Arxiv
2 Dekabr 2018, 13:08 | REPORTAJ
Bir şəklin tarixçəsi: Bakıda “qeybə çəkilən” möhtəşəm tikili - Onu kim və niyə sökmüşdü?  

Modern.az saytının “Bir şəklin tarixçəsi” rubrikasında budəfəki təqdimatı uzun illər öncə Bakıda mövcud olmuş məşhur tikili ilə bağlıdır. Söhbət Aleksandr Nevski Başkilsəsindən gedir.

O kilsə ki, tikintisi 10 ilə və böyük zəhmətlər hesabına başa gəlmişdi.


1888-ci ildə təməli qoyulan Aleksandr Nevski Başkilsəsi 1898-ci ildə istifadəyə verilib.

Tarixi mənbələrə görə, 1878-ci ildə Bakı valisi Valerian Pozen şəhərin pravoslav icması üçün kilsə tikdirmək təklifi ilə çıxış edir. Ali dini qurum (Sinod) bu kilsənin o zamanki Persidskaya küçəsində (indiki Muxtarov küçəsi), köhnə müsəlman qəbristanlığının yerində tikilməsinə icazə verir. Hökümətin yerli müsəlmanlarla 10 illik mübahisəsindən sonra, kilsənin inşasına başlanılır.

8 oktyabr 1888-ci il tarixində imperator III Aleksandr ailəsi ilə birgə Bakıya gəlir və kilsənin təməl daşının qoyulması mərasimində iştirak edir.

Kilsənin memarı alman Robert Marfeld, onun köməkçisi isə polyak memar və mühəndis İosif Qoslavski idi. O Qoslavski ki, sonralar Bakının baş arxitektoru oldu.

Kilsənin tikintisinə başlayandan az sonra inşaat büdcəsi tükənir və Bakı sakinlərindən 200 min manat ianə toplanır. Bu məbləğin 75% müsəlmanlar tərəfindən verilir ki, bura məşhur milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin ayırdığı 10 min manat da daxil idi. Daha 10 min manat Bakının yəhudi icmasından yığılmışdı.

O zaman Bakıda yerləşən Aleksandr Nevski Başkilsəsi kilsəsi el arasında “Qızıllı kilsə” kimi də tanınırdı. Bu, Zaqafqaziyanın ən böyük ortodoks kilisəsi olub.



Aleksandr Nevski Başkilsəsi mürəkkəb memarlıq və mühəndis tikintisi sayılırdı. Qoslavski yalnız binanın konstruksiya hissəsinin həllində yox, həm də kilsənin element və detallarının icrasında öz istedadını göstərmişdi.

Kilsənin memarlıq işlənməsində Qoslavskinin iştirakı o dərəcədə böyükdür ki, onun bu ibadət binasının ikinci müəllifi qismində tanıyıblar.

Qeyd etdiyimiz kimi, kilsənin tikintisinə faktiki rəhbərliyi İosif Qoslavski etmişdi.

Aleksandr Nevski Başkilsəsi 1936-cı ildə bolşeviklər tərəfindən yerlə-yeksan edilib. Stalin hökuməti kilsəni partlayıcı maddə vasitəsilə məhv edib. Bolşeviklər onu Bibiheybət məscidi ilə bir gündə dağıdıblar.

Aleksandr Nevski Başkilsəsinin vaxtilə yerləşdiyi ərazidə hazırda 189 və 190 nömrəli məktəblər fəaliyyət göstərir.

İ.Qoslavski 1865-ci ildə Varşava şəhərində zadəgan ailəsində anadan olmuşdu. 1890-cı ildə I Nikolay adına Peterburq mülki mühəndislər institutunu bitirmişdi.

Qoslavski Bakı üçün nələr yaratmayıb...

O, 1891-ci ilin oktyabrında Aleksandr Nevski Başkilsəsinin inşası üçün Bakıya gəlmişdi. Bu kilsənin inşası üzrə iş icraçısı olan Qoslavski 1892-ci ildən Bakı şəhər memarı vəzifəsini yerinə yetirməyə başlamışdı. Baş memarın lap ilk yaradıcılıq addımları şəhərin inkişafında dönüş nöqtəsi olmuş, küçə və məhəllələrin abad edilməsinə geniş təsir göstərmiş və o, Bakıya əsl Şərqi Avropa şəhərinə xas olan xüsusiyyətlər vermişdi.

Qoslavski 1893-cü ildən 1900-cü ilə qədərki yaradıcılıq fəaliyyəti ərzində Bakıda Aleksandr Nevski Başkilsəsindən əlavə, 12 əsaslı obyekt layihələndirərək, inşa edib.


Onun 1893-cü ildən 1900-cü ilə qədərki yaradıcılıq fəaliyyəti hər bir kəsi heyran edir. İ.Qoslavskinin memarlıq irsi çoxsahəli və çoxcəhətlidir.

Məsələn, onun 1900-1904-cü illərdə Bakı şəhər Duması üçün tikdiyi möhtəşəm bina bu gün də paytaxtın bəzəyi hesab olunur və indi ora Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin iqamətgahıdır.

İosif Qoslavski H.Z.Tağıyevin Mərdəkandakı villasının, Zığ kəndindəki toxuculuq fabrikinin, Tağıyevin Qızlar məktəbinin və digər memarlıq abidələrinin müəllifi kimi tarixə düşüb. Qəzlar məktəbinin binasında sonralar - 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Parlamenti yerləşib. Hazırda isə orada Əlyazmalar İnstitutu fəaliyyət göstərir.

Bakı orta texniki məktəbinin (indiki Neft və Sənaye Universiteti) binası da Qoslavski tərəfindən H.Z.Tağıyevin vəsaiti hesabına tikilib.

Hazırda Azərbaycan Tarixi Muzeyinin binası da vaxtilə Qoslavskinin layihəsi əsasında Tağıyevin yaşayış evi kimi tikilib.

Qoslavski 30 yanvar 1904-cü il tarixində 39 yaşında Bakı şəhərində vəfat edib. O, vərəm xəstəliyinə tutulmuşdu. Xəstəliklə mübarizə apardığı bir zamanda arvadı uşaqlarını da götürüb Polşaya gedir, xəstə İosif Bakıda təkbaşına qalır və ölür. Sonradan bacısı gəlib onun əşyalarını Polşaya aparıb...


A.Qorxmaz

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Kamal Kılıçdaroğlu döyüldü - FOTOLAR 21 Aprel 2019, 18:07 General Bakı Qarnizonu ilə bağlı tapşırıq verdi 21 Aprel 2019, 18:03 Bakıda it 4 yaşlı uşağın üzünü parçaladı - FOTO 21 Aprel 2019, 17:58 AvroLiqanın kuboku Moskvada təqdim olundu 21 Aprel 2019, 17:05 Gürcüstanda aksiya -Polis qazdan və rezin güllədən istfadə etdi 21 Aprel 2019, 16:42 11-ci sinif şagirdləri buraxılış imtahanları veridilər - YENİLƏNİB 21 Aprel 2019, 16:00 Azərbayacn Xarici İşlər Nazirliyindən Şri-Lankada baş verən terrora MÜNASİBƏT 21 Aprel 2019, 15:54 Tovzda 70 yaşlı kişi bıçaqlandı 21 Aprel 2019, 15:40 Dövlət qulluqçusu olmaq istəyənlər imtahan verdi   21 Aprel 2019, 15:10 Şri-Lankada terror aktlarının sayı 8-ə çatdı 21 Aprel 2019, 14:29 Sabahın HAVASI: Yağışlı, küləkli olacaq 21 Aprel 2019, 13:39 10 min dollardan çox kredit borcu olanlara da güzəşt ediləcək   21 Aprel 2019, 13:30 Avtobus  qəzasında xəsarət alanlar evə buraxıldı - YENİLƏNİB 21 Aprel 2019, 13:22 Fransanın Nant şəhərində Azərbaycan məktəbi açıldı   21 Aprel 2019, 12:29 Gömrükdən malların və avtomobillərin keçirilməsi qaydasında DƏYİŞİKLİK 21 Aprel 2019, 12:01 Kürdəmirdə YANĞIN:  5 nəfər yaralandı 21 Aprel 2019, 11:58 Şri-Lankada 6 partlayış: 160 ölü, 500-dən çox yaralı - FOTOLAR- YENİLƏNİB 21 Aprel 2019, 11:28 Kürdə suyun səviyyəsi artdı 21 Aprel 2019, 11:19 Meriya Bəhram Bağırzadə və Tahir İmanova yer bəyəndirə bilmir 21 Aprel 2019, 10:49 Ukraynada prezident seçkilərinin II turu keçirilir 21 Aprel 2019, 10:26 Doğum və ölüm günü bir yerdə qeyd olunan aktrisa - Məşhur cütlüyün ailə FACİƏSİ - FOTOLAR 21 Aprel 2019, 09:49 Ermənilər cəbhədə təxribatlara davam edir 21 Aprel 2019, 09:44 Rektor gənclərə daha 10 tövsiyə verdi: “Hər işi öz zamanında görün” 21 Aprel 2019, 09:26 Tanrı pıçıltısını sözə çevirə bilən xanım 21 Aprel 2019, 09:11 Bakıda mənzildən qadın meyiti tapıldı 21 Aprel 2019, 00:54 Bakıda 17 yaşlı gənc bıçaqlandı 21 Aprel 2019, 00:39 Sükut günündə 250 pozuntu 21 Aprel 2019, 00:23 Elinanın ölümündə  suçlanan icra başçısının müavini: "Videonu mən çəkmişəm" - AÇIQLAMA  21 Aprel 2019, 00:08 Sumqayıtdakı davada 2 nəfər xəsarət alıb 20 Aprel 2019, 23:38 “Akif Çovdarova 3 milyon manat verə biləcəyimi söylədim” - Tağı Əhmədov 20 Aprel 2019, 23:37