktoru arvadını 5-ci mərtəbədən atıb ÖLDÜRDÜ
11.12.2018, 11:25

“Buta Palace”nin art direktoru arvadını 5-ci mərtəbədən atıb ÖLDÜRDÜ

Ermənistanda yanğın: 3 ölü
11.12.2018, 11:25

Ermənistanda yanğın: 3 ölü

Türkiyə Qara dənizdə yeni hərbi baza tikəcək
11.12.2018, 11:20

Türkiyə Qara dənizdə yeni hərbi baza tikəcək

Qadınları fahişəliyə cəlb edən saxlanıldı  
11.12.2018, 11:08

Qadınları fahişəliyə cəlb edən saxlanıldı  

Heydər Əliyev Binəqədidə ANILDI
11.12.2018, 11:01

Heydər Əliyev Binəqədidə ANILDI

Qurban Qurbanovdan ŞOK ADDIM: AFFA-nın təzminatından imtina etdi
11.12.2018, 10:45

Qurban Qurbanovdan ŞOK ADDIM: AFFA-nın təzminatından imtina etdi

Daha bir ölkədən Rusiyaya SANKSİYA
11.12.2018, 10:43

Daha bir ölkədən Rusiyaya SANKSİYA

Ziyafət Əsgərov: “Çalışırlar ki, Azərbaycanda terror hadisəsi törətsinlər”
11.12.2018, 10:41

Ziyafət Əsgərov: “Çalışırlar ki, Azərbaycanda terror hadisəsi törətsinlər”

Bakcell daha bir iri məşğulluq sərgisinə qatılıb  
11.12.2018, 10:38

Bakcell daha bir iri məşğulluq sərgisinə qatılıb  

Kiyevdə Heydər Əliyevin anım mərasimi keçirildi
11.12.2018, 10:36

Kiyevdə Heydər Əliyevin anım mərasimi keçirildi

Tehranın yerləşdiyi ərazi çökür
11.12.2018, 10:35

Tehranın yerləşdiyi ərazi çökür

Ədəbi darğalar və ədəbi qarğalar
11.12.2018, 10:34

Ədəbi darğalar və ədəbi qarğalar

11 ayda 498 vaqon dezinfeksiya olundu
11.12.2018, 10:31

11 ayda 498 vaqon dezinfeksiya olundu

19 yaşlı gənc itkin düşdü - FOTO   
11.12.2018, 10:21

19 yaşlı gənc itkin düşdü - FOTO  

Siqaretə görə cərimələr qüvvəyə mindi: 40-50 manat...
11.12.2018, 10:21

Siqaretə görə cərimələr qüvvəyə mindi: 40-50 manat...

Sabah Fəxri xiyabana doğru nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılacaq
11.12.2018, 10:17

Sabah Fəxri xiyabana doğru nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılacaq

Deputatlarımız Hindistan, Türkiyə və Gürcüstana gedir
11.12.2018, 10:00

Deputatlarımız Hindistan, Türkiyə və Gürcüstana gedir

Universitet rektorları 5 illiyə təyin olunacaq - FƏRMAN
11.12.2018, 09:42

Universitet rektorları 5 illiyə təyin olunacaq - FƏRMAN

Ötən gün Azərbaycan yollarında 2 nəfər öldü
11.12.2018, 09:37

Ötən gün Azərbaycan yollarında 2 nəfər öldü

Xətainin bir hissəsi qazsız qalacaq
11.12.2018, 09:18

Xətainin bir hissəsi qazsız qalacaq

Cəbhədə təxribat - Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı
11.12.2018, 09:17

Cəbhədə təxribat - Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı

Deputat: “Kimsə mənim adıma bircə səhm tapsa, söz verirəm ki, ona bağışlayacam” - MÜSAHİBƏ
11.12.2018, 08:38

Deputat: “Kimsə mənim adıma bircə səhm tapsa, söz verirəm ki, ona bağışlayacam” - MÜSAHİBƏ

Azərbaycan millisinin rəqibləri müəyyənləşir - PÜŞKATMA   
11.12.2018, 08:29

Azərbaycan millisinin rəqibləri müəyyənləşir - PÜŞKATMA  

Bu gün Çempionlar Liqasında qrup mərhələsi yekunlaşacaq - TƏQVİM   
11.12.2018, 08:24

Bu gün Çempionlar Liqasında qrup mərhələsi yekunlaşacaq - TƏQVİM  

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
11.12.2018, 08:14

Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Şabranda evdən 2900 manat oğurlanıb
11.12.2018, 00:27

Şabranda evdən 2900 manat oğurlanıb

Fransada fövqəladə vəziyyət elan olundu
10.12.2018, 23:45

Fransada fövqəladə vəziyyət elan olundu

Astarada qatar 28 yaşlı gənci vuraraq öldürüb
10.12.2018, 23:21

Astarada qatar 28 yaşlı gənci vuraraq öldürüb

Lənkəranda 46 yaşlı kişi xalasının evindən itkin düşdü
10.12.2018, 23:11

Lənkəranda 46 yaşlı kişi xalasının evindən itkin düşdü

Fransada gürcü, azərbaycanlı və ermənilərin təmsil olunduğu cinayətkar qruplaşmanın üvzləri saxlanılıb 
10.12.2018, 22:30

Fransada gürcü, azərbaycanlı və ermənilərin təmsil olunduğu cinayətkar qruplaşmanın üvzləri saxlanılıb 

Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşdı
10.12.2018, 22:07

Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşdı

Sabunçuda mənzildən qadın meyiti tapıldı
10.12.2018, 21:39

Sabunçuda mənzildən qadın meyiti tapıldı

Bu şəxslərin maaşı artdı
10.12.2018, 21:21

Bu şəxslərin maaşı artdı

Novxanıda iki avtomobil toqquşdu, ölən və xəsarət alanlar var
10.12.2018, 20:58

Novxanıda iki avtomobil toqquşdu, ölən və xəsarət alanlar var

Səudiyyə Qaşıqçının qatillərini Türkiyəyə vermədi
10.12.2018, 20:45

Səudiyyə Qaşıqçının qatillərini Türkiyəyə vermədi

İstanbulda “İrəvan-gizlədilmiş həqiqətlər“ sənədli filmi nümayiş olunub - FOTOLAR
10.12.2018, 20:43

İstanbulda “İrəvan-gizlədilmiş həqiqətlər“ sənədli filmi nümayiş olunub - FOTOLAR

Qubada orta məktəbdə baş verən yanğın söndürülüb
10.12.2018, 20:40

Qubada orta məktəbdə baş verən yanğın söndürülüb

Paşinyan: “Ermənistan NATO üzvlüyünə can atmır”
10.12.2018, 20:34

Paşinyan: “Ermənistan NATO üzvlüyünə can atmır”

Qar ABŞ-ı “dondurdu” - 276 min adam işıqsızdı
10.12.2018, 20:19

Qar ABŞ-ı “dondurdu” - 276 min adam işıqsızdı

ARXİV